RŁO-7/2011

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w ŁODZI ul. Piotrkowska 120 90-006 Łódź tel. (42) 636 36 89, fax (42) 636 07 12 e’mail: lodz@uokik.gov.pl RŁO 61- 17(24)/10/AB Łódź, dnia 22 kwietnia 2011 r. DECYZJA Nr RŁO 7/2011 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Gminie Bełchatów – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów : uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów działanie Gminy Bełchatów , polegające na stosowaniu w obrocie z udziałem konsumentów wzorców umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawierających postanowienie „Dostawca jest uprawniony do: (…) odcięcia dopływu wody bez zapewnienia zastępczego punktu poboru oraz żądania od odbiorcy usług rekompensaty finansowej w równowartości 1000 m 3 wody w przypadku (…)wykonania instalacji omijającej ten pomiar bez udowodnienia poboru wody”, którego treść stoi w sprzeczności z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 123 poz. 858 ze zm. ) i nakazuje się zaniechanie jej stosowania. II . Na podstawie art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz art. 263 § 1 i art. 264 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 83 wyżej wymienionej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do jej art. 33 ust. 6 i § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887) 2 – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów : postanawia się obciążyć Gminę Bełchatów kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w kwocie 39,55 zł. (słownie: trzydzieści dziewięć złotych 55/100) i zobowiązuje się tego przedsiębiorcę do ich zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie 7 dni do daty uprawomocnienia się decyzji. Uzasadnienie W toku postępowania wyjaśniającego RŁO-400-6/10 Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - zwany dalej: „Prezesem Urzędu” – ustalił, że są podstawy do podejrzenia, iż Gmina Bełchatów stosuje praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów polegające na stosowaniu w obrocie z udziałem konsumentów wzorców umów zawierających postanowienie, którego treść stoi w sprzeczności z przepisami ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 ze zm.) – zwanej dalej: „ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków”. W związku z powyższym, w dniu 9 sierpnia 2010 r. Prezes Urzędu wszczął postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Gminę Bełchatów praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów polegających na stosowaniu w obrocie z udziałem konsumentów wzorców umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawierających postanowienie „Dostawca jest uprawniony do: (…) odcięcia dopływu wody bez zapewnienia zastępczego punktu poboru oraz żądania od odbiorcy usług rekompensaty finansowej w równowartości 1000 m3 wody w przypadku (…)wykonania instalacji omijającej ten pomiar bez udowodnienia poboru wody”, którego treść stoi w sprzeczności z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.). - zwanej dalej: „ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów” (dowód: karta Nr 1). Gmina Bełchatów w piśmie ZGK/190/11/2010 poinformowała Prezesa Urzędu, że dokonała zmian w kwestionowanym zapisie, który otrzymał brzmienie: „Dostawca jest uprawniony do: (…) odcięcia dopływu wody wraz z zapewnieniem zastępczego poboru wody przeznaczonej do spożycia oraz żądania od Odbiorcy usług rekompensaty finansowej w równości 1000 m 3 wody w przypadku stwierdzenia poboru przed wodomierzem głównym lub wykonania instalacji omijającej ten pomiar bez udowodnienia poboru wody” (dowód: karta Nr 171). W ocenie Gminy Bełchatów zmieniony zapis jest zgodny z art. 8 ust. 1 pkt 4 i ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz cyt. „(…) zgodny z art. 422 KC, w przypadku przecieku na instalacji przyłączeniowej przed wodomierzem głównym i art. 405 KC, oraz art. 422 KC w przypadku poboru wody przed wodomierzem głównym lub wykonania instalacji omijającej ten pomiar bez udowodnienia poboru wody, gdyż stwierdzenie wykonania takiej instalacji jest równoznaczne z poborem wody za pomocą tak wykonanej instalacji, a rekompensata finansowa w równowartości 1000 m 3 wody jest pewną zaporą przed takimi działaniami odbiorców wody i nie może być traktowane jako praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów” (dowód: karta Nr 171). W piśmie tym Gmina Bełchatów poinformowała, iż do umów dotychczas zawartych sporządza aneksy uwzględniające te zmiany(dowód: karta Nr 171). W załączeniu Gmina Bełchatów przekazała m. in. nowy 3 wzorzec pn. „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” zawierający zmienione postanowienie (dowód: karty Nr 221-222). W odpowiedzi na wezwanie Prezesa Urzędu z dnia 18 stycznia 2011 r. do przekazania i udokumentowania wartości przychodu osiągniętego przez Gminę Bełchatów roku rozliczeniowym 2010, sygn. akt RŁO-61-17(12)/10/AB (dowód: karta Nr 231), Gmina Bełchatów przekazała pismo OR. 0717.22.2011. W piśmie tym Gmina Bełchatów poinformowała, iż cyt. „(…) zgodnie z pismem /wezwaniem/ Nr RŁO-61-17(12)/10/AB z dnia 18 stycznia 2011 r., Zakład Gospodarki Komunalnej Gminy Bełchatów został zobowiązany do dokonania zmiany zapisu w § 16 pkt 3.4 wzorca umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków na zapis /§ 16 pkt 3.4) odcięcia dopływu wody wraz z zapewnieniem zastępczego punktu poboru wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, oraz żądania od ODBIORCY usług rekompensaty finansowej w równowartości wyliczonej na podstawie Kodeksu Cywilnego /m3/ wody w przypadku stwierdzenia poboru przed wodomierzem lub wykonania instalacji omijającej ten pomiar bez udowodnienia poru wody” (dowód: karty Nr 234-235). Do pisma Gmina Bełchatów załączyła nowy wzorzec umowy oraz aneks (dowód: karty Nr 236-238). Ponadto Gmina Bełchatów powtórzyła uzasadnienie dla nowego brzmienia zapisu, które przekazała wcześniej w piśmie ZGK/190/11/2010 (dowód: karta Nr 235). W piśmie z dnia 11 lutego 2011 r., sygn. akt RŁO-61-17(15)/10/AB, Prezes Urzędu poinformował Gminę Bełchatów, iż w jego ocenie zapis o treści „Dostawca jest uprawniony do: (…) odcięcia dopływu wody wraz z zapewnieniem zastępczego punktu poboru wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, oraz żądania od ODBIORCY usług rekompensaty finansowej w równowartości wyliczonej na podstawie Kodeksu Cywilnego /m 3 / wody w przypadku stwierdzenia poboru wody przed wodomierzem głównym lub wykonania instalacji omijającej ten pomiar bez udowodnienia poboru wody” stoi w sprzeczności z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, gdyż Gmina Bełchatów na jego podstawie zastrzegła sobie możliwość odcięcia dostaw wody już wtedy, gdy stwierdzi pominięcie wodomierza nawet jeżeli nie doszło do poboru wody, co nie znajduje odzwierciedlenia w przepisach prawa. Tym samym Gmina Bełchatów zwalnia się z obowiązku wykazania dwóch przesłanek (tj. pominięcie wodomierza i pobór wody), poprzestając na jednej. Ponadto kwestionowane postanowienie Gmina Bełchatów zawarła we wzorcu umowy, który zgodnie z przepisami Kodeksu Cywilnego powinien być sformułowany jednoznacznie i w sposób zrozumiały (art. 385 § 2 zd. 1 kodeksu cywilnego). Natomiast użyty przez Gminę Bełchatów zwrot „(…) rekompensaty finansowej w równowartości wyliczonej na podstawie Kodeksu Cywilnego” nie jest jednoznaczny. Pominięcie wodomierza może być zakwalifikowane, jako niewykonanie zobowiązania po stronie odbiorcy usługi, co stanowi naruszenie art. 471 i następnych kodeksu cywilnego opisujących konsekwencje niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Nie wyklucza to odpowiedzialności deliktowej za szkodę spowodowaną poprzez uszkodzenie wodomierza, a Gmina Bełchatów może dochodzić swoich roszczeń na drodze postępowania cywilnego. Jednak nawet w takim przypadku konieczne jest spełnienie przesłanek określonych w kodeksie cywilnym, w tym m.in. udowodnienie poboru wody (dowód: karty Nr 252 -253). Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Gmina Bełchatów jest jednostką samorządu terytorialnego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym – tekst jednolity Dz. U. z 2001r., Nr 142, 4 poz. 1591 ze zm. – zwanej dalej: „ustawą o samorządzie gminnym” - posiadającą osobowość prawną i działającą przez swoje organy. Swoje zadania własne w zakresie zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty, dotyczące wodociągów i zaopatrzenia w wodę oraz kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych (art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym) Gmina Bełchatów realizuje za pośrednictwem zakładu budżetowego – Zakładu Gospodarki Komunalnej Gminy Bełchatów, który nie posiada osobowości prawnej. Zgodnie z § 3 ust. 2 statutu Zakładu Gospodarki Komunalnej Gminy Bełchatów do jego podstawowych zadań należy między innymi wydobycie i dostarczanie wody oraz odprowadzanie ścieków (dowód: karta Nr 129). Gmina Bełchatów w oparciu o porozumienie międzygminne z dnia 31 marca 2009 r. zbiorowe zaopatrzenie w wodę prowadzi również na terenie gminy Kluki (dowód: karty Nr 122-126). Zarówno na terenie gminy Bełchatów, jak i gminy Kluki przedsiębiorcy i konsumenci ubiegający się o przyłączenie do sieci wodociągowej, kanalizacyjnej nie mają możliwości dokonania w tym zakresie wyboru innego przedsiębiorcy, który świadczyłby usługi substytucyjne względem usług oferowanych przez Gminę Bełchatów. W ramach prowadzonej za pośrednictwem Zakładu Gospodarki Komunalnej Gminy Bełchatów działalności związanej ze zbiorowym zaopatrzeniem w wodę i zbiorowym odprowadzaniem ścieków Gmina Bełchatów zawiera z odbiorcami wody i dostawcami ścieków pisemne umowy w oparciu o wzorzec pn. „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków”. Jest to jedyny wzorzec umowy stosowany przy podpisywaniu umów z odbiorcami wody i dostawcami ścieków na terenie gmin Bełchatów i Kluki. § 16 pkt 3.4 stosowanego przez Gminę Bełchatów wzorca umowy pn. „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków" miał brzmienie: „Dostawca jest uprawniony do: (…) odcięcia dopływu wody bez zapewnienia zastępczego punktu poboru oraz żądania od odbiorcy usług rekompensaty finansowej w równowartości 1000 m 3 wody w przypadku (…) wykonania instalacji omijającej ten pomiar bez udowodnienia poboru wody” (dowód: karty Nr 8 verte i 36 verte). Art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków brzmi: „Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne jeżeli: 1) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych.”. W toku postępowania Gmina Bełchatów opracowała i przedłożyła Prezesowi Urzędu nowy wzorzec umowy oraz aneks do zawartych umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, zmieniając w nich kwestionowany przez Prezesa Urzędu zapis, w sposób następujący: „Dostawca jest uprawniony do: (…) odcięcia dopływu wody wraz z zapewnieniem zastępczego punktu poboru wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, oraz żądania od ODBIORCY usług rekompensaty finansowej w równowartości wyliczonej na podstawie Kodeksu Cywilnego /m 3 / wody w przypadku stwierdzenia poboru wody przed wodomierzem głównym lub wykonania 5 instalacji omijającej ten pomiar bez udowodnienia poboru wody” (dowód: karty Nr 236-238). Gmina Bełchatów w roku rozliczeniowy 2010 osiągnęła przychód w wysokości (tajemnica przedsiębiorcy) zł (dowód: karty Nr 239-250). Prezes Urzędu zważył, co następuje: Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w ustawie jest zatem, aby działania przedsiębiorców – którym zarzucono naruszenie jej przepisów – stanowiły potencjalne zagrożenie interesu publicznego, nie zaś interesu jednostki lub grupy. Ustawa, w odniesieniu do przedsiębiorców chroni wobec tego konkurencję, a w odniesieniu do konsumentów ich interesy, jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem działania Gminy Bełchatów nie były ograniczone do określonych odbiorców lub ich grupy. Dotyczyły wszystkich aktualnych i potencjalnych odbiorców wody i dostawców ścieków na terenie gmin Bełchatów i Kluki przyłączonych lub ubiegających się o przyłączenie do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej. W tym stanie rzeczy uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad I. sentencji niniejszej decyzji W przedmiotowym postępowaniu Prezes Urzędu postawił Gminie Bełchatów zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na stosowaniu w obrocie z udziałem konsumentów wzorca umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawierającego postanowienie, którego treść stoi w sprzeczności z art. 8 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 tej ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Tym samym dla stwierdzenia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest wykazanie kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: 1) działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, 2) noszące znamiona bezprawności, 3) godzące w zbiorowy interes konsumentów. Ad 1) Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji konsumentów, pod pojęciem przedsiębiorcy należy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie 6 działalności gospodarczej, a także: (a) osobę fizyczną, osobę prawną, oraz jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, (b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu, (c) osobę fizyczną, która posiada kontrolę, w rozumieniu pkt 4, nad co najmniej jednym przedsiębiorcą, choćby nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli podejmuje dalsze działania podlegające kontroli koncentracji, o której mowa w art. 13, (d) związek przedsiębiorców w rozumieniu pkt 2. Na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym, gmina posiada osobowość prawną. Gmina działa przez swoje organy, a do zadań własnych gminy należy zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, zadania własne obejmują m.in. sprawy wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk. Również ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków w art. 3 ust. 1 stanowi, że zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków jest zadaniem własnym gminy. Działalność tę Gmina Bełchatów prowadzi za pośrednictwem zakładu budżetowego – Zakładu Gospodarki Komunalnej Gminy Bełchatów, ale to Gmina Bełchatów – jako osoba prawna – posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, gdyż organizuje i świadczy usługi o charakterze użyteczności publicznej w zakresie zbiorowego dostarczania wody i zbiorowego odprowadzania ścieków. Zważywszy, że Zakład Gospodarki Komunalnej Gminy Bełchatów jest jednostką organizacyjną Gminy Bełchatów i reprezentuje ją w relacjach z odbiorcami usług z zakresu zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, wszelkie podjęte działania w tym zakresie są tożsame, na gruncie rozważań niniejszej decyzji z działaniem Gminy Bełchatów. Tym samym Prezes Urzędu stwierdził, że pierwsza przesłanka niezbędna do uznania działań Gminy Bełchatów za niezgodne z zawartym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakazie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów została spełniona . Ad 2) Bezprawność jest to sprzeczność zachowania z przepisami prawa oraz z zasadami współżycia społecznego. Chodzi więc o sprzeczność z szeroko rozumianym porządkiem prawnym jako całością. Pojęcie porządek prawny obejmuje nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej, a także nakazy i zakazy wynikające z norm moralnych i obyczajowych określanych jako zasady współżycia społecznego. Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezależnym od wystąpienia szkody, czy od zamiaru podmiotu dopuszczającego się działań bezprawnych. Przy ocenie bezprawności rozważenia wymaga kwestia, czy czyn był zgodny, czy też niezgodny z obowiązującymi zasadami porządku prawnego tj. normami prawa powszechnie obowiązującego a także z nakazami i zakazami wynikającymi z zasad współżycia społecznego. Gmina Bełchatów zawierała z odbiorcami wody i dostawcami ścieków pisemne umowy w oparciu o wzorzec pn. „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków”, który 7 w § 16 pkt 3.4 brzmiał: „Dostawca jest uprawniony do: (…) odcięcia dopływu wody bez zapewnienia zastępczego punktu poboru oraz żądania od odbiorcy usług rekompensaty finansowej w równowartości 1000 m 3 wody w przypadku (…)wykonania instalacji omijającej ten pomiar bez udowodnienia poboru wody” . Punktem wyjścia w ocenie, czy posługiwanie się powyższymi postanowieniami nosi znamiona bezprawności są przepisy ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, a w pierwszej kolejności art. 8 ust. 1 tej ustawy, który określa, w jakich okolicznościach przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne uprawnione jest do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy. Przepis ten stanowi, że przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli: 1) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Formułując powyższy przepis ustawodawca nie posłużył się sformułowaniem „w szczególności” „na przykład” lub podobnym. Oznacza to, że katalog okoliczności, które stanowią podstawę do wstrzymania między innymi dostaw wody ma charakter zamknięty, który nie może być dowolnie i arbitralnie rozszerzany przez przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne. Odcięcie dostaw wody może nastąpić tylko wówczas, gdy wystąpi jedna z przesłanek określonych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Przepis ten należy wykładać ściśle i przyjąć, iż odcięcie wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego jest możliwe jedynie w sytuacjach w nim określonych. Nie ma zatem możliwości rozszerzania podstaw odcięcia lub zamknięcia na inne sytuacje nieokreślone wyraźnie w tym przepisie, niedopuszczalne jest stosowanie analogii. Ustawodawca wskazał w przepisie, iż jedną z podstaw odcięcia dostaw wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego jest stwierdzenie nielegalnego poboru wody lub nielegalnego odprowadzania ścieków bez zawarcia umowy lub przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Tak więc stwierdzenie nielegalnego poboru wody lub nielegalnego odprowadzania ścieków jest warunkiem sine qua non zaprzestania świadczenia usług przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne. Gmina Bełchatów zaś, zastrzegła sobie możliwość odcięcia dopływu wody już wówczas, gdy stwierdzi pominięcie wodomierza nawet wówczas, gdy nie doszło do poboru wody, co nie znajduje odzwierciedlenia w przepisach prawa. Tym samym Gmina Bełchatów zwalnia się z obowiązku wykazania dwóch przesłanek (tj. pominięcie wodomierza i pobór wody), poprzestając na jednej. Pominięcie wodomierza może być zakwalifikowane jako niewykonanie zobowiązania po stronie odbiorcy usługi, co stanowi naruszenie art. 471 i następnych kodeksu cywilnego opisujących konsekwencje niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Nie wyklucza to odpowiedzialności deliktowej za szkodę spowodowaną poprzez uszkodzenie wodomierza, a Gmina Bełchatów może dochodzić swoich roszczeń na drodze postępowania cywilnego. Jednak nawet w takim przypadku konieczne jest spełnienie przesłanek określonych 8 w kodeksie cywilnym, w tym m.in. udowodnienie poboru wody. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż stosowanie przez Gminę Bełchatów zakwestionowanego w prowadzonym postępowaniu postanowienia jest działaniem bezprawnym. Tym samym Prezes Urzędu stwierdził, że druga przesłanka niezbędna do uznania działań Gminy Bełchatów za niezgodne z zawartym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów została spełniona. Ad 3) Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiują pojęcia zbiorowego interesu konsumentów. Przepis art. 24 ust. 3 stanowi jedynie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Z całą pewnością mamy do czynienia ze zbiorowym interesem konsumentów wówczas, gdy działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy dotyczy, bądź może dotyczyć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów może polegać zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagrożeniu ich naruszenia. Dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest ustalenie, że konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu. Takie stanowisko trwale podtrzymuje w swoim orzecznictwie Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (por. wyroki Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 4 lipca 2001 r. sygn. akt XVII Ama 108/00, z dnia 23 lutego 2002 r. sygn. akt XVII Ama 133/2001). Stosowany przez Gminę Bełchatów wzorzec umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, wykorzystywany jest przy zawieraniu umów m.in. z konsumentami. Stroną takich umów są zarówno wszyscy aktualni, jak i wszyscy przyszli (potencjalni) odbiorcy wody i dostawcy ścieków na terenie gmin Bełchatów i Kluki. Zatem krąg adresatów takiego wzorca jest z góry nieokreślony, nieograniczony. Przy zawieraniu wskazanych umów Gmina Bełchatów posługuje się opracowanym przez siebie wzorcem umowy. Swoboda odbiorców wody i dostawców ścieków jest wobec tego ograniczona jedynie do podpisania lub nie podpisania przedłożonej im umowy. W związku z tym wszelkie zawarte w niej bezprawne postanowienia godzą w ich interesy. Tym samym Prezes Urzędu stwierdził, że trzecia przesłanka niezbędna do uznania działań Gminy Bełchatów za niezgodne z zawartym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakazie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów została spełniona . Z ustaleń dokonanych w niniejszej decyzji wynika, że Gmina Bełchatów zmieniła kwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienie w sposób następujący: „Dostawca jest uprawniony do: (…) odcięcia dopływu wody wraz z zapewnieniem zastępczego punktu poboru wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, oraz żądania od ODBIORCY usług rekompensaty finansowej w równowartości wyliczonej na podstawie Kodeksu Cywilnego /m 3 / wody w przypadku stwierdzenia poboru wody przed wodomierzem głównym lub wykonania instalacji omijającej ten pomiar bez udowodnienia poboru wody” . W ocenie Prezesa Urzędu zmienione postanowienie nadal narusza art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, gdyż wykonanie instalacji wodociągowej omijającej pomiar to nic innego jak pominięcie wodomierza, 9 a w takim przypadku konieczne jest stwierdzenie poboru wody. Ponadto postanowienie to Gmina Bełchatów zawarła we wzorcu umowy, który zgodnie z przepisami Kodeksu Cywilnego powinien być sformułowany jednoznacznie i w sposób zrozumiały (art. 385 § 2 zd. 1 kodeksu cywilnego). Natomiast użyty przez Gminę Bełchatów zwrot „(…) rekompensaty finansowej w równowartości wyliczonej na podstawie Kodeksu Cywilnego” nie jest jednoznaczny, gdyż kodeks cywilny nie zawiera szczególnych regulacji stanowiących podstawę do wyliczeń rekompensat w razie stwierdzenia pominięcia wodomierza. Gmina Bełchatów zmieniając kwestionowane postanowienie uregulowała korzystniej, niż nakazuje ustawodawca w art. 8 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, kwestię zapewnienia zastępczego punktu poboru wody, gdyż odcinając dopływ wody w przypadku stwierdzenia poboru wody przed wodomierzem głównym lub wykonania instalacji omijającej ten pomiar udostępnia zastępczy punkt poboru wody (co nie jest w takich okolicznościach odcięcia dostaw wody obowiązkiem przedsiębiorstwa wodociągowo- kanalizacyjnego). Nie zmienia to jednak faktu, że zapis ten nadal przewiduje odcięcie dostaw wody w okolicznościach, których nie przewiduje ustawodawca w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, co sprawia, że stosowanie tego zapisu byłoby nadal działaniem bezprawnym, stanowiącym praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania, jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy. Wobec spełnienia przesłanek koniecznych do stwierdzenia praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz przesłanek wydania decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania, wskazanych w art. 26 tej ustawy Prezes Urzędu orzekł jak w pkt I sentencji niniejszej decyzji. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 ust. 1 tej ustawy, jeżeli postępowanie zostało wszczęte z urzędu i w jego wyniku Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów tejże ustawy, przedsiębiorca lub związek przedsiębiorców, który dopuścił się tego naruszenia, zobowiązany jest ponieść koszty postępowania. Przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte z urzędu. W jego wyniku Prezes Urzędu w pkt. I sentencji niniejszej decyzji stwierdził, iż Gmina Bełchatów dopuściła się stosowania praktyki, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 263 § 1 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56 k.p.a., a także koszty spowodowane oględzinami na miejscu, jak również koszty doręczenia pism urzędowych. Kosztami niniejszego postępowania są koszty doręczenia Gminie Bełchatów – stronie postępowania – pism urzędowych. W związku z powyższym Prezes Urzędu postanowił obciążyć Gminę Bełchatów kwotą zł 39,55 (słownie: trzydzieści dziewięć złotych 55/100). 10 W związku z powyższym Prezes Urzędu postanowił jak w pkt II sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 264 § 1 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów koszty niniejszego postępowania Gmina Bełchatów obowiązana jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231 000000 w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Jednak w przypadku kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w pkt II sentencji niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz art. 264 § 2 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 32 § 1 i 2 k.p.c., przysługuje zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodniowym od dnia doręczenia niniejszej decyzji, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Barbara Romańczak-Graca Otrzymuje: Urząd Gminy ul. Kościuszki 13 97- 400 Bełchatów