RŁO-8/2023

P REZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW TOMASZ CHRÓSTNY Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl RŁO.611.2.2022.RB Łódź, 19 grudnia 2023 r. DECYZJA Nr RŁO 8 /2023 I. Na podstawie art. 23b ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 202 3 r. poz. 1689 ze zm.), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone – Prezes Urzędu Ochrony Ko nkurencji i Konsumentów – uznaje postanowienia wzorców umów stosowane przez XTB Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie , o treści: 1. Możemy ze skutkiem natychmiastowym zawiesić świadczenie usług dotyczących konkretnego rynku lub konkretnego OMI w całości lub w części. Dzieje się tak w szczególności w opisanych w poniższych podpunktach sytuacjach. Te sytuacje muszą być spowodowane przyczynami, za które XTB nie ponosi odpowiedzialności: c) wystąpi awaria systemów telekomunikacyjnych, oprogramowania, sprzętu lub s ystemów informatycznych, która uniemożliwi prawidłowe działanie systemów informatycznych służących do obsługi obrotu, d) nastąpi awaria połączenia z Internetem na skutek działań osób trzecich lub przeciążenia połączenia, e) pojawią się awarie albo błędy Brokera, Depozytariusza, Operatora Rynku lub Izby Rozrachunkowej, które czasowo uniemożliwiają prawidłowe świadczenie usług przez XTB. (pkt 7.6 Regulaminu świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, pr owadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez X - Trade Brokers DM S.A. („Warunki Ogólne”) z dnia 29 stycznia 2020 r.); (pkt 7.6 Regulaminu świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowyc h, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez X - Trade Brokers DM S.A. („Warunki Ogólne”) z dnia 27 października 2020 r.); (pkt. 7.4 Regulaminu świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wa rtościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych 2 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl i rachunków pieniężnych przez XTB S.A. („Warunki Ogólne”) z dnia 21 lutego 2022 r.); 2. Przez Siłę Wyższą rozumie się sytuację, w której – ze względu na zdarzenia niezależne od XTB – nie jest możliwe funkcjo nowanie XTB lub Rachunku Inwestycyjnego Klienta zgodnie z zasadami określonymi w Warunkach Ogólnych. Siła Wyższa oznacza w szczególności: d) awarię systemów informatycznych, za którą XTB nie ponosi odpowiedzialności, e) awarię sprzętu komputerowego uniemoż liwiającą prawidłowe funkcjonowanie systemów informatycznych, za którą XTB nie ponosi odpowiedzialności, f) brak połączenia internetowego z powodu awarii po stronie dostawcy sieci lub przeciążenia łącza, g) awarię systemów telekomunikacyjnych, za którą XTB nie ponosi odpowiedzialności. : (pkt 11.1 Regulaminu świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez X - Trade Brokers DM S.A. („Warunki Ogólne”) z dnia 29 stycznia 2020 r. w związku z pkt 5.12 oraz pkt 6.74 ww. regulaminu); (pkt 11.1 Regulaminu świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez X - Trade Brok ers DM S.A. („Warunki Ogólne”) z dnia 27 października 2020 r. w związku z pkt 5.12 oraz pkt 6.67 ww. regulaminu); ( pkt. 11.1 Regulaminu świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunkó w praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez XTB S.A. („Warunki Ogólne”) z dnia 21 lutego 2022 r. w związku z pkt 5.13 oraz pkt 6.67 ww. regulaminu ) za niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 202 3 r. poz. 1 610 ze zm.), co stanowi naruszenie art. 23a ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i zakazuje ich wykorzystywania. II. Na podstawie art. 23c ust. 1 i 2 w zw. z art. 23b ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz. U. z 2023 r. poz. 1689 ze zm.), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone ora z po z ł o ż eniu przez XTB Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie w toku post ę powania zobowi ą zania do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do usuni ę cia trwaj ą cych skutk ó w naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 23a ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, - Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – po z ł o ż eniu przez XTB Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie w toku post ę powania zobowi ą za nia do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do usuni ę cia trwaj ą cych skutk ó w 3 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl stosowania niedozwolonych postanowie ń umownych, nakłada na XTB Spółkę Akcyjną z siedzibą w Warszawie, obowiązek usunięcia skutków naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 23a ww. ustawy, w postaci : 1. S kierowania do konsumentów, których nieuwzględnienie reklamacji nastąpiło na podstawie klauzul zakwestionowanych w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji, za pośrednictwem poczty elektronicznej oraz w przypadku konsumentów nie posiadających już rachunków inwestycyjnych w XTB Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie, listem poleconym wysłanym na ostatni podany przez konsumenta adres zamieszkania – w terminie 3 (trzech) miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji – pisemnej informacji o n astępującej treści: „ Szanowni Państwo, Spółka XTB S.A. z siedzibą w Warszawie informuje, że Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wydał wobec Spółki decyzję zobowiązującą w dniu 19 grudnia 2023 r. nr 8/2023 , dotyczącą uznania postanowień wzorca umowy za niedozwolone i zakazującą ich wykorzystywania wobec wszystkich konsumentów, którzy zawarli ze Spółką umowy z tymi klauzulami oraz konsumentów, którzy mogą w przyszłości zawrzeć umowy ze Spółką. Skutkiem uznan ia postanowienia umownego za niedozwolone jest jego bezskuteczność względem konsumenta będącego stroną umowy. Chcieliśmy też Państwa poinformować, że w związku z ww. decyzją Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsument ów , dotychczasowe postanowienia pkt . 7.4 i pkt. 11.1 Regulaminu świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez XTB S.A. (Regulamin) w ich dotychczasowym brzmieniu utraci ły moc. Uznając, że dotychczasowe brzmienie Regulaminu było niewystarczająco precyzyjne i jako takie budzić mogło Państwa wątpliwości lub zastrzeżenia zdecydowaliśmy się wstecznie uznać Państwa reklamacje. Kwoty objęte odrzuconymi reklamacjami zostaną prz ekazane na Państwa rachunki inwestycyjne w terminie 7 (siedmiu) dni od daty otrzymania niniejszej wiadomości. Niniejsza informacja nie dotyczy zwrotów, które nastąpiły wcześniej, wskutek rozpatrzenia odwołania, a także osób, które nie posiadają już rachunk u inwestycyjnego w XTB S.A. W tym ostatnim przypadku zwroty zostaną przekazane na wskazany przez Państwa rachunek bankowy w terminie 7 (siedmiu) dni od daty wskazania rachunku. Jeżeli jednak uznacie Państwo, że pkt. 7.4 i pkt. 11.1 tej wersji Regulaminu s ą dla Was bardziej korzystne, możecie nadal je stosować ” . XTB Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie zobowiązuje się nadać ww. informacjom następujące cechy: 4 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl ➢ Czcionka: Arial ; ➢ Kolor czcionki: : #18181E z nasyceniem 0.6 ; ➢ Rozmiar czcionki: 1 2 ; ➢ Interlinia maksymalnie: 1,15 ; ➢ Miejsca oznaczone kwadratowymi nawiasami należy uzupełni ć stosowną treścią. 2. Skierowania do konsumentów, którzy są stronami umów zawartych na podstawie wzorców umów zawierających klauzule zakwestionowane w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji, za pośrednictwem przyjętych w tychże umowach kanałów komunikacji – w terminie 3 (trzec h) miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji – pisemnej informacji o następującej o treści: „ Szanowni Państwo, Spółka XTB S.A. z siedzibą w Warszawie informuje, że Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wydał wobec Spółki decyzję zo bowiązującą w dniu 19 grudnia 2023 r. nr 8/2023 , dotyczącą uznania postanowień wzorca umowy za niedozwolone i zakazującą ich wykorzystywania wobec wszystkich konsumentów, którzy zawarli ze Spółką umowy z tymi klauzulami oraz konsumentów, którzy mogą w przy szłości zawrzeć umowy ze Spółką. Skutkiem uznania postanowienia umownego za niedozwolone jest jego bezskuteczność względem konsumenta będącego stroną umowy. Chcieliśmy też Państwa poinformować, że w związku z ww. decyzją Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, dotychczasowe postanowienia pkt. 7.4 i pkt. 11.1 Regulaminu świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez XTB S.A. (R egulamin) w ich dotychczasowym brzmieniu utraciły moc. Jeżeli jednak uznacie Państwo, że pkt. 7.4 i pkt. 11.1 tej wersji Regulaminu są dla Was bardziej korzystne, możecie nadal je stosować ” . XTB Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie zobowiązuje się nadać w w. informacjom następujące cechy: ➢ Czcionka: Times New Roman lub Arial; ➢ Kolor tła: biały ➢ Kolor czcionki: czarny ; ➢ Rozmiar czcionki: 1 4 ; ➢ Interlinia maksymalnie: 1,15 ; ➢ Miejsca oznaczone kwadratowymi nawiasami należy uzupełni ć stosowną 5 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl treścią. 3. opublikowania na stronie internetowej XTB Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie , w zakładce informacje prawne, na jego koszt, o ś wiadczenia o podanej ni ż ej tre ś ci : „ Spółka XTB S.A. z siedzibą w Warszawie informuje, że Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Kon sumentów wydał wobec Spółki decyzję zobowiązującą w dniu 19 grudnia 2023 r. nr 8/2023 [tu: link (hiperłącze) do strony UOKiK], dotyczącą uznania postanowień wzorca umowy za niedozwolone i zakazującą ich wykorzystywania wobec wszystkich konsumentów, którzy zawarli ze Spółką umowy z tymi klauzulami oraz konsumentów, którzy mogą w przyszłości zawrzeć umowy ze Spółką. Skutkiem uznania postanowienia umownego za niedozwolone jest jego bezskuteczność względem konsumenta będącego stroną umowy. W związku z ww. decyzją Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsument ów dotychczasowe postanowienia pkt. 7.4 i pkt. 11.1 Regulaminu świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków papierów wartościowych i praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez XTB S.A. (Regulamin) w ich dotychcz asowym brzmieniu utraciły moc ” . Spos ó b prezentacji: ➢ o ś wiadczenie b ę dzie utrzymywane w g ó rnej cz ęś ci strony internetowej przez okres co najmniej 6 (sześciu) miesięcy od dnia jego zamieszczenia na ww. stronie internetowej ; ➢ publikacja nast ą pi w terminie 3 (tr zech miesięcy) od dnia uprawomocnienia si ę decyzji ; ➢ o ś wiadczenie w ostatnim zdaniu zawiera ć b ę dzie link (hiper łą cze) o brzmieniu „ Decyzja Prezesa UOKiK nr RŁO … /2023 r. ” przekierowuj ą ce po klikni ę ciu do wersji jawnej decyzji opublikowanej na stronie internetowej Prezesa UOKiK. Cechy o ś wiadczenia: ➢ Czcionka: Font Roboto lub DIN - 2014. ; ➢ Kolor czcionki: #18181E z nasyceniem 0.6 ; ➢ Rozmiar czcionki: 1 2 ; Pozosta ł e cechy: ➢ Cały tekst będzie wypełniać pełną szerokość kolumny przeznaczonej na treść na tej stron ie z zachowaniem marginesów ; ➢ Przestrzeń dostępna dla tekstu w widoku desktopowym będzie wynosić maksymalnie 1146 pikseli ; ➢ Ponadto, będzie dostosowywana w dół w przypadku urządzeń o mniejszych ekranach (małe laptopy, tablety i telefony) ; 6 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl ➢ Treść oświadczenia będzie miała zachowane formatowanie (nowe linie, punktowanie itp.) ; przy czym obowiązek ten powinien być zrealizowany z zastosowaniem następujących zasad: ➢ w przypadku zmiany firmy XTB Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie, jej przekształcenia lub przejścia praw i obowiązków na inny podmiot pod jakimkolwiek tytułem, powyższy obowiązek publikacyjny powinien zostać zrealizowany odpowiednio przez lub za pośrednictwem XTB Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie lub jego następcy prawnego, ze wskazanie m firmy dawnej i nowej ; ➢ w przypadku zmiany adresu strony internetowej XTB Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie, niniejsze zobowi ą zanie obejmuje publikacj ę odpowiednio na zmienionej stronie internetowej XTB Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie funkcjonuj ą cej w dacie uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji; ➢ w razie zmiany przez Prezesa UOKiK lub s ą d powszechny tre ś ci sentencji lub uzasadnienia niniejszej decyzji, niniejsze zobowi ą zanie w zakresie dotycz ą cym obowi ą zku publikacji nale ż y wykona ć zgodnie ze zmie nion ą tre ś ci ą decyzji . 4. dokonanie przysporzenia dla konsumentów których reklamacje nie zostały uwzględnione z uwagi na postanowienia wskazane w punkcie I sentencji niniejszej decyzji , z tytułu rekompensaty za trwające skutki naruszenia powstałe na skutek stosowania przez XTB Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie wskazanych powyżej postanowień , polegającego na przekazaniu na aktualnie wykorzystywane rachunki konsumentów kwot objętych odrzuconymi reklamacjami wraz z odsetkami w terminie 7 (siedmiu) dni od da ty otrzymania wiadomości e - mail informującej o przedmiotowej rekompensacie, chyba że zwrot nastąpił wcześniej wskutek rozpatrzenia odwołania od złożonej reklamacji. W przypadku konsumentów, którzy nie posiadają już rachunku inwestycyjnego w XTB Spółka Akcy jna z siedzibą w Warszawie zwrot środków ma nastąpić w terminie 7 (siedmiu) dni od daty otrzymania przez XTB Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie informacji o rachunku na który mają być przekazane środki. III. Na podstawie 23c ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 20 07 r. o ochronie konkurencji i konsument ó w ( Dz. U. z 2023 r. poz. 1689 ze zm. ) – Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – nakłada na XTB Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie obowi ą zek przekazania Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów informacji o stopniu realizacji zobowiązania nałożonego w punkcie II sentencji decyzj i , dowod ó w potwierdzaj ą cych jego wykonanie w terminie 4 (czterech) miesi ę cy od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji poprzez: 1. przedstawienie egzemplarza informacji , o kt ó rym mowa w punkcie II. 1 . niniejszej decyzji oraz udokumentowanie jego przekazanie w formie wiadomo ś ci elektronicznej do 3 (trzech) konsument ó w wraz z okre ś leniem ca ł kowitej liczby konsument ó w, kt ó rym takie o ś wiadczenie zosta ł o w tej formie przekazane ; 7 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl 2. przedstawienie egzemplarza oświadczenia, o którym mowa w punkcie II. 1 . niniejszej decyzji oraz udokumentowanie jego wysyłki pocztą tradycyjną do 3 (trzech) konsumentów wraz z określeniem całkowitej l iczby konsumentów, którym takie oświadczenie zostało w tej formie przekazane ; 3. przedstawienie egzemplarza informacji, o kt ó rym mowa w punkcie II. 2 . niniejszej decyzji oraz udokumentowanie jego przekazanie w formie wiadomo ś ci elektronicznej do 3 (trzech) konsument ó w wraz z okre ś leniem ca ł kowitej liczby konsument ó w, kt ó rym takie o ś wiadczenie zosta ł o w tej formie przekazane; 4. przedstawienie wydruk ó w zrzut ó w z ekranu (z widoczną datą ich sporządzenia , jeden zrzut z dnia zamieszczenia oświadczenia ) dokumentuj ą c ych publikacj ę o ś wiadczenia, o kt ó rym mowa w punkcie II. 3 . niniejszej decyzji na stronie internetowej XTB Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie , za ś w przypadku zmiany adresu wskazanej powyżej strony internetowej , publikacj ę na zmienionej stronie internetowej XTB Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie funkcjonuj ą cej w dacie uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji ; 5. p rzedstawienie wykazu zawierającego dane o liczbie klientów , którym przekazano kwoty objęte odrzuconymi reklamacjami wraz z odset kami w terminie 7 (siedmiu) dni od daty otrzymania wiadomości e - mail informującej o przedmiotowej rekompensacie oraz dane o liczbie klientów, którym przekazano kwoty objęte odrzuconymi reklamacjami wraz z odsetkami w terminie 7 (siedmiu) dni od daty poinfo rmowania o zmianie rachunku wraz z wysokością przekazanych kwot . IV. Na podstawie art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i k onsumentów ( Dz. U. z 2023 r. poz. 1689 ze zm. ) oraz na podstawie art. 263 § 1, art. 263 § 2 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 202 3 r. poz. 775 ze zm. ) w związku z art. 83 wyżej wymienionej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – obciąża XTB Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie kosztami opisanego w punkcie I niniejszej decyzji postępowania o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone w kwocie 18,40 zł (słownie: osiemnastu złotych czterdziestu groszy ) i zobowiązuje XTB Spółk ę Akcyjn ą z siedzibą w Warszawie do zwrotu tych kosztów Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie 14 (czternastu) dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. 8 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl UZASADNIENIE (1) W dniu 3 lutego 2021 r. – postanowieniem Nr 1/405.1.2021 – Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej również: „ Prezes Urzędu ”, „ Prezes UOKiK ”) – w oparciu o własny monitoring rynku i zauważone nieprawidłowości występujące w zakresie systemów bankowości elektronicznej utrudniające swobo dny dostęp do usług maklerskich świadczonych on - line – wszczął postępowanie wyjaśniające, mające na celu wstępne ustalenie, czy nastąpiło naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone lub narus zenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w związku z ustalanymi przez firmy inwestycyjne warunkami świadczenia usług (w szczególności usług maklerskich) w zakresie dotyczącym odpowiedzialnośc i za niewykonanie lub nienależyte wykonanie tych usług na skutek awarii, w tym awarii systemów teleinformatycznych. Postępowanie objęło swym zakresem między innymi X - Trade Brokers Dom Maklerski S.A. z siedzibą w Warszawie (od dnia 0 5 stycznia 2022 r. zarej estrowany pod firmą XTB Spółka Akcyjna, dalej jako: „XTB”, „Spółka”, „Przedsiębiorca” lub „Dom Maklerski” ). (2) W toku tego postępowania Prezes Urzędu wezwał Spółkę do przedłożenia m. in. wzorców umów i regulaminów dotyczących świadczenia usług maklerskich (w tym na rynku Forex), w tym taryf opłat i prowizji, warunków abonamentów i korzystania z narzędzi i usług dodatkowych. (3) W dniu 11 października 2022 r. Prezes Urzędu, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, postanowieniem nr 1/611. 2 .2022 wszcz ął postępowani e w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone w związku ze stosowaniem przez XTB we wzorcach umów, postanowień umownych o treści: 1. „ Możemy ze skutkiem natychmiastowym zawiesić świadczenie usług dotyczących konkretnego rynku lub konkretnego OMI w całości lub w części. Dzieje się tak w szczególności w opisanych w poniższych podpunktach sytuacjach. Te sytuacje muszą być spowodowane przyczynami, za które XTB nie ponosi odpowiedzialności: c) wystąpi awaria systemów telekomunikacyjnyc h, oprogramowania, sprzętu lub systemów informatycznych, która uniemożliwi prawidłowe działanie systemów informatycznych służących do obsługi obrotu, d) nastąpi awaria połączenia z Internetem na skutek działań osób trzecich lub przeciążenia połączenia, e) pojawią się awarie albo błędy Brokera, Depozytariusza, Operatora Rynku lub Izby Rozrachunkowej, które czasowo uniemożliwiają prawidłowe świadczenie usług przez XTB. ” 2. „ Przez Siłę Wyższą rozumie się sytuację, w której – ze względu na zdarzenia niezależne od XTB – nie jest możliwe funkcjonowanie XTB lub Rachunku Inwestycyjnego Klienta zgodnie z zasadami określonymi w Warunkach Ogólnych. Siła Wyższa oznacza w szczególności: 9 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl d) awarię systemów informatycznych, za którą XTB nie ponosi odpowiedzialności, e) awarię sprzętu komputerowego uniemożliwiającą prawidłowe funkcjonowanie systemów informatycznych, za którą XTB nie ponosi odpowiedzialności, f) brak połączenia internetowego z powodu awarii po stronie dostawcy sieci lub przeciążenia łącza, g) awarię systemów tel ekomunikacyjnych, za którą XTB nie ponosi odpowiedzialności ” . ( dowód: karty 2 - 9 ). (4) Postanowieniem nr 2/611. 2 .2022 z dnia 11 października 2022 r. Prezes Urzędu postanowił o zaliczeniu w poczet dowodów we wszczętym wobec XTB postępowaniu w sprawie o uznanie postanowień wzorców umowy za niedozwolone o sygnaturze RŁO.611. 2 .2022. R B kopie pism i dokumentów uzyskanych w toku postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego pod sygn. RŁO.405. 1 .2021. ( dowód: karty 10 - 11 ). (5) Pismem z dnia 11 października 2022 r. Prezes Ur zędu zawiadomił Przedsiębiorcę o wszczęciu postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone oraz o zaliczeniu w niniejszym postępowaniu wyżej wskazanych dokumentów . ( dowód: karty 1 2 - 1 4 ). (6) W dniu 27 października 202 2 r. Spółka zapoznała się z aktami sprawy . ( dowód: kart a 193 ). (7) W pi ś mie z dnia 30 grudnia 2022 r. Sp ół ka przedstawi ł a swoje stanowisko w sprawie oraz z ł o ż y ł a wniosek o wydanie decyzji zobowi ą zuj ą cej i prze d stawi ł a propozycje dzia ł a ń maj ą cych na celu wyeliminowanie zauwa ż onych nieprawid ł owo ś ci. Spółka podniosła także, iż jej intencją nie było nigdy wywołani e wrażenia, braku możliwości dochodzenia przez konsumentów swoich praw. Przedsiębiorca wyjaśnił także, iż zakwestionowane postanowienia umowne miały jedynie na ce lu wskazanie przykładów sytuacji, które mieszczą się w klauzulach generalnych prawa cywilnego, ale ich nie ograniczają. Wniosek o wydanie decyzji zobowi ą zuj ą cej został następnie doprecyzowan y pismami z 06 marca 2023 r., 30 marca 2023 r., 29 czerwca 2023 r. , 10 sierpnia 2023 r. , 23 listopada 2023 r. W podsumowaniu Sp ół ka zobowi ą za ł a si ę do usunięcia zakwestionowanych postanowień w terminie 3 (trzech) miesięcy od daty uprawomocnienia si ę decyzji, ich niestosowania w umowach zawartych na podstawie zakwestionow an ych wzorc ów oraz przekazania rekompensaty finansowej tym konsumentom, kt ó rzy doznali szkody wskutek zastosowania niedozwolon ych postanowie ń . Wskazane wyżej zobowiązanie doprowadzić ma do zaniechanie stosowania przez Sp ół k ę wskazanych praktyk , jak i do usuni ę ci a skutk ó w tego naruszenia. ( dowód: karty 1 96 - 2 1 8 ). (8) Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm ; dalej jako „ kpa ”), 10 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl pismem z dnia 04 grudnia 202 3 r. Prezes Urzędu zawiadomił XTB o zakończeniu postępowania dowodowego, wyznaczając termin na zapoznanie się z aktami niniejszej sprawy i wypowiedzenie się co do zebranych dowodów oraz materiałów. Spółka skorzystała z ww. uprawnienia i w dniu 14 grudnia 202 3 r. ponownie zapoznała się z aktami sprawy nie zgłaszając przy tym uwag dotyczących materiału dowodowego . (dowód: karty 222 - 224 ) Stan faktyczny (9) XTB Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie została wpisana do KRS w dniu 29 września 20 04 r. pod numerem 0000217580 . Przedmiotem działalności XTB jest m.in. działalność maklerska związana z rynkiem papierów wartościowych i towarów giełdowych , w tym świadczenie usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych . (10) W okresie od 03 stycznia 2018 r. do 31 października 2022 r. Spółka obsługiwała średn io [informacja prawnie chroniona] aktywnych klientów (osób, które inwestowały posiadane na rachunkach inwestycyjnych środki). W e wspomnianym okresie Spółka odnotowała aktywność [informacja prawnie chroniona] klientów, którzy złożyli łącznie [informacja pra wnie chroniona] zleceń . ( dowód: karta 19 7 odwrót ) (11) W ramach prowadzonej działalności gospodarczej Spółka stos owała następujące wzorce umów : ➢ Regulamin świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez X - Trade Brokers DM S.A. („Warunki Ogólne”) z dnia 29 stycznia 2020 r. ; ( dowód: kart a 1 7 ) ➢ Regulamin świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wart ościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez X - Trade Brokers DM S.A. („Warunki Ogólne”) z dnia 27 października 2020 r. ( dowód: karta 17 ) ➢ Regulamin świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez XTB S.A. („Warunki Ogólne”) z dnia 21 lutego 2022 r. ( dowód: karty 1 76 - 1 178 ). (12) We wzorcu umów pod nazwą Regulamin świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez XTB S.A. („Warunki Ogólne”) z dnia 21 lutego 2022 r. w pkt 7.4 (pkt 7.6 Regulaminu świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbyci a praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez X - Trade Brokers DM S.A. 11 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl („Warunki Ogólne”) z dnia 29 stycznia 2020 r. oraz pkt 7.6 Regulaminu świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez X - Trade Brokers DM S.A. („Warunki Ogólne”) z dnia 27 października 2020 r.) zawarte zostało następujące postanowienie: „ Możemy ze skutkie m natychmiastowym zawiesić świadczenie usług dotyczących konkretnego rynku lub konkretnego OMI w całości lub w części. Dzieje się tak w szczególności w opisanych w poniższych podpunktach sytuacjach. Te sytuacje muszą być spowodowane przyczynami, za które XTB nie ponosi odpowiedzialności: c) wystąpi awaria systemów telekomunikacyjnych, oprogramowania, sprzętu lub systemów informatycznych, która uniemożliwi prawidłowe działanie systemów informatycznych służących do obsługi obrotu, d) nastąpi awaria połączeni a z Internetem na skutek działań osób trzecich lub przeciążenia połączenia, e) pojawią się awarie albo błędy Brokera, Depozytariusza, Operatora Rynku lub Izby Rozrachunkowej, które czasowo uniemożliwiają prawidłowe świadczenie usług przez XTB. ” ( dowód: kar ty 52 odwrót , 63 odwrót, 188 ). (13) We wskazanych powyżej wzorc ach umów pod nazw ami Regulamin świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez XTB S.A. („Warunki Ogólne”) w pkt . 11.1 zawarte zostało następujące postanowienie: „ Przez Siłę Wyższą rozumie się sytuację, w której – ze względu na zdarzenia niezależne od XTB – nie jest możliwe funkcjonowanie XTB lub Rachunku Inwestycyjnego Klienta zgod nie z zasadami określonymi w Warunkach Ogólnych. Siła Wyższa oznacza w szczególności: d) awarię systemów informatycznych, za którą XTB nie ponosi odpowiedzialności, e) awarię sprzętu komputerowego uniemożliwiającą prawidłowe funkcjonowanie systemów informatycznych, za którą XTB nie ponosi odpowiedzialności, f) brak połączenia internetowego z powodu awarii po stronie dostawcy sieci lub przeciążenia łącza, g) awarię systemów telekomunikacyjnych, za którą XTB nie ponosi odpowiedzialności ” . ( dowód: karty 54 odwrót, 6 5, 1 90 odwrót ). (14) Spółka powołuje się na katalog okoliczności stanowiących „ s iłę wyższą” w postanowieniach, na podstawie których wyłącza swoją odpowiedzialność względem konsumentów , tj. w: ➢ pkt 5.13 Regulamin u świadczenia usług wykony wania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez XTB S.A. („Warunki Ogólne”) z dnia 21 lutego 2022 r. (pkt 5.12 Regulaminu świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i 12 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl rachunków pieniężnych przez X - Trade Brokers DM S.A. („Warunki Ogólne”) z dnia 29 stycznia 2020 r. oraz pk t 5. 12 Regulaminu świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez X - Trade Brokers DM S.A. („Warunki Ogólne”) z dnia 27 października 2020 r. , zgodnie z którym: „ Nie odpowiadamy za skutki: c) odmowy lub braku możliwości realizacji Dyspozycji w dowolnych okolicznościach wymienionych w punkcie 5.11, jeżeli odmowa lub brak możliwości realizacji Instrukcji wynika z okoliczności, za które nie pon osimy odpowiedzialności, w szczególności z przyczyn stanowiących przypadek działania Siły Wyższej ”; ( dowód: karty 49 , 6 0 odwrót, 1 84 odwrót ) ➢ oraz w pkt. 6.67 Regulaminu świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wa rtościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez X - Trade Brokers DM S.A. („Warunki Ogólne”) z dnia 27 października 2020 r. i Regulaminu świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez XTB S.A. („Warunki Ogólne”) z dnia 21 lutego 2022 r. (pkt 6.74 Regulaminu świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez X - Trade Brokers DM S.A. („Warunki Ogólne”) z dnia 29 stycznia 2020 r. ) , który stanowi iż: „ Poniższe przyczyny są w szczególności poza naszą kontrolą: b) zdarzenia będące przejawem Siły W yższej ” . ( dowód: karty 52 , 6 3 , 18 8 ) Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje. Interes publiczny (15) Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz. U. z 2023 r. poz. 1689 ze zm. , dalej również: „ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów” lub „ u.o.k.k.” ) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa UOKiK, czy w danej sprawie zagrożony został interes publiczny. Jak zauważył Sąd Najwyższy - celem kontroli abstrakcyjnej postanowień wzorca umowy jest ochrona interesu publicznego w postaci zbiorowego interesu konsume ntów 1 . (16) Stosownie bowiem do przepisu art. 1 ust. 1 u.o.k.k., ochrona interesów konsumentów podejmowana jest przez Prezesa UOKiK w interesie publicznym. Prezes UOKiK podejmuje się zatem ochrony interesów konsumentów wyłącznie w interesie publicznym, tzn. wte dy, gdy działaniem przedsiębiorcy może być dotknięty każdy konsument w analogicznych okolicznościach 2 . Ingerencja Prezesa UOKiK ma na celu ochronę interesów zbiorowości, a nie poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. 1 Postanowienie SN z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt: I CZ 135/12 . 2 Por. wyr ok SOKiK z dnia 13 stycznia 2009 r., sygn. akt: XVII Ama 26/08 . 13 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Podejmując działania określone w przywołanej ustawie Prezes UOKiK występuje w funkcji rzecznika interesu publicznego 3 . (17) Inter es publiczny dotyczy ogółu, nieokreślonej z góry liczby osób. Jego naruszenie zachodzi głównie wtedy, gdy działaniem danego przedsiębiorcy zagrożony jest interes ogólnospołeczny lub jakiś szerszy krąg uczestników 4 . Interes publicznoprawny zawiera się w ochronie praw konsumentów, do których Przedsiębiorca kierował swoją ofertę. (18) W ocenie Prezesa UOKiK za podjęciem działań w niniejszej sprawie przemawia interes public zny, wyrażający się koniecznością ochrony praw potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów, którzy mogli zostać narażeni na negatywne skutki stosowania przez Spółkę niedozwolonych postanowień wzorców umowy. (19) Należy jednocześnie podkreślić, że art. 385 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny ( Dz. U. z 202 3 r. poz. 16 1 0 ze zm. ; dalej jako „ kc ” lub „ Kodeks cywilny ”) stanowi implementację Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej: „Dyrektywa 93/13 ” ). Interpretacji ww. przepisu kc należy zatem dokonywać w odniesieniu do uregulowań zawartych w Dyrek tywie 93/13. Zgodnie z jej preambułą, obowiązkiem Państw Członkowskich jest zapewnienie, aby umowy zawierane z konsumentami nie zawierały nieuczciwych warunków. Należy zatem mieć na uwadze, że interes publiczny w niniejszej sprawie wyraża się także w konie czności zapewnienia, aby we wzorcach umów stosowanych w relacjach z konsumentami nie były stosowane niedozwolone postanowienia umowne. (20) W tym stanie rzeczy Prezes Urzędu uznał, że w niniejszej sprawie ma miejsce naruszenie interesu publicznego, a zatem możl iwe jest poddanie kwestionowanych działań Spółki dalszej ocenie w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pod kątem stosowania przez XTB niedozwolonych postanowień wzorców umowy. Naruszenie art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i kon sumentów (21) Zgodnie z treścią art. 23a u.o.k.k. zakazane jest stosowanie we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolonych postanowień umownych, o których mowa w art. 385 1 § 1 kc. (22) Źródłem polskiej regulacji dotyczącej nieuczciwych postanowień umownych jest wspomniana wyżej Dyrektywa 93/13, zgodnie z której treścią warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta (art. 3 ust. 1). (23) Zgodnie zaś z powoływanym w art. 23a u.o.k.k. przepisem art. 385 1 § 1 kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują je go prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to 3 Wyr ok Sądu Antymonopolowego z dnia 4 lipca 2001 r., sygn. akt: XVII Ama 108/00 . 4 Wyr ok SA w Warszawie z 3 kwietnia 2017 r., sygn. akt VI ACa 1908/15 . 14 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. (24) A zatem, możliwość uznania postanowienia za niedozwolone zależna jest od łącznego spełnienia następujących trzech przesłanek formalnych: 1. postanowienie jest stosowane przez przedsiębiorcę wobec konsumentów , 2. postanowienie nie zostało indywidualnie uzgodnione, 3. postanowienie nie dotyczy sformułowanych w sposób jednoznaczny głównych świadczeń stron, oraz dwóch przesłanek merytorycznych: 4. postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, 5. postano wienie narusza w sposób rażący interesy konsumenta. (25) Dla uznania danego postanowienia umowy za niedozwolone przesłanki sprzeczności z dobrymi obyczajami i rażącego naruszenia interesów konsumenta muszą zachodzić równocześnie. Z reguły rażące naruszenie int eresu konsumenta jest naruszeniem dobrych obyczajów, ale nie zawsze zachowanie sprzeczne z dobrymi obyczajami rażąco narusza ten interes 5 . (26) Prezes UOKiK, w przypadku stwierdzenia naruszenia zakazu określonego w art. 23a , na podstawie art. 23b ust. 1 u.o.k.k., wydaje decyzję o uznaniu postanowienia wzorca umowy za niedozwolone, zakazującą jego wykorzystywa nia. W decyzji Prezes UOKiK przytacza treść postanowienia wzorca umowy uznanego za niedozwolone. (27) Art. 23d u.o.k.k. stanowi, że prawomocna decyzja o uznaniu postanowienia wzorca umowy za niedozwolone ma skutek wobec przedsiębiorcy, co do którego stwierdzono stosowanie niedozwolonego postanowienia umownego oraz wobec wszystkich konsumentów, którzy zawarli z nim umowę na podstawie wzorca wskazanego w decyzji. (28) W niniejszej sprawie wymaga oceny, czy postanowienia wskazane w punkcie I sentencji przedmiotowej decyzji spełnia ją przesłanki, które pozwalają dokonywać oceny jej działalności jednocześnie w świetle art. 385 1 kc i art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W tym miejscu wskazać należy, że ww. trzy przesłanki formalne zostaną ocenione łączni e dla wszystkich kwestionowanych postanowień, zaś ww. dwie przesłanki merytoryczne zostaną ocenione oddzielnie dla każdego z kwestionowanych postanowień. Pojęcie wzorca umowy (29) Pojęcie wzorca umowy nie posiada definicji legalnej. W art. 384 § 1 kc wskazano jedynie, że ustalony przez jedną ze stron wzorzec umowy, w szczególności ogólne warunki umów, wzór umowy, regulamin, wiąże drug ą stronę, jeżeli został jej doręczony przed zawarciem umowy. Tym samym ustawodawca ograniczył się do przykładowego wskazania, kiedy mamy do czynienia z wzorcem umownym. K odeks c ywilny nie określa jednak, jakie przesłanki tego rodzaju wzorzec musi spełniać. Wskazany powyżej przepis 5 P or. wyrok Sądu Najwyższego z 13 października 2010 r., sygn. akt: I CSK 694/09 . 15 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl nie określa również zamkniętego katalogu dokumentów mogących stanowić wzorzec umowny, a tym samym dokumentów mogących zostać poddanych kontroli abstrakcyjnej dokonywanej przez Prezesa UOKiK w ramach jego kompetencji wynikających z przepisów u.o.k.k. (30) W doktrynie pod pojęciem wzorca umowy rozumie się przygotowane z góry przez przedsiębiorcę, przed zawarciem umowy , postanowienia kształtujące treść stosunku prawnego wiążącego strony 6 . Zbiór tego rodzaju postanowień jest nienegocjowany przez strony i przeznaczony do wielokrotnego stosowania przez podmiot, który go opracował 7 . (31) Dla kwalifikacji prawnej jako wzorca umowy nie jest decydująca ani nazwa wzorca, ani jego formalna postać 8 . W doktrynie prawniczej zajmującej się pro blemem postanowień niedozwolonych w ślad za orzecznictwem sądów powszechnych i Sądu Najwyższego wskazuje się, że przepisy kc regulujące wzorce umowne znajdą zastosowanie np. do dokumentu określonego jako "instrukcja", "taryfa" czy "formularz" 9 . (32) Powyższe p rowadzi do wniosku, że również dokumenty, których dotyczy niniejsze postępowanie, jako zbiory postanowień przygotowane z góry przez przedsiębiorcę i przeznaczone do wielokrotnego przez niego stosowania, stanowią wzorce umowy, o których mowa w art. 384 § 1 kc oraz art. 23a u.o.k.k. Stosowanie postanowień przez P rzedsiębiorcę (33) Przepis art. 385 1 kc znajduje zastosowanie do postanowień umów zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami. Jak zostało wskazane powyżej, uzasadnieniem dla wprowadzenia do kc regulacji art. 385 1 kc była konieczność wdrożenia do prawa polskiego postanowień Dyrektywy 93/13. Zgodnie z art. 6 ust. 1 tej dyrektywy państwa członkowskie zostały zobowiązane do ustanowienia w prawie krajowym re gulacji, na mocy których nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą dla konsumentów wiążące, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nie uczciwych warunków. Zgodnie z art. 2 Dyrektywy 93/13 pojęcie "sprzedawca lub dostawca" oznacza każdą osobę fizyczną lub prawną, która w umowach objętych dyrektywą działa w celach dotyczących handlu, przedsiębiorstwa lub zawodu, bez względu na to, czy należ y do sektora publicznego czy prywatnego. (34) Zawarte w Dyrektywie 93/13 pojęcie „sprzedawca lub dostawca” znajduje odzwierciedlenie w art. 43 1 kc, zgodnie z którym przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, 6 Zob. E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks c ywilny. Komentarz. Wyd . 10, Warszawa 2021 , Legalis . 7 Zob. M. Namysłowska, A. Piszcz (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów [w:] M. Namysłowska, A. Piszcz (red.), Ustawa o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 5.8.2015 r. Komentarz. Warszawa 2016 , Legalis. 8 Zob. M. Namysłowska, A. Piszcz (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów [w:] M. Namysłowska, A. Piszcz (red.), Ustawa o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 5.8.2015 r. Komentarz . Warszawa 20 16, Legalis . 9 Zob. K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. T. I. Komentarz. Art. 1 – 449 10 , Wyd. 10, Warszawa 2020, Legalis . 16 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl osoba prawna i jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 33 1 § 1, prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. (35) Jednocześnie z godnie z art. 22 1 kc z a konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. (36) Reasumując - przepis art. 385 1 kc ma zastosowanie wtedy, gdy postanowienia nie uzgodnione indywidualnie znajdują zastosowanie w umowie zawartej przez przedsiębiorcę, tj. osobę fizyczną, osobę prawną, albo jednostkę organizacyjną niebędącą oso bą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną (tak art. 33 1 §1 kc), prowadzącą we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową, z konsumentem, tj. osobą fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej dzi ałalnością gospodarczą lub zawodową (tak art. 22 1 §1 kc). (37) Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legalną definicję przedsiębiorcy. Zgodnie z obowiązującym w dniu wszczęcia niniejszego postępowania art. 4 pkt 1 u.o.k.k. pod pojęciem tym należy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2023 r. poz. 221 ze zm., dalej: „ Prawo przedsiębiorców ”). Art. 4 ust. 1 Prawa przedsiębiorców za przedsiębiorcę uznaje m.in. osobę prawną wykonując ą we własnym imieniu działalność gospodarczą. (38) XTB Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie jest zarejestrowana w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS: 0000217580. Przedmiot działalności Spółki oznaczony jest m. in. jako 66, 12 , Z - działalność maklerska związana z rynkiem papierów wartościowych i towarów giełdowych. (39) Działalność XTB ma charakter zorganizowany, ciągły i zarobkowy. Wobec powyższego należy uznać, iż Spółka spełnia przesłanki, jakich wyżej powołanej ustawy wymagają do uznania podmiotu za przedsiębiorcę. W konsekwencji jej działania mogą być poddane ocenie w toku postępowania przed Prezesem Urzędu. (40) Spółka, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, w stosunkach z konsumentami przy zawieraniu umów posługuje się wzorcem umownym o nazwie: Regulamin świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez X - Trade Brokers DM S.A. („Warunki Ogólne”) . (41) Powyższy regulamin określa zasady świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych na rzecz konsumentów. Kwestionowane postanowienia obowiązywa ły w Regulaminie świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez X - Trade Brokers DM S.A. („Warunki Ogólne”) z dnia 29 stycznia 2020 r., Regulaminie świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez X - Trade Brokers DM S.A. („Warunki Ogólne”) z dnia 27 października 2020 r. or az w Regulaminie świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw 17 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez XTB S.A. („Warunki Ogólne”) z dnia 21 lutego 2022 r. Przesłanka braku i ndywidualnego uzgodnienia (42) Przepis art. 385 1 § 3 kc stanowi, że nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zap roponowanego konsumentowi przez kontrahenta. (43) Na uwadze mieć jednak należy, że z uwagi na charakter kontroli abstrakcyjnej dokonywanej przez Prezesa Urzędu w postępowaniu prowadzonym w związku z art. 23b u.o.k.k., przesłanka braku indywidualnego uzgodnienia postanowienia traci znaczenie. Przedmiotem tego rodzaju kontroli nie są bowiem postanowienia konkretnych umów zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami, lecz postanowienia wzorców umów 10 . Również w orzecznictwie wskazano już na odmienny sposób kontr oli abuzywności wzorca umowy i postanowień samej umowy. Nawet wykazanie przez przedsiębiorcę, że w każdej umowie zawieranej przy wykorzystaniu danego wzorca konkretne postanowienie było uzgadniane indywidualnie i odbiegało od treści wzorca, nie wykluczałob y dokonania abstrakcyjnej kontroli wzorca i uznania takiego postanowienia wzorca umowy za niedozwolony 11 . Należy bowiem pamiętać, że naruszanie zakazu z art. 23a u.o.k.k. polega na stosowaniu wzorca umowy 12 . (44) Na uwadze mieć należy, że celem kontroli abstrakcyjnej jest ochrona interesu publicznego w postaci zbiorowego interesu konsumentów. W przypadku tego rodzaju kontroli ocenie podlega treść postanowienia wzorca, a nie sposób jego wykorzystania. Kontrola taka ma charakter prewencyjny 13 . (45) Prezes Urzędu nie bada zatem w niniejszym postępowaniu konkretnych stosunków istniejących pomiędzy kontrahentami, ale wzorzec i treść hipotetycznych stosunków, jakie powstałyby pomiędzy Przedsiębiorcą a potencjalnymi konsumentami . W związku z tym nie ma również znaczenia, czy jakieś konkretne postanowienie było między stronami negocjowane. Prezes UOKiK dokonuje oceny ex ante . Decydujące znacznie ma fakt, potwierdzony w pismach Przedsiębiorcy, że wprowadził on wskazane w niniejszej decyzji wzorce do obrotu. (46) Niezależnie od powyższego, należy również wskazać, że analizowane wzorce umowne znajdują się w regulaminach, w których treść postanowień nie jest ustalana w żadnym wypadku ze słabszą stroną umowy. Dlatego też kwestionowane posta nowienia umowne nie podlegają indywidualnemu uzgodnieniu. Postanowienia określające główne świadczenia stron 10 Zob. K. Osajda (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , 2020, Legalis . 11 Wyr ok SA w Warszawie z dnia 9 lis topada 2016 r., sygn. akt: VI ACa 1285/15 . 12 Zob. K. Osajda (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , 2020, Legalis . 13 K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. T. I. Komentarz. Art. 1 – 449 10 , Wyd. 10, 2020, Legalis . 18 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (47) Jak wskazano już wyżej, art. 385 1 § 1 kc wyłącza poza zakres kontroli abuzywności postanowień wzorca umowy te postanowienia, które określają główne świadcze nia stron, w tym cenę i wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. (48) W literaturze wskazuje się, że pojęcie głównych świadczeń stron w praktyce oznaczać najczęściej będzie wskazane wyraźnie w ww. przepisie postanowienia określające cen ę i wynagrodzenie, jak również klauzule określające wzajemne świadczenie przedsiębiorcy (towar lub usługę) 14 . (49) W przypadku kontroli abstrakcyjnej omawianym tu wyłączeniem nie będą objęte w szczególności postanowienia wzorca, które mają charakter uzupełniając y względem tych postanowień wzorca umowy, które stanowią o istocie stosunku umownego, jaki mógłby zostać nawiązany w wyniku posłużenia się danym wzorcem. (50) Na uwadze mieć również należy, że omawiane tu wyłączenie stanowi wyjątek od zasady ogólnej, zgodnie z którą kontroli powinien podlegać ogół tych postanowień stosowanych w obrocie z konsumentami, które nie zostały indywidualnie uzgodnione . Przepis ten nie powinien podlegać zatem wykładni rozszerzającej 15 . (51) Również w orzecznictwie wyrażono pogląd, zgodnie z kt órym pojęcie „głównych świadczeń stron” należy interpretować wąsko, w nawiązaniu do istotnych przedmiotowo elementów umowy. W ocenie Sądu Najwyższego przemawia za tym treść przepisu, w którym posłużono się terminem „postanowienia określające główne świadcz enia stron”, a nie zwrotem „dotyczące” takiego świadczenia, który ma szerszy zakres 16 . (52) Również w orzecznictwie TSUE 17 przyjmowano, że omawiane wyłączenie odnosi się jedynie do tych świadczeń, które można uznać za podstawowe dla danej umowy i które z tego względu charakteryzują daną umowę. N ie obejmuje ono natomiast postanowień posiłkowych w stosunku do tak pojmowanych postanowień określających główne świadczenia stron 18 . W wyroku z dnia 10 czerwca 2021 r. w sprawach połączonych od C - 776/19 do C - 782/19 w pkt 52 TSUE wskazał, że : „(…) Jeśli chodzi o kategorię warunków umownych wchodzących w zakres pojęcia „głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 D yrektywy 93/13, Trybunał orzekł, że za te warunki należy uważać takie, które określają podstawowe świ adczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę. Natomiast warunki, które wykazują charakter posiłkowy względem warunków definiujących samą istotę stosunku umownego, nie mogą być objęte 14 Zob. K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. T. I. Komentarz. Art. 1 – 449 10 , Wyd. 10, Warszawa 2020 , Legalis . 15 Zob. K. Osajda (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , 2020, Legalis . 16 Wyr ok SN z dnia 8 czerwca 2004 r., sygn. akt: I CK 635/0 3 . 17 Omawiana przesłanka art. 385 1 § 1 kc stanowi implementację art. 4 ust. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. 18 Zob. K . Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. T. I. Komentarz. Art. 1 – 449 10 , Wyd. 10, Warszawa 2020, Legalis; K. Osajda (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , 2020, Legalis; wyr. TSUE z 30.4.2014 r., C - 26/13 , Árpád Kásler, Hajnalka Káslerné Rábai v. OTP Jelzálogbank Zrt . 18 Wyr ok SN z dnia 8 czerwca 2004 r., sygn. akt: I CK 635/03 . 19 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl rzeczonym pojęciem (wyrok z dnia 3 paździ ernika 2019 r., Kiss i CIB Bank, C - 621/17, EU:C:2019:820, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo)”. (53) W niniejszej sprawie analizowane postanowienia umowne nie dotyczą głównych świadczeń stron umowy. Przedmiotowe postanowienia opisują jedynie przesłanki (przy czyny) umożliwiające wyłączenie odpowiedzialności Spółki za przerwy w świadczeniu usług spowodowane awariami lub przerwami technicznymi lub awariami albo błędami po stronie kontrahentów Domu Maklerskiego , tj. Brokera, Depozytariusza, Operatora Rynku lub Izby Rozrachunkowej . Sprzeczność z dobrymi obyczajami (54) Pojęcie dobrych obyczajów stanowi klauzulę generalną, nawiązującą do wyobrażeń o uczciwych czy rzetelnych działaniach kontrahentów 19 . W doktrynie przyjm uje się że istotą dobrych obyczajów jest szeroko rozumiany szacunek do drugiego człowieka. W związku z tym za sprzeczne z dobrymi obyczajami uważan a się działania wykorzystujące m.in. niewiedzę, brak doświadczenia czy też naiwność drugiej strony, naruszani e zasady równorzędności stron, a także zmierzanie do niedoinformowania, dezorientacji czy wywołania błędnego przekonania u klienta 20 . Wskaz uje się, że dobre obyczaje to także normy postępowania, polecające nienadużywanie posiadanej przewagi ekonomicznej w stosunku do słabszego uczestnika obrotu 21 . (55) W orzecznictwie za sprzeczne z dobrymi obyczajami uzna je się także postanowienia wzorców, które kształtując prawa i obowiązki konsum enta nie pozwalają na realizację wartości takich jak szacunek wobec partnera, uczciwość, szczerość, zaufanie, lojalność, rzetelność i fachowość 22 . (56) Warto mieć również na uwadze, że dobre obyczaje są odpowiednikiem pojęcia "dobrej wiary" używanego w postanowi eniach Dyrektywy 93/13. TSUE wskazał, że o sprzeczności z zasadami dobrej wiary można mówić wtedy, gdy postanowienia umowne kształtują rozkład praw i obowiązków w sposób, który nie zostałby zaakceptowany przez strony w toku uczciwie prowadzonych negocjacji 23 . W doktrynie wskaz uje się przy tym, że dla oceny, czy zachodzi sprzeczność z dobrymi obyczajami istotne jest, czy przedsiębiorca traktujący konsumenta w sposób sprawiedliwy i słuszny mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument zgodziłby się na sporne postanowienie wzorca w drodze negocjacji indywidualnych 24 . (57) Poprzez dobre obyczaje należy rozumieć zatem pewien powtarzalny wzorzec zachowań, który jest aprobowany przez daną społeczność lub grupę. Są to pozaprawne normy postępowania, którymi przedsiębiorcy winni się kierować. Ich treści nie da się określić w sposób wyczerpujący, ponieważ kształtowane są przez ludzkie postawy uwarunkowane zarówno 19 Zob. K. Osajda (red.), Ustawa o ochronie konkurencji konsumentów. Komentarz , 2020, Legalis . 20 Zob. E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 10 , 2021, Legalis ; K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. T. I. Komentarz. Art. 1 – 449 10 , Wyd. 10, Warszawa 2020 , Legalis. 21 Zob. M. Gutowski (red.), Kodeks cywilny. Tom II. Komentarz. Art. 353 – 626. Wyd. 2 , 2019, Legalis . 22 Wyr ok SA w Warszawie z dnia 19 grudnia 2011 r., sygn. akt: VI ACa 630/11 . 23 Zob. M. Gutowski (red.), Kodeks cywilny. Tom II. Komentarz . Art. 353 – 626. Wyd. 2 , 2019, Legalis . 24 Zob. K. Osajda, (red.) , Kodeks cywilny. Komentarz , 2021, Legalis . 20 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl przyjmowanymi wartościami moralnymi, jak i celami ekonomicznymi i związanymi z tym praktykami życia gospodarczego . Wszystkie one podlegają zmianom w ślad za zmieniającymi się ideologiami politycznymi i społeczno - gospodarczymi oraz przewartościowaniami moralnymi. W szczególności zaś, dobre obyczaje to normy postępowania polecające nienadużywanie w stosunku do słabszeg o uczestnika obrotu posiadanej przewagi ekonomicznej. (58) Pomocne przy ocenie abuzywnego charakteru postanowienia wzorca umowy w kontekście dobrych obyczajów może być dokonanie testu weryfikacji „przyzwoitości” danej klauzuli. Należy w związku z tym zbadać, cz y oceniane postanowienie wzorca umowy jest sprzeczne z ogólnym wzorcem zachowań przedsiębiorców wobec konsumentów. Wymaga to ustalenia, jak wyglądałyby prawa lub obowiązki konsumenta w braku takiej klauzuli lub przy zastosowaniu istniejących przepisów o ch arakterze dyspozytywnym. Jeżeli konsument byłby – na podstawie ogólnych przepisów – w lepszej sytuacji, gdyby konkretnego postanowienia wzorca nie było, należy przyjąć, że może ono mieć charakter abuzywny 25 . (59) Postanowienia zakwestionowane w niniejszej decyzji naruszają dobre obyczaje w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego, zgodnie z którym kontrahent konsumenta powinien tworzyć takie klauzule umowne, które nie godzą w równowagę kontraktową stron stosunku umownego oraz nie odbiegają od pr zyjętych standardów. Kwestionowane postanowienia naruszają dobre obyczaje również poprzez przedstawianie warunków umowy zawieranej z konsumentami w sposób niejasny i nieprecyzyjny. Rażące naruszenie interesów konsumenta (60) Pojęcie interesów konsumenta należy rozumieć szeroko 26 . Może ono dotyczyć zarówno interesów o charakterze majątkowym, jak i niemajątkowym. W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że pojęcie to obejmuje m.in. interesy o charakterze niemajątkowym, takie jak kwestie związane z niewygodą organi zacyjną, mitręgą, stratą czasu, zdrowiem konsumenta, dezorganizacją jego zajęć czy toku życia, ingerencją w sferę prywatności, naruszeniem godności osobistej, nierzetelnym traktowaniem, przykrością czy zawodem 27 . Naruszenie interesów konsumenta musi być raż ące. W literaturze wskazuje się, że dotyczy to sytuacji, gdy postanowienie umowne w sposób znaczący odbiega od uczciwego sposobu ukształtowania praw i obowiązków stron umowy. Rażące naruszenie interesów to naruszenie o charakterze wyraźnym, bezspornym, ocz ywistym 28 . (61) W tym miejscu warto wskazać, że pojęciu rażącego naruszenia odpowiada pojęcie znaczącej nierównowagi w rozumieniu Dyrektywy 93/13. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 tej dyrektywy warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, uznaje się za nieuczciwe, jeśli stojąc w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą 25 Wyrok SN z dnia 19 marca 2007 r., sygn. akt III SK 21/06. 26 Zob. K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. T. I. Komentarz. Art. 1 – 449 10 , Wyd. 10, Warszawa 2020 , Legalis. 27 Zob. E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 10 , 2021, Legalis; M. Gutowski (red.), Kodeks cywilny. Tom II. Komentarz. Art. 353 – 626. Wyd. 2, 2019, Legalis; K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. T. I. Komentarz. Art. 1 – 449 1 0 , Wyd. 10, 2020, Legalis . 28 Zob. M. Gutowski (red.), Kodeks cywilny. Tom II. Komentarz. Art. 353 – 626. Wyd. 2, 2019, Legalis . 21 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. W doktrynie, w ślad za orzecznictwem TSUE wskazuje, się, że w ramach oceny, czy doszło d o rażącego naruszenia interesów konsumenta należy zbadać, w jakim zakresie zawarta umowa stawia konsumenta w sytuacji mniej korzystnej niż wynikałoby to ze wspomnianych przepisów dyspozytywnych. Wskazuje się przy tym, że owa znacząca nierównowaga nie musi dotyczyć ujmowanych ekonomicznie różnic we wzajemnych świadczeniach stron umowy. Może ona wynikać już z samego faktu wystarczająco poważnego naruszenia sytuacji prawnej konsumenta, jak również polegać na: ograniczeniu treści praw przysługujących konsumento wi na podstawie zawartej umowy i przepisów prawa, utrudnieniu w korzystaniu z tych praw czy też nałożeniu na konsumenta dodatkowego obowiązku, którego nie przewidują przepisy prawa 29 . (62) Z kolei w polskim orzecznictwie przyjm uje się że przy ocenie rzetelności określonego postanowienia wzorca umownego pomocniczo odwołać można się do tzw. testu przyzwoitości. Test ten polega na zbadaniu, czy postanowienie wzorca umowy jest sprzeczne z ogólnym wzorcem zachowań przedsiębiorców wobec kons umentów. W ramach tego testu bada się również, jak wyglądałyby prawa lub obowiązki konsumenta w sytuacji, w której postanowienie to nie zostałoby zastrzeżone. W ocenie Sądu Najwyższego postanowienie uznać należy za nieuczciwe, w sytuacji gdy bez niego kons ument znalazłby się – na podstawie ogólnych przepisów – w lepszej sytuacji 30 . (63) Jak wskazał w jednym z kluczowych orzeczeń Sąd Najwyższy - dokonując wykładni art. 385 1 kc - rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym, natomiast działanie wbrew dobrym obyczajom w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w rów nowagę kontraktową tego stosunku 31 . Obie, wskazane w tym przepisie, formuły prawne służą do oceny tego, czy standardowe klauzule umowne zawarte we wzorcu umownym przekraczają zakreślone przez ustawodawcę granice rzetelności kontraktowej twórcy wzorca w zakr esie kształtowania praw i obowiązków konsumenta. W ujęciu proponowanym przez Sąd Najwyższy, wyznacznikiem dobrych obyczajów jest interes konsumenta w stosunku umownym z przedsiębiorcą. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są postanowienia umowne godzące w równow agę kontraktową stron, nierówno rozkładające prawa i obowiązki stron, przy czym ta nierówność ma dotyczyć praw i obowiązków teoretycznie słabszej strony, czyli konsumenta. (64) Oceniając rzetelność danego postanowienia rozważyć należy także indywidualny rozkład obciążeń, kosztów i ryzyka, jakie wiążą się z przyjętymi rozwiązaniami 32 . (65) Ponadto wskazać należy, że nie jest możliwe ustalenie pewnych ogólnych kryteriów, których spełnienie w każdej sytuacji automatycznie prowadzić będzie do uznania, iż interesy danego k onsumenta zostały rażąco naruszone. W konsekwencji ocena, czy postanowienia wzorca umowy rażąco naruszają interesy konsumenta, powinna być 29 Zob. K. Osajda (red.), Kodeks cywilny. Komentarz , 2021, Legalis . 30 Wyr ok SN z 27 listopada 2015 r., sygn. akt: I CSK 945/14 ; wyr. SN z dnia 19 marca 2007 r., sygn. akt III SK 21/06 . 31 Wyrok SN z dnia 13 lipca 2005 r., sygn. akt I CK 832/04. 32 Zob. K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. T. I. Komentarz. Art. 1 – 44910 , Wyd. 10, Warszawa 2020 , Legalis. 22 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl dokonywana in concreto , przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danego przypadku. (66) Podsumowuj ą c, obie wskazane w art. 385 1 kc formu ł y prawne (tj. dobre obyczaje oraz ra żą ce naruszenie interes ó w konsument ó w) s ł u żą do oceny tego, czy standardowe klauzule umowne zawarte we wzorcu umownym przekraczaj ą zakre ś lone przez ustawodawc ę granice rzetelno ś ci kontraktowej tw ó rcy w zorca w zakresie kszta ł towania praw i obowi ą zk ó w konsumenta. Klauzule szare (67) Katalog przykładowych klauzul abuzywnych określony w art. 385 3 kc zawiera najbardziej typowe i znane z praktyki obrotu postanowienia naruszające równowagę kontraktową stron. Samo jednak zamieszczenie klauzuli wśród postanowień wymienionych w omawianym katalogu nie powinno przesądzać automatycznie o jej niedozwolonym cha rakterze. Nie jest bowiem wykluczone, iż konkretna klauzula, mimo iż objęta listą, nie ma niedozwolonego charakteru. W konkretnym przypadku może się okazać, iż nie prowadzi ona do rażącego naruszenia interesów konsumentów. Dlatego też katalog klauzul zawar ty w art. 385 3 kc należy traktować jako listę tzw. klauzul szarych. (68) Jak wynika z orzecznictwa S ądu N ajwyższego , postanowienie umowne, które zostało umieszczone w przykładowym katalogu nieuczciwych postanowień umownych nie jest per se nieuczciwym postanowie niem umownym. Treść tego katalogu nie przesądza statusu danego postanowienia jako niedozwolonego postanowienia umownego (postanowienia wzorca umowy). Wykaz ten należy kwalifikować jako swoistą wskazówkę co do rodzaju postanowień, które mogą budzić zastrzeż enia z punktu widzenia ich zgodności z interesami i uprawnieniami konsumentów 33 . Ocena postanowień wzorców umowy stosowanych przez P rzedsiębiorcę Postanowienie określone w punkcie I.1 sentencji decyzji (69) We wzorcu Regulamin świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez XTB S.A. („Warunki Ogólne”) z dnia 21 lutego 2022 r. w pkt 7.4 (pkt 7.6 Regulaminu świadczenia usług wykonywania zlece ń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez XTB S.A. („Warunki Ogólne”) z dnia 29 stycznia 2020 r. oraz pkt 7.6 Regulaminu świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez XTB S.A. („Warunki Ogólne”) z dnia 27 października 2020 r.) zawarte zostało następujące postanowienie: „ Możemy ze skutkiem natychmia stowym zawiesić świadczenie usług dotyczących konkretnego rynku lub konkretnego OMI w całości lub w części. Dzieje się tak w szczególności w opisanych w poniższych podpunktach sytuacjach. Te sytuacje muszą być spowodowane przyczynami, za które XTB nie pono si odpowiedzialności: 33 Wyrok SN z dnia 11 października 2007 r., sygn. akt III SK 19/07 . 23 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl c) wystąpi awaria systemów telekomunikacyjnych, oprogramowania, sprzętu lub systemów informatycznych, która uniemożliwi prawidłowe działanie systemów informatycznych służących do obsługi obrotu, d) nastąpi awaria połączenia z Internet em na skutek działań osób trzecich lub przeciążenia połączenia, e) pojawią się awarie albo błędy Brokera, Depozytariusza, Operatora Rynku lub Izby Rozrachunkowej, które czasowo uniemożliwiają prawidłowe świadczenie usług przez XTB ” . (70) Przedmiotowe p ostanowienie stanowi, iż Dom Maklerski może ze skutkiem natychmiastowym zawiesić świadczenie usług dotyczących konkretnego rynku lub konkretnego OMI (Instrument Finansowego Rynku Zorganizowanego) w całości lub w części. Podpunkty c - e zawiera ją przykładowy katalog sytuacji, które Dom Maklerski uznaje za okoliczności, stanowiące przesłanki do wyłączenia odpowiedzialności za zawieszenie świadczenia usług. Kwestionowane postanowienie stanowi katalog otwarty, na co wyraźnie wskazuje wyrażenie „ w szczególności ”, w związku z czym okoliczności wymienione w pkt. 7.4 (odpowiednio 7.6) pp. c - e mają jedynie charakter przykładowy. Takie sformułowanie ww. postanowienia sprawia, iż Dom Maklerski może rozszerzająco interpretować przesłanki wyłączenia swojej odpowiedzialnośc i. W rezultacie klauzula tej treści umożliwia objęcie także innych okoliczności, za które XTB powinien ponosić odpowiedzialność w świetle przepisów ogólnych Kodeksu cywilnego. (71) Powyższe postanowienie s twarza również wątpliwości interpretacyjne. Opisany powyżej wzorzec umowny w pkt 7.4 (odpowiednio 7.6) określa katalog okoliczności, za które Dom Maklerski nie ponosi odpowiedzialności. Tymczasem nie każda awaria powstała z przyczyn niezależnych od XTB, będzie zwalniała Przedsiębiorcę z odpowiedzialności za skutki awarii. Na przykład, okoliczności opisanych w pkt 7.4 (odpowiednio 7.6) pp. c tj. przypadków awarii systemów telekomunikacyjnych, oprogramowania, sprzętu lub systemów informatycznych nie można zaliczyć do okoliczności niemożliwych do przewidzenia, których skutkom Przedsiębiorca nie jest w stanie przeciwdziałać. W ocenie Prezesa Urzędu, w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej, obejmującej świadczenie usług maklerskich kanałem online, ww. przypadki można zakwalifikować jako normalne ryzyko g ospodarcze, za które odpowiedzialność nie może być przenoszona na konsumenta. Z drugiej strony, w pewnych okolicznościach brak możliwości świadczenia usług może być skutkiem zdarzeń, które wyłączą odpowiedzialność Przedsiębiorcy na podstawie Siły wyższej d efiniowanej jako zdarzenie zewnętrzne, niemożliwe do przewidzenia i niemożliwe do zapobieżenia. W związku z powyższym sformułowanie katalogu okoliczności, za które Dom Maklerski nie ponosi odpowiedzialności, w sposób przedstawiony w pkt 7.4 (odpowiednio 7. 6) może wprowadzać konsumentów w błąd co do możliwości dochodzenia swoich praw. Postanowienie umowy nie może bowiem wyłączyć stosowania przepisów K odeksu cywilnego, a tym samym w praktyce uniknięcia odpowiedzialności odszkodowawczej względem konsumenta. (72) Cz ynność przyjmowania i wykonywania składanych przez klienta XTB dyspozycji należy do podstawowych zobowiązań, jakie przyjmuje na siebie Dom Maklerski w chwili podpisania z klientem/konsumentem umowy o świadczenie usług brokerskich. Zgodnie z reżimem odpowie dzialności kontraktowej, Dom Maklerski jest zatem obowiązany naprawić szkodę wynikłą z niewykonania zobowiązania, jeżeli jest to następstwem okoliczności, za które 24 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl odpowiada. Zakres takich okoliczności obejmuje przede wszystkim działania i zaniechania włas ne Przedsiębiorcy noszące znamiona winy (tzn. zachowania umyślne lub będące skutkiem niedołożenia należytej staranności), ale również działania lub zaniechania osób, z których pomocą wykonuje zobowiązanie (art. 474 kc ). (73) Jak stanowi art. 83a ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 646 , ze zm .) firma inwestycyjna jest obowiązana stosować w prowadzonej działalności rozwiązania techniczne i organizacyjne zapewniające bezpieczeństwo i ciągłość świadczonych usług maklerskich oraz ochronę interesów klientów i informacji poufnych lub stanowiących taje mnicę zawodową. (74) Omawiane p ostanowienie wyłączające odpowiedzialność Spółki w przypadku awarii lub przerwy technicznej wypełnia dyspozycję art. 385 3 pkt 2 kc , który stanowi, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności wyłączają l ub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Kwestionowane postanowienie stanowi podstawę wyłączenia odpowiedzialności Spółki za szkody, jakie mogą ponieść klienci na skutek niewykonan ia lub nienależytego wykonania zobowiązania. Spółka zobowiązuje się wobec konsumentów do świadczenia usług brokerskich za pośrednictwem elektronicznych nośników informacji. W oparciu o wskazane wyżej postanowienie Spółka może dążyć do wyłączenia odpowiedzi alności w przypadku powstania szkody na skutek nienależytego wykonania zobowiązania , będącej następstwem okoliczności, za które ponos i odpowiedzialność. Postanowienie pozwalające na przerwanie pracy oprogramowania umożliwiającego składanie zleceń za pośred nictwem kanałów internetowych jest w istocie postanowieniem wyłączającym odpowiedzialność Domu Maklerskiego za szkody, jakie mogą powstać na skutek takiego przerwania. (75) W ocenie Prezesa Urzędu taka sytuacja jak awaria lub konieczność przeprowadzenia moderni zacji oprogramowania nie stanowi okoliczności zwalniającej od odpowiedzialności w przypadku powstania szkody na skutek nienależytego wykonania zobowiązania . Należy przy tym podkreślić, iż nawet jeśli awaria może być spowodowana przez okoliczności, za które XTB nie ponosi odpowiedzialności, to Dom Maklerski może odpowiadać za przerwy w świadczeniu usług, które występują w konsekwencji takiej awarii. W sytuac ji prowadzenia działalności gospodarczej, obejmującej świadczenie usług maklerskich kanałem online, przypadki awarii technicznych wymienione w pkt. 7.4 (odpowiednio 7.6) pp. c oraz 7.4 (odpowiednio 7.6) pp. d należy zakwalifikować jako normalne ryzyko gosp odarcze, za które odpowiedzialność nie może być przenoszona na konsumenta. Dom Maklerski prowadząc działalność gospodarczą, powinien posiadać odpowiednio rozwiniętą infrastrukturę informatyczno - techniczną, przygotowaną na wystąpienie sytuacji awaryjnych, w sposób umożliwiający nieprzerwane świadczenie usług. (76) Na ocenę abuzywności postanowienia nie ma wpływu zastrzeżenie zawarte w pkt 7.7 Regulaminu świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez XTB S.A. („Warunki Ogólne”) zgodnie z którym „ Dokładamy starań, aby poinformować Cię z wyprzedzeniem o ograniczeniach określonych w punkcie 7.4 ” . Sam fakt braku dostępu do kanałów składania zleceń w godzinach handlu może narazić konsumentów na poniesienie straty. 25 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (77) W ocenie Prezesa Urzędu kwestionowane postanowienie umowne stwarza możliwość wprowadzenia konsumentów w błąd co do możliwości dochodzenia swoich praw (postanowienie umowy nie może bowiem wyłą czyć stosowania przepisów K odeksu cywilnego odnoszących się do odpowiedzialności za działania bądź zaniechania osób, z których pomocą wykonuje się dane zobowiązanie ), a tym samym w praktyce uniknięcia odpowiedzialności odszkodowawczej w każdym przypadku od mowy przyjęcia dyspozycji , niezależnie od charakteru okoliczności będących przyczyną odmowy. Intencją Prezesa Urzędu jest wszakże nie tyle wyeliminowanie z obrotu postanowień wzorców umów, które określają zasadniczy kształt wzajemnych zobowiązań stron umow y, co takie ich formułowanie, aby konsument nie miał błędnego wyobrażenia, co do możliwości dochodzenia swoich praw związanych z realizacją umowy, a wynikających z uregulowań ustawowych. W przedmiotowej sprawie, poprzez stosowanie kwestionowanego postanowi enia wzorca umowy, P rzedsiębiorca przyznaje sobie prawo do podjęcia w dowolnej chwili arbitralnej decyzji co do możliwości spełnienia podstawowego świadczenia wskazanego we wzorcu umowy zawieranej z konsumentami. (78) Zakwestionowane postanowienie w pk t I.1 pp. e niniejszej decyzji dotyczy ograniczenia odpowiedzialności Domu Maklerskiego za działania bądź zaniechania kontrahentów i osoby trzecie. Zasadą prawa cywilnego, wyrażoną w art. 471 kc jest obowiązek dłużnika do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania bądź nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Za okoliczności takie, w myśl art. 474 kc , nie jest uważana, co do zasady, sytuacja, w której szkoda wyrządzona została na skutek działania bądź zaniechania osób, z których pomocą dłużnik zobowiązanie wykonywa, bądź którym wykonanie zobowiązania powierza. Przyjęcie odmiennego rozwiązania odbiegać będzie od kodeksowej zasady odpowiedzialności kontraktowej. (79) Zgodnie z art. 385 3 pkt 21 kc w razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które uzależniają odpowiedzialność kontrahenta konsumenta od wykonania zobowiązań prz ez osoby, za pośrednictwem których kontrahent konsumenta zawiera umowę lub przy których pomocy wykonuje swoje zobowiązanie, albo uzależniają tę odpowiedzialność od spełnienia przez konsumenta nadmiernie uciążliwych formalności. (80) Rozważając wyłączenie odpowi edzialności w przypadku wystąpienia okoliczności wymienionych w pkt I.1 pp. e niniejszej decyzji należy odnieść się do wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej jako: SOKiK lub Sąd ) z dnia 25 listopada 2010 r. 34 . W uzasadnieniu ww. wyroku SOKiK uznał, iż: „Rażąco narusza równowagę stron, na niekorzyść konsumenta, wykluczenie przez Bank odpowiedzialności za straty (szkody) wynikłe z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez podmioty, za pośred nictwem których bank prowadzi swoją działalność takie jak firmy telekomunikacyjne, informatyczne czy pocztę. Prowadzi do przenoszenia ryzyka własnej działalności gospodarczej na konsumenta”. (81) Sąd uznał, iż postanowienia ograniczające odpowiedzialność za działa nia bądź zaniechania kontrahentów i osoby trzecie , pozwalają na uniknięcie odpowiedzialności w sytuacji, w której 34 Wyrok SOKiK z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt XVII AmC 1422/09 . 26 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl określony podmiot taką odpowiedzialność ponieść powinien - również na zasadzie ryzyka. Jak wynika z wykładni postanowień wskazanych w ty m orzeczeniu , regulują one sytuacje, w której szkoda powstaje na skutek działania podmiotów, z pomocą których dany podmiot wykonuje zobowiązania. (82) Ograniczenie powyższej odpowiedzialności we wzorcu umowy niewątpliwie wypełnia przesłanki, o jakich mowa w art . 385 3 pkt 2 i pkt 21 kc i przez samo to kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz narusza w stopniu rażącym jego interesy. Przyjęte przez Dom Maklerski zakwestionowane rozwiązania zaburzają bowiem w znacznym sto pniu wzorcowe wyważenie wzajemnych interesów stron umów zawieranych na gruncie prawa cywilnego , wskazane w art. 471 i 474 K odeksu cywilnego . (83) W związku z powyższym , kwestionowane postanowienia umowne nie mogą być interpretowane w sposób, który prowadz ą do uznania że dążą one do całkowitego wyłączenia odpowiedzialności dłużnika - tak za działania własne, jak i osób trzecich, za które odpowiedzialność dłużnik ponosi stosownie do treści art. 474 kc . Poprzez owe klauzule odpowiedzialność dłużnika jest reduk owana jedynie do umyślnych działań wyrządzających szkodę - tj. art. 473 § 2 kc (n ieważne jest zastrzeżenie, iż dłużnik nie będzie odpowiedzialny za szkodę, którą może wyrządzić wierzycielowi umyślnie ) . Tak daleko idące ograniczenie odpowiedzialności dłużni ka konsumenta nie może być uznane za dozwolone w rozumieniu art. 385 3 pkt 21 K odeksu cywilnego . (84) Na podstawie kwestionowanego postanowienia klient Domu Maklerskiego może zostać narażony na straty finansowe, powstałe bezpośrednio na skutek nieprzewidywalnego braku możliwości zrealizowania w danym czasie dyspozycji zakupu bądź sprzedaży określonych instrumentów finansowych. Brak ten może być zaś spowodowany wystąpieniem okoliczności, za które Dom Maklerski ponosi odpowiedzialność. Ponieważ , zdaniem Prezesa Urz ędu , wyżej wymienione postanowienie stanowi podstawę wyłączenia odpowiedzialności Spółki za szkody, jakie mogą ponieść konsumenci na skutek niezrealizowania złożonej przez nich dyspozycji, a tym samym narusza dobre obyczaje i w sposób rażący interesy konsu mentów. (85) W przypadku niniejszego postanowienia rażące naruszenie interesów konsumentów polegać może na pozbawieniu konsumentów lub utrudniania im możliwości dochodzenia roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. Zgodnie z treścią kwestionowanego postanowienia , Spółka wyłącza odpowiedzialność z tytułu zaistnienia okoliczności, które w świetle obowiązującego prawa nie stanowią podstawy do takiego wyłączenia. (86) Spółka stosując cytowane postanowienie w sposób niewłaściwy kształt uje swoją odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Przeprowadzenie tzw. testu przyzwoitości prowadzi do wniosku, że w przypad ku, gdyby wzorce stosowane przez Przedsiębiorcę nie zawierały kwestionowanego postanowienia, konsument byłby w korzystniejszej sytuacji, z uwagi na to, że Spółka odpowiadałaby za realizację zobowiązania na zasadach określonych w art. 474 Kodeks u cywiln ego. (87) Stosowana przez Spółkę klauzula nie uwzględnia i nie zabezpiecza interesu konsumenta, jako słabszej strony umowy, prowadz ąc do ukształtowania stosunku zobowiązaniowego w sposób nierównorzędny i rażąco dla niego niekorzystny. Przedmiotowe postanowienie, w ocenie Prezesa Urzędu, kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Konsument z reguły nie zdaje sobie sprawy z 27 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl przyszłych, rzeczywistych skutków postanowień , jakie są mu proponowane prze z profesjonalistę i działa w zaufaniu, że ich przyjęcie nie będzie dla niego niekorzystne. Takie postanowienie, zmierzające do wykorzystania braku specjalistycznej wiedzy konsumentów powod uje rażące naruszenie ich interesów i jest sprzeczne z dobrymi obycz ajami. Postanowienie określone w punkcie I.2 sentencji decyzji (88) We wzorc ach Regulamin świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez XTB S.A. („Warunki Ogólne”) z dnia 21 lutego 2022 r. , Regulaminu świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez XTB S.A. („Warunki Ogólne ”) z dnia 29 stycznia 2020 r. oraz Regulamin świadczenia usług wykonywania zleceń nabycia lub zbycia praw majątkowych i papierów wartościowych, prowadzenia rachunków praw majątkowych i rachunków pieniężnych przez XTB S.A. („Warunki Ogólne”) z dnia 27 paźdz iernika 2020 r. w pkt 11.1 zawarte zostało następujące postanowienie: „ Przez Siłę Wyższą rozumie się sytuację, w której – ze względu na zdarzenia niezależne od XTB – nie jest możliwe funkcjonowanie XTB lub Rachunku Inwestycyjnego Klienta zgodnie z zasadami określonymi w Warunkach Ogólnych. Siła Wyższa oznacza w szczególności: d) awarię systemów informatycznych, za którą XTB nie ponosi odpowiedzialności, e) awarię sprzętu komputerowego uniemożliwiającą prawidłowe funkcjonowanie systemów informatycznych, za którą XTB nie ponosi odpowiedzialności, f) brak połączenia internetowego z powodu awarii po stronie dostawcy sieci lub przeciążenia łącza, g) awarię systemów telekomunikacyjnych, za którą XTB nie ponosi odpowiedzialności ” . (89) Należy zaznaczyć, iż Spółka powoł uje się na katalog okoliczności stanowiących „Siłę wyższą” w postanowieniach, na podstawie których wyłącza swoją odpowiedzialność względem konsumentów , tj. w: ➢ pkt 5.13 wymienionych wyżej regulaminów zgodnie z którym: „ Nie odpowiadamy za skutki: c) odmowy l ub braku możliwości realizacji Dyspozycji w dowolnych okolicznościach wymienionych w punkcie 5.11, jeżeli odmowa lub brak możliwości realizacji Instrukcji wynika z okoliczności, za które nie ponosimy odpowiedzialności, w szczególności z przyczyn stanowiący ch przypadek działania Siły Wyższej ”; ➢ oraz w pkt. 6.67 wymienionych wyżej regulaminów , który stanowi iż: „ Poniższe przyczyny są w szczególności poza naszą kontrolą: b) zdarzenia będące przejawem Siły Wyższej .” . (90) Pojęcie siły wyższej nie jest pojęciem zdefiniowanym w Kodeksie cywilnym. Ogólnie przyjmowana definicja siły wyższej określa ją jako zdarzenie zewnętrzne, niemożliwe do przewidzenia (co obejmuje również nikłe prawdopodobieństwo jego zajścia w danej sytuacj i) 28 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl i niemożliwe do zapobieżenia, przy czym w zasadzie chodzi o niemożliwość zapobieżenia nie tyle samemu zjawisku, co jego następstwom 35 . (91) W nauce i orzecznictwie dominuje koncepcja obiektywna siły wyższej rozumianej jako zdarzenie zewnętrzne w stosunku do r uchu przedsiębiorstwa, o charakterze nadzwyczajnym, przejawiającym się w nieznacznym stopniu prawdopodobieństwa jego wystąpienia oraz o charakterze przemożnym, polegającym na niemożności jego „opanowania” i zapobieżenia jego skutkom na istniejącym w danej chwili poziomie rozwoju wiedzy i techniki. Siła wyższa musi mieć swe źródło poza przedsiębiorstwem, przy czym nie chodzi tu o teren, na którym operuje dane przedsiębiorstwo lub zakład, a raczej o sferę jego działania. Jeżeli zatem doszło do awarii w przeds iębiorstwie, nie będzie można tego uznać za przypadek siły wyższej nawet wtedy, gdy nie dało się tego w żaden sposób przewidzieć 36 . Wymóg zewnętrznego pochodzenia czynnika, który może być uznany za siłę wyższą, eliminuje z kręgu okoliczności, na jakie wolno się powoływać prowadzącemu przedsiębiorstwo, wszelkiego typu awarie maszyn, urządzeń i konstrukcji wykorzystywanych w przedsiębiorstwie, choćby nawet nastąpiły one niespodziewanie, mimo zachowania wszelkich środków ostrożności i mimo braku jakichkolwiek b łędów w ich obsłudze, a przy tym choćby miały skalę oraz moc przypominającą siłę wyższą 37 . Ponadto wymaga się, aby wszystkie te cechy występowały łącznie. Zwykle przejawem tak rozumianej siły wyższej są katastrofy żywiołowe - trzęsienia ziemi, powodzie lub huragany. Za siłę wyższą mogą być także uznane zdarzenia wywołane przez człowieka, jak działania wojenne lub gwałtowne rozruchy, a także akty władzy publicznej, którym należy się podporządkować pod groźbą sankcji 38 . (92) Okoliczności wymienione w pkt 11.1 pp. d - g wskazanych powyżej wzorców umów , tj. przypadki awarii systemów informatycznych , sprzętu komputerowego, łącza internetowego lub systemów telekomunikacyjnych nie można zaliczyć do okoliczności spełniających przesłanki s iły wyższej. Nie są to okoliczności niemożliwe do przewidzenia, których skutkom Przedsiębiorca nie jest w stanie przeciwdziałać. W ocenie Prezesa Urzędu, w sytuacji prowadzenia działalności gospodarczej, obejmującej świadczenie usług maklerskich kanałem online, ww. przypadki można zakwalifi kować jako normalne ryzyko gospodarcze, za które odpowiedzialność nie może być przenoszona na konsumenta. (93) Należy jeszcze raz podkreślić, że aby można było uznać daną okoliczność za siłę wyższą, zdarzenie to musi być nadzwyczajne, pochodzące z zewnątrz, nie zależne od woli uprawnionego, którego nie można przewidzieć ani nie można mu zapobiec przy dołożeniu najwyższego stopnia staranności 39 . Wystąpienie samego zdarzenia, jego zasięg, siła i skutki muszą być objęte nikłym stopniem prawdopodobieństwa. Natomiast o koliczności wskazane w kwestionowanym postanowieniu nie będą cechować się nadzwyczajnym charakterem. (94) Kwestionowane postanowienie stanowi podstawę wyłączenia odpowiedzialności Spółki za szkody, jakie mogą ponieść klienci na skutek niewykonania lub nienależy tego wykonania 35 Jakub J. Pokrzywniak, Klauzula siły wyższej, MOP 2005, Nr 6, str. 319 . 36 E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 10, Warszawa 2021 . 37 A. Olejniczak (red.), Komentarz do ustawy: KC t.j. z dnia 9 - 2 - 2017 (Dz.U. 2017, Nr 43, poz. 459), 2018 , Legalis. 38 Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 31 maja 2019 r . , sygn. akt IV CSK 129/18 . 39 Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Prac y i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 grudnia 2002 r . , sygn. akt I PKN 12/02 . 29 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl zobowiązania. Spółka zobowiązuje się wobec konsumentów do świadczenia usług brokerskich za pośrednictwem elektronicznych nośników informacji. W oparciu o wskazane wyżej postanowienie Spółka może dążyć do wyłączenia odpowiedzialności w przypa dku powstania szkody na skutek nienależytego wykonania zobowiązania będące go następstwem okoliczności, za które Dom Maklerski powinien odpowiadać . Zakwestionowane p ostanowienie rozszerza pojęcie siły wyższej o okoliczności, które zgodnie z doktryną i orzecznictwem nie spełniają przesłanek do uznania ich za siłę wyższą. (95) Tym samym, mając na względzie postanowienia umowne zawarte w pkt 5.13 i 6.67, zakwestionowana klauzula jest w istocie postanowieniem wyłączającym odpowiedzialność Domu Maklerskiego za s zkody, jakie mogą powstać na skutek okoliczności, które nie mogą zostać uznane za podstawę do wyłączenia odpowiedzialności. W ocenie Prezesa Urzędu przypadki awarii systemów informatycznych , sprzętu komputerowego, łącza internetowego lub systemów telekomun ikacyjnych nie można określić jako zdarzenie nadzwyczajne, pochodzące z zewnątrz, niezależne od woli uprawnionego, którego nie można przewidzieć ani nie można mu zapobiec przy dołożeniu najwyższego stopnia staranności. Dom Maklerski prowadząc działalność g ospodarczą, opartą o świadczenie usług brokerskich kanałem internetowym, powinien posiadać odpowiednio rozwiniętą infrastrukturę informatyczno - techniczną, przygotowaną na wystąpienie sytuacji awaryjnych, w sposób umożliwiający nieprzerwane świadczenie usłu g. (96) Należy przy tym podkreślić, iż nawet jeśli awaria techniczna może być spowodowana przez okoliczności, za które XTB nie ponosi odpowiedzialności, to Dom Maklerski może odpowiadać za przerwy w świadczeniu usług, które występują w konsekwencji takiej awari i. W sytuacji prowadzenia działalności gospodarczej, obejmującej świadczenie usług maklerskich kanałem online, przypadki awarii systemów informatycznych , sprzętu komputerowego, łącza internetowego lub systemów telekomunikacyjnych należy zakwalifikować jako normalne ryzyko gospodarcze, za które odpowiedzialność nie może być przenoszona na konsumenta. (97) Na podstawie kwestionowanego postanowienia klient Domu Maklerskiego może zostać narażony na straty finansowe, powstałe bezpośrednio na skutek nieprzewidywalnego braku możliwości zrealizowania w danym czasie dyspozycji zakupu bądź sprzedaży określonych instrumentów finansowych. Brak takiej możliwości może być spowodowany wystąpieniem okoliczności, za które Dom Maklerski ponosi odpowiedzialność. Ponieważ zdaniem Pr ezesa Urzędu wyżej wymienione postanowienie stanowiąc podstawę wyłączenia odpowiedzialności Spółki za szkody, jakie mogą ponieść klienci na skutek niezrealizowania złożonej dyspozycji, narusza dobre obyczaje i w sposób rażący interesy konsumentów. (98) W przypa dku niniejszego postanowienia rażące naruszenie interesów konsumentów polegać może na pozbawieniu konsumentów lub utrudnianiu możliwości dochodzenia roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. Zgodnie z treścią kwestionowanego postano wienia , Spółka wyłącza odpowiedzialność z tytułu zaistnienia okoliczności, które w świetle obowiązującego prawa nie stanowią podstawy do takiego wyłączenia. (99) Zdaniem Prezesa Urzędu kwestionowane postanowienie umowne może wprowadzać konsumentów w błąd co do możliwości dochodzenia swoich praw (postanowienie umowy nie może bowiem wyłączyć stosowania przepisów K odeksu cywilnego), a tym samym w praktyce prowadzić do uniknięcia odpowiedzialności odszkodowawczej w przypadku wystąpienia awarii 30 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl lub przerwy technicznej spowodowanej przyczyną wymienioną w pkt 11.1 pp. d - g wskazanych w sentencji niniejszej decyzji wzorców umów . Intencją Prezesa Urzędu jest wszakże nie tyle wyeliminowanie z obrotu postanowień wzorców umów, które określają zasadniczy kształt wzajemnych zobowiązań stron umowy, co takie ich formułowanie, aby konsument nie miał błędnego wyobrażenia, co do możliwości dochodzenia swoich praw ( wynikających z uregulo wań ustawowych ) związanych z realizacją tejże umowy. (100) Podsumowując, w ocenie Prezesa Urzędu, katalog okoliczności opisanych w pkt 11.1 pp. d - g wskazanych w sentencji niniejszej decyzji wzorców umów , kwalifikowanych jako „ s iła w yższa ” zawiera sytuacje, które nie spełniają przesłanki zdarzenia nadzwyczajnego, pochodzącego z zewnątrz, niezależnego od woli uprawnionego, którego nie można przewidzieć ani nie można mu zapobiec przy dołożeniu najwyższego stopnia staranności. Tym samym powyższe postanowienie po winno zostać dostosowane do powszechnie obowiązujących definicji siły wyższej przyjętych w orzecznictwie i doktrynie. (101) Spółka stosując cytowane postanowienie może w sposób niewłaściwy kształtować swoją odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykon anie zobowiązania. Przeprowadzenie tzw. testu przyzwoitości prowadzi do wniosku, że gdyby wzorce stosowane przez Przedsiębiorcę nie zawierały kwestionowanego postanowienia, konsument byłby w korzystniejszej sytuacji, z uwagi na to, że Spółka odpowiadałaby za realizację zobowiązania na zasadach określonych w art. 471 i nast. Kodek su cywil nego . Mając na względzie powyższe, Prezes Urzędu uznał, że ww. postanowienia stanowią niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego. Uznając te postanowienia za niedozwolone, zgodnie z art. 23b ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu zakazał Przedsiębiorcy ich wykorzystywania. Uzasadnienie rozstrzygnięcia w kwestii wniosku Spółki w sprawie wydania decyzji w trybie art . 23c u stawy o ochronie konkurencji i konsumentów (pkt I I. sentencji decyzji) (102) Zgodnie z art. 23b ust. 1 u.o.k.k. Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu postanowienia wzorca umowy za niedozwolone i zakazuj ą c ą jego wykorzystywania, je ż eli stwierdzi naruszenie zakazu okre ś lonego w art. 23a. W decyzji Prezes Urz ę du przytacza tre ść postanowienia wzorca umowy uznanego za niedozwolone. Zgodnie z art. 23b ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsument ó w w decyzji, o kt ó rej mowa w ust. 1, Prezes Urz ę du mo ż e okre ś li ć ś rodki usuni ę cia trwaj ą cych skutk ó w naruszenia zakazu, o kt ó rym mowa w art. 23a, w szczeg ó lno ś ci zobowi ą za ć przedsi ę biorc ę do: 1. poinformowania konsumentów, będących stronami umów zawartych na podstawie wzorca, o którym mowa w ust. 1, o uznaniu za niedozwolone postanowienia tego wzorca - w sposób określony w decyzji; 2. złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia o treści i w formie określonej w decyzji. (103) Jak jednak stanowi art. 23c ust. 1 u.o.k.k., jeżeli przedsiębiorca przed wydaniem decy zji, o której mowa w art. 23b ust. 1, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania 31 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl określonych działań zmierzających do zakończenia naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 23a, lub usunięcia skutków tego naruszenia, Prezes Urzędu może, wydając decyzję, o któr ej mowa w art. 23b ust. 1, zobowiązać przedsiębiorcę do wykonania tych zobowiązań. (104) W toku postępowania, na podstawie art. 23c ust. 1 u.o.k.k., Spółka zobowiązała się do przekazani a na rachunki klientów kwot objętych odrzuconymi reklamacjami (których podstawą odrzucenia były zakwestionowane klauzule) wraz z odsetkam i , do podjęcia działań mających na celu poinformowanie konsumentów o bezskuteczności zakwestionowanych postanowień, ponadto Spółka zobowiązała się do publikacji oświadczenia inform ującego o wydanej w sprawie decyzji na swo jej stron ie internetow ej oraz poinformowania konsumentów o utracie mocy obowiązującej zakwestionowanych klauzul . (105) Ponadto, Spółka w trakcie trwania niniejszego postępowania wskazała, iż zakwestionowane klauzule były podstawą do odrzucenia [informacja prawnie chroniona] reklamacji. XTB oszacowało również, iż wartość rekompensaty z tytułu odrzuconych reklamacji wynieść ma [informacja prawnie chroniona] przy czym kwota ta nie zawiera odsetek należnych konsumentom (Spół ka zobowiązała się do zwrotu również odsetek). W okresie w którym zakwestionowane klauzule obowiązywały (od 03 stycznia 2018 r. do 31 października 2022 r.) Spółka obsługiwała średnio [informacja prawnie chroniona] aktywnych klientów (osób, które inwestowa ły posiadane na rachunkach inwestycyjnych środki). Łącznie we wspomnianym okresie Spółka odnotowała aktywność [informacja prawnie chroniona] klientów, którzy złożyli [informacja prawnie chroniona] zleceń na łączną kwotę [informacja prawnie chroniona] . Proc entowy stosunek wartości reklamacji do wartości otwartych pozycji inwestycyjnych wyniósł zatem około [informacja prawnie chroniona] %. Dodatkowo XTB wskazało, że z p orównani a liczby reklamacji odrzuconych na podstawie zakwestionowanych klauzul do liczby aktywnych klientów wynika, że reklamację złożyło około [informacja prawnie chroniona] % klientów. Spółka oświadczyła również, że r eklamacje odrzucone na podstawie przedmiotowych klauzul stanowiły we wskazanym okresie [informacja prawnie chroniona] % wszystkich reklamacji. ( dowód: karty 1 97 - 198 ) (106) W ocenie Prezesa Urzędu, zaproponowane przez Spółkę zobowiązanie nie budzi zastrzeżeń, a jego treść jest jednoznaczna i precyzyjna. Zobo wiązanie Spółki zmierza do usunięcia skutków naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 23a u.o.k.k. Realizacja wnioskowanego przez XTB zobowiązania pozwoli osiągnąć cele postępowania poprzez zwrot konsumentom których reklamacje nie zostały uwzględnione z uwa gi na postanowienia wskazane w punkcie I sentencji niniejszej decyzji , kwot objętych odrzuconymi reklamacjami wraz z odsetkami w terminie 7 (siedmiu) dni od daty otrzymania wiadomości e - mail informującej o przedmiotowej rekompensacie, chyba że zwrot nastąpił wcześniej wskutek rozpatrzenia odwołania od złożonej reklamacji. W przypadku konsumentów, którzy nie posiadają już rachunku inwestycyjnego w XTB Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie zwrot środków ma nastąpić w terminie 7 (siedmiu) dni od daty otr zymania przez XTB Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie informacji o rachunku na który mają być przekazane środki . Ponadto Spółka złoży konsumentom oświadczenia o bezskuteczności kwestionowanych postanowień. 32 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (107) Z kolei obowiązek dotyczący opublikowania na str on ie internetow ej Przedsiębiorcy oświadczenia informującego o wydanej w sprawie decyzji i zawierającego odnośnik umożliwiający zapoznanie się z decyzją opublikowaną na stronie internetowej Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, jak również obowiązek prz esłania konsumentom osobnego oświadczenia w formie wiadomości elektronicznej lub pocztą tradycyjną (w zależności od przyjętego sposobu komunikacji) , zawierającego informacje w tym samym zakresie, dopełnia ww. obowiązek usunięcia skutków naruszenia, poprzez przedstawienie konsumentom informacji na temat działań podjętych przez Spółk ę w celu doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem. (108) Mając powyższe na uwadze Prezes Urzędu uznał za celowe nałożenie na Spółkę obowiązku wykonania przedłożonego przez nią zobowiąza nia. Tym samym spełnione zostały warunki niezbędne do wydania decyzji na podstawie art. 23c ust. 1 u.o.k.k. Mając na uwadze powyższe Prezes Urzędu orzekł jak w punkcie II. sentencji decyzji. Obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań (pkt I I I. sentencji decyzji) (109) Stosownie do art. 23c ust. 3 u.o.k.k., elementem obligatoryjnym decyzji zobowiązującej jest nałożenie przez Prezesa Urzędu obowiązku składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowią zania. W związku z powyższym Prezes Urzędu zobowiązał Przedsiębiorcę do poinformowania o stopniu realizacji zobowiązań, o których mowa w punkcie I I . sentencji niniejszej decyzji, zgodnie z treścią punktu I I I. sentencji decyzji. (110) Przekazane przez Spółkę info rmacje oraz dokumenty pozwolą zweryfikować i ocenić sposób oraz stopień wykonania zobowiązania. (111) Jednocze ś nie Prezes Urz ę du uzna ł , uwzgl ę dniaj ą c termin wykonania przez Sp ół k ę poszczeg ó lnych zobowi ą za ń , ż e jest ona w stanie z ł o ż y ć bez przeszk ó d ww. sprawozdanie, w terminie 4 (czterech) miesi ę cy od dnia uprawomocnienia si ę decyzji. Mając na uwadze powyższe Prezes Urzędu orzekł jak w punkcie I I I. sentencji decyzji. Koszty postępowania (pkt IV . sentencji decyzji) (112) Zgodnie z art. 80 u.o.k.k., Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. Zgodnie z art. 77 ust. 1 u.o.k.k., jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. (113) Zgodnie z art. 263 § 1 kpa, do kosztów postępowania zalicza się koszty doręczenia stronom pism urzędowych. Zgodnie z art. 264 § 1 kpa jednocześnie z wydaniem decyzji organ administr acji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. (114) W wyniku przeprowadzonego postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorców umowy za niedozwolone, Pre zes Urzędu w pkt I.1 - I.2 se n tencji przedmiotowej decyzji uznał postanowienia wzorców umów stosowane przez XTB Spółka Akcyjna z siedzibą w 33 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Warszawie za niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 kc i zakazał ich wykorzystywania. (115) Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa Urzędu ze stroną postępowania. W związku z powyższym, postanowiono obciążyć stronę postępowania kosztami postępowania w wysokości 18,40 zł (słownie: osiemna stu złotych czterdziestu groszy). (116) Koszty niniejszego postępowania przedsiębiorca obowiązany jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 w terminie 14 dni od uprawomocnienie s ię decyzji. W związku z powyższym Prezes Urzędu orzekł jak w pkt IV sentencji decyzji. Pouczenia (117) Stosownie do treści art. 81 ust. 1 u.o.k.k. w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 202 3 r., poz. 1 550 ze zm. dalej jako : „ kpc ”) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie miesiąca od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi, ul. Traugutta 25, 90 - 113 Łódź. (118) W przypadku kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w pkt I V . sentencji niniejszej decyzji, stosownie do treści art. 264 § 2 kpa w zw. z art. 80 u.o.k.k. oraz stosownie do art. 81 ust. 5 u.o.k.k. w związku z 479 32 kpc, przedsiębiorcy przysługuje prawo wniesienia zażalenia do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodnia od dnia doręcz enia niniejszej decyzji, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi, ul. Traugutta 25, 90 - 113 Łódź. (119) Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 9 w związku z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 202 3 r., poz. 11 44 ze zm. , dalej jako: ,,ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych’’ ), odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów podlega opłacie stałej w kwocie 1.000 zł. Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 9 w zw. z art. 32 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych , zażalenie na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów podlega opłacie stałej w kwocie 500 zł. (120) Zgodnie z art. 103 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych s ąd może przyznać zwolnienie od kosztów sądowych osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej niebędącej osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, jeżeli wykazała, że nie ma dostatecznych ś rodków na ich uiszczenie. Art. 103 u st. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych stanowi zaś, że spółka handlowa powinna wykazać także, że jej wspólnicy albo akcjonariusze nie mają dostatecznych środków na zwiększenie majątku spółki lub udzielenie spółce pożyczki. Zgodnie z art. 105 ust. 1 zd.1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych należy zgłosić na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się to czy. 34 Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi ul. Traugutta 25 < 90 - 113 Łódź tel.: 42 288 89 80 < fax: 4 2 288 80 55 lodz @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl (121) Stosownie do treści art. 117 § 1, § 3 i § 4 kpc strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub części, może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje zdol ność sądową, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego. Wniosek o ustanowienie adwo kata lub radcy prawnego strona zgłasza wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych lub osobno, na piśmie lub ustnie do protokołu, w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Tomasz Dec Otrzymuje: [informacja prawnie chroniona] pełnomocnik XTB Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie