RLU-32/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Delegatura w Lublinie 20-012 Lublin, ul. Ochotnicza 10 Tel. (81) 532-35-31, 743-77-30, 532-54-48, Fax (81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl za p.o. RLU – 61-31/12/MB Lublin, dnia grudnia 2012 r. DECYZJA NR RLU –-32/2012 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 w związku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 4, 5 i 6 tej ustawy, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu – wszczętego z urzędu - postępowania w sprawie stosowania przez przedsiębiorcę Kerbud Sp. z o. o., prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Podróży Best Harctur & Watra Travel, z siedzibą w Lublinie, praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na stosowaniu we wzorcach umownych pod nazwą: „Regulamin kolonii/obozu młodzieżowego”, oraz „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Watra Travel Kerbud Sp. z o.o. w Lublinie” , postanowień umownych, wpisanych na podstawie art. 479 45 k.p.c. do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, tj. postanowień o treści: 1. we wzorcu umownym „Regulamin kolonii/obozu młodzieżowego” postanowień o treści: a) punkt III.: Biuro nie odpowiada za bagaż skradziony, zagubiony lub zniszczony z braku staranności uczestnika . b) punkt IV Organizator nie ponosi odpowiedzialności za kradzieże czy zniszczenia ww rzeczy nie oddanych do depozytu. 2. we wzorcu umownym „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Watra Travel Kerbud Sp. z o.o. w Lublinie” postanowień o treści: a) punkt 3.1 Biuro zastrzega sobie prawo dokonania zmiany terminów, tras lub odwołania imprezy z przyczyn niezależnych od biura ( np . działanie siły wyższej; decyzje władz państwowych; strajki; działanie lub zaniechanie osób trzecich, nie uczestniczących w umowie 2 – jeśli działań tych nie można było przewidzieć i uniknąć; w przypadku braku wymaganego minimum uczestników) bez ponoszenia dodatkowych kosztów własnych. b) Punkt 3.5 Biuro w sytuacjach wyjątkowych zastrzega sobie prawo do zmiany programu lub usług w stosunku do informacji zawartych w katalogu lub umowie bez uprzedniego powiadomienia uczestnika. Zmiany takie są dopuszczalne tylko podczas trwania imprezy i gdy są one niezbędne do prawidłowej realizacji programu, a zakres i standard świadczeń zostanie zachowany. c) Punkt 7.5 Nie uważa się za wadę usługi niedociągnięć zawinionych przez Uczestnika oraz wyrządzonych przez osoby prawne i fizyczne nie uczestniczące w umowie z Biurem, a także wynikających z przekraczania granic i okoliczności, za które Biuro nie odpowiada i nie można było działań tych przewidzieć (np. decyzje państwowe, działanie siły wyższej, warunki atmosferyczne). Nie uważa się za wadę usługi usterek, o których Uczestnik wiedział lub był poinformowany przed rozpoczęciem imprezy i zaakceptował je. d) Punkt 7.6 (I) Jeśli wykonanie usług stanowiących istotną część programu jest niemożliwe, Biuro zobowiązane jest, bez obciążenia Uczestnika dodatkowymi kosztami, wykonać w ramach tej imprezy odpowiednie świadczenie zastępcze, możliwe do zrealizowania w ramach tej imprezy. Uczestnik może z uzasadnionych powodów nie wyrazić zgody na wykonanie świadczeń zastępczych i odstąpić od umowy. Biuro nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej w sytuacjach, gdy zaoferuje świadczenia zastępcze o co najmniej równorzędnym standardzie i wartości, zaś Uczestnik bezzasadnie nie przyjmie tego świadczenia. e) Punkt 7.6 (II) Biuro nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej w stosunku do Uczestników ponad kwotę rzeczywistej szkody, ogranicza je do dwukrotności ceny imprezy turystycznej.; w wyniku którego uprawdopodobniono , że przedsiębiorca Kerbud Sp. z o. o. prowadząca działalność gospodarczą z siedzibą w Lublinie, stosuje praktykę, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 w/w ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, i przyjęciu zobowiązania przedsiębiorcy, do podjęcia działań zmierzających do zaniechania naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, poprzez usunięcie treści kwestionowanych postanowień wzorca umowy, nakłada się na przedsiębiorcę Kerbud Sp. z o. o. prowadzącą działalność gospodarczą z siedzibą w Lublinie, obowiązek wykonania tego zobowiązania, poprzez wykreślenie bądź nadanie nowego brzmienia kwestionowanym postanowieniom we wzorcach umów zawieranych z konsumentami i wprowadzenie zmienionego wzorca umowy w terminie 1 miesiąca od daty uprawomocnienia się decyzji. II. Na podstawie przepisu art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) oraz stosowanie do art. 33 ust. 4, 5 oraz 6 tej ustawy, 3 w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada się na przedsiębiorcę Kerbud Sp. z o. o., prowadzącą działalność gospodarczą z siedzibą w Lublinie, obowiązek złożenia sprawozdania o stopniu realizacji zobowiązania nałożonego w pkt I sentencji decyzji w terminie trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji, poprzez: 1) przedłożenie zmienionego wzorca umowy zatytułowanego „Regulamin kolonii/obozu młodzieżowego”; 2) przedłożenie zmienionego wzorca umowy zatytułowanego „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Watra Travel Kerbud Sp. z o.o. w Lublinie”; 3) przedłożenie kopii trzech kolejnych umów zawartych w oparciu o nowy wzorzec „Regulamin kolonii/obozu młodzieżowego”; 4) przedłożenie kopii trzech kolejnych umów zawartych w oparciu o nowy wzorzec „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Watra Travel Kerbud Sp. z o.o. w Lublinie”. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - zwany dalej „Prezesem UOKIK”, przeprowadził z urzędu postępowanie wyjaśniające, mające na celu wstępne ustalenie, czy warunki umów zawieranych w obrocie z konsumentami przez przedsiębiorcę Kerbud Sp. z o. o. z siedzibą w Lublinie, prowadzącą działalność gospodarczą w zakresie organizacji i sprzedaży imprez turystycznych pod nazwą Biuro Podróży Best Harctur & Watra Travel – zwanego dalej Przedsiębiorcą lub Kerbud - nie naruszają chronionych prawem interesów konsumentów, tj. czy są zgodne z przepisami ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) – zwanej dalej „ustawą o ochronie (…)” oraz przepisami kodeksu cywilnego dotyczącymi wzorców umów. W toku postępowania dokonano analizy wzorców umownych stosowanych przez przedsiębiorcę, która wykazała, że stosowane przez niego w obrocie z konsumentami wzorce pod nazwą: „Umowa zgłoszenie na imprezę Watra Travel”, „Regulamin kolonii/obozu młodzieżowego”, „Karta kwalifikacyjna uczestnika” oraz „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Watra Travel Kerbud Sp. z o.o. w Lublinie”, zawierają postanowienia wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. – zwanego dalej „Rejestrem” – których stosowanie w obrocie konsumenckim może stanowić naruszenie zbiorowego interesu konsumentów, jako bezprawne działanie przedsiębiorcy. Mając powyższe na uwadze, postanowieniem nr RLU-174/2012 z dnia 5.09.2012r. Prezes UOKIK wszczął z urzędu postępowanie administracyjne pod zarzutem stosowania przez przedsiębiorcę Kerbud Sp. z o. o., z siedzibą w Lublinie, praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…), polegającej na stosowaniu w w/w wzorcach umowy wykorzystywanych przez przedsiębiorcę, postanowień umownych wpisanych na podstawie art. 479 45 k.p.c. do „Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone”, o treści: 4 1. we wzorcu umownym „Regulamin kolonii/obozu młodzieżowego” postanowień o treści: a) punkt III.: Biuro nie odpowiada za bagaż skradziony, zagubiony lub zniszczony z braku staranności uczestnika . b) punkt IV Organizator nie ponosi odpowiedzialności za kradzieże czy zniszczenia ww rzeczy nie oddanych do depozytu. 2. we wzorcu umownym „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Watra Travel Kerbud Sp. z o.o. w Lublinie ” z postanowień o treści: a) punkt 3.1 Biuro zastrzega sobie prawo dokonania zmiany terminów, tras lub odwołania imprezy z przyczyn niezależnych od biura (np. działanie siły wyższej; decyzje władz państwowych; strajki; działanie lub zaniechanie osób trzecich, nie uczestniczących w umowie – jeśli działań tych nie można było przewidzieć i uniknąć; w przypadku braku wymaganego minimum uczestników) bez ponoszenia dodatkowych kosztów własnych. b) Punkt 3.5 Biuro w sytuacjach wyjątkowych zastrzega sobie prawo do zmiany programu lub usług w stosunku do informacji zawartych w katalogu lub umowie bez uprzedniego powiadomienia uczestnika. Zmiany takie są dopuszczalne tylko podczas trwania imprezy i gdy są one niezbędne do prawidłowej realizacji programu, a zakres i standard świadczeń zostanie zachowany. c) Punkt 7.5 Nie uważa się za wadę usługi niedociągnięć zawinionych z przez Uczestnika oraz wyrządzonych przez osoby prawne i fizyczne nie uczestniczące w umowie z Biurem, a także wynikających z przekraczania granic i okoliczności, za które Biuro nie odpowiada i nie można było działań tych przewidzieć (np. decyzje państwowe, działanie siły wyższej, warunki atmosferyczne). Nie uważa się za wadę usługi usterek, o których Uczestnik wiedział lub był poinformowany przed rozpoczęciem imprezy i zaakceptował je. d) Punkt 7.6 (I) Jeśli wykonanie usług stanowiących istotną część programu jest niemożliwe, Biuro zobowiązane jest, bez obciążenia Uczestnika dodatkowymi kosztami, wykonać w ramach tej imprezy odpowiednie świadczenie zastępcze, możliwe do zrealizowania w ramach tej imprezy. Uczestnik może z uzasadnionych powodów nie wyrazić zgody na wykonanie świadczeń zastępczych i odstąpić od umowy. Biuro nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej w sytuacjach, gdy zaoferuje świadczenia zastępcze o co najmniej równorzędnym standardzie i wartości, zaś Uczestnik bezzasadnie nie przyjmie tego świadczenia. e) Punkt 7.6 (II) Biuro nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej w stosunku do Uczestników ponad kwotę rzeczywistej szkody, ogranicza je do dwukrotności ceny imprezy turystycznej. W odpowiedzi na zarzuty, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Delegatura w Lublinie, otrzymał pismo z dnia 13.09.2012 r., od Przedsiębiorcy, w którym składa on stosowne wyjaśnienia. W powyższym piśmie, Kerbud, stosownie do art. 28 ustawy o ochronie (…), zobowiązuje się do podjęcia działań zmierzających do dokonania zmian w 5 dokumentach stosowanych w umowach z klientami, poprzez wykreślenie bądź zmianę obowiązujących postanowień w/w wzorców. Przedsiębiorca przedłożył treść zmian kwestionowanych postanowień. Zgodnie z przedstawionymi przez Kerbud propozycjami, kwestionowane postanowienia w/w wzorców mają zostać zmienione w następujący sposób: 1. W odniesieniu do wzorca umowy „Regulamin kolonii/obozu młodzieżowego” , kwestionowany punkt III „ Biuro nie odpowiada za bagaż skradziony, zagubiony lub zniszczony z braku staranności uczestnika” oraz pkt IV „ Organizator nie ponosi odpowiedzialności za kradzieże czy zniszczenia ww rzeczy nie oddanych do depozytu” zostaną wykreślone i nie będą stosowane w obrocie z konsumentami. 2. W odniesieniu do wzorca „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Watra Travel Kerbud Sp. z o.o. w Lublinie” : − punkt 3.1 „ Biuro zastrzega sobie prawo dokonania zmiany (...)” - otrzyma nowe brzmienie: „Organizator odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest spowodowane wyłącznie: a. działaniem lub zaniechaniem klienta; b. działaniem lub zaniechaniem osób trzecich, nieuczestniczących w wykonaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć, albo c. działaniem siły wyższej”. − punkt 3.5 „ Biuro w sytuacjach wyjątkowych (...)” - otrzyma nowe brzmienie: W przypadku, gdy Organizator przed rozpoczęciem imprezy jest zmuszony, z przyczyn od niego niezależnych, zmienić istotne warunki umowy, bez zbędnej zwłoki powiadamia o tym Klienta. W takiej sytuacji Klient niezwłocznie zawiadamia czy: a. przyjmuje proponowana zmianę umowy albo, b. odstępuje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych świadczeń. Klient ma prawo według swojego wyboru: a. uczestniczyć w zaproponowanej mu imprezie zastępczej o tym samym lub wyższym standardzie, chyba, że zgodzi się na imprezę o niższym standardzie za zwrotem różnicy w cenie, albo b. żądać natychmiastowego zwrotu wszystkich wniesionych świadczeń.” − punkt 7.5 „ Nie uważa się za wadę usługi niedociągnięć zawinionych przez Uczestnika (...) - zostanie wykreślony i nie będzie stosowany. − punkt 7.6 (I) „ Jeśli wykonanie usług stanowiących istotną część programu jest niemożliwe (...)” - zostanie wykreślony i nie będzie stosowany. − punkt 7.6 (II) „ Biuro nie ponosi odpowiedzialności ( …)” - zostanie wykreślony i ni będzie stosowany. 6 Postanowieniem Nr 175/12 RLU-61-18/2012 Prezes UOKIK z urzędu zaliczył w poczet dowodów materiały uzyskane w trakcie wymienionego wyżej postępowania wyjaśniającego. Prezes UOKIK zawiadomił przedsiębiorcę Kerbud Sp. z o o . , o zakończeniu zbierania materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Kerbud nie skorzystał z prawa do zapoznania się z aktami sprawy. Prezes UOKIK ustalił następujący stan faktyczny: Przedsiębiorca Kerbud Sp. z o. o. z siedzibą w Lublinie, prowadzi działalność gospodarczą w zakresie organizacji i sprzedaży imprez turystycznych pod nazwą Biuro Podróży Best Harctur & Watra Travel, na podstawie wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego, nr KRS 0000186859. Przedmiotem działalności gospodarczej Przedsiębiorcy jest między innymi: − Hotele i podobne obiekty zakwaterowania − Obiekty noclegowe turystyczne i miejsca krótkotrwałego zakwaterowania − Pola kempingowe (włączając pola dla pojazdów kempingowych) i pola namiotowe − Pozostałe zakwaterowanie − Restauracje i pozostałe placówki gastronomiczne − Restauracje i inne stałe placówki gastronomiczne − Pozostała usługowa działalność gastronomiczna − Działalność agentów i pośredników turystycznych − Działalność agentów turystycznych − Działalność pośredników turystycznych − Działalność organizatorów turystyki − Działalność pilotów wycieczek i przewodników turystycznych − Działalność w zakresie informacji turystycznej − Działalność rozrywkowa i rekreacyjna. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Przedsiębiorcę, Kerbud prowadzi działalność gospodarczą w zakresie organizacji i sprzedaży imprez turystycznych w Lublinie, przy ulicy Narutowicza 30, natomiast poprzez umowy agencyjne, imprezy organizowane przez przedsiębiorcę są sprzedawane na terenie całego kraju. W obrocie gospodarczym, przedsiębiorca posługuje się wzorcami umownymi, tj.: „Umową zgłoszeniem na imprezę Watra Travel” , „Regulaminem kolonii/obozu młodzieżowego”, „Kartą kwalifikacyjną uczestnika” oraz „Warunkami uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Watra Travel Kerbud Sp. z o.o. w Lublinie” . Wzorzec umowny: „Regulamin kolonii/obozu młodzieżowego” , był stosowany w lipcu i sierpniu 2011 r. Przedsiębiorca sprzedał około 160 miejsc na kolonie i obozy. Wzorzec umowny: „Warunkami uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Watra Travel Kerbud Sp. z o.o. w Lublinie” , był opracowany i stosowany we wrześniu 2011 r. i obejmował sprzedaż wycieczek w biurze przedsiębiorcy, 7 których Kerbud była organizatorem. Przedsiębiorca sprzedał około 360 miejsc z zastosowaniem w/w wzorca. Umowy te zawierane były w formie pisemnej. Każdorazowo klienci otrzymywali wzorzec umowy, który podpisywali bez możliwości jego negocjowania. Doręczany konsumentom wzorzec umowy był sporządzany przez przedsiębiorcę przed zawarciem umowy i zawierał gotowe jednolite postanowienia. Oznacza to, iż przedsiębiorca stosował w obrocie konsumenckim wzorzec umowy w rozumieniu art. 384 k.c. Analiza wskazanych dokumentów pozwoliła na postawienie przedsiębiorcy zarzutu naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, poprzez zamieszczenie w w/w wzorcach umowy postanowień, o następującej treści: 1. we wzorcu umownym „Regulaminie kolonii/obozu młodzieżowego” postanowień o treści: a) punkt III.: Biuro nie odpowiada za bagaż skradziony, zagubiony lub zniszczony z braku staranności uczestnika . b) punkt IV Organizator nie ponosi odpowiedzialności za kradzieże czy zniszczenia ww rzeczy nie oddanych do depozytu. 2. we wzorcu umownym „Warunkach uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Watra Travel Kerbud Sp. z o.o. w Lublinie” postanowień o treści: a) punkt 3.1 Biuro zastrzega sobie prawo dokonania zmiany terminów, tras lub odwołania imprezy z przyczyn niezależnych od biura (np. działanie siły wyższej; decyzje władz państwowych; strajki; działanie lub zaniechanie osób trzecich, nie uczestniczących w umowie – jeśli działań tych nie można było przewidzieć i uniknąć; w przypadku braku wymaganego minimum uczestników) bez ponoszenia dodatkowych kosztów własnych. b) Punkt 3.5 Biuro w sytuacjach wyjątkowych zastrzega sobie prawo do zmiany programu lub usług w stosunku do informacji zawartych w katalogu lub umowie bez uprzedniego powiadomienia uczestnika. Zmiany takie są dopuszczalne tylko podczas trwania imprezy i gdy są one niezbędne do prawidłowej realizacji programu, a zakres i standard świadczeń zostanie zachowany. c) Punkt 7.5 Nie uważa się za wadę usługi niedociągnięć zawinionych z przez Uczestnika oraz wyrządzonych przez osoby prawne i fizyczne nie uczestniczące w umowie z Biurem, a także wynikających z przekraczania granic i okoliczności, za które Biuro nie odpowiada i nie można było działań tych przewidzieć (np. decyzje państwowe, działanie siły wyższej, warunki atmosferyczne). Nie uważa się za wadę usługi usterek, o których Uczestnik wiedział lub był poinformowany przed rozpoczęciem imprezy i zaakceptował je. d) Punkt 7.6 (I) Jeśli wykonanie usług stanowiących istotną część programu jest niemożliwe, Biuro zobowiązane jest, bez obciążenia Uczestnika dodatkowymi kosztami, wykonać w ramach tej imprezy odpowiednie świadczenie zastępcze, możliwe do zrealizowania w ramach tej imprezy. Uczestnik może z uzasadnionych powodów nie wyrazić zgody na wykonanie 8 świadczeń zastępczych i odstąpić od umowy. Biuro nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej w sytuacjach, gdy zaoferuje świadczenia zastępcze o co najmniej równorzędnym standardzie i wartości, zaś Uczestnik bezzasadnie nie przyjmie tego świadczenia. e) Punkt 7.6 (II) Biuro nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej w stosunku do Uczestników ponad kwotę rzeczywistej szkody, ogranicza je do dwukrotności ceny imprezy turystycznej. W tym miejscu należy zauważyć, iż do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, zostały wpisane postanowienia, o następującej treści: a) wpis nr 997 : „Biuro podróży nie ponosi odpowiedzialności za zagubiony, zniszczony lub skradziony na imprezie sprzęt i bagaż, zwłaszcza jeżeli Uczestnik zaniedbał bądź zaniechał właściwych środków ostrożności”; b) wpis nr 83 : „Organizator nie ponosi żadnej odpowiedzialności za bagaż klientów w przypadku jego zamiany, zapomnienia lub kradzieży”; c) wpis nr 1412 : Organizator nie ponosi odpowiedzialności za bagaż Uczestników imprezy, w przypadku jego zamiany, zgubienia czy kradzieży”; d) wpis nr 1363: „BT HUT - PLUS nie ponosi odpowiedzialności materialnej za przedmioty wartościowe należące do uczestników kolonii, obozów, zimowisk”; e) wpis nr 1638 : „Organizator zastrzega sobie prawo odwołania imprezy z przyczyn od siebie niezależnych (działanie siły wyższej, brak wymaganego minimum uczestników) bez ponoszenia kosztów”; f) wpis nr 1044 : „C.K. i T. IRTOM zastrzega sobie prawo do odwołania imprezy z przyczyn od siebie niezależnych (decyzje władz państwowych, działanie siły wyższej) bez ponoszenia kosztów. Klientowi nie przysługuje z tego powodu odszkodowanie”; g) wpis nr 535 : „Biuro zastrzega sobie, bez uprzedniego powiadomienia, prawo zmiany programu lub usług w stosunku do informacji zawartych w katalogu i umowie – zgłoszeniu uczestnictwa – zmiany takie są dopuszczalne tylko w sytuacjach wyjątkowych, a zakres i standard świadczeń zostanie zachowany”; h) wpis nr 2248: „ W wyjątkowych przypadkach Biuro rezerwuje sobie możliwość i prawo zmiany programu i zakwaterowania w innych hotelach, pensjonatach względnie ośrodkach wypoczynkowych o równorzędnym lub wyższym standardzie”; i) wpis nr 1355 : „Nie uważa się za wadę usługi niedociągnięć zawinionych przez uczestnika oraz osoby prawne i fizyczne nie pozostające w stosunku prawnym z naszym biurem albo wynikłych z okoliczności, za które biuro nie odpowiada”; j) wpis nr 2869 : „Nie mogą być przedmiotem roszczeń okoliczności powodujące niewygody lub utrudnienia, znane Uczestnikowi przed rozpoczęciem imprezy”; k) wpis nr 582 : „Nie uważa się za wady imprezy niedociągnięć zawinionych przez osoby trzecie nie pozostające w stosunku prawnym z Organizatorem, a także tych, za które z mocy prawa Organizator nie może odpowiadać”; l) wpis nr 529 : „Biuro odpowiada za realizację ilości i jakości świadczeń w trakcie trwania imprezy z wyjątkiem usterek zawinionych przez uczestników, osoby prawne i fizyczne nie pozostające w stosunku prawnym z biurem”; ł) 537 : „Biuro nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej w sytuacji, gdy zamiast nie zrealizowanego a zawartego w umowie świadczenia, przedstawi świadczenie zastępcze o równorzędnych cechach i równorzędnej wartości”; 9 m) wpis nr 1331 : „Roszczenia wobec Sun&Fun nie przysługują, jeżeli w miejsce wadliwego świadczenia zapewniono uczestnikowi inne świadczenie równej lub wyższej wartości”; n) wpis nr 2442 : „Biuro nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej w stosunku do Uczestników, którzy bezzasadnie nie przyjęli świadczenia zastępczego w co najmniej równorzędnym standardzie”; o) wpis nr 181 : „Almatur nie ponosi odpowiedzialności w stosunku do Uczestników ponad kwotę rzeczywistej szkody, ogranicza ją do dwukrotności ceny imprezy turystycznej oraz nie odpowiada za szkody moralne”; p) wpis nr 497 : „Organizator w uzasadnionych przypadkach ponosi odpowiedzialność z tytułu wykonania usługi maksymalnie do 2 krotnej jej wartości”; r) wpis nr 1655 : „Organizator ogranicza odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie usług do dwukrotności ceny imprezy względem każdego klienta”. Mając powyższe ustalenia na uwadze Prezes UOKIK zważył, co następuje: Treść art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) ogranicza zastosowanie jej przepisów wyłącznie do ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym . Oznacza to, że warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców - naruszając jej przepisy – stanowią potencjalne zagrożenie interesu publicznego. Niniejsze postępowanie dotyczy treści wzorca umowy stosowanego przez Kerbud , wobec nieograniczonego kręgu adresatów, tj. wszystkich zainteresowanych zawarciem umowy o usługi turystyczne, aktualnych i potencjalnych klientów, którym - na gruncie art. 4 ust. 11 ustawy o ochronie (…) - przysługuje status konsumenta. Zdaniem Prezesa UOKIK rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą albo mogli być klientami Przedsiębiorcy. Każde naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa UOKIK działań przewidzianych w ustawie o ochronie (...). W tym stanie rzeczy przyjąć należy, iż do oceny stanu faktycznego niniejszej sprawy zastosowanie mają przepisy w/w ustawy, a dotyczące jej postępowanie prowadzone było w interesie publicznym. Wszczynając postępowanie administracyjne wobec Kerbud Sp. z o. o., Prezes UOKiK postawił mu zarzuty naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (...). Zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 ustawy „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów.” Art. 24 ust. 2 ustawy stanowi, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały 10 wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.” Aby w niniejszej sprawie działania przedsiębiorcy Kerbud Sp. z o. o., mogły być skutecznie ocenione w ramach art. 24 ust. 1 i ust. 2 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…), muszą spełniać poniższe przesłanki: 1. być działaniem przedsiębiorcy; 2. być działaniem bezprawnym, polegającym na stosowaniu postanowień tożsamych z wpisanymi do Rejestru klauzul niedozwolonych; 3. godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.), w stosunku do przedsiębiorcy, wobec którego na podstawie okoliczności sprawy zostanie uprawdopodobnione stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, a jednocześnie przedsiębiorca, któremu zarzucane jest stosowanie praktyki, o której mowa w art. 24 w/w ustawy, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań, zmierzając tym samym do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes UOKIK może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Wobec powyższego, Prezes Urzędu wydaje decyzję w trybie art. 28 ustawy o ochronie (…), po uprawdopodobnieniu stosowania przez Przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Status przedsiębiorcy Odnosząc się do pierwszej z przesłanek art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…), tj. do statusu przedsiębiorcy, stwierdzić należy, że stosownie do art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (...) pod pojęciem przedsiębiorcy rozumie się m in. przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Z 2007 r., Nr 155, poz. 1095 ze zm.). Zgodnie z art. 4 ust. 1 w/w ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nie będąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Zatem decydujące znaczenie dla uznania podmiotu za przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie (…), ma faktyczne wykonywanie przez niego działalności gospodarczej lub zawodowej. Kerbud prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, na zasadzie wpisu do KRS. Prowadzona zatem działalność gospodarcza wypełnia kryteria definicji zawartej w art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, do której odsyła art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie (…). Jest to bowiem działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu, prowadzona w sposób zorganizowany i ciągły. Nie ulega zatem wątpliwości, że Kerbud Sp. z o. o. jest przedsiębiorcą. Mając na uwadze powyższe, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, że pierwsza przesłanka, niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Kerbud Sp. z o. o., praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie (…) została spełniona. 11 Uprawdopodobnienie bezprawności działań Odnosząc się do drugiej z przesłanek art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…), tj. bezprawności działań przedsiębiorcy, stwierdzić należy, iż bezprawność rozumie się jako sprzeczność zachowania danego podmiotu z przepisami prawa oraz zasadami współżycia społecznego. Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tzn. niezależnym od wystąpienia szkody, czy zaistnienia zamiaru po stronie podmiotu dopuszczającego się działań bezprawnych. Zauważyć należy, że przepisy w/w ustawy o ochronie (…) nie definiują pojęcia bezprawności działań przedsiębiorcy. Zwrócił na to uwagę SOKiK w wyroku z dnia 23.06.2006r. (sygn. akt XVIII Ama 32/05), stwierdzając, iż art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (…) z 15 grudnia 2000r. – którego odpowiednikiem w ustawie o ochronie (…) z dnia 16 lutego 2007r. jest art. 24 ust. 2 – nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, zatem powinien on być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw, gdyż dopiero na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. Niemniej jednak, ustawa o ochronie (…), w jednym przypadku wprost identyfikuje działanie przedsiębiorcy jako bezprawne – mianowicie, działanie polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK, co SOKIK potwierdził w innym wyroku z dnia 25.03.2004r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), stwierdzając, że można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści już wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych, stanowi wystarczającą przesłankę do stwierdzenia bezprawności działania tego przedsiębiorcy. W przypadku stosowania postanowień umownych, o bezprawności tego działania przesądza również rozszerzona skuteczność wyroku, w sprawie o uznanie postanowień umownych za niedozwolone, co wynika z art. 479 43 k.p.c. Stosownie do wzmiankowanego art. 479 43 k.p.c., prawomocny wyrok, w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania, postanowienia uznanego za niedozwolone, do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKIK. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu, stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych, tj. stosowanych także przez innych przedsiębiorców, stosujących wobec konsumentów postanowienia o identycznej lub zbliżonej treści. Zgodnie ze stanowiskiem SOKiK wyrażonym w wyroku z dnia 25. 05. 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, iż określona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie 12 dwóch klauzul powinien być zatem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame. Takie stanowisko zajął także Sąd Najwyższy, w uchwale z dnia 13.07.2006r. (sygn. akt III SZP 3/06), stwierdzając, że : „(...) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (...)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały SOKIK uznał m.in., że „(...) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a uokik [obecnie art. 24 – przyp. własny UOKIK] obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a uokik znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27, a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (...).” Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia wzorców umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Przedmiotem niniejszego postępowania jest wykazanie, że zakwestionowane przez Prezesa UOKIK postanowienia wzorców umów stosowane przez Kerbud przy świadczeniu usług w zakresie organizacji i sprzedaży imprez turystycznych, są tożsame z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami SOKIK wymienionym w niniejszej decyzji i wpisanym do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Wzorzec umowy to doktrynalne określenie wszelkich jednostronnych, przygotowanych z góry przed zawarciem umowy, gotowych klauzul umów w postaci warunków umów, ich wzorów, regulaminów, statutów itp. (E. Łętowska, Prawo umów konsumenckich, C.H. Beck 2002, s 292). W systemie polskiego prawa, wzorce umowne podlegają szczególnej, abstrakcyjnej kontroli, realizowanej w drodze postępowania o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone. W ocenie Prezesa UOKIK postanowienie wskazane w pkt I a sentencji decyzji o treści: „ Biuro nie odpowiada za bagaż skradziony, zagubiony lub zniszczony z braku staranności uczestnika” (punkt III), jest tożsame z treścią postanowień wpisanych do Rejestru pod pozycją 997 : „Biuro podróży nie ponosi odpowiedzialności za zagubiony, zniszczony lub skradziony na imprezie sprzęt i bagaż, zwłaszcza jeżeli Uczestnik zaniedbał bądź zaniechał właściwych środków ostrożności” , oraz pod pozycją 83 : „Organizator nie ponosi żadnej odpowiedzialności za bagaż klientów w przypadku jego zamiany, zapomnienia lub kradzieży” , a także a także pod pozycją 1412 : „Organizator nie ponosi odpowiedzialności za bagaż Uczestników imprezy, w przypadku jego zamiany, zgubienia czy kradzieży”. Postanowienia te zostały uznane za niedozwolone, albowiem może stanowić zagrożenie 13 interesu konsumenta. Tożsamość wskazanych postanowień wynika z faktu, iż ich zapisy w sposób niezgodny z prawem prowadzą do wyłączenia odpowiedzialności przedsiębiorcy. Konsument nie ma wpływu, na wszystkie sytuacje i okoliczności, które wydarzą się podczas imprezy turystycznej zatem ograniczenie odpowiedzialności przedsiębiorcy za utratę mienia konsumenta jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza jego interes. Umowy o świadczenie usług turystycznych charakteryzują się tym, że dotyczą wielu świadczeń połączonych w jeden program (świadczenia transportu, wyżywienia, noclegu). W związku z powyższym prawidłowe wykonanie umowy polega w tym wypadku na należytym wykonaniu każdego ze świadczeń określonych w umowie. Natomiast nieprawidłowe będzie wybiórcze traktowanie przez przedsiębiorcę świadczeń objętych umową i zastrzeganie o braku odpowiedzialności w określonym aspekcie, np. wyłączeniu odpowiedzialności za szkody w majątku konsumenta. Zatem jeśli dane świadczenie zostało objęte umową, to jego świadczenie spoczywa na przedsiębiorcy, niezależnie komu zostało powierzone jego faktyczne wykonanie (np. przewóz czy zakwaterowanie). Stąd, nie jest możliwe wyłączenie odpowiedzialności za utratę bagażu, gdy dojdzie do tego w wyniku działania lub zaniechania osoby uczestniczącej w wykonaniu usług przewidzianych umową. W ocenie Prezesa UOKIK postanowienie wskazane w pkt I b sentencji decyzji o treści: „ Organizator nie ponosi odpowiedzialności za kradzieże czy zniszczenia ww rzeczy nie oddanych do depozytu” (pkt IV), jest tożsame z treścią postanowień wpisanych do rejestru pod pozycją 1363: „BT HUT - PLUS nie ponosi odpowiedzialności materialnej za przedmioty wartościowe należące do uczestników kolonii, obozów, zimowisk” oraz pod pozycją 997: „Biuro podróży nie ponosi odpowiedzialności za zagubiony, zniszczony lub skradziony na imprezie sprzęt i bagaż, zwłaszcza jeżeli Uczestnik zaniedbał bądź zaniechał właściwych środków ostrożności” . Postanowienia te zostały uznane za niedozwolone, albowiem mogą stanowić zagrożenie interesu konsumenta. Tożsamość wskazanych postanowień, pomimo braku literalnej identyczności postanowienia kwestionowanego i postanowienia wpisanego do Rejestru, wynika z faktu, iż zapisy w sposób niezgodny z prawem prowadzą do wyłączenia odpowiedzialności przedsiębiorcy. Postanowienia te bowiem, oddają ten sam stan faktyczny, mianowicie prowadzą do wyłączenia odpowiedzialność przedsiębiorcy, tym samym prowadzą do takich samych, negatywnych dla konsumenta, skutków. Konsument nie ma wpływu, na wszystkie sytuacje i okoliczności, które zaistnieją podczas imprezy turystycznej, zatem ograniczenie odpowiedzialności przedsiębiorcy za każdą utratę mienia konsumenta jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interes tego ostatniego. Umowy o świadczenie usług turystycznych charakteryzują się tym, że dotyczą wielu świadczeń połączonych w jeden program (świadczenia transportu, wyżywienia, noclegu). W związku z powyższym prawidłowe wykonanie umowy polega w tym wypadku na należytym wykonaniu każdego ze świadczeń określonych w umowie. Natomiast nieprawidłowe będzie wybiórcze traktowanie przez przedsiębiorcę świadczeń objętych umową i zastrzeganie o braku odpowiedzialności w określonym aspekcie, np. wyłączeniu odpowiedzialności za szkody w majątku konsumenta. Zatem jeśli dane świadczenie zostało objęte umową, to jego świadczenie spoczywa na przedsiębiorcy, niezależnie komu zostało powierzone jego faktyczne wykonanie (np. przewóz czy zakwaterowanie). Stąd, nie jest możliwe wyłączenie odpowiedzialności za utratę rzeczy nie oddanych do depozytu, gdy do utraty dojdzie w wyniku działania lub zaniechania osoby uczestniczącej w wykonaniu usług przewidzianych umową. Na przedsiębiorcy (organizatorze imprezy turystycznej) ciąży bowiem obowiązek zapewnienia ochrony mienia konsumenta, pozostawianego w miejscu zakwaterowania jak też przewożonego w środkach transportu. 14 W ocenie Prezesa UOKIK postanowienie wskazane w pkt II a sentencji decyzji o treści: „ Biuro zastrzega sobie prawo dokonania zmiany terminów, tras lub odwołania imprezy z przyczyn niezależnych od biura (np. działanie siły wyższej; decyzje władz państwowych; strajki; działanie lub zaniechanie osób trzecich, nie uczestniczących w umowie – jeśli działań tych nie można było przewidzieć i uniknąć; w przypadku braku wymaganego minimum uczestników) bez ponoszenia dodatkowych kosztów własnych” (punkt 3.1) jest tożsame z treścią postanowień wpisanych do rejestru pod pozycją 1638 : „Organizator zastrzega sobie prawo odwołania imprezy z przyczyn od siebie niezależnych (działanie siły wyższej, brak wymaganego minimum uczestników) bez ponoszenia kosztów” oraz pod pozycją 1044 : „C.K. i T. IRTOM zastrzega sobie prawo do odwołania imprezy z przyczyn od siebie niezależnych (decyzje władz państwowych, działanie siły wyższej) bez ponoszenia kosztów. Klientowi nie przysługuje z tego powodu odszkodowanie”. Postanowienia te zostały uznane za niedozwolone, albowiem mogą stanowić zagrożenie interesu konsumenta. Tożsamość wskazanych postanowień wynika z faktu, iż zapisy w sposób niezgodny z prawem prowadzić mogą do ograniczenia odpowiedzialności przedsiębiorcy z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Zapewnienie możliwości wprowadzenia zmian do umowy jest konieczne, natomiast niezbędne jest także zaangażowanie obu stron umowy w proces podejmowania decyzji odnośnie trybu i terminu zmian. Jednocześnie, jeśli konsument zrezygnuje z uczestnictwa w imprezie z uwagi na zaproponowane mu zmiany bądź impreza zostanie odwołana, z przyczyn od niego niezależnych, może on dochodzić odszkodowania. W art. 11a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (Dz.U. 2004 nr 223 poz. 2268) wymienione zostały okoliczności, zwalniające organizatora turystyki z odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy (są to: działanie lub zaniechanie klienta; działanie lub zaniechanie osób trzecich, nieuczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć; siła wyższa). Wyłączenia zawarte w kwestionowanym postanowieniu wzorca (tak jak w postanowieniu wpisanym do rejestru), poszerzają katalog przyczyn, wskazanych w ustawie, o decyzje władz państwowych oraz strajki. Zauważyć należy, że strajki nie są zdarzeniem nieprzewidywalnym, tym samym nie mogą być porównywalne z siłą wyższą i stanowić o wyłączeniu odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania przez przedsiębiorcę. Dodatkowo, mocą kwestionowanego postanowienia Przedsiębiorca wyłącza odpowiedzialność za odwołanie imprezy lub jej zmianę z powodu decyzji władz państwowych. Jest to jednak czynnik niezdefiniowany i niesprecyzowany, co daje przedsiębiorcy pole do swobodnej, korzystnej dla przedsiębiorcy interpretacji w/w pojęcia (np. o decyzję wojewody o zakazie wykonywania działalności gospodarczej, zatrzymanie dowodu rejestracyjnego). W ocenie Prezesa UOKIK postanowienie wskazane w pkt II b sentencji decyzji o treści: „ Biuro w sytuacjach wyjątkowych zastrzega sobie prawo do zmiany programu lub usług w stosunku do informacji zawartych w katalogu lub umowie bez uprzedniego powiadomienia uczestnika. Zmiany takie są dopuszczalne tylko podczas trwania imprezy i gdy są one niezbędne do prawidłowej realizacji programu, a zakres i standard świadczeń zostanie zachowany” (punkt 3.5), jest tożsame z treścią postanowień wpisanych do rejestru pod pozycją 535 : „Biuro zastrzega sobie, bez uprzedniego powiadomienia, prawo zmiany programu lub usług w stosunku do informacji zawartych w katalogu i umowie – zgłoszeniu uczestnictwa – zmiany takie są dopuszczalne tylko w sytuacjach wyjątkowych, a zakres i standard świadczeń zostanie zachowany” oraz pod pozycją 2248: „ W wyjątkowych przypadkach Biuro rezerwuje sobie możliwość i prawo zmiany programu i zakwaterowania w 15 innych hotelach, pensjonatach względnie ośrodkach wypoczynkowych o równorzędnym lub wyższym standardzie” . Postanowienia te zostały uznane za niedozwolone, albowiem mogą stanowić zagrożenie interesu konsumenta. Tożsamość wskazanych postanowień wynika z faktu, iż zapisy te w sposób niezgodny z prawem prowadzić mogą do ograniczenia odpowiedzialności organizatora imprezy turystycznej za niewykonanie bądź nienależyte wykonanie umowy. Kwestionowane postanowienie daje przedsiębiorcy uprawnienie do jednostronnego kształtowania praw i obowiązków stron poprzez przyznanie mu prawa do jednostronnej zmiany istotnych cech świadczenia (do których, zgodnie z art. 14 ust. 2 należą m. in. program imprezy turystycznej obejmujący rodzaj, jakość i terminy oferowanych usług, w tym program zwiedzania), nawet bez powiadamiania o tym konsumenta, lekceważąc tym samym jego stanowisko i stawiając go automatycznie w niekorzystnym położeniu. Działanie takie jest sprzeczne z prawem i dobrymi obyczajami i dąży w swej istocie do ograniczenia odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania, poprzez swobodną interpretację okoliczności, w jakich do zmian może dojść. Bliżej nieokreślona sytuacja wyjątkowa, która może spowodować zmianę programu lub usług, skutkować może zupełnie odmiennymi warunkami odbywającej się imprezy od oczekiwanej, nawet jeśli standard zostanie zachowany (konsument oczekuje cichego ustronnego miejsca zakwaterowania a otrzymuje pokój w centrum miasta). Wyrażenie „sytuacje wyjątkowe” jest nieprecyzyjne i niezrozumiałe i pozwala na bardzo dowolną interpretację zapisu umowy. W ocenie Prezesa UOKIK postanowienie wskazane w pkt II c sentencji decyzji o treści: „ Nie uważa się za wadę usługi niedociągnięć zawinionych przez Uczestnika oraz wyrządzonych przez osoby prawne i fizyczne nie uczestniczące w umowie z Biurem, a także wynikających z przekraczania granic i okoliczności, za które Biuro nie odpowiada i nie można było działań tych przewidzieć (np. decyzje państwowe, działanie siły wyższej, warunki atmosferyczne). Nie uważa się za wadę usługi usterek, o których Uczestnik wiedział lub był poinformowany przed rozpoczęciem imprezy i zaakceptował je.” (punkt 7.5), jest tożsame z treścią postanowień wpisanych do rejestru pod pozycją 1355 : „Nie uważa się za wadę usługi niedociągnięć zawinionych przez uczestnika oraz osoby prawne i fizyczne nie pozostające w stosunku prawnym z naszym biurem albo wynikłych z okoliczności, za które biuro nie odpowiada” oraz pod pozycją 2869 : „Nie mogą być przedmiotem roszczeń okoliczności powodujące niewygody lub utrudnienia, znane Uczestnikowi przed rozpoczęciem imprezy” ; a także pod pozycją 582 : „Nie uważa się za wady imprezy niedociągnięć zawinionych przez osoby trzecie nie pozostające w stosunku prawnym z Organizatorem, a także tych, za które z mocy prawa Organizator nie może odpowiadać” , ponadto pod pozycją 529 : „Biuro odpowiada za realizację ilości i jakości świadczeń w trakcie trwania imprezy z wyjątkiem usterek zawinionych przez uczestników, osoby prawne i fizyczne nie pozostające w stosunku prawnym z biurem” . Postanowienia te zostały uznane za niedozwolone, albowiem mogą stanowić zagrożenie interesu konsumenta. Tożsamość wskazanych postanowień wynika z faktu, iż zapisy te w sposób niezgodny z prawem prowadzić mogą do wyłączenia odpowiedzialności przedsiębiorcy za działania osób trzecich, którym powierzono wykonywanie umowy. Dotyczy to podwykonawców i ich pracowników (np. kierowców i pilotów wycieczek zatrudnianych przez firmy turystyczne). Nadmienić jednak należy, że umowy o świadczenie usług turystycznych charakteryzują się tym, że dotyczą wielu świadczeń połączonych w jeden program (świadczenia transportu, wyżywienia, noclegu). W związku z powyższym prawidłowe wykonanie umowy polega w tym wypadku na należytym wykonaniu każdego ze świadczeń określonych w umowie. Natomiast nieprawidłowe będzie wybiórcze traktowanie przez przedsiębiorcę świadczeń objętych umową i zastrzeganie o braku odpowiedzialności w określonym aspekcie, np. dotyczące czynności podwykonawców. 16 Zatem jeśli dane świadczenie zostało objęte umową, to jego świadczenie spoczywa na przedsiębiorcy, niezależnie komu zostało powierzone jego faktyczne wykonanie (np. przewóz czy zakwaterowanie). Biuro podróży, odpowiada zarówno za swoich zastępców jak i pracowników; odpowiada także za osoby, którymi się wyręcza w całości w wykonaniu swego zobowiązania, jak i za te, z których pomocy korzysta tylko w ściśle określonym zakresie. Odpowiedzialność ta powstaje niezależnie od tego, jaki stosunek prawny łączy go z osobą wykonującą za niego zobowiązanie, czy w stosunku tym występuje podporządkowanie czy nie. Istotne jest to, by przedsiębiorca w wykonaniu swego zobowiązania korzystał faktycznie z osoby trzeciej (na podstawie uzasadnienia Sądu Najwyższego do uchwały z dnia 25.02.86 r. III CZP 2/86 OSNCP 1987/1/10). Ponadto, przedsiębiorca używa w kwestionowanym zapisie zwrotów niedookreślonych, wskazując, ze jest to tylko przykładowy katalog sytuacji wyłączających jego odpowiedzialność, która – w zależności od okoliczności ocenianych przez przedsiębiorcę – może się rozszerzyć. Postanowienie w obecnym brzmieniu może uprawniać organizatora imprezy do dowolnej interpretacji sytuacji, w których wyłączona jest jego odpowiedzialność za wady. W ocenie Prezesa UOKIK postanowienie wskazane w pkt II d sentencji decyzji o treści: „J eśli wykonanie usług stanowiących istotną część programu jest niemożliwe, Biuro zobowiązane jest, bez obciążenia Uczestnika dodatkowymi kosztami, wykonać w ramach tej imprezy odpowiednie świadczenie zastępcze, możliwe do zrealizowania w ramach tej imprezy. Uczestnik może z uzasadnionych powodów nie wyrazić zgody na wykonanie świadczeń zastępczych i odstąpić od umowy. Biuro nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej w sytuacjach, gdy zaoferuje świadczenia zastępcze o co najmniej równorzędnym standardzie i wartości, zaś Uczestnik bezzasadnie nie przyjmie tego świadczenia” (punkt 7.6 (I) ) jest tożsame z treścią postanowień wpisanych do rejestru pod pozycją 537 : „Biuro nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej w sytuacji, gdy zamiast nie zrealizowanego a zawartego w umowie świadczenia, przedstawi świadczenie zastępcze o równorzędnych cechach i równorzędnej wartości” oraz pod pozycją 1331 : „Roszczenia wobec Sun&Fun nie przysługują, jeżeli w miejsce wadliwego świadczenia zapewniono uczestnikowi inne świadczenie równej lub wyższej wartości” , a także pod pozycją 2442 : „Biuro nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej w stosunku do Uczestników, którzy bezzasadnie nie przyjęli świadczenia zastępczego w co najmniej równorzędnym standardzie”. Postanowienia te zostały uznane za niedozwolone, albowiem mogą stanowić zagrożenie interesu konsumenta. Tożsamość wskazanych postanowień wynika z faktu, iż zapisy w sposób niezgodny z prawem prowadzić mogą do wyłączenia odpowiedzialności organizatora imprezy turystycznej za niewykonanie bądź nienależyte wykonanie umowy. Postanowienie może naruszać dyspozycję art. 385 (3) pkt 2 kodeksu cywilnego a także może być sprzeczne z art. 16a ust. 2 i 3 ustawy o usługach turystycznych. Niewykonanie prze organizatora turystyki przewidzianych w umowie usług może być traktowane jako nienależyte wykonanie umowy. Z tego tytułu organizator turystyki jest zobowiązany w ramach tej samej imprezy wykonać świadczenie zastępcze. Natomiast gdy konsument nie wyraża zgody na spełnienie na jego rzecz świadczenia zastępczego, może odstąpić od umowy bez ponoszenia negatywnych konsekwencji. Niezależnie od powyższego uprawnienia, konsument ma prawo dochodzić od przedsiębiorcy odszkodowania za niewykonanie umowy (art. 16a ust. 3 ustawy o usługach turystycznych). Bowiem odstąpienie od umowy, nie wyklucza możliwości dochodzenia przez konsumenta naprawienia szkody spowodowanej niewykonaniem umowy. W świetle tego stanowiska, nie ma znaczenia dla uprawnień konsumenta jaką wartość będzie miało świadczenie zastępcze. Z tego powodu kwestionowane postanowienie wzorca, tak jak i 17 postanowienie już zakazane, jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interes konsumenta, poprzez świadomą próbę pozbawienia konsumenta możliwości żądania naprawienia szkody, mocą postanowienia, które określa świadczenie zastępcze o równorzędnej wartości i standardzie. Świadczenie zastępcze nie może pozbawiać konsumenta możliwości żądania naprawienia szkody z tytułu niewywiązania się z umowy. Zamieszczenie kwestionowanego postanowienia we wzorcu uznać można za rozszerzenie wyłączenia odpowiedzialności przedsiębiorcy poza zakres wyznaczony bezwzględnie obowiązującym art. 16a ust. 3 ustawy o usługach turystycznych. W ocenie Prezesa UOKIK postanowienie wskazane w pkt II e sentencji decyzji o treści: „ Biuro nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej w stosunku do Uczestników ponad kwotę rzeczywistej szkody, ogranicza je do dwukrotności ceny imprezy turystycznej” (punkt 7.6 (II) ), jest tożsame z treścią postanowienia wpisanego do rejestru pod pozycją 181 : „Almatur nie ponosi odpowiedzialności w stosunku do Uczestników ponad kwotę rzeczywistej szkody, ogranicza ją do dwukrotności ceny imprezy turystycznej oraz nie odpowiada za szkody moralne” oraz pod pozycją 497 : „Organizator w uzasadnionych przypadkach ponosi odpowiedzialność z tytułu wykonania usługi maksymalnie do 2 krotnej jej wartości” , a także pod pozycją 1655 : „Organizator ogranicza odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie usług do dwukrotności ceny imprezy względem każdego klienta” . Postanowienia te zostały uznane za niedozwolone, albowiem mogą stanowić zagrożenie interesu konsumenta. Tożsamość wskazanych postanowień wynika z faktu, iż zapisy w sposób niezgodny z prawem prowadzić mogą do wyłączenia odpowiedzialności przedsiębiorcy turystycznego, w rozszerzonym zakresie, w stosunku do tego, jak wskazuje to ustawa o usługach turystycznych. Odpowiedzialność organizatora można modyfikować wyłącznie na korzyść świadczeniobiorców, natomiast nie można jej ani wyłączyć ani ograniczyć. Kwestionowane postanowienie w obecnym brzmieniu, jako ograniczające odpowiedzialność do rzeczywistej szkody Uczestników i dwukrotnej ceny za imprezę, jest zbyt daleko idące i niejasne dla konsumentów. Postanowienie nie wskazuje, że ograniczenie odpowiedzialności do dwukrotności ceny imprezy turystycznej odnosi się do każdego uczestnika; dodatkowo zapis nie precyzuje informacji, że postanowienie nie dotyczy szkód na osobie. Postanowienie to wprowadza w błąd co do wyobrażenia konsumenta o zawężeniu odpowiedzialność przedsiębiorcy. Stwierdzić należy, że odpowiedzialność przedsiębiorcy może zostać w drodze umowy ograniczona do dwukrotności ceny imprezy względem każdego z uczestników. Ograniczenie to nie może jednak dotyczyć szkód na osobie, za które organizatorzy muszą odpowiadać w pełnym zakresie i to bez względu na okoliczność zawarcia na rzecz konsumenta umowy ubezpieczenia (jej zawarcie nie może ograniczać odpowiedzialności wobec konsumenta, bez względu na to, czy odszkodowanie miałby wypłacać organizator imprezy, czy towarzystwo ubezpieczeniowe, z którym została zawarta umowa na rzecz konsumenta. Mając na uwadze powyższe, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, że druga przesłanka, niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Kerbud , praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) została spełniona. 18 Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Odnosząc się do trzeciej przesłanki, tj. naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, stwierdzić należy, iż ustawa o ochronie (...) nie definiuje pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzając jedynie w treści art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. Wobec powyższego, przyjąć należy, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy mogą dotknąć każdego potencjalnego klienta przedsiębiorcy – czyli konsumenta. Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12.09.2003r. (sygn.: I CKN 504/01) stwierdził, iż nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów. Uznać zatem należy, że naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy działania przedsiębiorcy godzą w ogólny interes konsumentów jako uczestników obrotu gospodarczego, tj. godzą w interesy ogółu klientów obecnie korzystających z usług Kerbud, ale także każdego potencjalnego klienta – konsumenta, który zdecyduje się w przyszłości na współpracę z tym przedsiębiorcą. Naruszane przy tym interesy konsumentów nie mają jednostkowego charakteru, ale są wspólne dla – niemożliwej do określenia z góry – zbiorowości konsumentów. Oceniane w niniejszej decyzji działanie Kerbud, odnosi się do wszystkich jego aktualnych i przyszłych (potencjalnych) klientów, a zatem dotyczy zbiorowych interesów konsumentów. W związku z powyższym, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, że trzecia przesłanka, niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Kerbud, praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) została spełniona. Zobowiązanie przedsiębiorcy Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.), w stosunku do przedsiębiorcy, wobec którego na podstawie okoliczności sprawy zostanie uprawdopodobnione stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, a jednocześnie przedsiębiorca, któremu zarzucane jest stosowanie praktyki, o której mowa w art. 24 w/w ustawy, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań, zmierzając tym samym do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes UOKIK może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Jak wykazał Prezes UOKIK w niniejszej decyzji, ustalone okoliczności sprawy uprawdopodabniają, że Kerbud, może stosować praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 19 Jednocześnie Przedsiębiorca, zobowiązał się, do zaniechania stosowania wskazanej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów poprzez wykreślenie bądź zmianę kwestionowanych postanowień, w ten sposób, że: 1. W odniesieniu do wzorca umowy „ Regulamin kolonii/obozu młodzieżowego” , kwestionowany punkt III „ Biuro nie odpowiada za bagaż skradziony, zagubiony lub zniszczony z braku staranności uczestnika” oraz pkt IV „ Organizator nie ponosi odpowiedzialności za kradzieże czy zniszczenia ww rzeczy nie oddanych do depozytu” zostaną wykreślone i nie będą stosowane w obrocie z konsumentami. 2. W odniesieniu do wzorca „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Watra Travel Kerbud Sp. z o.o. w Lublinie” : − punkt 3.1 „ Biuro zastrzega sobie prawo dokonania zmiany (...)” - otrzyma nowe brzmienie: „Organizator odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest spowodowane wyłącznie: a. działaniem lub zaniechaniem klienta; b. działaniem lub zaniechaniem osób trzecich, nieuczestniczących w wykonaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć, albo c. działaniem siły wyższej”. − punkt 3.5 „ Biuro w sytuacjach wyjątkowych (...)” - otrzyma nowe brzmienie: W przypadku, gdy Organizator przed rozpoczęciem imprezy jest zmuszony, z przyczyn od niego niezależnych, zmienić istotne warunki umowy, bez zbędnej zwłoki powiadamia o tym Klienta. W takiej sytuacji Klient niezwłocznie zawiadamia czy: a. przyjmuje proponowana zmianę umowy albo, b. odstępuje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych świadczeń. Klient ma prawo według swojego wyboru: a. uczestniczyć w zaproponowanej mu imprezie zastępczej o tym samym lub wyższym standardzie, chyba, że zgodzi się na imprezę o niższym standardzie za zwrotem różnicy w cenie, albo b. żądać natychmiastowego zwrotu wszystkich wniesionych świadczeń.” − punkt 7.5 „ Nie uważa się za wadę usługi niedociągnięć zawinionych przez Uczestnika (...) - zostanie wykreślony i nie będzie stosowany. − punkt 7.6 (I) „ Jeśli wykonanie usług stanowiących istotną część programu jest niemożliwe (...)” - zostanie wykreślony i nie będzie stosowany. − punkt 7.6 (II) „ Biuro nie ponosi odpowiedzialności ( …)” - zostanie wykreślony i nie będzie stosowany. 20 Prezes UOKIK przyjął zobowiązanie przedsiębiorcy do zaniechania zarzucanych praktyk i podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia wskazanym naruszeniom, nakładając na przedsiębiorcę obowiązek wykonania przyjętego zobowiązania w terminie 1 miesiąca od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji, poprzez wprowadzenie nowych wzorców obowiązujących w obrocie z konsumentami. Stąd należało orzec jak w punkcie I sentencji decyzji. Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.), Prezes UOKIK nałożył na przedsiębiorcę obowiązek złożenia informacji o stopniu realizacji nałożonego zobowiązania w terminie trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji, poprzez: 1) przedłożenie zmienionego wzorca umowy zatytułowanego „Regulamin kolonii/obozu młodzieżowego”, 2) przedłożenie zmienionego wzorca umowy zatytułowanego „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Watra Travel Kerbud Sp. z o.o. w Lublinie”, 3) przedłożenie kopii trzech kolejnych umów zawartych w oparciu o nowy wzorzec „Regulamin kolonii/obozu młodzieżowego”, 4) przedłożenie kopii trzech kolejnych umów zawartych w oparciu o nowy wzorzec „Warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Watra Travel Kerbud Sp. z o.o. w Lublinie”. Stąd należało orzec jak w punkcie II sentencji decyzji. Wobec spełnienia przesłanek wydania decyzji na podstawie art. 28 ust. 1, 2 i 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes UOKIK orzekł jak w punkcie I i II sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 1 i 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Lublinie. Otrzymuje: Kerbud Sp. z o. o. Ul. Narutowicza 30 Lublin 20-016 Z upoważnienia Prezesa UOKIK Zastępca Dyrektora Delegatury w Lublinie Ireneusz Maciąg 21