RLU-4/2011

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Delegatura w Lublinie 20-012 Lublin, ul. Ochotnicza 10 Tel. (0-81) 532-35-31, 532-54-48, 743-77-30, Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl Lublin, dnia 27 maja 2011 r. RLU – 61 –4/11/RD Decyzja RLU Nr 4/ 2011 I. Na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.) i stosownie do art. 33 ust. 6 tejże ustawy i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu, przeciwko przedsiębiorcy Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Chełmie - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.) bezprawne działanie przedsiębiorcy Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Chełmie polegające na naruszeniu art. 4 ust. 1 i 2 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym ( Dz. U. z 2007 r., Nr 171, poz. 1206) poprzez rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji zawartych w reklamach banerowych stosowanych w 2010 r. o treści: - reklama banerowa z miesiąca sierpnia 2010 r.: „logo Uczelni i treść: Nowy kierunek w PWSZ STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE studia bezpłatne stacjonarne i niestacjonarne, www.pwsz.chelm.pl . Tel. 082 564 20 80.”, i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 3 września 2010 r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tejże ustawy i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107 poz. 887), - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: z tytułu naruszenia zakazu o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji nakłada się na przedsiębiorcę Państwową Wyższą Szkołę Zawodową w Chełmie karę pieniężną w wysokości: 2 857 zł ( słownie: dwa tysiące osiemset pięćdziesiąt siedem zł), płatną do budżetu Państwa. 2 Uzasadnienie Do Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Lublinie wpłynęło zawiadomienie od Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Chełmie w sprawie podejrzenia stosowania przez Państwową Wyższą Szkołę Zawodową w Chełmie reklamy wprowadzającej w błąd o treści: ,, Nowy kierunek PWSZ STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE studia bezpłatne stacjonarne i niestacjonarne www.pwsz.chelm.pl Tel. 082 564 20 80”. Miejski Rzecznik Konsumentów w Chełmie stwierdził, że studia niestacjonarne na w/w uczelni są płatne a zatem treść powyższej reklamy może wprowadzać w błąd i naruszać zbiorowe interesy konsumentów. Do zawiadomienia dołączono fotografię baneru zawierającego logo uczelni i treść reklamy: ,, Nowy kierunek PWSZ STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE studia bezpłatne stacjonarne i niestacjonarne www.pwsz.chelm.pl Tel. 082 564 20 80” Analiza nadesłanych informacji przez Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Chełmie dała podstawy do wszczęcia postępowania wyjaśniającego na podstawie art. 48 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.) zwanej dalej ustawą o okik, w sprawie reklam stosowanych przez przedsiębiorcę Państwową Wyższą Szkołę Zawodową w Chełmie. W związku z otrzymanym zawiadomieniem o wszczęciu postępowania wyjaśniającego przedsiębiorca Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Chełmie (zwana dalej PWSZ w Chełmie lub Uczelnią) przesłał obowiązujący statut Uczelni, Regulamin Studiów oraz wyjaśnił, że Uczelnia w roku akademickim 2009/2010 prowadzi kształcenie na dziewięciu kierunkach studiów tj.: Budownictwo, Elektrotechnika, Filologia, Filologia polska, Historia, Matematyka, Mechanika i budowa maszyn, Pedagogika oraz Rolnictwo. Decyzją Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 23 lipca 2010 r. PWSZ w Chełmie uzyskała uprawnienia do prowadzenia studiów pierwszego stopnia na kierunku Stosunki międzynarodowe. Odnosząc się do treści kwestionowanej reklamy Uczelnia wyjaśniła, że umiejscowienie przymiotnika ,,bezpłatne” powinno odnosić się jedynie do słowa ,,stacjonarne” i że oczywistą rzeczą jest iż za kształcenie na studiach stacjonarnych w szkołach publicznych nie pobiera się, natomiast na studiach niestacjonarnych pobiera się opłaty w oparciu o umowy zawierane pomiędzy Uczelnią a studentem. Uczelnia poinformowała również, że w związku z otrzymanym zawiadomieniem Prezesa UOKiK o wszczęciu postępowania wyjaśniającego podjęła natychmiastowe kroki polegające na zmianie treści reklamy na następującą: ,, Nowy kierunek PWSZ w Chełmie Stosunki międzynarodowe studia bezpłatne stacjonarne. Studia niestacjonarne”. W związku z tym, że przedsiębiorca nie odpowiedział wyczerpująco na wszystkie zadane pytania skierowano do przedsiębiorcy dodatkowe pytania. W ich wyniku Uczelnia poinformowała, że: 1) studia niestacjonarne podlegające odpłatności prowadzone są począwszy od roku akademickiego 2001/2002, w roku 2009 uruchomionymi studiami niestacjonarnymi płatnymi były studia na następujących kierunkach: Budownictwo, Filologia, Mechanika i budowa maszyn oraz Pedagogia; 2) w roku 2009 studiami stacjonarnymi bezpłatnymi były studia na następujących kierunkach: Matematyka, Pedagogika, Mechanika i budowa maszyn, Budownictwo, Elektrotechnika, Filologia polska, Historia, Filologia oraz Rolnictwo. Następnie zawiadomiono przedsiębiorcę o zamknięciu postępowania wyjaśniającego i analizie zgromadzonego materiału dowodowego. W wyniku analizy zebranych danych w postępowaniu wyjaśniającym poinformowano przedsiębiorcę o wszczęciu z urzędu, w dniu 14 stycznia 2011 r. Postanowieniem Nr 14/11 RLU-61-4/11/RD postępowania administracyjnego pod zarzutem naruszenia przez przedsiębiorcę Państwową Wyższą Szkołę Zawodową z siedzibą w Chełmie zbiorowych 3 interesów konsumentów opisanych w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.), tj. bezprawnego działania polegającego na naruszeniu art. 4 ust. 1 i 2 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r., Nr 171, poz. 1206) poprzez rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji zawartych w reklamach banerowych stosowanych w 2010 r. o treści: - reklama banerowa z miesiąca sierpnia 2010 r.: „logo Uczelni, dwoje uśmiechniętych młodych ludzi i treść: Nowy kierunek w PWSZ STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE studia bezpłatne stacjonarne i niestacjonarne, www.pwsz.chelm.pl . Tel. 082 564 20 80.” W odpowiedzi na wszczęcie postępowania administracyjnego Uczelnia wyjaśniła, że PWSZ w Chełmie dnia 23 lipca 2010 r. uzyskała uprawnienia do prowadzenia studiów pierwszego stopnia na kierunku Stosunki międzynarodowe. Dotychczas Uczelnia prowadziła kształcenie na dziewięciu kierunkach studiów tj: Budownictwo, Elektrotechnika, Filologia, Filologia polska, Historia, Matematyka, Mechanika i budowa maszyn, Pedagogika, oraz Rolnictwo. Na wszystkich kierunkach studiów stacjonarnych w PWSZ w Chełmie nie pobiera się opłat za kształcenie, natomiast na studiach niestacjonarnych studenci PWSZ w Chełmie wnoszą opłaty za kształcenie ustalone zarządzeniem Rektora Uczelni, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365, z późn. zm.). Jednocześnie Uczelnia poinformowała, że kandydaci ubiegający się o przyjęcie na studia PWSZ w Chełmie informowani są o wysokości opłat ustalonych za usługi edukacyjne na danym kierunku studiów, a także o zasadach ich wnoszenia przed złożeniem dokumentów wymaganych podczas procesu rekrutacji. Uczelnia wyjaśniła również, że celem reklamy, o której mowa w Zawiadomieniu Prezesa UOKiK, było poinformowanie potencjalnych kandydatów o utworzeniu nowego kierunku studiów pierwszego stopnia – Stosunki międzynarodowe, na którego utworzenie Uczelnia uzyskała zgodę Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Jak pisze Uczelnia, szczegółowych informacji dotyczących rekrutacji, w tym składanych dokumentów, wymaganych do przyjęcia na pierwszy rok studiów, zarówno stacjonarnych jak i niestacjonarnych, a także opłat za kształcenie na studiach niestacjonarnych udzielają Działy Obsługi Studenta PWSZ w Chełmie oraz inne działy administracji Uczelni, przekazując rzetelne informacje wszystkim kandydatom. Mając na uwadze powyższe, Uczelnia nie zamierzała wprowadzać kandydatów na studia niestacjonarne na kierunek Stosunki międzynarodowe w błąd, a wywołanie u kogokolwiek mylnego zrozumienia tekstu reklamy w przypadku jakichkolwiek wątpliwości czy pytań mogło być natychmiastowo wyjaśniane przez właściwy Dział Obsługi Studenta. Ponadto Działy Obsługi Studenta, udzielając informacji o zasadach rekrutacji przedstawiają umowę studentom studiów niestacjonarnych, która określa obowiązki stron, w tym zasady odpłatności. Uczelnia zwróciła także uwagę na fakt, iż PWSZ w Chełmie w związku z otrzymanym Zawiadomieniem Prezesa UOKiK z dnia 31.08.2010 r. o wszczęciu postępowania wyjaśniającego, że treść reklamy PWSZ w Chełmie mogłaby być inaczej odczytana, aniżeli jest to intencją Uczelni, podjęła natychmiastowe działania, polegające na zmianie treści reklamy na następującą: ,,Nowy kierunek PWSZ w Chełmie Stosunki międzynarodowe studia bezpłatne stacjonarne. Studia niestacjonarne”. Uczelnia oprócz zmiany treści reklamy od dnia 3 września 2010 r. zaprzestała emitowania jej w formie mogącej budzić jakiekolwiek wątpliwości. Uczelnia podnosi również krótki czas funkcjonowania reklamy i niewielki jej zasięg. 4 Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił w niniejszej sprawie, co następuje: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Chełmie jest uczelnią publiczną, utworzoną na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2001 r. w sprawie utworzenia Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Chełmie (Dz.U. Nr 79, poz. 839). Uczelnia działa na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), posiada osobowość prawną, a jej siedzibą jest miasto Chełm. Uczelnia posiada Statut i regulamin studiów. W PWSZ w Chełmie prowadzone są studia stacjonarne i niestacjonarne. Studia stacjonarne są bezpłatne, natomiast studia niestacjonarne podlegają odpłatności na zasadach określonych w zarządzeniu Rektora Uczelni, zgodnie z przepisami ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. W roku akademickim 2009/2010 r. w PWSZ uruchomione były następujące kierunki studiów: 1. Kierunek Budownictwo – studia stacjonarne i niestacjonarne. 2. Kierunek Elektrotechnika – studia stacjonarne 3. Kierunek Filologia – studia stacjonarne i niestacjonarne. 4. Kierunek Filologia polska – studia stacjonarne. 5. Kierunek Historia – studia stacjonarne. 6. Kierunek Pedagogika – studia stacjonarne i niestacjonarne 7. Kierunek Matematyka – studia stacjonarne. 8. Kierunek Mechanika i budowa maszyn – studia stacjonarne i niestacjonarne. 9. Kierunek Rolnictwo - studia stacjonarne. Decyzją Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 23 lipca 2010 r. PWSZ w Chełmie uzyskała uprawnienia do prowadzenia studiów pierwszego stopnia na kierunku Stosunki międzynarodowe – studia stacjonarne i niestacjonarne, które weszły do oferty Uczelni na rok akademicki 2010/2011. Kwestionowaną reklamę w postaci baneru z logu Uczelni i treścią: ,,Nowy kierunek w PWSZ Stosunki Międzynarodowe studia bezpłatne stacjonarne i niestacjonarne ,, Nowy kierunek w PWSZ Stosunki Międzynarodowe studia bezpłatne stacjonarne i niestacjonarne www.pwsz.chelm.pl tel. 082 564 20 80 ” Uczelnia wywiesiła na terenie swojej placówki przy ul. Wojsławickiej 8b w Chełmie. Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa uzyskała za 2010 r. przychód w wysokości: (tajemnica przedsiębiorcy) zł, na który składały się: dotacje w kwocie (tajemnica przedsiębiorcy) + pozostałe przychody w kwocie (tajemnica przedsiębiorcy) zł. Na dotacje w kwocie (tajemnica przedsiębiorcy) zł złożyły się: - dotacja z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (tajemnica przedsiębiorcy) zł, - dotacja z Ministerstwa Infrastruktury (tajemnica przedsiębiorcy) zł. W pozostałych przychodach w kwocie (tajemnica przedsiębiorcy) zł przychód z opłat za usługi edukacyjne w formie studiów niestacjonarnych stanowi kwotę – (tajemnica przedsiębiorcy) zł Prezes UOKiK zważył w niniejszej sprawie, co następuje: AD. I 5 Stosownie do art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przesłankami stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów są: 1) działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, 2) noszące znamiona bezprawności, 3) godzące w zbiorowe interesy konsumentów. Ad.1 Art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pod pojęciem przedsiębiorcy rozumie przedsiębiorcę, o którym mowa w ustawie z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 ze zmianami ). Art. 2 tej ustawy zawiera definicję działalności gospodarczej - jako zarobkowej działalności wytwórczej, handlowej, budowlanej, usługowej oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatację zasobów naturalnych, a także działalności zawodowej wykonywanej w sposób zorganizowany i ciągły. Natomiast przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 tej ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nie będąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Chełmie prowadzi działalność na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2001 r. w sprawie utworzenia Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Chełmie (Dz.U. Nr 79, poz. 839). Uczelnia działa na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), posiada osobowość prawną a więc jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 lit. a) ustawy o okik, który pod pojęciem przedsiębiorcy rozumie przedsiębiorcę, w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej a także fizyczną osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Przedmiotem działalności przedsiębiorcy jest świadczenie usług edukacyjnych tj. prowadzenie kształcenia systemem studiów stacjonarnych i niestacjonarnych. Studia skierowane są do osób pragnących podwyższenia swoich kwalifikacji poprzez studiowanie na wybranym kierunku. Stąd Prezes UOKiK uznał, że spełniona została pierwsza przesłanka niezbędna do stwierdzenia stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Ad. 2 Druga z przesłanek jest spełniona, gdy oceniane zachowanie jest bezprawne. Bezprawność tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym. Pojęcie „porządek prawny” obejmuje nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej, a także nakazy i zakazy wynikające z norm moralnych i obyczajowych określanych jako zasady współżycia społecznego. Bezprawność jest czynnikiem obiektywnym, niezależnym od występowania szkody czy zamiaru podmiotu dopuszczającego się działań bezprawnych. Rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji o produkcie (w szeroko rozumianym znaczeniu są to również usługi oferowane przez przedsiębiorcę, który działa w branży usługowej), jeśli działanie to w jakikolwiek sposób powoduje lub może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta ( ,,rozumie się przez to konsumenta, który jest dostatecznie dobrze poinformowany, uważny i ostrożny; oceny dokonuje się z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynależności danego konsumenta do szczególnej grupy konsumentów, przez którą rozumie się dającą 6 się jednoznacznie zidentyfikować grupę konsumentów, szczególnie podatną na oddziaływanie praktyki rynkowej lub na produkt, którego praktyka rynkowa dotyczy, ze względu na szczególne cechy, takie jak wiek, niesprawność fizyczna lub umysłowa ” art. 2 pkt 8 ustawy o przeciwdziałaniu praktykom rynkowym) decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął stanowi nieuczciwą praktykę rynkową – art. 4 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (,, Praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorców wobec konsumentów jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu” ) . Praktykę rynkową uznaje się za działanie wprowadzające w błąd, jeżeli działanie to w jakikolwiek sposób powoduje lub może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy której inaczej by nie podjął. Wprowadzającym w błąd działaniem może być w szczególności rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji. – art. 5 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym ( ,, Praktykę rynkową uznaje się za działanie wprowadzające w błąd, jeżeli działanie to w jakikolwiek sposób powoduje lub może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął ”). Przepis art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, że za praktykę naruszająca zbiorowe interesy konsumentów uważa się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Jak wskazano wyżej nieuczciwą praktyka rynkową jest stosowanie reklamy wprowadzającej w błąd. Zatem uznać należy, że stosowana przez przedsiębiorcę PWSZ w Chełmie reklama zawierająca w swej treści informacje wprowadzające konsumentów w błąd, co do możliwości bezpłatnego kształcenia na nowoutworzonym kierunku studiów niestacjonarnych stanowiła bezprawne działanie, które należy zakwalifikować jako nieuczciwą praktykę rynkową, a tym samym praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym ma za zadanie chronić rzetelność obrotu gospodarczego, a w szczególności interesy przedsiębiorców i konsumentów. Za nieuczciwą praktykę rynkową uznane zostały praktyki polegające miedzy innymi na reklamie sprzecznej z przepisami prawa, dobrymi obyczajami, reklamie wprowadzającej w błąd. Reklama wprowadzająca konsumenta w błąd poprzez rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji i mogąca przez to wpłynąć na jego decyzje co do nabycia towaru, usługi jest nieuczciwą praktyką rynkową spenalizowaną w art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Przy ocenie reklamy wprowadzającej w błąd należy uwzględnić wszystkie jej elementy, w tym zachowanie się konsumenta. Błąd zawarty w reklamie powinien być na tyle istotny, aby miał wpływ na decyzję klienta, co do zakupu towaru lub usługi. Decydującym miernikiem w tej kwestii jest nie subiektywna ocena twórcy reklamy, ale obiektywny odbiór reklamy przez konsumentów. Pomimo, że przepis art. 5 ust. 1 i 2 ustawy przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym nie wymienia ceny, jako elementu reklamy, uznając, że zawiera on klauzulę generalną, przyjmuje się, że cena a także informacja o sposobie jej wyliczenia może być elementem reklamy. Stąd podawanie przez przedsiębiorcę w reklamie informacji o braku odpłatności za naukę na kierunku na którym de facto występuje opłata sprawia, iż konsumenci błędnie uznają te informacje jako konkurencyjne wobec ofert innych 7 przedsiębiorców. Stąd działania te naruszają interesy konsumentów, co wypełnia dyspozycję czynu nieuczciwej praktyki rynkowej, jako zagrażającego lub naruszającego interes klienta - P. Białecki, H. Tucholka, Nieuczciwa lub zakazana reklama. Nowe regulacje ustawowe. Teksty aktów prawnych. Wzory umów, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2002, s.16 . Zakwestionowane przez Prezesa UOKiK i potwierdzone w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego działania PWSZ w Chełmie dotyczące stosowania w 2010 r. reklamy dotyczącej wprowadzenia przez Uczelnię nowego kierunku studiów, stanowiły reklamę wprowadzającą w błąd, gdyż zawierały nieprawdziwe informacje odnośnie zasad korzystania (odpłatności) na kierunku niestacjonarnym. Działalność gospodarcza powinna być prowadzona w sposób uczciwy i nie może naruszać interesów konsumentów. Nakaz wykonywania działalności gospodarczej z poszanowaniem słusznych interesów konsumentów wynikający z art. 17 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, stanowi nową klauzulę generalną i zakłada obowiązek wykonywania przez przedsiębiorców tej działalności uczciwie i lojalnie - Komentarz do ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, Cezary Kosikowski, Lex Polonica art. 17. Obowiązek informowania partnera o istotnych (z jego punktu widzenia) okolicznościach dotyczących kontraktu, jego przedmiotu i treści, a także powinność czynienia tego w sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny - jest cechą generalną prawa umów i wypływa z obowiązku lojalnego kontraktowania. Kontrahentem konsumenta jest zawsze zawodowiec, profesjonalista. Od znawcy, profesjonalisty wymaga się więcej aniżeli od laika. Znawca musi być kompetentny tzn. reprezentować odpowiedni poziom wiedzy, aby mógł udzielać informacji, udzielając jej musi zachować się odpowiednio starannie, tak aby poziom informacji udzielonej odpowiadał tej wiedzy, odniesionej do konkretnej sytuacji. Źródłem informacji, jakie uzyskuje konsument o towarze, usłudze są wszelkie informacje w tym także informacje reklamowe stanowiące ofertę skierowaną do konsumentów w celu zachęcenia ich do skorzystania z usług przedsiębiorcy, który taką akcję reklamową podejmuje. Decydujące znaczenie przy reklamie mają wyobrażenia adresatów reklamy a nie życzenia, czy przeświadczenia reklamodawcy, co do treści jej przekazu. Pod uwagę brane jest rozumienie reklamy przez jej adresatów przyjmując ich poziom adekwatny do treści zawartych w reklamie i kręgu odbiorców. Kryterium uznania reklamy za nieuczciwą i wprowadzającą w błąd stanowi wrażenie, jakie wywiera ona na przeciętnym odbiorcy, do którego jest skierowana. W niniejszym postępowaniu administracyjnym ustalono, że PWSZ w Chełmie prowadziła akcję reklamującą swoje usługi w zakresie nowoutworzonego kierunku studiów na Uczelni – Stosunki Międzynarodowe. Reklama oferująca możliwość studiowania na w/w kierunku prowadzona była w formie banerów. Oferta zawierała w sobie informacje zachęcające do podjęcia bezpłatnej nauki na nowoutworzonym kierunku studiów zarówno na studiach stacjonarnych jak i niestacjonarnych. Informacją, która była podkreślana i która dominuje w tych reklamach to informacja dotycząca braku opłat za naukę – „studia bezpłatne stacjonarne i niestacjonarne” . Z treści tych informacji należy wnioskować, że przedsiębiorca oferuje kształcenie bezpłatne, również na studiach niestacjonarnych (gdzie zgodnie z zarządzeniem Rektora Uczelni studia na kierunkach niestacjonarnych podlegają opłacie). Informacja takiej treści zamieszczona na banerach wskazywała jednoznacznie na możliwość podjęcia nauki na nowym kierunku - Stosunki Międzynarodowe - bez jakichkolwiek kosztów ponoszonych przez kształcącego się konsumenta bez względu na wybrany tryb studiów (stacjonarne, niestacjonarne). 8 Tymczasem, gdy konsument po zapoznaniu się treścią rozpowszechnianych reklam dotyczących utworzenia nowego kierunku studiów, udawał się na Uczelnię otrzymywał informacje, że studia na kierunku niestacjonarnym są płatne. Wobec powyższego należy uznać, że podawanie konsumentom przez PWSZ w Chełmie w stosowanych przez nią formach reklamowych w 2010 r. - banerach informacji wskazujących na możliwość bezpłatnej nauki na nowoutworzonym kierunku niestacjonarnym – Stosunki Międzynarodowe – (gdy w rzeczywistości nauka bezpłatna oferowana była tylko studiach stacjonarnych) była reklamą, która wprowadzała konsumentów w błąd, co do warunków korzystania z usług tego przedsiębiorcy, a tym samym rozpowszechniała nieprawdziwe informacje odnośnie zakresu reklamowanej oferty. Nie można uznać za przekonywujące argumentów przedsiębiorcy, że reklamy zawierały tylko ogólne informacje o możliwości bezpłatnego kształcenia, a konsument na Uczelni dostawał pełną i rzetelną informację o zasadach nauki. Treść reklam stosowanych przez PWSZ w Chełmie nie pozostawia wątpliwości, co do oferowania bezpłatnego kształcenia niezależnie od formy studiów, który konsument wybierze. Podawanie, że studia na nowoutworzonym kierunku są bezpłatne niezależnie od stanu faktycznego (studia niestacjonarne płatne) musi być odebrane przez konsumentów, jako zapewnienie bezpłatnego kształcenia na nowym kierunku studiów, niezależnie od wybranej formy kształcenia (stacjonarne, niestacjonarne). Tak zresztą zostało to odebrane przez konsumentów, którzy po konfrontacji treści reklam z faktycznymi zasadami nauki przekazanymi im przez Uczelnię zainteresowali tą sprawą Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Chełmie, a ten po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego złożył do Prezesa UOKiK – Delegatura w Lublinie Zawiadomienie o podejrzeniu stosowania przez przedsiębiorcę PWSZ w Chełmie reklamy wprowadzającej w błąd odnośnie warunków nauki na nowoutworzonym przez PWSZ kierunku studiów – Stosunki Międzynarodowe. Stosowana przez przedsiębiorcę PWSZ w Chełmie reklama o treściach wskazanych wyżej, jak wykazało postępowanie dowodowe zawierała nieprawdziwe treści i przez to wprowadzała konsumentów w błąd informując o bezpłatnej nauce na nowoutworzonym kierunku studiów niestacjonarnych – Stosunki Międzynarodowe. W niniejszej sprawie zarzucane i udowodnione w decyzji działania PWSZ w Chełmie polegające na stosowaniu reklamy wprowadzającej w błąd stanowią nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa wyżej. Tym samym takie działanie jest bezprawne, gdyż zgodnie z art. 3 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym zakazane jest stosowanie nieuczciwych praktyk rynkowych. Bezprawność tego działania wypełnia przesłanki z art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o okik i stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. W tym stanie rzeczy uznano, że została spełniona druga przesłanka warunkująca stwierdzenie stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Ad. 3 Art. 1 ust. 1 ustawy o okik stanowi, że: „ (…), ustawa określa warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowania w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów”. Zapis o powyższej treści wyłącza zatem możliwość podejmowania działań przez Prezesa UOKiK w celu ochrony indywidualnego interesu przedsiębiorcy lub konsumenta. Publicznoprawny charakter ustawy o okik powoduje, że jej celem jest ochrona konkurencji i konsumentów w interesie publicznym. Prezes UOKiK podejmuje działania, gdy w wyniku pewnych ogólnych zjawisk zagrożona jest sama instytucja konkurencji lub interesy konsumentów, gdy skutkiem określonych, sprzecznych z przepisami ustawy 9 działań dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku (wyrok SN z dnia 05 czerwca 2008 r. III SK 40/07 i wyroki SA z dnia 24.01.1991 r. XV Amr 8/90, z dnia 25.05.1994 r. XVII Amr 67/93). We wskazanym wyżej wyroku Sąd Najwyższy: „podzielił w pełni dotychczasową linię orzeczniczą, zgodnie z którą naruszenie interesu publicznoprawnego ma miejsce nie tylko wówczas, gdy skutkami działań sprzecznych w przepisami obu ustaw (ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów i ustawa o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów) dotknięty został –szerszy krąg uczestników rynku ale także, gdy działania te wywołały na rynku inne niekorzystne zjawiska”. Zatem, jak argumentuje SN „ pojecie interesu publicznego należy interpretować przez pryzmat aksjologii ustawodawstwa antymonopolowego, a określenie w interesie publicznym to ochrona konkurencji (konsumentów ) podejmowana w interesie państwa, niezależnie od działań jednostek i niezależnie od ich interesów”. Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiują pojęcia zbiorowego interesu konsumentów. Z takim interesem będziemy mieli do czynienia, gdy działania przedsiębiorcy dotyczą zbiorowości i mogą dotknąć każdego potencjalnego klienta tego przedsiębiorcy, czyli gdy są powszechne. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z treściami reklamowymi, które docierały do wielu potencjalnych przyszłych studentów PWSZ w Chełmie, stąd zasadne jest twierdzenie, że treści reklam stosowanych przez Uczelnię skierowane były do z góry nieokreślonego kręgu odbiorców – konsumentów, którzy zetknęli się z tymi reklamami, a część z nich uznała ich treści za tyle atrakcyjne, aby udać się na Uczelnię w celu zamiaru bezpłatnego kształcenia na wybranym kierunku studiów niestacjonarnych. W związku z tym spełniona została trzecia przesłanka warunkująca stwierdzenie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Artykuł 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, że; - ust. 1 nie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 26 jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24, - ust. 2 w przypadku określonym w ust. 1 Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszająca zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzająca zaniechanie jej stosowania. W niniejszym postępowaniu dowodowym ustalono, że reklama w postaci baneru zawieszonego przed jednym z budynków PWSZ w Chełmie była stosowana od 2 sierpnia 2010 r. do 2 września 2010 r. Jak wynika z powyższego ostatnim dniem wykorzystywania kwestionowanej reklamy, o treści sugerującej bezpłatną naukę na nowoutworzonym przez PWSZ w Chełmie kierunku studiów – Stosunki Międzynarodowe - był dzień 2 września 2010 r. Należy więc stwierdzić, że zaniechanie stosowanej przez PWSZ w Chełmie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nastąpiło w następnym dniu kalendarzowym tj. – 3 września 2010 r. Stąd stwierdzono, jak pkt I sentencji niniejszej decyzji. AD. II. W punkcie II sentencji Prezes Urzędu nałożył na przedsiębiorcę PWSZ w Chełmie karę pieniężną z tytułu naruszenia zakazu o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i ust 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji w wysokości: 2 857,00 zł (słownie: dwa tysiące osiemset pięćdziesiąt siedem zł), płatną do budżetu Państwa. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu ma kompetencje do ukarania przedsiębiorcy poprzez nałożenie na niego kary 10 pieniężnej w wysokości 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeśli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniona jest wysokość kar nakładanych na przedsiębiorców. Artykuł 111 ustawy stanowi, iż przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, należy w szczególności uwzględnić „okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy.” W roku 2010 r. przedsiębiorca PWSZ w Chełmie osiągnął przychód ogółem z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości: (tajemnica przedsiębiorcy) zł, w tym dotacja z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego i dotacja z Ministerstwa Infrastruktury - (tajemnica przedsiębiorcy) zł, pozostałe przychody (tajemnica przedsiębiorcy) zł, z tego przychód z opłat za usługi edukacyjne w formie studiów niestacjonarnych, której dotyczy stwierdzona praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów stanowi kwotę (tajemnica przedsiębiorcy) zł. Maksymalna wysokość kary, jaka mogłaby być nałożona na przedsiębiorcę to: (tajemnica przedsiębiorcy) zł. Fakt nałożenia kary podkreślać ma naganność zachowania podmiotu, który dopuścił się stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, a tym samym naruszył ustawę o ochronie konkurencji i konsumentów. Kara pieniężna nakładana przez Prezesa Urzędu pełni funkcję represyjną, prewencyjną oraz edukacyjną. Funkcja represyjna ma stanowić dolegliwość dla przedsiębiorcy łamiącego prawo oraz ma na celu przymuszenie go do powstrzymania się od podobnych działań. Funkcja prewencyjna oraz edukacyjna mają na celu powstrzymanie przedsiębiorcy stosującego praktykę oraz innych przedsiębiorców przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. W niniejszej sprawie za naruszenie zakazu określonego w pkt I sentencji niniejszej decyzji Prezes UOKiK nałożył na przedsiębiorcę PWSZ w Chełmie karę pieniężną w wysokości 2 857,00 zł, co stanowi (tajemnica przedsiębiorcy) % przychodu osiągniętego w 2010 roku. Podstawą obliczenia wysokości kary jest przychód przedsiębiorcy osiągnięty w roku poprzedzającym rok nałożenia kary tj. kwota (tajemnica przedsiębiorcy) zł. Należy przyjąć, iż naruszenie nastąpiło na etapie przedkontraktowym. Istotą tego etapu jest zachowanie przedsiębiorcy wobec konsumenta wyrażającego zamiar zawarcia kontraktu, polegające na naruszeniu przepisów prawa wpływające na treść kontraktu. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której konsument zapoznając się z treścią reklam stosowanych przez przedsiębiorcę w okresie od 2 sierpnia 2010 r. do 3 września 2010 r., a dotyczących podjęcia bezpłatnych studiów stacjonarnych i niestacjonarnych na nowoutworzonym kierunku Stosunki Międzynarodowe w PWSZ w Chełmie odnosił wrażenie, że nauka na tym kierunku w trybie niestacjonarnym jest bezpłatna. Z kolei działanie przedsiębiorcy to stosowanie praktyki polegającej na stosowaniu reklamy wprowadzającej w błąd, co do faktycznych zasad korzystania z oferty w niej przedstawionej, co stanowi naruszenie obowiązujących przepisów prawa tj. niedozwoloną praktykę rynkową. Konsument zainteresowany dalszym kształceniem na 11 wybranym przez siebie kierunku studiów stykał się poprzez treści zakwestionowanych reklam z informacjami, które w praktyce nie obowiązywały w takim zakresie, jak podano w reklamach, a więc konsument był wprowadzany w błąd na etapie podjęcia decyzji, czy zwiąże się kontraktem z przedsiębiorcą. Odsetek określony w ramach etapu przedkontraktowego w celu dalszego obliczania kary to (tajemnica przedsiębiorcy)% przychodu przedsiębiorcy. Kwota uzyskana w wyniku przeprowadzonych obliczeń stanowi tzw. kwotę bazową, która wynosi (tajemnica przedsiębiorcy) zł. Wpływ na ustalenie wysokości kary wskazanej w sentencji decyzji w II miały także okoliczności łagodzące tj. 1. zaniechanie przez przedsiębiorcę stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów przed wszczęciem postępowania przez Prezesa UOKiK (30%), Razem okoliczności łagodzące dały 30%, w związku z powyższym postanowiono obniżyć kwotę bazową wyliczoną w oparciu o cały przychód o 30% tj. do kwoty (tajemnica przedsiębiorcy) zł. W niniejszej sprawie nie stwierdzono okoliczności obciążających. W związku z powyższym tak wyliczona kar stanowi 2 857,00 zł, co stanowi (tajemnica przedsiębiorcy) % przychodu ogółem tego przedsiębiorcy. Zdaniem Prezesa Urzędu, tak określona kara spełni zarówno rolę represyjną jako sankcja i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak i prewencyjną, zapobiegającą ponownemu ich naruszeniu. Nie bez znaczenia jest też jej walor wychowawczy, w tym wymiar ogólny, odstraszający dla innych przedsiębiorców działających w branży przed podobnym naruszaniem słusznych interesów konsumentów. Biorąc od uwagę powyższe kara pieniężna nałożona na przedsiębiorcę PWSZ w Chełmie jest adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stwierdzonych w pkt I sentencji decyzji. Zgodnie z treścią art. 112 ust. 3 ustawy o okik określoną wyżej karę pieniężną należy wpłacić, w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji, na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 Kpc – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Lublinie. Otrzymuje: Państwowa Wyższa z up. Prezesa Urzędu Ochrony Szkoła Zawodowa Konkurencji i Konsumentów w Chełmie Dyrektor Delegatury w Lublinie ul. Pocztowa 54 Ewa Wiszniowska 22-100 Chełm