RLU-5/2014

1 Lublin, dnia 21 maja 2014 r. RLU-61-16/2013/MW p.o. DECYZJA częściowa Nr RLU 05/2014 (wersja bip) Stosownie do art. 33 ust. 4, 5 i 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50 poz. 331 ze zm.) oraz art. 104 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2013 poz. 267 t.j.) w związku z art. 83 w.w ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Meritum Polska Sp. z o.o. w Poznaniu - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50 poz. 331 ze zm.), wobec uprawdopodobnienia w toku postępowania o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów, stosowania przez Meritum Polska Sp. z o.o. w Poznaniu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na : 1. niepodawaniu w formularzu informacyjnym do Umów PoŜyczki PienięŜnej , w rubryce „ inne koszty, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową ”, informacji o opłacie za obsługę poŜyczki w domu, co moŜe stanowić naruszenie art. 13 ust. 1 pkt 10 w zw. z art. 14 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. nr 126, poz. 715 ze zm.), a w konsekwencji moŜe stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 2. podawaniu w Umowach PoŜyczek PienięŜnych nieprawdziwej informacji o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, co moŜe stanowić naruszenie art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. nr 171 poz. 1206), a w konsekwencji moŜe stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W LUBLINIE ul. Ochotnicza 10, 20-012 LUBLIN Tel. (0-81) 532-35-31, 532-54-48, Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl 2 3. wprowadzeniu w błąd, co do proporcji pomiędzy całkowitym kosztem poŜyczki a całkowitą kwotą poŜyczki, poprzez prezentowanie informacji o całkowitej kwocie poŜyczki obliczonej przy załoŜeniu, Ŝe powinna ona uwzględniać kredytowane koszty poŜyczki, co moŜe stanowić nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206), a w konsekwencji moŜe stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 4. podawaniu w Umowach PoŜyczek PienięŜnych nieprawdziwej informacji o całkowitym koszcie kredytu, poprzez nieuwzględnienie w nich kosztów obsługi poŜyczki w domu, co moŜe stanowić naruszenie art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171 poz. 1206) w zw. z art. 5 pkt 6 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. nr 171 poz. 715 ze zm.), a w konsekwencji moŜe stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 5. stosowaniu we wzorcu Umowy PoŜyczki PienięŜnej postanowienia wzorca umowy, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479(45) Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r., Nr 43, poz. 296 ze zm.) o treści: (…) Koszty wypowiedzenia umowy wysyłanego listem poleconym wynoszą 60 zł/szt. (pkt 12 „Umowy PoŜyczki PienięŜnej”), co moŜe stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; oraz po przyjęciu zobowiązania złoŜonego przez Meritum Polska Sp. z o.o. w Poznaniu do podjęcia działań zmierzających do zaniechania naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, nakłada się na w/w przedsiębiorcę obowiązek: 1) w zakresie praktyki opisanej w pkt I. 1 sentencji decyzji: dodania w formularzu informacyjnym w rubryce „ inne koszty, które konsument zobowiązany jest ponieść zgodnie z umową ”, w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocniania się decyzji, informacji o treści: „Opłata za obsługę w domu….zł – poz. H formularza Umowy PoŜyczki PienięŜnej”; 2) w zakresie praktyki opisanej w pkt I. 2 sentencji decyzji: a) przeliczenia rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania oraz wprowadzenia nowych tabel dotyczących rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania wyliczonych przy załoŜeniu, Ŝe kwota wypłaty k, o której mowa w załączniku nr 4 do ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr.126 poz. 715) nie obejmuje kosztów poŜyczki kredytowanych przez Meritum Polska w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocniania się decyzji; b) zaoferowania PoŜyczkobiorcom, z którymi Meritum Polska Sp. z o.o. pozostaje związana Umową PoŜyczki pienięŜnej , aneksu do umowy informującego, iŜ propozycja podpisania aneksu wynika z konieczności korekty błędnie podanych informacji oraz nie zmienia praw i obowiązków stron umowy, zawierającego propozycję zmiany umowy, co do wysokości rzeczywistej rocznej stopy 3 oprocentowania wyliczonej przy załoŜeniu, Ŝe kwota wypłaty k, o której mowa w załączniku nr 4 do ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr.126 poz. 715) nie obejmuje kosztów kredytowanych przez Meritum Polska Sp. z o.o. wraz z ogólną informacją, iŜ aneks ma na celu korektę błędnie podanych informacji oraz nie zmienia praw i obowiązków stron umowy w terminie 2 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji zobowiązaniowej, 3) w zakresie praktyki opisanej w pkt I. 3 sentencji decyzji: a) wprowadzenia w swojej ofercie moŜliwości zapłaty przez klienta z góry opłaty przygotowawczej a nie tylko w formie skredytowanej przez Meritum Polska Sp. z o.o. poprzez odpowiednie zmodyfikowanie wzorca Umowy PoŜyczki PienięŜnej stosowanego przez Meritum Polska Sp. z o.o. w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocnienia się decyzji zobowiązaniowej wydanej w przedmiotowej sprawie; b) podawaniu w Formularzu informacyjnym oraz w Umowie poŜyczki pienięŜnej informacji o całkowitej kwocie poŜyczki bez uwzględnienia przy jej obliczaniu kredytowanych przez Meritum Polska Sp. z o.o. kosztów w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocnienia się decyzji zobowiązaniowej wydanej w przedmiotowej sprawie; c) zaoferowaniu PoŜyczkobiorcom, z którymi Meritum Polska Sp. z o.o. pozostaje związana Umową PoŜyczki pienięŜnej , aneksu do umowy informującego, iŜ propozycja podpisania aneksu wynika z konieczności korekty błędnie podanych informacji oraz nie zmienia praw i obowiązków stron umowy, zawierającego propozycję zmianę umowy co do wysokości całkowitej kwoty poŜyczki wyliczonej bez uwzględnienia w niej kosztów poŜyczki kredytowanych przez Meritum w terminie 2 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji zobowiązaniowej. 4) w zakresie praktyki opisanej w pkt I. 4 sentencji decyzji: a) podawaniu w Umowach PoŜyczek PienięŜnych zawartych z opcją obsługi tej poŜyczki w domu konsumenta informacji o całkowitym koszcie poŜyczki z uwzględnieniem kosztów obsługi poŜyczki w domu w przypadku wyboru tej usługi przez konsumenta w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocniania się decyzji; b) zaoferowania PoŜyczkobiorcom, z którymi Spółka pozostaje związana Umową PoŜyczki pienięŜne j, z opcją obsługi tej poŜyczki w domu konsumenta, aneksu do umowy informującego, iŜ propozycja podpisania aneksu wynika z konieczności korekty błędnie podanych informacji oraz nie zmienia praw i obowiązków stron umowy, zawierającego propozycję zmianę umowy co do wysokości całkowitego kosztu poŜyczki wyliczonego z uwzględnieniem kosztów obsługi tej poŜyczki w domu konsumenta, w terminie 2 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji zobowiązaniowej, 5) w zakresie praktyki opisanej w pkt I. 5 sentencji decyzji : a) usunięcia kwestionowanego zapisu z wzorców umów o kredyt konsumencki stosowanego przez Meritum Polska Sp. z o.o. w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocnienia się decyzji zobowiązaniowej; b) nie naliczania klientom kosztów za wysłanie wypowiedzenia umowy listem poleconym od dnia uprawomocnienia się decyzji zobowiązaniowej; c) zaoferowania Klientom z którymi Meritum Polska Sp. z o.o. związana jest Umową PoŜyczki PienięŜnej aneksu do Umowy informującego, iŜ propozycja podpisania aneksu wynika z konieczności korekty błędnie podanych informacji oraz nie zmienia praw i obowiązków stron umowy, zawierającego propozycję zmianę umowy, w 4 zakresie usunięcia zapisu wspomnianego wyŜej w terminie 2 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji zobowiązaniowej. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50 poz. 331 ze zm.) nakłada się na Meritum Polska Sp. z o.o. w Poznaniu obowiązek przekazania, w terminie do 4 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji informacji o stopniu realizacji zobowiązań nałoŜonych w pkt I sentencji decyzji, poprzez: - przesłanie aktualnie stosowanego przez Meritum Polska wzoru formularza informacyjnego oraz wzorca Umowy poŜyczki; - przesłanie przykładowego pisma wysłanego do PoŜyczkobiorcy z propozycją zmiany zawartej Umowy PoŜyczki ; - przesłanie aktualnej oferty Meritum Polska, w której zamieszczona będzie informacja o moŜliwości zapłaty przez klienta z góry opłat warunkujących przyznanie kredytu np. przygotowawczej, opłaty za ubezpieczenie. - przedstawienia kserokopii dowodów wysłania do konsumentów propozycji aneksowania umów z dotychczasowymi klientami oraz trzech pierwszych przykładowych umów zawartych z klientami w oparciu o zmieniony wzorzec . Uzasadnienie Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes UOKIK) przeprowadził postępowanie wyjaśniające sygn. akt DDK-405-67/2013/BK, mające na celu wstępne ustalenie, czy wybrani przedsiębiorcy nie będący bankami i świadczący konsumentom usługi finansowe dopuścili się w zakresie pobieranych opłat oraz prezentacji kosztów poŜyczki naruszenia przepisów, uzasadniających wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ust. 2 w związku z ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50 poz. 331 ze zm.), zwanej dalej ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów . W toku tego postępowania Prezes UOKiK dokonał analizy wzorców umów Meritum Polska Sp. z o.o. w Poznaniu stosowanych w obrocie z konsumentami, tj: wzorca Umowy poŜyczki pienięŜnej , Regulaminu poŜyczek pienięŜnych , formularza informacyjnego oraz Tabeli opłat , jak równieŜ zweryfikował treść umów zawartych z konsumentami. Przeprowadzona analiza pozwoliła Prezesowi UOKIK podjąć uzasadnione podejrzenie, Ŝe w.w przedsiębiorca moŜe stosować praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów. Prezes UOKIK powiadomił przedsiębiorcę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego o sygn. akt RLU - 61-16/2013/MW i treści postawionych Meritum Polska Sp. z o.o. w Poznaniu (zwanej dalej Meritum Polska, Spółką lub przedsiębiorcą) Postanowieniem nr 168/13 z dnia 19.06.2013 r. zarzutów, dotyczących stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na: I. niepodawaniu w formularzach informacyjnych do Umów PoŜyczki PienięŜnej , w rubryce inne koszty, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową , informacji o opłacie za obsługę poŜyczki w domu, co moŜe stanowić naruszenie art. 5 13 ust. 1 pkt 10 w zw. z art. 14 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. 126, poz. 715 ze zm.), a w konsekwencji stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; II. niepodawaniu w Umowach PoŜyczki PienięŜnej informacji o wysokości prowizji z tytułu wcześniejszej spłaty kredytu, co moŜe stanowić naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. nr 126, poz. 715 ze zm.), a w konsekwencji stanowić moŜe naruszenie art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; III. podawaniu w Umowach PoŜyczki PienięŜnej nieprawdziwej informacji o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, co moŜe stanowić naruszenie art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. nr 171 poz. 1206), a w konsekwencji stanowić moŜe naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; IV. wprowadzeniu konsumentów w błąd, co do proporcji pomiędzy całkowitym kosztem poŜyczki a całkowitą kwotą poŜyczki, poprzez prezentowanie informacji o całkowitej kwocie poŜyczki obliczonej przy załoŜeniu, Ŝe powinna ona uwzględniać kredytowane koszty poŜyczki, co moŜe stanowić nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. nr 171, poz. 1206), a w konsekwencji stanowić moŜe naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; V. podawaniu w Umowach PoŜyczki PienięŜnej nieprawdziwej informacji o całkowitym koszcie kredytu, poprzez nieuwzględnienie w niej kosztów obsługi poŜyczki w domu, co moŜe stanowić naruszenie art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. nr 171 poz. 1206) w zw. z art. 5 pkt 6 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. nr 126, poz. 715 ze zm.), a w konsekwencji stanowić moŜe naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; VI. stosowaniu we wzorcu Umowy PoŜyczki PienięŜnej postanowienia wzorca umowy, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479(45) Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r., nr 43, poz. 296 ze zm.), poprzez zawarcie w.w. wzorcu postanowienia o treści: (…) Koszty wypowiedzenia umowy wysyłanego listem poleconym wynoszą 60 z/szt. (pkt 12 wzorca „Umowy PoŜyczki PienięŜnej”), co moŜe stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; VII. stosowaniu opłaty za obsługę poŜyczki w domu, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty, co moŜe stanowić naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r., nr 153, poz. 1503 ze zm.), a w konsekwencji 6 stanowić moŜe naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; VIII. stosowaniu opłaty przygotowawczej, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty, co moŜe stanowić naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r., nr 153, poz. 1503 ze zm.), a w konsekwencji stanowić moŜe naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes UOKIK zaliczył w poczet materiału dowodowego zebranego w postępowaniu administracyjnym informacje zebrane w toku postępowania wyjaśniającego DDK - 405-67/12/BK. Meritum Polska w odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów: 1. złoŜył wniosek o wydanie decyzji na podstawie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz zobowiązał się do dokonania zmian we wzorcach umownych w zakresie zarzutów oznaczonych w Postanowieniu o wszczęciu jako pkt I- VI w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się decyzji; 2. zwrócił się o wyjaśnienie przez Prezesa UOKIK, dlaczego niniejsze postępowanie administracyjne prowadzone jest przez Delegaturę UOKIK w Lublinie zamiast właściwą terytorialnie Delegaturę UOKIK w Poznaniu, co stanowi o naruszeniu art. 8 kpa poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz art. 10 kpa poprzez naruszenie zasady czynnego udziału stron w postępowaniu. W uzasadnieniu swojego pisma przedsiębiorca podniósł, iŜ postępowanie wyjaśniające w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte przez Delegaturę UOKIK w Poznaniu, która kontaktowała się wielokrotnie ze Spółką w sprawie zebrania całej niezbędnej dokumentacji oraz doprecyzowania okoliczności faktycznych sprawy, co sugeruje, Ŝe w tym momencie nie istniały „szczególne okoliczności”, o których mowa w art. 33 ust. 5 ustawy o uokik. Przedsiębiorca podniósł, iŜ nie dostrzega „szczególnych okoliczności” uzasadniających wszczęcie i prowadzenie sprawy o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów przez Delegaturę UOKIK w Lublinie, która w świetle § 5 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Radcy Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej Delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 107 poz. 887) nie jest Delegaturą właściwą miejscowo do prowadzenia tego postępowania. Nadto Meritum Polska powoływał się na naruszenia art. 8 kpa - zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organu Państwa oraz wyraŜoną w art. 10 kpa zasadę czynnego udziału strony w Postępowaniu, poprzez naraŜenie strony na nadmiernie wysokie koszty związane z koniecznością dojazdu do siedziby Delegatury UOKIK w Lublinie w celu zapoznania się z aktami. 3. Ustosunkowując się merytorycznie do treści postawionych zarzutów, przedsiębiorca podniósł, co następuje: Ad. I. opłata za obsługę poŜyczki w domu , jako koszt usługi dodatkowej, który nie jest niezbędny do uzyskania kredytu nie stanowi całkowitego kosztu kredytu, zgodnie z definicją zawartą w art. 5 pkt 6 ustawy o kredycie konsumenckim. Jednak 7 przedsiębiorca zobowiązuje się do dokonania zmiany w zakresie informacji zamieszczonych w formularzach informacyjnych; Ad. II. co do zarzutu naruszenia art. 30 ust.1 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim przedsiębiorca zobowiązuje się do dodania we wzorcu umowy poŜyczki odpowiednich zapisów informujących o wysokości „prowizji dla Przedstawiciela” w przypadku wcześniejszej spłaty kredytu przez konsumenta; Ad. III. i IV. potwierdzając fakt, iŜ przedsiębiorca do całkowitej kwoty poŜyczki wlicza równieŜ kwotę opłaty przygotowawczej oraz opcjonalnej składki ubezpieczeniowej, które to składniki są kredytowane przez Meritum Polska, przedsiębiorca zadeklarował zmianę sposobu wyliczania całkowitej kwoty poŜyczki a zatem równieŜ i kwoty rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania( dalej równieŜ r.r.s.o.) W nawiązaniu do wcześniejszych wyjaśnień, to deklarowana zmiana sposobu wyliczania r.r.s.o. spowoduje równieŜ odmienne ukazanie proporcji pomiędzy całkowitym kosztem poŜyczki a całkowitą kwotą poŜyczki; ponadto przedsiębiorca zobowiązuje się do wprowadzenia w jego ofercie moŜliwości zapłaty przez klienta opłaty przygotowawczej z góry a nie tyko w formie kredytowanej przez Spółkę; Ad V. niewliczanie przez Meritum Polska kosztów opcjonalnej usługi za obsługę kredytu w domu do całkowitego kosztu poŜyczki wynika z ustawowej definicji całkowitego kosztu kredytu zawartej z art. 5 ust.6 ustawy o kredycie konsumenckim, w którym jest wprost mowa o obowiązku wliczania wyłącznie kosztów usług niezbędnych do zawarcia umowy kredytu, a nie kosztów opcjonalnych. JednakŜe przedsiębiorca zobowiązuje się do zmodyfikowania umów poŜyczki w ten sposób, Ŝe koszty opłaty za obsługę w domu zostaną wliczone do całkowitego kosztu poŜyczki; Ad VI. zapis zamieszczony we wzorcu Umowy PoŜyczki o treści: „K oszty wypowiedzenia wysłanego listem poleconym wynoszą 60 zł/szt” zostanie usunięty; Meritum Polska przesłał treść swojego zobowiązania w zakresie zarzutów oznaczonych w Postanowieniu o wszczęciu postępowania o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów od I do VI, poinformował o datach ich wprowadzenia, przesłał projekt zmodyfikowanego formularza informacyjnego oraz treść zmienionych postanowień. Uzupełniając w.w wniosek o wydanie decyzji zobowiązaniowej Meritum Polska wyjaśnił w zakresie zarzutu oznaczonego w Postanowieniu o wszczęciu jako pkt II, iŜ przedsiębiorca zarówno wg starej jak i nowej wersji wzorca Umowy poŜyczki pienięŜnej nie pobierał i nie Ŝądał od konsumentów prowizji z tytułu wcześniejszej spłaty poŜyczki, na co wskazuje zapis wzorca Umowy poŜyczki pienięŜnej o treści: Meritum nie zastrzega prowizji z tytułu wcześniejszej spłaty kredytu (§ 3.4.) Wskazana we wzorcu „prowizja dla Przedstawiciela”, nie jest w ocenie Meritum Polska, tym samym co prowizja z tytułu wcześniejszej spłaty kredytu, o której mowa w art. 50 ustawy o kredycie konsumenckim. W uzasadnieniu podał, Ŝe prowizja dla przedstawiciela poŜyczkodawcy jest uzaleŜniona od tego, czy konsument skorzystał z opcji „obsługi poŜyczki w domu”, która ma charakter dodatkowy i nie jest niezbędna dla otrzymania przez konsumenta poŜyczki. A zatem nawet w przypadku, gdy konsument dokona wcześniejszej spłaty poŜyczki ale nie korzysta z usługi „obsługi poŜyczki w domu” to nie ponosi on kosztów wspomnianej prowizji, które zawierają się wyłącznie w opcjonalnej opłacie za obsługę poŜyczki w domu. Natomiast w przypadku, gdy konsument wybrał opcję kredytu z „obsługą poŜyczki w domu, to wcześniejszy zwrot poŜyczki rozliczany jest w dwóch transzach: najpierw koszt poŜyczki ulega proporcjonalnie obniŜeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy - zgodnie z art. 49 ustawy o kk a następnie 8 od tak pomniejszonego salda pobierana jest wspomniana prowizja dla Przedstawiciela. Analiza akt sprawy zebranych w toku postępowania wykazała, iŜ co do zarzutów określonych w pkt I, III, IV, V i VI Postanowienia o wszczęciu postępowania o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów, okoliczności naruszenia zostały dostatecznie wyjaśnione i nie ma potrzeby kontynuowania w tym zakresie postępowania dowodowego. W konsekwencji częściowego uznania przez Meritum Polska zasadności postawionych mu zarzutów w zakresie opisanym wyŜej oraz mając na uwadze treść zobowiązania złoŜonego przez Meritum Polska zasadne było rozwaŜenie wydania przez Prezesa UOKIK decyzji na podstawie art. 28 ust.1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku z powyŜszym Prezes UOKIK powiadomił Meritum Polska o zakończeniu zbierania materiału dowodowego pismem z dnia 14 stycznia 2013 r., co do zarzutów z pkt I, III. IV, V i VI Postanowienia o wszczęciu postępowania oraz o moŜliwości zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy. Meritum Polska z uprawnienia tego nie skorzystał. Prezes UOKIK wskazuje na następujące okoliczności : Meritum Polska Sp. z o.o. w Poznaniu prowadzi działalność gospodarczą na postawie wpisu do KRS pod nr 0000258678, prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Poznaniu – Nowe Miasto i Wilda, VIII Wydział Gospodarczy KRS. Oferta poŜyczki przedstawiana jest konsumentom – potencjalnym poŜyczkobiorcom bezpośrednio w biurze lub teŜ przez przedstawicieli handlowych, względnie poprzez rozmowę telefoniczną. Firma specjalizuje się w obsłudze Klientów indywidualnych oferując szybkie poŜyczki gotówkowe w kwocie od 300 zł do 2500 zł, w okresie kredytowania od 4 do 41 tygodni. Umowy z konsumentami zawierane są najczęściej w domach konsumentów przy udziale kierownika grupy handlowej lub innego umocowanego przedstawiciela Meritum Polska. Zakresem tej działalności przedsiębiorca obejmuje część województwa xxx. W III kwartale 2012 r. Meritum Polska udzielił konsumentom xx poŜyczek. Z tej liczby xx konsumentów nie wybrało opcji „obsługi poŜyczki w domu”. Zawarcie umowy poŜyczki związane jest z koniecznością złoŜenia wniosku przez konsumenta, przy czym weryfikacja konsumenta nie powoduje obciąŜenia go Ŝadnymi kosztami. Zawarcie umowy poŜyczki związane jest z obowiązkiem poniesienia przez konsumenta następujących opłat: - opłaty przygotowawczej - ubezpieczenie poŜyczki ( opcjonalnie); - oprocentowanie, - opłata za obsługę poŜyczki w domu konsumenta ( opcjonalnie). Meritum Polska udziela poŜyczek konsumentom zawierając z nimi umowy o usługi finansowe w oparciu o wzorce: Umowy PoŜyczki PienięŜnej oraz Regulamin poŜyczek pienięŜnych . Wzorce te opracowane zostały przez przedsiębiorcę w grudniu 2011 r. tj. po wejściu w Ŝycie znowelizowanej ustawy o kredycie konsumenckim. Wskazać naleŜy na okoliczność, iŜ Meritum Polska od grudnia 2011 r. nie zamieszcza w formularzu informacyjnym do Umów PoŜyczek PienięŜnych, w rubryce 9 inne koszty, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umow ą, informacji o opłacie za obsługę poŜyczki w domu konsumenta. Art. 13 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. nr 126, poz. 715 ze zm.), zwanej dalej: „ustawą o kk”, stanowi, Ŝe kredytodawca lub pośrednik kredytowy przed zawarciem umowy o kredyt konsumencki zobowiązany jest podać konsumentowi, na trwałym nośniku w odpowiednich przypadkach informację o innych kosztach, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, w szczególności odsetkach, opłatach, prowizjach, marŜach oraz kosztach usług dodatkowych, jeŜeli są znane kredytodawcy, oraz warunku na jakich koszty te mogą ulec zmianie. Art. 14 w.w ustawy stanowi, Ŝe kredytodawca lub pośrednik kredytowy przekazuje konsumentowi dane, o których mowa w art. 13 ust. 1 i 2, na formularzu informacyjnym dotyczących kredytu konsumenckiego, którego wzór stanowi załącznik nr 1 do ustawy o kk. Prezes UOKIK wskazuje na przyznaną przez Meritum Polska okoliczność, Ŝe Meritum Polska w zawieranych z konsumentami Umowach PoŜyczek PienięŜnych od 31 maja 2006r. prezentował pod pozycją „E” błędną informację o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania. I tak przykładowo przy poŜyczce na kwotę 1700 zł, której spłata miała nastąpić w 41 ratach tygodniowych po 78,00 zł, przedsiębiorca deklarował rrso na poziomie 363,04 proc., podczas gdy faktycznie wynosiło ono 481,37 proc. Natomiast przy poŜyczce na kwotę 500 zł, której spłata miała nastąpić w 17 ratach tygodniowych – 16 po 35 zł oraz 17 w kwocie 273 złote, przedsiębiorca deklarował rrso na poziomie 694,45 proc., podczas gdy faktycznie wynosiło ono 1143,28 proc. PowyŜsze błędne obliczenie wynikało z tego, Ŝe Meritum Polska obliczając rrso doliczał kredytowane przez poŜyczkodawcę koszty tego kredytu nie tylko do kwoty całkowitych kosztów kredytu ale równieŜ do całkowitej kwoty kredytu. Zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o kk obowiązkiem kredytodawcy jest określenie w umowie o kredyt konsumencki rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania. Wzór stosowany do obliczania r. r. s. o. określa załącznik nr 4 do w.w ustawy. Wskazać równieŜ naleŜy na przyznaną przez przedsiębiorcę okoliczność, iŜ Meritum Polska od 31 maja 2006r. zawierając umowy o kredyt konsumencki nie wprowadził moŜliwości zapłaty przez konsumenta kosztów kredytu przed jego uzyskaniem tj. ze środków konsumenta. Jedyną moŜliwą opcją było skredytowanie przez Meritum Polska kosztów kredytu tj. opłaty przygotowawczej i w przypadku wyboru tej opcji równieŜ opłaty ubezpieczeniowej. Następnie Meritum Polska wliczał te skredytowane koszty (tj. opłatę przygotowawczą i w przypadku wyboru tej opcji równieŜ opłatą ubezpieczeniową) zarówno do całkowitego kosztu poŜyczki jak i całkowitej kwoty poŜyczki. Prezes UOKIK wskazuje równieŜ na okoliczność, iŜ Meritum Polska od dnia 31 maja 2006 r. podając w Umowach PoŜyczek PienięŜnych pod pozycją „G” informację o całkowitym koszcie kredytu nie uwzględniał w niej wysokości ponoszonych przez konsumenta (w razie wyboru takiej opcji) kosztów obsługi poŜyczki w domu. 10 Zgodnie z treścią art. 5 pkt 6 ustawy o kk, całkowity koszt kredytu to wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności: a) odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marŜe jeŜeli są znane kredytodawcy oraz b) koszty usług dodatkowych w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu – z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta. Ponadto, wskazać naleŜy na przyznaną przez przedsiębiorcę okoliczność, iŜ Meritum Polska od dnia 4 grudnia 2012r. stosuje we wzorcu Umowy PoŜyczki PienięŜnej , postanowienie oznaczone jako pkt 12 o treści (…) : Koszty wypowiedzenia umowy wysyłanego listem poleconym wynoszą 60 zł/szt”. W prowadzonym przez Prezesa UOKIK rejestrze postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone, pod poz. 1806 zamieszczona jest klauzula o następującej treści: (...) zawiadomienie posiadacza rachunku, kredytobiorcy, poręczycieli o wypowiedzeniu umowy (...) - wysłane listem zwykłym 15 zł - wysłane listem poleconym 20 zł. (wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 20 lutego 2009 roku (sygn. XVII AmC 125/09) . W toku postępowania o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów przedsiębiorca złoŜył zobowiązanie o treści: - w odniesieniu do zarzutu z pkt I Postanowienia o wszczęciu postępowania zobowiązał się do: a) dodania w formularzu informacyjnym w rubryce inne koszty, które konsument zobowiązany jest ponieść zgodnie z umową informacji o treści: Opłata za obsługę w domu….zł – poz. H formularza Umowy PoŜyczki PienięŜnej w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocniania się decyzji. W odniesieniu do zarzutu z pkt II Postanowienia o wszczęciu przedsiębiorca zobowiązał się do: a) wykreślenia z treści wzorców umowy poŜyczki postanowienia o treści: § 2 pkt 3 "(…) W przypadku wcześniejszej spłaty poŜyczki PoŜyczkodawca wypłaci równieŜ rabat od opłaty za obsługę poŜyczki w domu, który będzie udzielony w przypadku spłaty Całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta w całości przed terminem określonym w umowie. Kwota rabatu za obsługę poŜyczki w domu będzie uwzględniała dotychczasową historie spłat poŜyczki udzielonej na podstawie Umowy oraz koszt prowizji Przedstawiciela z tytułu wcześniejszej spłaty całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta”, b) zastąpienie wykreślonego postanowienia w treści stosowanego wzorca Umowy PoŜyczki PienięŜne j zapisem o treści: „ W przypadku wcześniejszej spłaty poŜyczki PoŜyczkodawca wpłaci równieŜ rabat od Opłaty za obsługę w domu, który będzie udzielony w przypadku spłaty Całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta w całości przed terminem określonym w Umowie. Kwota rabatu za obsługę poŜyczki w domu zostanie wyliczona przy uwzględnieniu liczby spłaconych rat poŜyczki udzielonej na podstawie Umowy oraz okresu jaki pozostał do spłaty poŜyczki zgodnie z Umową, a takŜe kosztu prowizji Przedstawiciela z tytułu wcześniejszej spłaty Całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta, który uzaleŜniony jest od okresu na jaki zawarta została Umowa poŜyczki i wynosi odpowiednio: na okres do 10 tygodni włącznie 9 %, powyŜej 10 tygodni do 20 tygodni włącznie 8%, powyŜej 20 tygodni 11 7% wartości pozostałej do spłat kwoty opłaty za obsługę poŜyczki w domu w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocniania się decyzji; c) zaoferowania PoŜyczkobiorcom, z którymi Spółka pozostaje związana Umową PoŜyczki pienięŜnej, aneksu do umowy obejmującego zmianę umowy w zakresie wykreślenia postanowienia wzorca umowy poŜyczki postanowienia o treści: § 2 pkt 3 "(…) W przypadku wcześniejszej spłaty poŜyczki PoŜyczkodawca wypłaci równieŜ rabat od opłaty za obsługę poŜyczki w domu, który będzie udzielony w przypadku spłaty Całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta w całości przed terminem określonym w umowie. Kwota rabatu za obsługę poŜyczki w domu będzie uwzględniała dotychczasową historie spłat poŜyczki udzielonej na podstawie Umowy oraz koszt prowizji Przedstawiciela z tytułu wcześniejszej spłaty całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta i zastąpienia go postanowieniem o treści: W przypadku wcześniejszej spłaty poŜyczki PoŜyczkodawca wpłaci równieŜ rabat od Opłaty za obsługę w domu, który będzie udzielony w przypadku spłaty Całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta w całości przed terminem określonym w Umowie. Kwota rabatu za obsługę poŜyczki w domu zostanie wyliczona przy uwzględnieniu liczby spłaconych rat poŜyczki udzielonej na podstawie Umowy oraz okresu jaki pozostał do spłaty poŜyczki zgodnie z Umową, a takŜe kosztu prowizji Przedstawiciela z tytułu wcześniejszej spłaty Całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta, który uzaleŜniony jest od okresu na jaki zawarta została Umowa poŜyczki i wynosi odpowiednio: na okres do 10 tygodni włącznie 9 %, powyŜej 10 tygodni do 20 tygodni włącznie 8%, powyŜej 20 tygodni 7% wartości pozostałej do spłat kwoty opłaty za obsługę poŜyczki w domu” w terminie 2 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji zobowiązaniowej. W odniesieniu do zarzutu z pkt III Postanowienia o wszczęciu przedsiębiorca zobowiązał się do: a) przeliczenia rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania oraz wprowadzenia nowych tabel dotyczących rrso wyliczonych w oparciu o całkowitą kwotę poŜyczki nie obejmującą kosztów kredytowanych przez spółkę w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocniania się decyzji; b) zaoferowania PoŜyczkobiorcom, z którymi Spółka pozostaje związana Umową PoŜyczki pienięŜnej, aneksu do umowy obejmującego zmianę umowy w zakresie wysokości rrso wyliczonej w oparciu o całkowitą kwotę poŜyczki nie obejmującej kosztów kredytowanych przez Spółkę w terminie 2 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji zobowiązaniowej. W odniesieniu do zarzutu z pkt IV Postanowienia o wszczęciu przedsiębiorca zobowiązał się do: a) wprowadzenia swojej ofercie moŜliwości zapłaty przez klienta z góry Opłaty przygotowawczej a nie tylko w formie skredytowanej przez Spółkę poprzez odpowiednie zmodyfikowanie wzorca Umowy PoŜyczki PienięŜnej stosowanego przez Spółkę w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocnienia się decyzji zobowiązaniowej wydanej w przedmiotowej sprawie. b) podawanie informacji o proporcji pomiędzy całkowitym kosztem poŜyczki a całkowitą kwotą poŜyczki z uwzględnieniem iŜ do całkowitej kwoty poŜyczki nie będą doliczane kredytowane przez Spółkę koszty poŜyczki w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocnienia się decyzji zobowiązaniowej wydanej w przedmiotowej sprawie; c) zaoferowania PoŜyczkobiorcom, z którymi Spółka pozostaje związana Umową PoŜyczki pienięŜnej, aneksu do umowy obejmującego zmianę umowy w zakresie 12 wskazanych proporcji pomiędzy całkowitym kosztem poŜyczki a całkowitą kwotą poŜyczki z uwzględnieniem, iŜ do całkowitej kwoty poŜyczki nie będą doliczane kredytowane przez Spółkę koszty poŜyczki w terminie 2 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji zobowiązaniowej. W odniesieniu do zarzutu z pkt V Postanowienia o wszczęciu przedsiębiorca zobowiązał się do: a) podawania w Umowach PoŜyczek PienięŜnych zawartych z opcją obsługi tej poŜyczki w domu konsumenta informacji o całkowitym koszcie poŜyczki z uwzględnieniem kosztów obsługi poŜyczki w domu w przypadku wyboru tej usługi przez konsumenta w terminie1 miesiąca od dnia uprawomocniania się decyzji; b) zaoferowania PoŜyczkobiorcom, z którymi Spółka pozostaje związana Umową PoŜyczki pienięŜnej, z opcją obsługi tej poŜyczki w domu konsumenta , aneksu do umowy obejmującego zmianę umowy w zakresie wysokości całkowitego kosztu poŜyczki wyliczonego z uwzględnieniem kosztów obsługi tej poŜyczki w domu konsumenta w terminie 2 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji zobowiązaniowej, W odniesieniu do zarzutu z pkt VI Postanowienia o wszczęciu postępowania przedsiębiorca zobowiązał się do: a) usunięcia kwestionowanego zapisu z wzorca umownego stosowanego przez Spółkę w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocnienia się decyzji zobowiązaniowej; b) nie naliczania klientom kosztów za wysłanie wypowiedzenia umowy listem poleconym od dnia uprawomocnienia się decyzji zobowiązaniowej; c) zaoferowania Klientom z którymi związani są Umową PoŜyczki PienięŜnej aneksu do Umowy obejmującego zmianę Umowy w zakresie usunięcia zapisu wspomnianego wyŜej w terminie 2 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji zobowiązaniowej. Prezes UOKIK zwaŜył, co następuje: Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeŜeli w toku postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1 tej ustawy, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania, Ŝe przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąŜe się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieŜenia tym naruszeniom, Prezes UOKIK moŜe, w drodze decyzji, nałoŜyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. W decyzji tej, jak wynika z art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes UOKIK nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Przytoczony powyŜej przepis, jako przesłankę warunkującą moŜliwość wydania decyzji wskazuje: uprawdopodobnienie, Ŝe przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz zobowiązanie się przedsiębiorcy, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieŜenia tym naruszeniom. W wyroku z dnia 5 maja 1995 r. (sygn. akt: S.A./Wr 2223/94) Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, Ŝe: uprawdopodobnienie stanowi środek zastępczy 13 dowodu w znaczeniu ścisłym, a zatem środek nie dający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie [...]. Chodzi nie o przeprowadzenie dowodu na okoliczność podnoszonych przez Wnioskodawcę zarzutów, lecz o wskazanie okoliczności wystarczających dla powzięcia przekonania o prawdopodobieństwie zaistnienia podnoszonych okoliczności . Takie samo stanowisko zajęła doktryna. E. Iserzon w komentarzu do kodeksu postępowania administracyjnego podniósł, Ŝe: udowodnienie czyni istnienie pewnego faktu pewnym, uprawdopodobnienie – tylko prawdopodobnym. Udowodnienie słuŜy celowi przekonania organu orzekającego o prawidłowości pewnego twierdzenia, uprawdopodobnienie słuŜy celowi obudzenia w organie orzekającym ufności w to, Ŝe pewne twierdzenie odpowiada prawdzie. (...) Uprawdopodobnienie jest to czynność procesowa stwarzająca w świadomości organu orzekającego mniejszy lub większy stopień przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu 1 . W niniejszym postępowaniu, wymaga zatem rozwaŜenia, czy wskazane warunki zaistniały w odniesieniu do działań i zobowiązań Meritum Polska, a ponadto, czy w przypadku ich wystąpienia uzasadnione jest przyjęcie zobowiązania strony postępowania i wydanie przez Prezesa UOKIK decyzji na podstawie art. 28 ust.1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W pierwszej jednak kolejności zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w przedmiotowej sprawie niezbędne jest uprawdopodobnienie, czy w sprawie doszło do zagroŜenia naruszenia interesu publicznoprawnego a następnie uprawdopodobnienie naruszenia przesłanek praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów zarzucanej przedsiębiorcy, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 tej ustawy. Uprawdopodobnienie naruszenie interesu publicznoprawnego Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ochrona interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowana w ramach działań Prezesa UOKIK jest prowadzona w interesie publicznym. Podstawą ingerencji Prezesa UOKIK jest uprzednie ustalenie, Ŝe doszło do naruszenia interesów zbiorowości, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Sąd NajwyŜszy w wyroku z dnia 29 maja 2001 r. sygn. akt I CKN 1217/98 stwierdził, Ŝe w odniesieniu do konsumentów ustawa chroni ich interesy, jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym a nie indywidualnym czy nawet grupowym w rozumieniu sumy indywidualnych interesów konsumentów. Działaniami antykonsumenckimi są więc jedynie takie działania, które dotykają sfery interesów szerszego kręgu uczestników rynku. Podnieść zatem naleŜy okoliczność, iŜ rozpatrywana sprawa wiąŜe się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy skorzystali lub mogli skorzystać z oferty Meritum Polska dotyczącej poŜyczek „chwilówek”. Zakwestionowane działania Meritum Polska, polegające na : 1 E. Iserzon (w:) E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz., wydanie IV, Warszawa 1970 14 1. niepodawaniu w formularzu informacyjnym do Umów PoŜyczki PienięŜnej , w rubryce „ inne koszty, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową ”, informacji o opłacie za obsługę poŜyczki w domu ; 2. podawaniu w Umowach PoŜyczek PienięŜnych nieprawdziwej informacji o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania; 3. wprowadzeniu w błąd, co do proporcji pomiędzy całkowitym kosztem poŜyczki a całkowitą kwotą poŜyczki, poprzez prezentowanie informacji o całkowitej kwocie poŜyczki obliczonej przy załoŜeniu, Ŝe powinna ona uwzględniać kredytowane koszty poŜyczki; 4. podawaniu w Umowach PoŜyczek PienięŜnych nieprawdziwej informacji o całkowitym koszcie kredytu, poprzez nieuwzględnienie w nich kosztów obsługi poŜyczki w domu; 5. stosowaniu we wzorcu Umowy PoŜyczki PienięŜnej postanowienia wzorca umowy, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479(45) Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r., Nr 43, poz. 296 ze zm.) o treści: (…) Koszty wypowiedzenia umowy wysyłanego listem poleconym wynoszą 60 zł/szt” - nie miały charaktery jednostkowego, nie były teŜ stosowane wobec określonej grupy konsumentów, były natomiast stosowane we wszystkich wzorcach oferowanych kaŜdemu konsumentowi korzystającemu z oferty Meritum Polska. Działaniom tym Prezes UOKIK zarzucił bezprawność tj. naruszenie bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa (działania opisane 1- 4) oraz kwalifikowaną praktykę z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o uokik. Zatem kwestionowanymi działaniami zostały zagroŜone interesy całego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna. Uprawdopodobnione jest zatem naruszenie interesu publicznoprawnego, które przejawia się w moŜliwości naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie, istnieje więc moŜliwość poddania zachowania Meritum Polska dalszej ocenie pod kątem stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa UOKIK działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Uprawdopodobnienie naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów W przedmiotowym postępowaniu Prezes UOKIK stwierdził stosowanie przez Meritum Polska praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów opisanych w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Praktyka stwierdzona w pkt I. 1 sentencji decyzji dotyczy stosowania działań bezprawnych tj. naruszenia art. 24 ust. 2, w związku z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w pkt I. 2, i I. 3 i I. 4 sentencji decyzji stwierdzona praktyka dotyczy stosowania nieuczciwej praktyki rynkowej, a w konsekwencji naruszenie przepisu art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, natomiast w pkt I. 5 sentencji decyzji Prezes UOKIK stwierdził naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 tej ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy 15 konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów moŜe polegać w szczególności na: 1) stosowaniu postanowienia wzorca umowy, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479(45) Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r., Nr 43, poz. 296 ze zm.); 2) naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) stosowaniu nieuczciwej praktyki rynkowej lub czynu nieuczciwej konkurencji. Tym samym dla uprawdopodobnienia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest uprawdopodobnienie kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: 1) działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, 2) noszące znamiona bezprawności, w tym, w szczególności, poprzez uprawdopodobnienie stosowania praktyki, polegającej na stosowaniu postanowienia wzorca umowy, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479(45) Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r., Nr 43, poz. 296 ze zm.) oraz uprawdopodobnienie stosowania nieuczciwej praktyki rynkowej. 3) godzące w zbiorowe interesy konsumentów. Ad 1) Stosownie do art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy, rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (…). Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przedsiębiorca moŜe podjąć działalność gospodarczą w dniu złoŜenia wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej lub po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym. Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóŜ, a takŜe działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Wskazując na okoliczności, iŜ Meritum Polska działa w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spełnia wszystkie kryteria definicji przedsiębiorcy, o których mowa w art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , wykonuje we własnym imieniu oraz na własny rachunek działalność gospodarczą prowadzoną w sposób zorganizowany i ciągły oraz z zamiarem osiągania zysków, to pierwsza przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Meritum Polska praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została uprawdopodobniona. 16 Ad 2) Bezprawność tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym. Porządek prawny obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a takŜe nakazy i zakazy wynikające z zasad współŜycia społecznego i dobrych obyczajów (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt XVII AmA 45/07). Chodzi wobec tego o sprzeczność z szeroko rozumianym porządkiem prawnym, jako całością. Zatem pojęcie porządek prawny obejmuje nakazy i zakazy wynikające nie tylko z normy prawnej a takŜe nakazy i zakazy wynikające z zasad współŜycia społecznego i dobrych obyczajów. Bezprawność jest kategorią obiektywną. RozwaŜenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy teŜ niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. Porządek prawny, którego naruszenie moŜe skutkować naruszeniem artykułu 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a takŜe nakazy i zakazy wynikające z zasad współŜycia społecznego i dobrych obyczajów. Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Tym samym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności naleŜy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie moŜliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem (por. wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 czerwca 2006 r. - sygn. akt XVII AmA 32/05). Zatem w niniejszej sprawie, uprawdopodobnienie przez Prezesa UOKIK naruszenia działaniami Meritum Polska przepisów innych ustaw daje podstawę do przyjęcia uprawdopodobnienia zarzutu bezprawności działania przedsiębiorcy a po uprawdopodobnieniu naruszenia tymi działaniami zbiorowych interesów konsumentów równieŜ uprawdopodobnienie stosowania przez Meritum Polska praktyki na podstawie art. 24 ust.2 w związku z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, przy czym wskazać naleŜy, Ŝe katalog ten nie jest wyczerpujący. Stosownie do art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uwaŜa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Stosowanie takiej praktyki przez Meritum Polska Prezes UOKIK stwierdził w pkt. I. 5 sentencji decyzji. Na mocy art. 479 45 § 1 k.p.c. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów jest obowiązany przesyłać Prezesowi Urzędu odpis kaŜdego prawomocnego wyroku uwzględniającego powództwo o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone. Prezes Urzędu jest zobowiązany do prowadzenia Rejestru. Przepis art. 479 45 § 3 k.p.c. ustanawia zasadę tzw. formalnej jawności Rejestru, stanowiąc, Ŝe Rejestr jest jawny. Jawność ta oznacza, Ŝe Rejestr jest dostępny dla kaŜdego zainteresowanego, czyli wszyscy mają do niego prawo wglądu. Skutkiem formalnej jawności Rejestru jest niemoŜność zasłaniania się nieznajomością dokonanych w nim wpisów. W Rejestrze tym przytacza się treść postanowień wzorców umowy uznanych przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone. Zgodnie z art. 479 43 k.p.c. od chwili wpisania uznanego za niedozwolone 17 postanowienia wzorca umowy do Rejestru, prawomocny wyrok ma skutek wobec osób trzecich. W ocenie Prezesa Urzędu, wpisanie postanowień do tego Rejestru oznacza zatem, Ŝe od tej chwili są one zakazane we wszystkich wzorcach umów. Zakaz stosowania postanowień wpisanych do Rejestru, dotyczy nie tylko tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu zapadł wyrok w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, lecz równieŜ innych przedsiębiorców z danej branŜy. Za takim ujęciem przemawia podstawowy cel postępowania w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, jakim jest usunięcie z obrotu postanowień, które Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym, bądź dobrymi obyczajami. Chodzi bowiem o to, by prawa i obowiązki przyszłych potencjalnych konsumentów nie były kształtowane na podstawie postanowień umownych, uznanych przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone. Ponadto, zdaniem Prezesa Urzędu, zakaz stosowania niedozwolonych postanowień wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., dotyczy takŜe postanowień podobnych. MoŜe zdarzyć się bowiem taka sytuacja, w której przedsiębiorca stosować będzie umowę, w której zawarte będą postanowienia, których istota jest taka sama, lecz konstrukcja gramatyczna, szyk wyrazów w zdaniu są róŜne. W związku z tym, zakazane jest teŜ stosowanie postanowienia, którego zakres jest toŜsamy z zakresem postanowienia wpisanego do tego Rejestru. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność tychŜe postanowień. Stanowisko Prezesa UOKIK znajduje uzasadnienie w orzecznictwie Sądu NajwyŜszego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. o sygnaturze akt III SZP 3/06 wskazał, iŜ stosowanie postanowień wzorców umów o treści toŜsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru moŜe być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Sąd NajwyŜszy uznał równieŜ, iŜ jeŜeli Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna określone postanowienie za niedozwolone w wyniku przeprowadzonej kontroli abstrakcyjnej i zostanie ono wpisane do Rejestru, praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, w rozumieniu art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (obecnie art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów), dopuszcza się kaŜdy z przedsiębiorców, który wprowadza do stosowanych postanowień zmiany o charakterze kosmetycznym, polegające na przykład na przestawieniu szyku wyrazów lub zmianie uŜytych wyrazów, jeŜeli zmiany te nie prowadzą do zmiany istoty postanowień. Zatem uprawdopodobnienie przez Prezesa UOKIK stosowania przez przedsiębiorcę postanowień wzorców umowy wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c, daje podstawę do uprawdopodobnienia bezprawności działań przedsiębiorcy, a po uprawdopodobnieniu naruszenia tymi działaniami zbiorowych interesów konsumentów równieŜ uprawdopodobnienie stosowania przez Meritum Polska praktyki art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 w.w ustawy. Kolejnym przykładem bezprawnego działania, które narusza zbiorowe interesy konsumentów jest wprost wskazana w art. 24 ust. 2 pkt 3 w.w ustawy praktyka, polegająca na stosowaniu przez przedsiębiorcę nieuczciwej praktyki rynkowej, tj. działania lub zaniechania naruszającego przepisy ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. nr 1171 poz. 1206) . Stąd teŜ uprawdopodobnienie przez Prezesa UOKIK stosowania przez 18 przedsiębiorcę nieuczciwej praktyki rynkowej, daje podstawę do uprawdopodobnienia bezprawności działań przedsiębiorcy, a po uprawdopodobnieniu naruszenia tymi działaniami zbiorowych interesów konsumentów, równieŜ uprawdopodobnienie stosowania przez Meritum Polska praktyki art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 w.w ustawy. Uprawdopodobnienie bezprawności postanowień wskazanych w pkt I sentencji niniejszej decyzji. Ad. I. 1. Prezes UOKIK zakwestionował działania Meritum Polska polegające na niepodawaniu w formularzu informacyjnym do Umów PoŜyczki PienięŜnej , w rubryce inne koszty, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową , informacji o opłacie za obsługę poŜyczki w domu, co moŜe stanowić naruszenie art. 13 ust. 1 pkt 10 w zw. z art. 14 ustawy o kk, a w konsekwencji naruszenie art. 24 ust 2 w związku art. 24 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Obowiązkiem przedsiębiorcy udzielającego konsumentowi poŜyczkę lub kredyt przed zawarciem umowy jest, zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 10 w zw. z art. 14 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2011 r. Nr 126, poz. 715 ze zm.), podanie na trwałym nośniku informacji o innych kosztach, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, w szczególności odsetkach, opłatach, prowizjach, marŜach oraz kosztach usług dodatkowych, jeŜeli znane są kredytodawcy, oraz warunki na jakich koszty te mogą ulec zmianie. Informacje takie przekazywane są konsumentom w formularzach informacyjnych wypełnianych przez kredytodawcę i wręczanych konsumentom przed zawarciem umowy. Formularz jest kwalifikowaną informacją o charakterze „quasi oferty”. Zamieszczony tam katalog informacji ma w załoŜeniu dostarczyć konsumentowi wiedzy, która umoŜliwi mu porównanie róŜnych produktów na rynku i podjęcia decyzji, czy (a jeŜeli tak, to z kim) zawrzeć umowę o kredyt. Formularz informacyjny winien zatem być wypełniony w sposób pełny, spójny, przejrzysty, niesprzeczny i jednoznaczny. Braki w formularzu informacyjnym, w zakresie określonym w w.w art. 13 ust. 1 stanowią działanie bezprawne, poprzez naruszenie obowiązku określonego w tym przepisie. W związku z zaistnieniem okoliczności, iŜ Meritum Polska nie zamieszcza w formularzu informacyjnym do Umów PoŜyczek PienięŜnych w rubryce inne koszty, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową informacji o opłacie za obsługę poŜyczki w domu konsumenta, działanie takie moŜe naruszać przepis art. 13 ust. 1 pkt 10 w zw. z art. 14 ustawy o kk. NaleŜy przy tym zaznaczyć, Ŝe podając konsumentowi informacje o dodatkowych kosztach kredytu, naleŜy wziąć pod uwagę warunki konkretnej, zindywidualizowanej wg potrzeb i oczekiwań konsumenta oferty poŜyczki, a nie koszty dodatkowe teoretycznie moŜliwe do ujęcia w kaŜdej planowanej umowie, które jednak nie mają zastosowania do tej konkretnej umowy. Zatem przede wszystkim, jeŜeli oferta kredytodawcy przewiduje, Ŝe konsument ponosi koszty usług dodatkowych, w postaci obsługi poŜyczki w domu konsumenta, a konsument taką ofertę wstępnie przyjmuje – naleŜy wziąć to pod uwagę w informacji zamieszczonej w formularzu informacyjnym . 19 PowyŜsza ocena naruszenia art. 13 ust. 1 pkt 10 w zw. z art. 14 ustawy o kk legła u podstaw uprawdopodobnienia stosowania przez w.w przedsiębiorcę działań bezprawnych, o których mowa w art. 24 ust. 2 w związku z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad I. 2. Prezes UOKIK zakwestionował działania Meritum Polska, polegające na: - prezentowaniu w Umowach PoŜyczki PienięŜnej nieprawdziwej informacji o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania kredytu (rrso); które to działanie, moŜe stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 w związku z art. 24 ust. 1w/w ustawy tj. nieuczciwą praktykę rynkową z art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. nr 1171 poz. 1206), (zwaną dalej: ustawą o pnpr). Oceniając opisane wyŜej działanie Meritum Polska jako nieuczciwą praktykę rynkową, wskazać naleŜy, iŜ obowiązek przekazania konsumentowi informacji o wysokości rrso w treści zawartej umowy poŜyczki został wprost przewidziany w art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o kk. W konsekwencji poŜyczkodawca powinien wskazywać prawidłową kwotę rrso w umowie poŜyczki. Zgodnie z art. 5 pkt 12 ustawy o kk rzeczywista roczna stopa oprocentowania – jest to całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, wyraŜony jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym . Wzór obliczania rrso stanowi załącznik nr 4 do ustawy o kredycie konsumenckim. W uproszczeniu zawarte w przepisach równanie matematyczne pozwala na ukazanie proporcji całkowitego kosztu kredytu do jego całkowitej kwoty (w równaniu tym posłuŜono się terminami „kwota wypłaty” i „kwota spłaty lub wnoszonych opłat”). Inaczej moŜna powiedzieć, Ŝe obliczanie rrso polega na ustaleniu rocznej stopy zwrotu z „inwestycji” (polegającej na udzieleniu kredytu) dla przedsiębiorcy udzielającego kredytu. Jest to zatem przeciętna roczna stopa zwrotu od kapitału zaangaŜowanego przez kredytodawcę (kwoty kredytu), która uwzględnia nie tylko przychody z tytułu oprocentowania, ale równieŜ z innych opłat związanych z kredytem. Z punktu widzenia poŜyczkobiorcy rrso jest jedyną uniwersalną, standaryzowaną miarą kosztów kredytu, pozwalającą w obiektywny sposób porównywać obciąŜenia związane z róŜnymi produktami finansowymi. Wysokość rrso, jak z powyŜszego wynika, poprzez zastosowanie do wzoru słuŜącego do jej obliczania „kwoty do wypłaty k” jest uzaleŜniona od tego jaką wartość całkowitej kwoty kredytu przyjmie poŜyczkodawca. Zgodnie z art. 5 pkt 7) ustawy o kredycie konsumenckim całkowita kwota kredytu jest to suma wszystkich środków pienięŜnych, które Bank udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt. Zakwestionowana praktyka przedsiębiorcy, polegała na obliczaniu wartości całkowitej kwoty kredytu z uwzględnieniem kredytowanych kosztów tego kredytu, a powstała suma utoŜsamiana była z kwotą, którą poŜyczkodawca udostępnia konsumentowi, czyli kwotą wypłaty „k”. 20 Natomiast w ocenie Prezesa UOKIK, do całkowitej kwoty kredytu nie mogą być wliczone opłaty za udzielenie kredytu, w tym opłata przygotowawcza, prowizja, odsetki oraz ubezpieczenie. Wszystkie koszty związane z udzieleniem kredytu ponoszone przez konsumenta powinny zostać umieszczone jedynie w całkowitym koszcie kredytu. Podobne zdanie w niniejszej kwestii zajęła Komisja Europejska w Wytycznych w sprawie stosowania przepisów dyrektywy o kredycie konsumenckim dotyczących rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania 2 . Zgodnie z powyŜszym dokumentem całkowita kwota kredytu ( total amount od credit) nie obejmuje kwot, które stanowią koszt udzielonego kredytu, gdyŜ są one zamieszczane w całkowitym koszcie kredytu. Jako przykład Komisja podaje sytuację, w której udzielono konsumentowi poŜyczki w kwocie 5000 euro, przy czym koszt udzielenia konsumentowi kredytu w wysokości 100 euro jest wliczony w pulę udostępnioną konsumentowi i następnie potrącany jest w momencie wypłaty środków. Faktycznie wiec konsument moŜe rozporządzać jedynie 4900 euro i to właśnie ta kwota – w ocenie Komisji Europejskiej- powinna stanowić całkowitą kwotę kredytu. W postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem niniejszej Decyzji, wskazano na okoliczność, iŜ Meritum Polska błędnie wyliczał całkowitą kwotę kredytu. Błąd polegał na doliczaniu kredytowanych kosztów kredytu nie tylko do kwoty całkowitych kosztów kredytu ale równieŜ do całkowitej kwoty kredytu. Ten sposób obliczania całkowitej kwoty kredytu miał wpływ na obliczanie rrso, poprzez zaniŜenie jego wartości. Zatem, taki sposób działania Meritum Polska powodował zaniŜanie podawanej zarówno w Formularzu informacyjnym jak i w zawartych umowach kwoty rrso w porównaniu do wartości wyliczonej prawidłowo. Wskazać naleŜy, iŜ obowiązek prawidłowego wyliczenia rrso, z uwagi na znaczny poziom złoŜoności w.w wzoru, spoczywa na przedsiębiorcy. Zdaniem Prezesa UOKIK, jakkolwiek literalne brzmienie zarówno przepisów ustawy o kk jak i dyrektywy o kredycie konsumenckim 3 nie daje wprost odpowiedzi na pytanie o właściwy sposób informowania konsumentów o kredytowanych kosztach kredytu, to powinno się je uwzględniać tylko po stronie całkowitego kosztu kredytu. JeŜeli kredytowane koszty kredytu uwzględniane są przez poŜyczkodawcę równieŜ w kwocie całkowitej kwoty kredytu tj. w określonej przez poŜyczkodawcę kwocie „do wypłaty” i taka informacja przedstawiana jest konsumentowi najpierw w Formularzu informacyjnym a potem w samej umowie poŜyczki, to powoduje to błędne ukazanie proporcji pomiędzy kosztami kredytu a kwotą, którą faktycznie dysponuje konsument (kwotą wypłaconą) w porównaniu tej oferty z ofertą, w której konsument sam płaci koszty kredytu. JeŜeli dodatkowo ujęcie kredytowanych kosztów kredytu w kwocie kredytu znajduje swoje odzwierciedlenie w sposobie obliczania rrso, tak jak w przypadku Meritum Polska, to przekazana konsumentom informacja o wysokości rrso nie będzie umoŜliwiała mu zidentyfikowania najtańszej na rynku oferty kredytowej. Od kredytowanych przez Meritum Polska kosztów kredytu naliczane jest oprocentowanie, tak jak od pozostałej części kredytu, zatem kredyt, którego koszty są kredytowane jest co do zasady droŜszy niŜ taki sam kredyt, przy którym konsument sam zapłaci koszty kredytu z własnych środków. 2 Europen Commision, Commision staff working document „Guidelines on the application of Directive 2008/48/EC (Consumer Credit Directive) in relation to costs and the Annual Percentage Rate of charge”, SWD (2012) 128 final, Bruksela 8 maja 2012 r. s. 11 3 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Radu z dnia 23 kwietnia 2008 r.20008/48/WE w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylająca Dyrektywę Rady 87/102/EWG. 21 Uwzględnienie natomiast kredytowanych kosztów kredytu zarówno w całkowitym koszcie kredytu jak i w całkowitej kwocie kredytu sprawia, Ŝe proporcje kwoty do kosztów wydają się korzystniejsze w przypadku oferty z kredytowaniem kosztów przez Meritum Polska. Z powyŜszego wynika, Ŝe przy obliczaniu rrso istotne jest, w ramach której kategorii poŜyczkodawca uwzględni koszty kredytu, które na mocy zawartej umowy są przez niego finansowane. W przypadku, gdy oferty dwóch kredytodawców nie róŜnią się od siebie, a Meritum Polska uwzględnia kredytowane koszty kredytu zarówno w całkowitej kwocie kredytu jak i w całkowitym koszcie kredytu, a drugi kredytodawca obliczając rrso uwzględnia te koszty jedynie w całkowitych kosztach kredytu, to w efekcie, w ocenie konsumenta, oferta Meritum Polska wyda mu się korzystniejsza, poniewaŜ wyliczone w ten sposób rrso jest niŜsze niŜ w ofercie, w której kredytowane koszty kredytu uwzględnia się jedynie w całkowitych kosztach kredytu. W ocenie Prezesa UOKIK, poŜyczkobiorcom powinna być przekazywana informacja o tej wyŜszej wartości rrso zarówno w formularzu informacyjnym, jaki w zawartej umowie poŜyczki, poniewaŜ to właśnie ta wartość odzwierciedla w sposób najbardziej prawidłowy i rzeczywisty koszt kredytu jak i proporcje pomiędzy całkowitym kosztem kredytu a całkowitą kwotą kredytu. Uprawdopodobnienie bezprawności zakwestionowanych działań Meritum Polska związane jest z moŜliwością naruszenia przepisów ustawy o pnpr. Art. 3 tej ustawy zakazuje stosowania nieuczciwych praktyk rynkowych. Przez praktykę rynkową, zgodnie z art. 2 pkt 4) w.w ustawy rozumie się działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, sposób postępowania, oświadczenie lub informację handlową, bezpośrednio związane z promocją lub nabyciem produktu przez konsumenta. Pojęcie produktu ma znaczenie szerokie i obejmuje takŜe usługi (art. 2 pkt 3 i 4 ustawy). Przez propozycję nabycia produktu – rozumie się informację handlową określającą cechy produktu, oraz jego cenę, w sposób właściwy dla uŜytego środka komunikowania się z konsumentem, która bezpośrednio wpływa, lub moŜe wpływać na podjęcie przez konsumenta decyzji dotyczącej umowy ( art. 2 pkt 5) w.w ustawy). Przez decyzję dotyczącą umowy rozumie się podejmowaną przez konsumenta decyzję, co do tego, czy, i w jaki sposób, i na jakich warunkach dokona zakupu, zapłaci za produkt w całości lub w części, zatrzyma produkt, rozporządzi nim lub wykona uprawnienie umowne związane z produktem, bez względu na to, czy konsument postanowi dokonać określonej czynności, czy teŜ powstrzymać się od jej dokonania. Przepisy ustawy o pnpr posługują się pojęciem przeciętnego konsumenta, w odniesieniu do którego powinna być dokonana ocena kaŜdej praktyki rynkowej. Art. 2 pkt 8) tej ustawy za przeciętnego uznaje konsumenta, który jest dostatecznie dobrze poinformowany, uwaŜny i ostroŜny. Wymaga zarazem dokonania oceny tych cech z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynaleŜności danego konsumenta do szczególnej grupy konsumentów, przez którą rozumie się dającą się jednoznacznie zidentyfikować grupę konsumentów, szczególnie podatną na oddziaływanie praktyki rynkowej lub na produkt, którego praktyka rynkowa 22 dotyczy, ze względu na szczególne cechy, takie jak wiek, niepełnosprawność fizyczna lub umysłowa. Zgodnie z art. 4 ust. 1 w/w ustawy praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorcę jest nieuczciwa, jeŜeli jest sprzecza z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub moŜe zniekształcać zachowania rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Natomiast art. 5 ust. 1 w/w ustawy stanowi, Ŝe praktykę rynkową uznaje się za działanie wprowadzające w błąd, jeŜeli działanie to w jakikolwiek sposób powoduje, lub moŜe powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Przekładając te teoretyczne rozwaŜania na grunt niniejszej sprawy wskazać naleŜy, iŜ: - niewątpliwie działania Meritum Polska, polegające na oferowaniu konsumentom kredytów gotówkowych i prezentowaniu ich warunków, w tym prezentowaniu informacji o wysokości rrso, mieszczą się w przedstawionym powyŜej pojęciu praktyki rynkowej, - adresatem działań Meritum Polska, polegających na udzielaniu kredytów gotówkowych są konsumenci. Charakter oferowanej usługi finansowej nie wskazuje na to, by Meritum Polska kierował swoją ofertę do szczególnej grupy konsumentów, która mogłaby zostać wyodrębniona na podstawie określonej i wspólnej im cechy. W związku z powyŜszym, w niniejszej sprawie za przeciętnego uznano konsumenta dostatecznie dobrze poinformowanego, uwaŜnego i ostroŜnego przy uwzględnieniu czynników społecznych, kulturowych i językowych charakterystycznych dla polskiego konsumenta. NaleŜy przy tym podkreślić, Ŝe wskazanie na takie cechy jak dostateczne poinformowanie, uwaga i ostroŜność określa pewien zespół cech mentalnych konsumenta (jego przeciętność) znajdujących wyraz w tym, Ŝe z jednej strony moŜemy wymagać od niego pewnego stopnia wiedzy i orientacji w rzeczywistości, a z drugiej - nie moŜemy uznać, Ŝe jego wiedza jest kompletna i profesjonalna i Ŝe konsument nie ma prawa pewnych rzeczy nie wiedzieć. Przeciętny konsument nie posiada bowiem wiedzy specjalistycznej w danej dziedzinie. Taki konsument nie jest naiwny, ale nie potrafi teŜ ocenić sytuacji tak jak profesjonalista. Przeciętny konsument ma prawo zakładać, Ŝe przedsiębiorca przekazuje mu informacje w sposób dostatecznie jasny, jednoznaczny i nie wprowadzający go w błąd. Mając na uwadze treść zarzutu postawionego Meritum Polska w odniesieniu do zakwestionowanego przez Prezesa UOKIK, opisanego powyŜszej działania, to przesłanki nieuczciwej praktyki rynkowe z art. 4 ust. 1 ustawy o pnpr są następujące: - sprzeczność z dobrymi obyczajami; - rzeczywiste lub potencjalne zniekształcenie w istotny sposób zachowań rynkowych przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Art. 4 ust. 2 ustawy zawiera otwarty katalog nieuczciwych praktyk rynkowych, wyróŜnia m.in. praktyki rynkowe wprowadzające w błąd. Praktyki te mogą polegać zarówno na działaniu (art. 5) jak i zaniechaniu (art. 6), przy czym nie są one zakazane w kaŜdych okolicznościach (art. 7). Oznacza to, Ŝe przypisanie 23 przedsiębiorcy stosowania praktyk rynkowych wprowadzających w błąd wymaga odniesienia zarówno do ogólnej definicji nieuczciwej praktyki rynkowej zawartej w art. 4 ust. 1 ustawy, jak równieŜ definicji praktyki wprowadzającej w błąd zawartej w art. 5 lub art. 6 ustawy. W ocenie Prezesa UOKIK, opisane w pkt I. 2 sentencji Decyzji działania Meritum Polska, polegające na: - podawaniu w Umowach PoŜyczek PienięŜnych nieprawdziwej informacji o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, mogą wprowadzać konsumentów w błąd, doprowadzając tym samym do wyboru mniej korzystnej oferty kredytowej (czyli do podjęcia decyzji, której w niezakłóconych warunkach konsument nie podjąłby), poprzez przekazywanie im nieprawdziwej informacji o istotnych warunkach umowy poŜyczki. Przeciętny konsument, po otrzymaniu informacji o wysokości rrso porównuje informacje dotyczące oferowanego kredytu, w tym wysokość rrso, z informacjami zamieszczonymi w ofertach konkurencyjnych innego kredytodawcy . Wprawdzie nie zawsze kredyt z niŜszym rrso oznacza dla konsumenta lepszą ofertę ze względu na inne jego warunki (kwotę kredytu, termin spłaty, wysokość kar umownych), jednak niŜsze rrso zawsze oznacza, Ŝe kredyt jest tańszy, przy załoŜeniu, Ŝe strony umowy będą się z niej wywiązywać terminowo. Dlatego spośród kredytów na tę samą kwotę, o tym samym terminie spłaty i takich samych warunkach umownych, ten, który ma najniŜsze rrso jest kredytem obiektywnie najlepszym dla konsumenta. Zatem dokonując porównania wartości rrso przeciętny konsument wybierze tę ofertę, gdzie rrso jest niŜsze, bo niŜsze rrso oznacza dla przeciętnego konsumenta najtańszy kredyt. W sytuacji, gdy kredytodawca wylicza rrso przy załoŜeniu, ze kredytowane koszty kredytu powinny zostać uwzględnione w kwocie wypłaty „k”, o której mowa w pkt 2 załącznika nr 4 do ustawy o kk, wartość rrso będzie niŜsza niŜ w wypadku, gdy kredytobiorca kredytowane koszty kredytu uwzględnia jedynie w całkowitych kosztach kredytu. Zatem przeciętny konsument wybierze tę właśnie ofertę poŜyczkodawcy - ze względu na niŜszą wartość rrso. Wybór oferty poŜyczkodawcy z kredytowaniem kosztów kredytu jest racjonalnie mniej korzystny niŜ w sytuacji, gdyby konsument sam opłacił koszty kredytu. Taki kredyt w ostatecznym rozrachunku jest bowiem dla konsumenta droŜszy – gdyŜ jego całkowity koszt (cena) jest wyŜszy - konsument musi równieŜ zapłacić poŜyczkodawcy oprocentowanie kwoty kredytowanej. Konsument równieŜ po zawarciu umowy poŜyczki ma, zgodnie z art. 53 ustawy o kk, prawo do odstąpienia od umowy kredytu. W razie odstąpienia umowę taką poczytuje się za niezawartą, a strony wzajemnie zobowiązane są do zwrotu tego co świadczyły. Zatem termin 14 dni po zawarciu umowy o kredyt konsumencki to dodatkowy okres, kiedy konsument moŜe raz jeszcze przeanalizować warunki umowy, a jeŜeli stwierdzi, Ŝe umowa jest dla niego niekorzystna odstąpić od niej i wybrać ofertę innego konkurencyjnego poŜyczkodawcy bez naraŜenia na jakikolwiek dolegliwości finansowe. JednakŜe równieŜ po upływie 14 dni od zawarcia umowy konsument moŜe zmienić wcześniejszą decyzję, co do opłacalności poŜyczki i umowę rozwiązać zwracając poŜyczkodawcy kwotę kredytu i dokonując stosowanych rozliczeń. Oznacza to, Ŝe nawet po zawarciu umowy kredytowej zamieszczone w umowie postanowienia mogą wprowadzać konsumentów w błąd i prowadzić do podjęcia decyzji, której konsument nie podjął by, gdyby nie był wprowadzony w błąd. 24 W ocenie Prezesa UOKIK, uprawdopodobniono równieŜ, iŜ takie działanie Meritum Polska moŜe naruszać dobre obyczaje. Zgodnie z przyjętym w doktrynie prawa ochrony konkurencji konsumentów stanowiskiem, istotą pojęcia dobrego obyczaju jest szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka. W stosunkach z konsumentami powinien on wyraŜać się właściwym informowaniem o przysługujących uprawnieniach, niewykorzystywaniu uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty i rzetelnym traktowaniu partnerów umów. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami moŜna uznać działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, a takŜe wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności (por. wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 lutego 2006 r. sygn. akt XVII Ama 118/04). Biorąc pod uwagę stopień skomplikowania całego zagadnienia, jak równieŜ ustawowego wzoru na obliczenie rrso, nawet uwaŜny, ostroŜny i naleŜycie poinformowany konsument jest naraŜony na podjęcie błędnej decyzji pod wpływem działań Meritum Polska. Nie bez znaczenia jest równieŜ fakt, Ŝe w Internecie są dostępne liczne kalkulatory rrso, których uŜycie prowadzi do uzyskania róŜniących się wyników kosztu kredytu. W tych okolicznościach naleŜy wymagać od przedsiębiorców przywiązywania szczególnej wagi do prawidłowego informowania konsumentów w tym zakresie. Dobry obyczaj nakazuje umoŜliwienie konsumentom zastanowienie się nad propozycją skorzystania z produktu i porównania go z innymi ofertami, a to moŜliwe jest jedynie wtedy, gdy przedstawiona konsumentowi w formularzy informacyjnym oferta zawiera pełne informacje o warunkach na jakich poŜyczka została udzielona, w tym prawidłową informację o wysokości r.r.s.o. PowyŜsza ocena legła u podstaw uprawdopodobnienia stosowania przez w.w przedsiębiorcę nieuczciwych praktyk rynkowych, o których mowa w art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o pnpr. opisanych w pkt I. 2 i I. 3 sentencji decyzji Ad. I. 3. Prezes UOKIK zakwestionował równieŜ działania Meritum Polska, polegające na: - wprowadzaniu konsumentów w błąd, co do proporcji pomiędzy całkowitym kosztem kredytu a całkowitą kwotą poŜyczki, poprzez prezentowanie informacji o całkowitej kwocie poŜyczki obliczonej przy załoŜeniu, Ŝe powinna ona uwzględniać kredytowane koszty poŜyczki, - które to działania, mogą stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 w/w ustawy tj. nieuczciwą praktykę rynkową z art. 4 ust. 1 w zw. i art. 5 ust 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. nr 1171 poz. 1206), (zwaną dalej: ustawą o pnpr). Uprawdopodobnienie opisanego powyŜej działania Meritum Polska jako nieuczciwej praktyki rynkowej, wymaga wskazania, iŜ obowiązek przekazania konsumentowi informacji o wysokości całkowitej kwoty kredytu dotyczy nie tylko etapu zawierania kontraktu (art. 30 ust. 1 pkt 5 ustawy o kk), ale równieŜ etapu przedkontraktowego (art. 13 ust.1 pkt 4 ustawy o kk). W konsekwencji poŜyczkodawca powinien wskazać kwotę całkowitej kwoty kredytu zarówno w 25 formularzu informacyjnym wręczanym konsumentowi przed zawarciem umowy jak i w samej umowie poŜyczki. Prezes UOKIK wskazał na przyznaną przez Meritum Polska okoliczność, iŜ podając konsumentom informacje o całkowitej kwocie poŜyczki dolicza kredytowane przez poŜyczkodawcę koszty kredytu tj. koszt opłaty przygotowawczej i koszt ubezpieczenia. Oceniając opisane powyŜej działania Prezes UOKIK prezentuje takie samo stanowisko, jak w przypadku praktyki opisanej w pkt I.2. sentencji decyzji. Zgodnie z art. 5 pkt 7) ustawy o kredycie konsumenckim całkowita kwota kredytu jest to suma wszystkich środków pienięŜnych, które Bank udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt. Do powyŜszej kwoty nie mogą być wliczone opłaty za udzielenie kredytu, w tym opłata przygotowawcza, prowizja, odsetki oraz ubezpieczenie. Wszystkie koszty związane z udzieleniem kredytu ponoszone przez konsumenta powinny zostać umieszczone jedynie w całkowitym koszcie kredytu. Zdaniem Prezesa UOKIK, jakkolwiek literalne brzmienie zarówno przepisów ustawy o kk jak i dyrektywy o kredycie konsumenckim nie daje wprost odpowiedzi na pytanie o właściwy sposób informowania konsumentów o kredytowanych kosztach kredytu, to powinno się je uwzględniać tylko po stronie całkowitego kosztu kredytu. JeŜeli kredytowane koszty kredytu uwzględniane są przez poŜyczkodawcę równieŜ w kwocie całkowitej kwoty kredytu tj. w określonej przez poŜyczkodawcę kwocie „do wypłaty” i taka informacja przedstawiana jest konsumentowi najpierw w Formularzu informacyjnym a potem w samej umowie poŜyczki, to powoduje to błędne ukazanie proporcji pomiędzy kosztami kredytu a kwotą, którą faktycznie dysponuje konsument (kwotą wypłaconą) w porównaniu tej oferty z ofertą, w której konsument sam płaci koszty kredytu. Uwzględnienie natomiast kredytowanych kosztów kredytu zarówno w całkowitym koszcie kredytu jak i w całkowitej kwocie kredytu sprawia, Ŝe proporcje kwoty do kosztów wydają się korzystniejsze w przypadku oferty z kredytowaniem kosztów przez Meritum Polska. W ocenie Prezesa UOKIK, poŜyczkobiorcom zarówno w formularzu informacyjnym, jaki w zawartej umowie poŜyczki powinna być przekazywana informacja o całkowitej kwocie kredytu wyliczonej bez uwzględnienia w niej kredytowanych kosztów kredytu, poniewaŜ to właśnie ta wartość odzwierciedla w sposób najbardziej prawidłowy i rzeczywisty koszt kredytu jak i proporcje pomiędzy całkowitym kosztem kredytu a całkowitą kwotą kredytu. Uprawdopodobnienie bezprawności zakwestionowanych działań Meritum Polska związane jest z moŜliwością naruszenia przepisów ustawy o pnpr. tj. art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 tej ustawy. Zgodnie z art. 4 ust. 1 w/w ustawy praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorcę jest nieuczciwa, jeŜeli jest sprzecza z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub moŜe zniekształcać zachowania rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Natomiast art. 5 ust. 1 w/w ustawy stanowi, Ŝe praktykę rynkową uznaje się za działanie wprowadzające w błąd, jeŜeli działanie to w jakikolwiek sposób powoduje, lub moŜe powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Art. 5 ust. 2 pkt 1) ustawy stanowi, Ŝe 26 wprowadzającym, w błąd działaniem moŜe być w szczególności rozpowszechnianie wprowadzających w błąd informacji. Mając zatem na uwadze treść zarzutu postawionego Meritum Polska, wskazać naleŜy, iŜ: - niewątpliwie działania Meritum Polska, polegające na oferowaniu konsumentom kredytów gotówkowych i prezentowaniu ich warunków, w tym prezentowaniu informacji o wysokości całkowitej kwocie kredytu, mieszczą się w pojęciu praktyki rynkowej. - adresatem działań Meritum Polska, polegających na udzielaniu kredytów gotówkowych są przeciętni konsumenci, gdyŜ charakter oferowanej usługi finansowej nie wskazuje na to, by Meritum Polska kierował swoją ofertę do szczególnej grupy konsumentów, która mogłaby zostać wyodrębniona na podstawie określonej i wspólnej im cechy. W związku z powyŜszym, w niniejszej sprawie za przeciętnego uznano konsumenta dostatecznie dobrze poinformowanego, uwaŜnego i ostroŜnego przy uwzględnieniu czynników społecznych, kulturowych i językowych charakterystycznych dla polskiego konsumenta. NaleŜy przy tym podkreślić, Ŝe wskazanie na takie cechy jak dostateczne poinformowanie, uwaga i ostroŜność określa pewien zespół cech mentalnych konsumenta (jego przeciętność) znajdujących wyraz w tym, Ŝe z jednej strony moŜemy wymagać od niego pewnego stopnia wiedzy i orientacji w rzeczywistości, a z drugiej - nie moŜemy uznać, Ŝe jego wiedza jest kompletna i profesjonalna i Ŝe konsument nie ma prawa pewnych rzeczy nie wiedzieć. Przeciętny konsument nie posiada bowiem wiedzy specjalistycznej w danej dziedzinie. Taki konsument nie jest naiwny, ale nie potrafi teŜ ocenić sytuacji tak jak profesjonalista. Przeciętny konsument ma prawo zakładać, Ŝe przedsiębiorca przekazuje mu informacje w sposób dostatecznie jasny, jednoznaczny i nie wprowadzający go w błąd, - opisane powyŜej działanie Meritum Polska mogą wprowadzać konsumentów w błąd, doprowadzając tym samym do wyboru mniej korzystnej oferty kredytowej (czyli do podjęcia decyzji, której w niezakłóconych warunkach konsument nie podjąłby), poprzez przekazywanie im nieprawdziwej informacji o istotnych warunkach umowy poŜyczki. W sytuacji, gdy przeciętny konsument w związku z zawarciem umowy poŜyczki analizuje proporcje pomiędzy całkowitym kosztem kredytu a całkowitą kwotą kredytu (praktyka opisana w pkt I. 3 sentencji decyzji), to proporcje te wydają się korzystniejsze w przypadku oferty z kredytowaniem przez kredytodawcę kosztów kredytu, gdy tymczasem oferta taka, z tych samych względów jak przedstawiono powyŜej, jest mniej korzystna dla konsumenta. Sytuacja taka zachodzi równieŜ w okolicznościach niniejszej sprawy. Zarówno porównując w konkurencyjnych ofertach kredytowych wielkość rrso jak i proporcje pomiędzy całkowitym kosztem poŜyczki, a całkowitą kwotą poŜyczki przeciętny konsument pod wpływem mylnej informacji, moŜe podjąć decyzję dotyczącą wyboru i zawarcia umowy z Meritum Polska na takich właśnie warunkach, pomimo, Ŝe obiektywnie taka oferta jest mniej dla konsumenta korzystna. Gdyby nie wprowadzenie konsumenta w błąd, przyjąć moŜna, iŜ na takich warunkach dotyczącej oferty Meritum Polska, przeciętny konsument nie zawarłby umowy, a gdy ją omyłkowo zawarł, odstąpiłby od niej w terminie 14 dni od jej zawarcia, lub teŜ ją rozwiązał po upływie tego terminu. W ocenie Prezesa UOKIK, zostało równieŜ uprawdopodobnione, iŜ opisane wyŜej działanie Meritum Polska moŜe naruszać dobre obyczaje, polegające na 27 obowiązku rzetelnego informowania słabszej strony stosunku zobowiązaniowego, czyli konsumenta o istotnych cechach usługi, w tym równieŜ o całkowitej kwocie poŜyczki. Biorąc pod uwagę stopień skomplikowania całego zagadnienia, nawet uwaŜny, ostroŜny i naleŜycie poinformowany konsument jest naraŜony na podjęcie błędnej decyzji pod wpływem działań Meritum Polska, gdyŜ nie posiada dostatecznej wiedzy umoŜliwiającej mu weryfikację informacji przekazanych przez poŜyczkodawcę. Natomiast obowiązkiem Meritum Polska jest prezentowanie prawidłowych informacji o całkowitej kwocie kredytu tj. wyliczonej przy załoŜeniu, iŜ nie naleŜy do niej doliczać kosztów kredytu warunkujących jego udzielenie. Za sprzeczne z dobrym obyczajem naleŜy uznać wykorzystywanie wobec konsumenta przewagi wynikającej z posiadanej wiedzy, jaką niewątpliwie posiada Meritum Polska działając na rynku jako profesjonalista. Takie działanie w efekcie uniemoŜliwia konsumentowi podjęcie racjonalnej decyzji dotyczącej oferty Meritum Polska, do czego zgodnie z dobrym obyczajem ma prawo. Zatem uprawdopodobniono równieŜ zasadność zarzutu stosowania przez Meritum Polska nieuczciwej praktyki rynkowej z art. 4 ust. 1 w związku art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ) ustawy o pnpr w odniesieniu do działań przedsiębiorcy, polegających na wprowadzaniu w błąd, co do proporcji pomiędzy całkowitym kosztem poŜyczki a całkowitą kwotą poŜyczki, poprzez prezentowanie informacji o całkowitej kwocie poŜyczki obliczonej przy załoŜeniu, Ŝe powinna ona uwzględniać kredytowane koszty poŜyczki. PowyŜsza ocena legła u podstaw uprawdopodobnienia stosowania przez w.w przedsiębiorcę nieuczciwych praktyk rynkowych, o których mowa w art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o pnpr. opisanych w pkt I. 3 sentencji decyzji. Ad. I. 4. W ocenie Prezesa UOKIK uprawdopodobnione jest równieŜ stosowanie przez Meritum Polska nieuczciwej praktyki rynkowej, polegające na podawaniu w Umowach PoŜyczek PienięŜnych nieprawdziwej informacji o całkowitym koszcie kredytu, poprzez nieuwzględnienie w nich kosztów obsługi poŜyczki w domu, co moŜe stanowić naruszenie art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o pnpr w zw. z art. 5 pkt 6 ustawy o kk. Opłata za obsługę poŜyczki w domu pobierana jest w zamian za odbiór rat poŜyczki w miejscu zamieszkania konsumenta przez przedstawiciela poŜyczkodawcy (wierzyciel stawia się w miejscu zamieszkania dłuŜnika, w celu odbioru świadczenia). Jest to dobrowolna opcja, której wybór zaleŜy od woli konsumenta i podyktowany jest jego indywidualnymi potrzebami. Zgodnie z treścią art. 5 pkt 6 ustawy o kk, całkowity koszt kredytu to wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności: a) odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marŜe jeŜeli są znane kredytodawcy oraz b) koszty usług dodatkowych w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu – z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta. PoŜyczkodawca ma obowiązek, wynikający z art. 30 ust. 1 pkt 10 ustawy o kk do zamieszczenia w umowie o kredyt konsumencki informacji o innych kosztach, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, w szczególności odsetkach, opłatach, prowizjach, 28 marŜach oraz kosztach usług dodatkowych, jeŜeli znane są kredytodawcy, oraz warunki na jakich koszty te mogą ulec zmianie. NaleŜy przy tym zaznaczyć, Ŝe podając informację o kosztach poŜyczki w umowie, naleŜy wziąć pod uwagę warunki konkretnej umowy, a nie teoretycznie moŜliwe do ujęcia w konkretnej umowie, które jednak nie mają do niej zastosowania (przede wszystkim, jeŜeli umowa przewiduje, Ŝe konsument ponosi koszty usług dodatkowych – naleŜy wziąć je pod uwagę w informacji o całkowitych kosztach kredytu. Stąd teŜ, jeŜeli umowa przewiduje, przykładowo, obowiązek zapłaty opłaty za obsługę w domu, to – poniewaŜ poniesienie tej opłaty było konieczne do zawarcia tej konkretnej umowy – opłata ta powinna zostać uwzględniona i wymieniona w kosztach kredytu. Brak uwzględnienia takiej opłaty w całkowitym koszcie kredytu, jest w istocie działaniem polegającym na prezentowaniu informacji o wysokości całkowitego kosztu kredytu w sposób mogący wprowadzać konsumentów w błąd, doprowadzając tym samym do wyboru mniej korzystnej oferty kredytowej (czyli do podjęcia decyzji, której w niezakłóconych warunkach konsument nie podjąłby). Skoro adresatem działań Meritum Polska, polegających na udzielaniu kredytów gotówkowych są generalnie wszyscy konsumenci, a charakter oferowanej usługi finansowej nie wskazuje na to, by była ona kierowana do jakiejś szczególnej grupy konsumentów, która mogłaby zostać wyodrębniona na podstawie określonej i wspólnej im cechy, to przyjąć naleŜy, iŜ w niniejszej sprawie za przeciętnego uznano konsumenta dostatecznie dobrze poinformowanego, uwaŜnego i ostroŜnego przy uwzględnieniu czynników społecznych, kulturowych i językowych charakterystycznych dla polskiego konsumenta. NaleŜy przy tym podkreślić, Ŝe wskazanie na takie cechy jak dostateczne poinformowanie, uwaga i ostroŜność określa pewien zespół cech mentalnych konsumenta (jego przeciętność) znajdujących wyraz w tym, Ŝe z jednej strony moŜemy wymagać od niego pewnego stopnia wiedzy i orientacji w rzeczywistości, a z drugiej - nie moŜemy uznać, Ŝe jego wiedza jest kompletna i profesjonalna i Ŝe konsument nie ma prawa pewnych rzeczy nie wiedzieć. Przeciętny konsument nie posiada bowiem wiedzy specjalistycznej w danej dziedzinie. Taki konsument nie jest naiwny, ale nie potrafi teŜ ocenić sytuacji tak jak profesjonalista. Przeciętny konsument ma prawo zakładać, Ŝe przedsiębiorca przekazuje mu informacje w sposób dostatecznie jasny, jednoznaczny i nie wprowadzający go w błąd. Biorąc pod uwagę, iŜ informacja o wysokości całkowitych kosztów kredytu zamieszczona w umowie jest informacją istotną dla konsumenta słuŜąc mu do identyfikacji jego zobowiązań wobec poŜyczkodawcy ale równieŜ do porównania warunków zawartej umowy z innymi konkurencyjnymi umowami poŜyczki, to pominiecie w całkowitych kosztach poŜyczki informacji o opłacie z tytułu spłaty poŜyczki w domu konsumenta spowoduje zmniejszenie kwoty całkowitych kosztów poŜyczki. W ocenie Prezesa UOKIK, nie ulega wątpliwości, iŜ w Umowach PoŜyczek PienięŜnych Meritum Polska powinien zamieścić informację o tej wyŜszej wartości całkowitych kosztów poŜyczki, poniewaŜ to właśnie ta wartość odzwierciedla w sposób najbardziej prawidłowy i rzeczywisty całkowity koszt poŜyczki, jaki musi ponieść konsument. Przeciętny konsument, otrzymując w umowie informację o wysokości całkowitych kosztach poŜyczki porównuje przedstawione w nim informacje dotyczące warunków oferowanej poŜyczki z informacjami udzielonymi przez innych poŜyczkodawców. Skoro w terminie do 14 dni o daty zawarcia umowy o kredyt konsumencki konsument moŜe od takiej umowy odstąpić, to oznacza, Ŝe okres tych 14 dni przeznaczony jest równieŜ na ostateczne przeanalizowanie podjętej decyzji o 29 wyborze oferty. Dokonując zatem porównania wartości całkowitych kosztów poŜyczki przeciętny konsument wybierze tę ofertę, gdzie całkowite koszty poŜyczki są niŜsze, bo niŜsze koszty poŜyczki oznaczają tańszą poŜyczkę. Zatem w okolicznościach niniejszej sprawy, przeciętny konsument ostatecznie pozostanie przy wyborze oferty Meritum Polska - ze względu na niŜszą wartość całkowitych kosztów poŜyczki, gdy tymczasem wybór oferty Meritum Polska moŜe się okazać racjonalnie mniej korzystny niŜ oferta poŜyczkodawcy konkurencyjnego. W ocenie Prezesa UOKIK, uprawdopodobniono równieŜ, iŜ takie działanie Meritum Polska moŜe naruszać dobre obyczaje, polegające na obowiązku rzetelnego informowania słabszej strony stosunku zobowiązaniowego, czyli konsumenta o istotnych cechach usługi, w tym równieŜ o wysokości całkowitych kosztów poŜyczki uwzględniających koszt obsługi poŜyczki w domu konsumenta. Zgodnie z przyjętym w doktrynie prawa ochrony konkurencji konsumentów stanowiskiem, istotą pojęcia dobrego obyczaju jest szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka. W stosunkach z konsumentami powinien on wyraŜać się właściwym informowaniem o przysługujących uprawnieniach, niewykorzystywaniu uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty i rzetelnym traktowaniu partnerów umów. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami moŜna uznać działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, a takŜe wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności Biorąc pod uwagę stopień skomplikowania całego zagadnienia, nawet uwaŜny, ostroŜny i naleŜycie poinformowany konsument jest naraŜony na podjęcie błędnej decyzji pod wpływem działań Meritum Polska. W tych okolicznościach naleŜy wymagać od przedsiębiorców przywiązywania szczególnej wagi do prawidłowego informowania konsumentów w zakresie informacji dotyczących warunków zawartej umowy poŜyczki . Skoro zatem wskazano w prowadzonym postępowaniu na okoliczności, iŜ Meritum Polska nie uwzględnia w całkowitym koszcie poŜyczki ustalonych w umowie kosztów za obsługę poŜyczki w domu uzasadniony jest wniosek o uprawdopodobnieniu stosowania nieuczciwej praktyki rynkowej, co moŜe stanowić naruszenie art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o pnpr. Ad. I. 5. W przypadku postanowienia zamieszczonego przez Meritum Polska we wzorcu Umowy PoŜyczki PienięŜnej ” o treści: (…) Koszty wypowiedzenia umowy wysyłanego listem poleconym wynoszą 60 zł, to postanowienie to moŜe być, w ocenie Prezesa UOKIK toŜsame z wpisanym do Rejestru postanowień wzorców umowy postanowieniem pod poz. 1806 o treści: (...) zawiadomienie posiadacza rachunku, kredytobiorcy, poręczycieli o wypowiedzeniu umowy (...) - wysłane listem zwykłym 15 zł - wysłane listem poleconym 20 zł. PowyŜsza klauzula uznana przez SOKIK za niedozwoloną, przewiduje opłaty za wysłanie kredytobiorcy oświadczenia o wypowiedzeniu umowy. W związku z tym została wpisana do prowadzonego przez Prezesa Urzędu rejestru na skutek wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 20 lutego 2009 roku (sygn. XVII AmC 125/09). W uzasadnieniu do wyroku Sąd wyjaśnił, Ŝe wspomniana klauzula przewiduje kwoty opłat, które w Ŝaden sposób nie 30 są uzasadnione kosztami ponoszonymi w związku z wysłaniem wypowiedzenia umowy, a ponadto, nie zastrzeŜono analogicznej opłaty na rzecz konsumenta, w przypadku, gdyby to konsument wypowiedział umowę. W ocenie sądu, opłata za zawiadomienie o wypowiedzeniu umowy, będąc zastrzeŜoną tylko na rzecz przedsiębiorcy, w sposób nieuzasadniony i nadmierny obciąŜa konsumenta i jako taka kształtuje jego obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, raŜąco naruszając jego interesy. Dokonując analizy postanowienia stosowanego przez Meritum Polska stwierdzić naleŜy, Ŝe moŜe ono w taki sam sposób naruszać interesy konsumenta, naraŜając go bezpodstawnie i w sposób nierównoprawny na obowiązek poniesienia kosztów wypowiedzenia umowy przez poŜyczkodawcę jeszcze wyŜszych jak w przypadku klauzuli wpisanej do rejestru. PowyŜsze przemawia za uprawdopodobnieniem toŜsamości zakwestionowanego postanowienia i postanowienia wpisanego do rejestru a zatem za uprawdopodobnieniem stosowania przez Meritum Polska postanowień wzorców umownych, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479(45) Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r., Nr 43, poz. 296 ze zm). Ad. 3) Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiują pojęcia zbiorowego interesu konsumentów. Przepis art. 24 ust. 3 tej ustawy stanowi jedynie, Ŝe nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Ze zbiorowym interesem konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działanie przedsiębiorcy dotyczy, bądź moŜe dotyczyć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować. Prezes UOKIK podkreśla, Ŝe o tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, poniewaŜ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta moŜe być przejawem stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W jednym z orzeczeń Sąd NajwyŜszy stwierdził, iŜ: (…) nie jest zasadne uznawanie, Ŝe postępowanie z tytułu naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów moŜna wszcząć tylko wtedy, gdy zagroŜone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to moŜliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni takŜe funkcję prewencyjną, słuŜy bowiem ochronie takŜe nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów (wyrok z dnia 12 września 2003r., sygn. akt I CKN 504/01). W przedmiotowej sprawie Prezes UOKIK ma do czynienia z moŜliwym zagroŜeniem naruszenia praw nieograniczonej i nieokreślonej liczby konsumentów, którzy zapoznali się, bądź mogli zapoznać się z dostępnymi wzorcami umowy i zawarli, bądź mogli zawrzeć z przedsiębiorcą umowy zawierające sprzeczne z prawem a zatem niedozwolone postanowienia umowne. W okolicznościach niniejszej sprawy zarzut bezprawności działań Meritum Polska zagraŜających lub naruszających zbiorowy interes konsumentów, polegał na zamieszczeniu w stosowanych w obrocie z konsumentami wzorcach umownych oraz w zawartych umowach postanowień sprzecznych z innymi powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, nadto postanowień, których stosowanie jest nieuczciwą praktyką rynkową oraz postanowień, które są postanowieniami wzorców umowy wpisanych do 31 Rejestru niedozwolonych postanowień wzorców umownych. Zatem potencjalnie bezprawne zachowanie przedsiębiorcy moŜe nie dotyczyć interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz moŜe naruszać uprawnienia określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej grupy klientów Meritum Polska . Uprawdopodobniono zatem, iŜ opisane wyŜej praktyki mogą godzić w zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyŜszym, Prezes UOKIK stwierdził, Ŝe uprawdopodobniona została trzecia przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zatem, skoro w toku postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów uprawdopodobniono, na podstawie okoliczności sprawy, Ŝe przedsiębiorca stosuje działania bezprawne mogące naruszać zbiorowe interesy konsumentów, to tym samym uprawdopodobniono wobec Meritum Polska stosowanie : - w zakresie działań opisanych w pkt I.1. sentencji naruszenie art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; - w zakresie działań opisanych w pkt I.2. sentencji naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; - w zakresie działań opisanych w pkt I.3 sentencji naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; - w zakresie działań opisanych w pkt I.4 sentencji naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; - w zakresie działań opisanych w pkt I.5 sentencji naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Meritum Polska w toku postępowania o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów podjął działania zmierzające do zapobieŜenia uprawdopodobnionym naruszeniom i złoŜył zobowiązanie do zmiany zakwestionowanych działań. Ocena tych działań podjętych w związku ze złoŜonym wnioskiem o wydanie decyzji zobowiązującej, zmierza w ocenie Prezesa UOKIK do zapobieŜenia zarzuconym naruszeniom, co do praktyk zarzuconych przedsiębiorcy w pkt I. III, IV, V, VI Postanowienia o wszczęciu postępowania. Zobowiązanie, polegające na zmianie wzorców umowy, poprzez usunięcia z nich zakwestionowanych postanowień i zastąpienie ich postanowieniami o nowej treści, które Prezes UOKIK akceptuje, jak równieŜ aneksowanie umów juŜ zawartych jest pełne, wyczerpujące i kompletne, gdyŜ w równorzędny sposób zabezpiecza interesy prawne konsumentów, którzy zawarli umowy z tym przedsiębiorcą, jak i tych, którzy mogą zawrzeć tego typu umowy w przyszłości. Zaproponowany przez Meritum Polska zakres zmian, w ocenie Prezesa UOKIK, eliminuje podejrzenia co do ich bezprawności, stosowania nieuczciwych praktyk rynkowych i toŜsamości nowych postanowień z postanowieniami wpisanymi do Rejestru niedozwolonych postanowień umownych, a co za tym idzie moŜliwość naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Meritum Polska przedstawiła następujące propozycje zmian : - w zakresie praktyki opisanej w pkt I.1 sentencji decyzji: dodania w formularzu informacyjnym w rubryce „ inne koszty, które konsument zobowiązany jest ponieść zgodnie z umową ”, w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocniania się decyzji, 32 informacji o treści: „Opłata za obsługę w domu….zł – poz. H formularza Umowy PoŜyczki PienięŜnej”; - w zakresie zarzutu opisanego w pkt I. 2 sentencji decyzji : a) przeliczenia rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania oraz wprowadzenia nowych tabel dotyczących rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania wyliczonych przy załoŜeniu, Ŝe kwota wypłaty k, o której mowa w załączniku nr 4 do ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr.126 poz. 715) nie obejmuje kosztów poŜyczki kredytowanych przez Meritum Polska w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocniania się decyzji; b) zaoferowania PoŜyczkobiorcom, z którymi Meritum Polska Sp. z o.o. pozostaje związana Umową PoŜyczki pienięŜnej , aneksu do umowy obejmującego zmianę umowy w zakresie wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania wyliczonej przy załoŜeniu, Ŝe kwota wypłaty k, o której mowa w załączniku nr 4 do ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr.126 poz. 715) nie obejmuje kosztów kredytowanych przez Meritum Polska Sp. z o.o. w terminie 2 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji zobowiązaniowej, - w zakresie zarzutu opisanego w pkt I.3 sentencji decyzji : a) wprowadzenia w swojej ofercie moŜliwości zapłaty przez klienta z góry opłaty przygotowawczej a nie tylko w formie skredytowanej przez Meritum Polska Sp. z o.o. poprzez odpowiednie zmodyfikowanie wzorca Umowy PoŜyczki PienięŜnej stosowanego przez Meritum Polska Sp. z o.o. w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocnienia się decyzji zobowiązaniowej wydanej w przedmiotowej sprawie; b) podawaniu w Formularzu informacyjnym oraz Umowie poŜyczki pienięŜnej informacji o całkowitej kwocie poŜyczki bez uwzględnienia przy jej obliczaniu kredytowanych przez Meritum Polska Sp. z o.o. kosztów w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocnienia się decyzji zobowiązaniowej wydanej w przedmiotowej sprawie; c) zaoferowaniu PoŜyczkobiorcom, z którymi Meritum Polska Sp. z o.o. pozostaje związana Umową PoŜyczki pienięŜnej , aneksu do umowy obejmującego zmianę umowy w zakresie wysokości całkowitej kwoty poŜyczki wyliczonej bez uwzględnienia w niej kosztów poŜyczki kredytowanych przez Meritum Polska w terminie 2 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji zobowiązaniowej; - w zakresie zarzutu opisanego w pkt I. 4 sentencji decyzji : a) podawaniu w Umowach PoŜyczek PienięŜnych zawartych z opcją obsługi tej poŜyczki w domu konsumenta informacji o całkowitym koszcie poŜyczki z uwzględnieniem kosztów obsługi poŜyczki w domu w przypadku wyboru tej usługi przez konsumenta w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocniania się decyzji; b) zaoferowania PoŜyczkobiorcom, z którymi Spółka pozostaje związana Umową PoŜyczki pienięŜne j, z opcją obsługi tej poŜyczki w domu konsumenta, aneksu do umowy obejmującego zmianę umowy w zakresie wysokości całkowitego kosztu poŜyczki wyliczonego z uwzględnieniem kosztów obsługi tej poŜyczki w domu konsumenta, w terminie 2 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji zobowiązaniowej: - w zakresie zarzutu opisanego w pkt I. 5 sentencji decyzji : 33 a) usunięcia kwestionowanego zapisu z wzorców umów o kredyt konsumencki stosowanych przez Meritum Polska Sp. z o.o. w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocnienia się decyzji zobowiązaniowej; b) nie naliczania klientom kosztów za wysłanie wypowiedzenia umowy listem poleconym od dnia uprawomocnienia się decyzji zobowiązaniowej; c) zaoferowania Klientom z którymi Meritum Polska Sp. z o.o. związana jest Umową PoŜyczki PienięŜnej aneksu do Umowy obejmującego zmianę Umowy w zakresie usunięcia zapisu wspomnianego wyŜej w terminie 2 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji zobowiązaniowej. Zaproponowane działania zostały uznane przez Prezesa za odpowiednie do zarówno do likwidacji skutków praktyki jak równieŜ zapobieŜeniu jej stosowania w przyszłości przez Meritum Polska. Prezes UOKIK uznał, iŜ wskazany przez Meritum Polska jednomiesięczny termin na wykonanie obowiązków wynikających ze złoŜonego zobowiązania w zakresie wprowadzenia zmian we wzorcach umowy jest wystarczający na ich zrealizowanie, a takŜe pozwoli na szybkie wyeliminowanie skutków praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Natomiast termin dwumiesięczny na zaproponowanie podpisania aneksów do umów juŜ zawartych pozwoli na wyeliminowanie w stosunkowo niedługim czasie z obrotu prawnego umowy zawierające bezprawne postanowienia. Zatem, skoro w toku postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów uprawdopodobniono, na podstawie okoliczności sprawy, Ŝe przedsiębiorca stosuje praktyki, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 tej ustawy, natomiast Meritum Polska, któremu w tym postępowaniu zarzucono naruszenie w.w przepisu, złoŜył zobowiązanie do podjęcia oraz zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieŜenia tym naruszeniom, Prezes UOKIK w pkt I sentencji decyzji, nałoŜył na przedsiębiorcę obowiązek wykonania tych zobowiązań. Mając powyŜsze na uwadze, orzeczono jak w punkcie I sentencji decyzji. Ad. II sentencji decyzji Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji, o której mowa w ust. 1 tego artykułu Prezes UOKIK nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Wobec tego Prezes UOKIK nałoŜył na Meritum Polska obowiązek złoŜenia informacji o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania w terminie do 4 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, poprzez złoŜenie sprawozdania zawierającego: - aktualnie stosowany przez Meritum Polska wzorzec formularza informacyjnego oraz wzorzec Umowy poŜyczki; - przykładowe pismo wysłane do PoŜyczkobiorcy z propozycją zmiany zawartej Umowy PoŜyczki ; - aktualną ofertę Meritum Polska, w której zamieszczona będzie informacja o moŜliwości zapłaty przez klienta z góry opłat warunkujących przyznanie kredytu np. przygotowawczej, opłaty za ubezpieczenie. 34 - kserokopie dowodów wysłania do konsumentów propozycji aneksowania umów z dotychczasowymi klientami oraz trzy pierwsze przykładowe umowy zawarte z klientami w oparciu o zmieniony wzorzec . Mając powyŜsze na uwadze, orzeczono jak w punkcie II sentencji decyzji. Rozstrzygnięciem w pkt I i II sentencji decyzji nie zostały objęte zarzuty postawione Meritum Polska w pkt II oraz VII i VIII Postanowienia o wszczęciu postępowania o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów . Zgodnie z przyjętą przez Prezesa UOKIK praktyką, wydanie decyzji zobowiązaniowej (art. 28 ust. 1 w/w ustawy) jest zasadne jedynie w wypadku, gdy przedsiębiorca na wczesnym etapie postępowania o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów złoŜy wniosek o wydanie takiej decyzji wraz ze zobowiązaniem do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieŜenia naruszeniom, przy czym zobowiązanie to zostanie przez Prezesa UOKIK zaakceptowane. Wynika to z interpretacji wskazanego wyŜej art. 28 ust. 1, gdzie wskazano, iŜ wydanie takiej decyzji następuje w sytuacji uprawdopodobnienia naruszenia przepisów ustawy, a zatem bez przeprowadzenia postępowania dowodowego. W ocenie Prezesa UOKIK, wydanie decyzji zobowiązaniowej moŜliwe było jedynie w odniesieniu do postawionych Meritum Polska zarzutów w Postanowieniu o wszczęciu postępowania, określonych w pkt I. III, IV, V, VI, gdyŜ Meritum Polska złoŜył wniosek o wydanie decyzji zobowiązaniowej wraz ze zobowiązaniem do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieŜenia naruszeniom w odniesieniu do zarzutów wymienionych w pkt I, II, III, IV, V, VI. Zatem zakresem decyzji zobowiązaniowej nie mogły zostać objęte zarzuty wymienione w pkt VII i VIII Postanowienia w wszczęciu postępowania o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. Natomiast jeŜeli chodzi o zarzut z pkt II w.w Postanowienia o wszczęciu, to wprawdzie był on objęty wnioskiem Meritum Polska o wydanie decyzji zobowiązaniowej oraz przedsiębiorca złoŜył zobowiązanie do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieŜenia naruszeniom w tym zakresie, jednakŜe Prezes UOKIK, nie przyjął tego zobowiązania, jako nie spełniającego funkcji zapobieŜenia dalszemu naruszeniu. W związku z powyŜszym zakresem rozstrzygnięcia niniejszej decyzji nie są objęte zarzuty z pkt II, VII i VIII Postanowienia o wszczęciu postępowania, co wymaga wydania w niniejszej sprawie decyzji częściowej obejmującej zarzuty z pkt I, III, IV, V. i VI w.w Postanowienia . W ocenie Prezesa UOKIK, samodzielny charakter kaŜdego z w.w naruszeń wskazuje, iŜ w zakresie dotyczącym zarzutów w pkt I, III, IV, V, VI Postanowienia o wszczęciu postępowania administracyjnego, mogą one stanowić przedmiot odrębnego rozstrzygnięcia. Przepis art. 104 § 2 k.p.a stanowi, Ŝe decyzje rozstrzygają istotę sprawy w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji, natomiast art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie postępowania prowadzonego przez Prezesa UOKIK, w sprawach nieuregulowanych w ustawie o ochronie o ochronie konkurencji i konsumentów odsyła do przepisów k.p.a. Z uwagi na to, zasadnym było wydanie przez Prezesa UOKIK decyzji częściowej w rozumieniu art. 104 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania 35 administracyjnego (Dz.U. 2013 nr 267 tj.), w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów . W tym miejscu odnieść się naleŜy do podniesionego przez Meritum Polska na etapie ustosunkowania się do Postanowienia o wszczęciu postępowania o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów zarzutu naruszenia § 5 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej Delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 107 poz. 887) oraz wniosku o przekazanie przedmiotowej sprawy do prowadzenia przez Delegaturę UOKIK w Poznaniu – właściwą miejscowo z uwagi na w.w § 5 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej Delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W ocenie Prezesa UOKIK przeprowadzone postępowanie administracyjne jak i wydana decyzja są wolne od braków proceduralnych w postaci naruszenia § 5 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Radcy Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej Delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 107 poz. 887). Przepis powyŜszy ustanawia zasadę, iŜ postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów prowadzi delegatura miejscowo właściwa ze względu na siedzibę przedsiębiorcy stosującego praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. PoniewaŜ siedziba Meritum Polska sp z o.o. jest w Poznaniu, to zgodnie z w.w przepisem rozporządzenia właściwa miejscowo do prowadzenia postępowania byłaby, na podstawie § 1 pkt 7) rozporządzenia Delegatura UOKiK w Poznaniu. Jednocześnie jednak ust. 2 w.w przepisu stanowi, iŜ jeŜeli praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów ujawniają się na całym lub znacznej części rynku krajowego, właściwy w tych sprawach jest Prezes Urzędu – Centrala w Warszawie. Zgodnie z treścią art. 33 ust. 4, 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Delegatury Urzędu oprócz spraw naleŜących do ich właściwości mogą załatwiać inne sprawy przekazane im przez Prezesa Urzędu, jak równieŜ w szczególnie uzasadnionych przypadkach Prezes Urzędu moŜe sprawę naleŜącą do właściwości delegatury przejąć lub przekazać do załatwienia innej delegaturze Urzędu a sprawę naleŜącą do swojej właściwości przekazać do załatwienia wskazanej delegaturze. Stąd, w związku z obszarem kraju objętym działalnością Meritum Polska właściwym do prowadzenia postępowania o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów był Prezes Urzędu – Centrala w Warszawie, który w oparciu o w.w przepisy art. 33 ust. 4 i 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z § 5 ust.2 wskazanego wyŜej rozporządzenia wydał w dniu 18 czerwca 2013r. Dyrektorowi Delegatury UOKIK w Lublinie UpowaŜnienie do podpisywania dokumentów wydawanych w toku postępowania jak teŜ do wydania decyzji kończącej postępowanie przeciwko Meritum Polska Sp. z o.o. zaś Delegaturę UOKiK w Lublinie upowaŜnił do prowadzenia postępowania przeciwko Meritum Polska o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. Zatem z formalnego punktu widzenia Delegatura UOKIK w Lublinie została prawidłowo umocowana do prowadzenia w.w postępowania i wydania decyzji przeciwko Meritum Polska. Wskazać równieŜ naleŜy na bezzasadność powołania się przez Meritum Polska na naruszenie art. 8 kpa (zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organu Państwa) – wobec braku skonkretyzowania na czym miałoby polegać naruszenie tej zasady 36 wskutek prowadzenia postępowania przez Delegaturę w Lublinie a nie Delegaturę w Poznaniu, jak równieŜ wyraŜonej w art. 10 kpa zasadę czynnego udziału strony w Postępowaniu, poprzez naraŜenie strony na nadmiernie wysokie koszty związane z koniecznością dojazdu do siedziby Delegatury UOKIK w Lublinie w celu zapoznania się z aktami. Zapoznanie się strony z aktami postępowania moŜe być realizowane w róŜny sposób a przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów swojego udziału w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez Prezesa UOKIK przeciwko temu przedsiębiorcy. Skoro dla przedsiębiorcy koszt przejazdu tam i z powrotem z Poznania do Lublina to koszt nadmierny, moŜe wybrać inny, mniej kosztowny sposób na zapoznanie się z aktami, jak choćby zlecenie pełnomocnikowi substytucyjnemu na terenie Lublina wykonanie fotokopii materiału dowodowego. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. - od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie- Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Lublinie . Otrzymuje: 1) Meritum Polska sp. z o.o. Ul. Bukowska 12 60-810 Poznań Z upowaŜnienia Prezesa UOKIK Dyrektor Delegatury UOKIK w Lublinie Ewa Wiszniowska