RLU-9/2013

1 Lublin , dnia 28 czerwca 2013 r. RLU -61- 35/12/MW p.o. DECYZJA częściowa nr RLU 9/2013 Stosownie do art. 33 ust. 4 i 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50 poz. 331 ze zm.) oraz art. 104 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 1960 Nr 30 poz. 168) w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50 poz. 331 ze zm.), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo - Kredytowej Piast z siedzibą w Tychach - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów I. na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50 poz. 331 ze zm.) wobec uprawdopodobnienia, w toku postępowania o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów, stosowania przez Spółdzielczą Kasę Oszczędnościowo- Kredytową Piast z siedzibą w Tychach praktyki określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ww. ustawy, polegającej na stosowaniu we wzorcach : a) Umowy pożyczki odnawialnej LPP b) Umowy pożyczki „pożyczka konsolidacyjna” c) Umowy pożyczki konsumpcyjnej d) Umowy pożyczki „pożyczka na spłatę” e) Umowy „pożyczka mieszkaniowa ” (cel mieszkaniowy) f) Umowy „pożyczka mieszkaniowa ” (cel: remont, wyposażenie, inny) g) Umowy „pożyczka mieszkaniowa konsolidacyjna” postanowienia o treści: „ Pożyczka oprocentowana jest według zmiennej stopy procentowej ustalonej przez Zarząd SKOK, wynoszącej w dniu zawarcia umowy …% w skali roku. Stopa procentowa może ulegać zmianom w okresie trwania umowy pożyczki w przypadku zmiany co najmniej jednego z następujących parametrów: a. stóp procentowych Narodowego Banku Polskiego, b. rentowności bonów skarbowych, obligacji Skarbu Państwa, c. oprocentowania lokat międzybankowych (stawek WIBOR/WIBID), d. wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym GUS PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK WLUBLINIE ul. Ochotnicza 10, 20-012 LUBLIN Tel. (0-81) 532-35-31, 532-54-48, Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl 2 oraz w zakresie wynikającym ze zmian tych parametrów ” - które to postanowienie może być wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r.- Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43 poz. 296, z późn. zm. ) oraz po przyjęciu zobowiązania złożonego przez Spółdzielczą Kasę Oszczędnościowo - Kredytową Piast z siedzibą w Tychach, do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom nakłada się na Spółdzielczą Kasę Oszczędnościowo - Kredytową Piast z siedzibą w Tychach obowiązek wykonania złożonych zobowiązań, poprzez : 1. zastąpienie w terminie 2 miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji we wszystkich stosowanych wzorcach umownych postanowienia o treści: „ Pożyczka oprocentowana jest według zmiennej stopy procentowej ustalonej przez Zarząd SKOK, wynoszącej w dniu zawarcia umowy …% w skali roku. Stopa procentowa może ulegać zmianom w okresie trwania umowy pożyczki w przypadku zmiany co najmniej jednego z następujących parametrów: a. stóp procentowych Narodowego Banku Polskiego, b. rentowności bonów skarbowych, obligacji Skarbu Państwa, c. oprocentowania lokat międzybankowych (stawek WIBOR/WIBID), d. wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym GUS, oraz w zakresie wynikającym ze zmian tych parametrów ” postanowieniem o treści: „ Pożyczka oprocentowana jest według zmiennej stopy procentowej ustalonej przez Zarząd SKOK wynoszącej w dniu zawarcia umowy…% w skali roku. Stopa procentowa ulegnie zmianie w okresie trwania umowy pożyczki na skutek zmian stopy lombardowej Narodowego Banku Polskiego. Po zakończeniu każdego kwartału kalendarzowego SKOK PIAST dokona zmiany oprocentowania w wysokości różnicy pomiędzy wysokością stopy lombardowej Narodowego Banku Polskiego obowiązującej w ostatnim dniu bieżącego kwartału kalendarzowego i w ostatnim dniu kwartału poprzedzającego. Zmiana nastąpi z ostatnim dniem trzydziestojednodniowego terminu liczonego od pierwszego dnia roboczego kolejnego kwartału kalendarzowego” ; 2. przekazanie konsumentom, którzy zawarli umowy pożyczki wg wzorca umowy zawierającego zakwestionowane postanowienie, pisma z informacją o możliwości aneksowania wymienionych umów pożyczki w terminie 2 miesięcy od dnia uprawomocniania się decyzji. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) nakłada się na Spółdzielczą Kasę Oszczędnościowo - Kredytową Piast z siedzibą w Tychach, obowiązek złożenia, w terminie do 4 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, 3 poprzez złożenie informacji zawierającej : 1) kopię sześciu losowo wybranych umów pożyczki zawartych w oparciu o nowe wzorce umowne, o ile takie umowy zostaną zawarte; 2) dowodów nadania do konsumentów, którzy zawarli umowy pożyczki w oparciu o wzorce umowy zawierające zakwestionowane postanowienie, pism z informacjami o możliwości aneksowania zawartych umów pożyczki. Uzasadnienie Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura w Lublinie (dalej: Prezes Urzędu) wszczął z urzędu postępowanie wyjaśniające sygn. akt RLU- 405-06/2012/PM, mające na celu wstępne ustalenie, czy kredytodawca: Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo - Kredytowa Piast z siedzibą w Tychach (dalej: Kasa lub SKOK) stosuje – we wzorcach umów o kredyt konsumencki (z wyłączeniem umów o karty kredytowe) – postanowienia naruszające obowiązujące przepisy, uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) – zwanej dalej ustawą o ochronie (…) lub podjęcie działań przewidzianych w odrębnych ustawach. W toku postępowania, Prezes Urzędu przeanalizował przedłożone przez Kasę wzorce umów, tj.: a) Umowy pożyczki odnawialnej LPP; b) Regulamin udzielania pożyczki odnawialnej; c) Umowy pożyczki „pożyczka konsolidacyjna”; d) Umowy pożyczki konsumpcyjnej; e) Regulamin udzielania kredytów i pożyczek konsumpcyjnych; f) Umowy pożyczki „pożyczka na spłatę”; g) Umowy „pożyczka mieszkaniowa” (cel mieszkaniowy); h) Umowy „pożyczka mieszkaniowa” (cel: remont, wyposażenie, inny); i) Umowy „pożyczka mieszkaniowa konsolidacyjna”; oraz przykładowe umowy zawarte w oparciu o w/w wzorce wraz z formularzami informacyjnymi przekazanymi konsumentom na etapie przedkontraktowym. Analiza materiałów, zgromadzonych w postępowaniu wyjaśniającym, dała podstawy do wszczęcia w dniu 23 listopada 2012 r. Postanowieniem nr 237/2012 na podstawie art. 49 ust.1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 z późn. zm.) z urzędu postępowania administracyjnego przeciwko Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo – Kredytowej Piast z siedzibą w Tychach, w związku z zarzutem : I. naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, poprzez stosowanie we wzorcach: a) Umowy pożyczki odnawialnej LPP; b) Umowy pożyczki „pożyczka konsolidacyjna”; c) Umowy pożyczki konsumpcyjnej; d) Umowy pożyczki „ pożyczka na spłatę”; e) Umowy „pożyczka mieszkaniowa” (cel mieszkaniowy); 4 f) Umowy „pożyczka mieszkaniowa” (cel: remont , wyposażenie, inny); g) Umowy „pożyczka mieszkaniowa konsolidacyjna” postanowienia o treści: „ Pożyczka oprocentowana jest według zmiennej stopy procentowej ustalonej przez Zarząd SKOK, wynoszącej w dniu zawarcia umowy …% w skali roku. Stopa procentowa może ulegać zmianom w okresie trwania umowy pożyczki w przypadku zmiany co najmniej jednego z następujących parametrów: a. stóp procentowych Narodowego Banku Polskiego b. rentowności bonów skarbowych, obligacji Skarbu Państwa, c. oprocentowania lokat międzybankowych (stawek WIBOR/WIBID), d. wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym GUS, oraz w zakresie wynikającym ze zmian tych parametrów ” - co może być uznane za stosowanie postanowienia wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r.- Kodeks Postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43 poz. 296, z późn. zm. ), a zatem stanowić praktykę z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 z późn. zm.). II. naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, poprzez:: 1. bezprawne działanie polegające na wprowadzeniu w błąd: - co do wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, poprzez prezentowanie informacji o jej wysokości wyliczonej przy błędnym założeniu, że kredytowane koszty kredytu powinny zostać uwzględnione w kwocie wypłaty, o której mowa w załączniku nr 4 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. 2011 Nr 201 poz.1181 ze zm.) oraz - co do proporcji pomiędzy całkowitym kosztem kredytu a całkowitą kwotą kredytu, poprzez prezentowanie informacji o całkowitej kwocie kredytu obliczonej przy założeniu, że powinna ona uwzględniać kredytowane koszty kredytu, co może stanowić nieuczciwą praktykę rynkową w rozumieniu art. 5 ust. 1 i 3 pkt 5) w związku z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowych (Dz. U. nr 171 poz. 1206) tj. praktykę z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3) ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 z późn. zm.); 2. bezprawne działanie, polegające na zastrzeżeniu w Formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego, iż informacja zamieszczona w formularzu zachowuje ważność w dniu wypełnienia formularza i w dniu następnym, co z uwagi na zbyt krótki termin ważności informacji, może stanowić o naruszeniu art. 17 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010r. Nr 220, poz.1447 t.j.), tj. praktykę z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 z późn. zm.). III. naruszenie zbiorowych interesów konsumentów poprzez bezprawne działanie, polegające na pobieraniu odsetek od kredytowanych kosztów kredytu – w przypadku odstąpienia od umowy przez konsumenta, co może stanowić naruszenie art. 54 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2011r. Nr 5 201, poz.1181 ze zm), a zatem praktykę z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 z późn. zm.). Ustosunkowując się do postawionych zarzutów, Kasa w odpowiedzi na wszczęcie postępowania o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów pismem z dnia 12 grudnia 2012 r. oraz z dnia 21 grudnia 2012 r. w odniesieniu do pierwszego z przedstawionych zarzutów, oznaczonych w Postanowieniu o wszczęciu postępowania o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów, jako pkt I wniosła o: 1. wydanie decyzji na mocy art. 28 ustawy o ochronie (…) tj. decyzji zobowiązującej Kasę do podjęcia działań zmierzających do usunięcia praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wobec uprawdopodobnienia praktyki zarzuconej Kasie w pkt I . Ustosunkowując się do treści postawionego jej zarzutu odnośnie postanowienia o treści: „ Pożyczka oprocentowana jest według zmiennej stopy procentowej ustalonej przez Zarząd SKOK, wynoszącej w dniu zawarcia umowy …% w skali roku. Stopa procentowa może ulegać zmianom w okresie trwania umowy pożyczki w przypadku zmiany co najmniej jednego z następujących parametrów: a. stóp procentowych Narodowego Banku Polskiego, b. rentowności bonów skarbowych, obligacji Skarbu Państwa, c. oprocentowania lokat międzybankowych (stawek WIBOR/WIBID), d. wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym GUS, oraz w zakresie wynikającym ze zmian tych parametrów ” uznała zasadność zarzutu, twierdząc, że zostało uprawdopodobnione, iż do Rejestru niedozwolonych postanowień wzorców umownych wpisane jest postanowienie o treści zbliżonej do treści kwestionowanego postanowienia. Nawiązując do wyjaśnień złożonych w postępowaniu wyjaśniającym, z których wynika, że procedura zmiany tego postanowienia została już wszczęta, bowiem w dniu 25 października 2012 r. Zebranie Przedstawicieli dokonało zmiany Statutu w zakresie wymaganym do usunięcia uprawdopodobnionych naruszeń, podała, iż zmiana taka musi zostać zarejestrowana przez sąd rejonowy a dopiero po zarejestrowaniu przez sąd, Kasa będzie mogła przystąpić do prac związanych ze zmianą kwestionowanego postanowienia. Kasa wskazała, iż do dnia 21 grudnia 2012 r. przedstawi propozycje zmiany brzmienia nowej klauzuli. Kasa do swoich wyjaśnień załączyła Uchwałę z dnia 25 października 2012 r. z zebrania Przedstawicieli o zmianie Statutu Uczestnika, wniosek o zmianę danych podmiotu w rejestrze przedsiębiorców z dnia 06.11.2012 r. wraz ze zwrotnym potwierdzeniem jego odbioru. Kasa wyjaśniła, iż w przypadku, gdyby wprowadziła nowe wzorce umów pomimo braku niezbędnej zmiany statutu (w którym ustalane są zasady obliczania oprocentowania i sposobu zmiany pożyczek), to naraziłaby się na zarzut nieważności takiego działania. W/w uchwała wprowadzająca zmiany, a będąca jednocześnie sprzeczną ze statutem, zostałaby bez wątpienia uchylona przez sąd, a jej ważność ustałaby ex tunc. Takie rozwiązanie byłoby przejawem wadliwego i nieodpowiedzialnego ustanawiania zasad i sprzeciwiałoby się regułom pewności 6 obrotu gospodarczego. Wszystkie umowy pożyczkowe powróciłyby do pierwotnej treści, albowiem zmiany umów byłyby bezskuteczne. Ponadto takie działanie miałoby negatywny wpływ na pożyczkobiorców, ponieważ wprowadziłoby niepotrzebny zamęt oraz swojego rodzaju dezinformację. Pismem z dnia 21 grudnia 2012 r. Kasa poinformowała Prezesa Urzędu, iż w odniesieniu do w/w postanowienia proponuje klauzulę o treści: „ Pożyczka oprocentowana jest według zmiennej stopy procentowej ustalonej przez Zarząd SKOK wynoszącej w dniu zawarcia umowy…% w skali roku. Stopa procentowa ulegnie zmianie w okresie trwania umowy pożyczki na skutek zmian stopy lombardowej Narodowego Banku Polskiego. Po zakończeniu każdego kwartału kalendarzowego SKOK PIAST dokona zmiany oprocentowania w wysokości różnicy pomiędzy wysokością stopy lombardowej Narodowego Banku Polskiego obowiązujące w ostatnim dniu bieżącego kwartału kalendarzowego i w ostatnim dniu kwartału poprzedzającego. Zmiana nastąpi z ostatnim dniem trzydziestojednodniowego terminu liczonego od pierwszego dnia roboczego kolejnego kwartału kalendarzowego ”. Zgodnie z opinią Kasy, przedstawiony sposób dokonywania zmiany wysokości oprocentowania, został skonstruowany w sposób jednoznaczny. Ponadto w ocenie Kasy, umożliwia on wyliczenie stopy procentowej jeszcze przed wprowadzeniem zmiany wysokości oprocentowania przez każdego konsumenta, jako że zmiana ta opiera się na różnicy dwóch sum. W kolejnych pismach z dnia 19 marca 2013 r., z dnia 16 kwietnia 2013 r. oraz z dnia 13.05.2013 r. Kasa doprecyzowała swoje zobowiązanie wskazując, że w terminie 2 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji, umowy pożyczki zawierane w oparciu o wzorce umowne opierać się będą na zmodyfikowanej klauzuli w podanym wyżej brzemieniu. W odniesieniu do konsumentów, którzy zawarli umowy zawierające kwestionowane klauzule umowne, uczestnik zobowiązuje się w terminie 2 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji do podjęcia niezwłocznych działań usuwających naruszenie zbiorowych intersów konsumentów, poprzez zaproponowanie im aneksowania zawartych umów. SKOK do pisma z dnia 16 kwietnia 2013 r. załączył wzorce : - umowy pożyczki nr; - umowy pożyczki konsumenckiej nr; - umowy pożyczki konsumenckiej na spłatę pożyczki / kredytów ; - umowy pożyczki konsumenckiej - mieszkaniowej na spłatę pożyczki / kredytów; - umowy pożyczki konsumenckiej - konsolidacyjnej; - umowy pożyczki konsumenckiej - konsolidacyjnej, mieszkaniowej; - umowy pożyczki odnawialnej LPP ( kredyt konsumencki), dokumentując w ten sposób, iż nowe wzorce zawierające zmienione postanowienie zostały już opracowane. Tym samym pismem, SKOK złożył informację o wysokości przychodu za rok 2012 oraz załączył, na potwierdzenie złożonej informacji o wysokości przychodu za ostatni rok obrotowy, kserokopię (poświadczoną za zgodności z oryginałem) Zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych CIT 8 oraz informację o wysokości obrotu, wyliczonego zgodnie z zasadami opisanymi w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 17 lipca 2007 roku w sprawie sposobu obliczania obrotu przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji (Dz.U. 2007 Nr 134 poz. 935). SKOK złożył również wniosek o ograniczenie pozostałym stronom postępowania administracyjnego prawa wglądu do materiału dowodowego w zakresie załączonej deklaracji podatkowej, przedkładając również wersję deklaracji podatkowej CIT 8 nie zawierającej informacji stanowiących tajemnice przedsiębiorstwa. Dodatkowo SKOK wniósł o ograniczenie pozostałym stronom postępowania prawa wglądu do materiału dowodowego w zakresie analizy zasadności terminu ważności formularza informacyjnego, dołączonej do pisma przedsiębiorcy z dnia 12.12.2012 r. Prezes Urzędu, Postanowieniem nr 108 z dnia 26 kwietnia 2013 r. na wniosek Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo – Kredytowej PIAST z siedzibą w Tychach ograniczył stronom postępowania wygląd do materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym RLU-61-35/2012/MW, w zakresie: 1) Załącznika do pisma przedsiębiorcy z dnia 12.12.2012 r. pt. Ocena terminu ważności dokumentu „Formularz informacyjny”; 2) Załącznika do pisma przedsiębiorcy z dnia 16.04.2013 r. zawierającego Zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych CIT 8 Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo – Kredytowej PIAST z siedzibą w Tychach za rok obrachunkowy 01.10.2012 – 31.12.2012. Prezes Urzędu zawiadomił SKOK o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w odniesieniu do zarzutu zawartego w Postanowieniu o wszczęciu postępowania w pkt I. Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo - Kredytowa PIAST z siedzibą w Tychach jest spółdzielnią wpisaną do rejestru przedsiębiorców KRS pod numerem 0000018970. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo - kredytowych (Dz. U. z 2012r., poz. 855), celem Kasy jest gromadzenie środków pieniężnych wyłącznie swoich członków, udzielanie im pożyczek i kredytów, przeprowadzanie na ich zlecenie rozliczeń finansowych oraz pośredniczenie przy zawieraniu umów ubezpieczenia. Kasa udzielając pożyczek / kredytów swoim członkom, którymi są osoby fizyczne, posługuje się opracowanymi przez siebie wzorcami umów pożyczki , które są jednakowe dla danego typu określonej pożyczki oraz wzorcami Regulaminów udzielania pożyczki , które stanowią załącznik do umowy pożyczki. W okresie od 2003 r., Kasa stosowała we wzorcach umownych: a) Umowy pożyczki odnawialnej LPP b) Umowy pożyczki „pożyczka konsolidacyjna” c) Umowy pożyczki konsumpcyjnej d) Umowy pożyczki „ pożyczka na spłatę” e) Umowy „pożyczka mieszkaniowa” (cel mieszkaniowy) f) Umowy „pożyczka mieszkaniowa” (cel: remont, wyposażenie, inny) 8 g) Umowy „pożyczka mieszkaniowa konsolidacyjna” postanowienie o treści: „ Pożyczka oprocentowana jest według zmiennej stopy procentowej ustalonej przez Zarząd SKOK, wynoszącej w dniu zawarcia umowy …% w skali roku. Stopa procentowa może ulegać zmianom w okresie trwania umowy pożyczki w przypadku zmiany co najmniej jednego z następujących parametrów: a. stóp procentowych Narodowego Banku Polskiego, b. rentowności bonów skarbowych, obligacji Skarbu Państwa, c. oprocentowania lokat międzybankowych (stawek WIBOR/WIBID), d. wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym GUS, oraz w zakresie wynikającym ze zmian tych parametrów ”. Kasa w okresie od 1 stycznia 2011 r. do dnia 18 grudnia 2011 r. udzieliła pożyczek /kredytów xxx członkom, w okresie od 19 grudnia 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. udzieliła pożyczek / kredytów xxx członkom, w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 30 listopada 2012 r. udzieliła pożyczek / kredytów xxx członkom. Do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r.- Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43 poz. 296, z późn. zm. ) pod nr 3016 , na mocy wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 09.04.2009 r. sygn. akt XVII AmC 959/09 wpisane jest postanowienie o treści: „Kredyt oprocentowany jest według zmiennej stopy procentowej obowiązującej w okresach, za które naliczane są odsetki. Wysokość ustalonego oprocentowania może ulec zmianie w przypadku zmiany o co najmniej 0,25 punktu procentowego jednego z niżej wymienionych czynników: 1/ stawek WIBOR, 2/ stopy procentowej bonów skarbowych 52-tygodniowych, 3/ stopy redyskonta weksli NBP, 4/ stopy procentowej kredytu lombardowego NBP, 5/ wysokości stopy rezerw obowiązkowych. Zmiana wysokości oprocentowania następuje z dniem wejścia w życie w bankach Uchwały Zarządu Banku zmieniającej wysokość stopy procentowej” W toku postępowania Kasa przyznała, że w/w stosowane przez nią postanowienie we wzorcach umownych jest tożsame, co do skutków dla konsumentów z postanowieniem wpisanym do Rejestru pod nr 3016, zatem jest uprawdopodobniony zarzut naruszenia przez Kasę art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie (….). W związku z tym, Kasa złożyła wniosek o wydanie wobec niej, w zakresie zarzutu oznaczonego w pkt I, decyzji w oparciu o art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (…) zobowiązując się do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzuconemu jej naruszeniu. Zobowiązanie SKOK Piast dotyczyło: 1. zastąpienia kwestionowanego postanowienia, dotyczącego zmiany wysokości stóp procentowych kredytu / pożyczki w terminie 2 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji, zamieszczonego we wzorcach umów: a) Umowy pożyczki odnawialnej LPP b) Umowy pożyczki „pożyczka konsolidacyjna” c) Umowy pożyczki konsumpcyjnej d) Umowy pożyczki „ pożyczka na spłatę” e) Umowy „pożyczka mieszkaniowa” (cel mieszkaniowy) 9 f) Umowy „pożyczka mieszkaniowa” (cel: remont, wyposażenie, inny) g) Umowy „pożyczka mieszkaniowa konsolidacyjna” postanowieniem o treści: „Pożyczka oprocentowana jest według zmiennej stopy procentowej ustalonej przez Zarząd SKOK wynoszącej w dniu zawarcia umowy…% w skali roku. Stopa procentowa ulegnie zmianie w okresie trwania umowy pożyczki na skutek zmian stopy lombardowej Narodowego Banku Polskiego. Po zakończeniu każdego kwartału kalendarzowego, SKOK dokona zmiany oprocentowania w wysokości różnicy pomiędzy wysokością stopy lombardowej Narodowego Banku Polskiego obowiązującej w ostatnim dniu bieżącego kwartału kalendarzowego i ostatnim dniu kwartału poprzedzającego. Zmiana nastąpi z ostatnim dniem trzydziestojednodniowego terminu liczonego od pierwszego dnia roboczego kolejnego kwartału kalendarzowego ” . 2.SKOK zobowiązała się do wysłania w terminie 2 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji do konsumentów z którymi są zawarte umowy pożyczki wg wzorca umowy zawierającego kwestionowane postanowienie pisma informacyjne z propozycją aneksowania zawartych umów. Prezes Urzędu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1 tej ustawy, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. W decyzji tej, jak wynika z art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Przytoczony powyżej przepis, jako przesłankę warunkującą możliwość wydania decyzji wskazuje: uprawdopodobnienie, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz zobowiązanie się przedsiębiorcy, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. W niniejszym postępowaniu, wymaga zatem rozważenia, czy wskazane warunki zaistniały w odniesieniu do działań i zobowiązań SKOK w siedzibą Tychach, a ponadto, czy w przypadku ich wystąpienia uzasadnione jest przyjęcie zobowiązania strony postępowania i wydanie przez Prezesa Urzędu decyzji na podstawie art. 28 ust.1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z przyjętą przez Prezesa Urzędu praktyką, wydanie decyzji zobowiązaniowej (art. 28 ust. 1 w/w ustawy) jest zasadne jedynie w wypadku, gdy przedsiębiorca na wczesnym etapie postępowania o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów złoży wniosek o wydanie takiej decyzji wraz ze 10 zobowiązaniem do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom. Wynika to z interpretacji wskazanego wyżej art. 28 ust. 1, gdzie wskazano, iż wydanie takiej decyzji następuje w sytuacji uprawdopodobnienia naruszenia przepisów ustawy, a zatem bez przeprowadzenia postępowania dowodowego. Powyższe przesłanki zostały spełnione w niniejszej sprawie w odniesieniu do zarzutu postawionego SKOK, określonego w pkt I Postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Analiza akt sprawy zebranych w toku postępowania wykazała, iż w zakresie zarzutu możliwości stosowania postanowień wzorców umów, wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (pkt I) okoliczności naruszenia zostały dostatecznie wyjaśnione i nie ma potrzeby kontynuowania w tym zakresie postępowania dowodowego. Ponadto jego samodzielny charakter wskazuje, iż może stanowić przedmiot odrębnego rozstrzygnięcia. Przepis art. 104 § 2 k.p.a stanowi, że decyzje rozstrzygają istotę sprawy w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji, natomiast art. 83 ustawy o ochronie (…) w zakresie postępowania prowadzonego przez Prezesa Urzędu, w sprawach nieuregulowanych w ustawie o ochronie (…) odsyła do przepisów k.p.a. Z uwagi na to, zasadnym było wydanie przez Prezesa Urzędu decyzji częściowej w rozumieniu art. 104 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania administracyjnego (Dz.U. 2013 nr 267 tj.), dalej zwaną k.p.a., w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50 poz. 331 ze zm.). W następnej kolejności, zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w przedmiotowej sprawie niezbędne jest ustalenie, czy doszło do zagrożenia naruszenia interesu publicznoprawnego oraz uprawdopodobnienie stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów zarzucanej SKOK, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 tej ustawy. Naruszenie interesu publicznoprawnego Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ochrona interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowana w ramach działań Prezesa Urzędu jest prowadzona w interesie publicznym. Podstawą ingerencji Prezesa Urzędu jest uprzednie ustalenie, że doszło do naruszenia interesów zbiorowości, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 maja 2001 r. sygn. akt I CKN 1217/98 stwierdził, że w odniesieniu do konsumentów ustawa chroni ich interesy, jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym a nie indywidualnym czy nawet grupowym w rozumieniu sumy indywidualnych interesów konsumentów. Działaniami antykonsumenckimi są więc jedynie takie działania, które dotykają sfery interesów szerszego kręgu uczestników rynku. W ocenie Prezesa Urzędu, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny. Wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy skorzystali lub mogli skorzystać z oferty Kasy w zakresie udzielanych pożyczek/kredytów. Działania Kasy nie dotyczą więc interesów poszczególnych 11 osób, których sprawy miałyby charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, ale kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna. Naruszenie interesu publicznoprawnego, tym samym przejawia się w naruszeniu zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie, istnieje więc możliwość poddania zachowania Kasy dalszej ocenie pod kątem stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Uprawdopodobnienie naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów W przedmiotowym postępowaniu jednym z zarzutów, jaki Prezes Urzędu postawił SKOK Piast był zarzut stosowania praktyk naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na stosowaniu postanowienia wzorców umów, które zostało wpisane do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…). Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 tej ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Tym samym dla uprawdopodobnienia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest wykazanie kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: 1) działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, 2) noszące znamiona bezprawności, w tym poprzez stosowanie postanowienia wzorca umowy, które zostało wpisane do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., 2) godzące w zbiorowe interesy konsumentów. Ad 1) Stosownie do art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy, rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (…). Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą w dniu złożenia wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej lub po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym. Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Zdaniem Prezesa Urzędu, działalność SKOK polegająca na gromadzeniu środków pieniężnych członków, udzielaniu im pożyczek i kredytów, spełnia kryteria działalności gospodarczej, o jakich mowa w ww. przepisach. Jest to bowiem 12 działalność wykonywana w sposób zawodowy, stały i powtarzalny oraz zarobkowy. Charakter wykonywanej działalności przesądza więc o uznaniu, że SKOK posiada status przedsiębiorcy w świetle przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Oznacza to zarazem, że SKOK jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W konsekwencji jego działania podlegają kontroli z punktu widzenia przepisów tej ustawy. Jedynie na marginesie należy zauważyć, że obowiązująca obecnie ustawa o spółdzielczych kasach oszczędnościowo - kredytowych nie zawiera przepisów stanowiących, że działalność kas ma charakter niezarobkowy (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2011 r. sygn. akt III CZP 125/10 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2012 r. sygn. akt VI ACa 333/12). W związku z powyższym, Prezes Urzędu stwierdził, że pierwsza przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez SKOK praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) została spełniona. Ad 2) Bezprawność tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym. Porządek prawny obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt XVII AmA 45/07). Bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. Porządek prawny, którego naruszenie może skutkować naruszeniem artykułu 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów. Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Tym samym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem (por. wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 czerwca 2006 r. - sygn. akt XVII AmA 32/05). W art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawodawca wskazał natomiast przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów. Katalog ten nie jest wyczerpujący. Zatem oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów, za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Jak wyżej wskazano art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera przykładowy katalog bezprawnych działań naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. 13 Na mocy art. 479 45 § 1 k.p.c. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów jest obowiązany przesyłać Prezesowi Urzędu odpis każdego prawomocnego wyroku uwzględniającego powództwo o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone. Prezes Urzędu jest zobowiązany do prowadzenia Rejestru. Przepis art. 479 45 § 3 k.p.c. ustanawia zasadę tzw. formalnej jawności Rejestru, stanowiąc, że Rejestr jest jawny. Jawność ta oznacza, że Rejestr jest dostępny dla każdego zainteresowanego, czyli wszyscy mają do niego prawo wglądu. Skutkiem formalnej jawności Rejestru jest niemożność zasłaniania się nieznajomością dokonanych w nim wpisów. W Rejestrze tym przytacza się treść postanowień wzorców umowy uznanych przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone. Zgodnie z art. 479 43 k.p.c. od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do Rejestru, prawomocny wyrok ma skutek wobec osób trzecich. W ocenie Prezesa Urzędu, wpisanie postanowień do tego Rejestru oznacza zatem, że od tej chwili są one zakazane we wszystkich wzorcach umów. Zakaz stosowania postanowień wpisanych do Rejestru, dotyczy nie tylko tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu zapadł wyrok w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, lecz również innych przedsiębiorców z danej branży. Za takim ujęciem przemawia podstawowy cel postępowania w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, jakim jest usunięcie z obrotu postanowień, które Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym, bądź dobrymi obyczajami. Chodzi bowiem o to, by prawa i obowiązki przyszłych potencjalnych konsumentów nie były kształtowane na podstawie postanowień umownych, uznanych przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone. Ponadto, zdaniem Prezesa Urzędu, zakaz stosowania niedozwolonych postanowień wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., dotyczy także postanowień podobnych. Może zdarzyć się bowiem taka sytuacja, w której przedsiębiorca stosować będzie umowę, w której zawarte będą postanowienia, których istota jest taka sama, lecz konstrukcja gramatyczna, szyk wyrazów w zdaniu są różne. W związku z tym, zakazane jest też stosowanie postanowienia, którego zakres jest tożsamy z zakresem postanowienia wpisanego do tego Rejestru. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność tychże postanowień. Stanowisko Prezesa Urzędu znajduje uzasadnienie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. o sygnaturze akt III SZP 3/06 wskazał, iż stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Sąd Najwyższy uznał również, iż jeżeli Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna określone postanowienie za niedozwolone w wyniku przeprowadzonej kontroli abstrakcyjnej i zostanie ono wpisane do Rejestru, praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, w rozumieniu art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (obecnie art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów), dopuszcza się każdy z przedsiębiorców, który wprowadza do stosowanych postanowień zmiany o charakterze kosmetycznym, polegające na przykład na przestawieniu szyku wyrazów lub zmianie użytych wyrazów, jeżeli zmiany te nie prowadzą do zmiany istoty postanowień. 14 Bezprawność postanowienia wskazanego w pkt I sentencji niniejszej decyzji. Postanowienie zamieszczone przez SKOK we wzorcach : a) Umowy pożyczki odnawialnej LPP b) Umowy pożyczki „pożyczka konsolidacyjna” c) Umowy pożyczki konsumpcyjnej d) Umowy pożyczki „ pożyczka na spłatę” e) Umowy „pożyczka mieszkaniowa” (cel mieszkaniowy) f) Umowy „pożyczka mieszkaniowa” (cel: remont , wyposażenie , inny) g) Umowy „pożyczka mieszkaniowa konsolidacyjna” o treści: „ Pożyczka oprocentowana jest według zmiennej stopy procentowej ustalonej przez Zarząd SKOK, wynoszącej w dniu zawarcia umowy …% w skali roku. Stopa procentowa może ulegać zmianom w okresie trwania umowy pożyczki w przypadku zmiany co najmniej jednego z następujących parametrów: a. stóp procentowych Narodowego Banku Polskiego, b. rentowności bonów skarbowych, obligacji Skarbu Państwa, c. oprocentowania lokat międzybankowych (stawek WIBOR/WIBID), d. wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym GUS, oraz w zakresie wynikającym ze zmian tych parametrów ” może zostać uznane za tożsame, co do celu i skutku z postanowieniem wpisanym do Rejestru pod nr 3016 na mocy wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 09.04.2010 r. sygn. akt XVII AmC 959/09 o treści : „Kredyt oprocentowany jest według zmiennej stopy procentowej obowiązującej w okresach, za które naliczane są odsetki. Wysokość ustalonego oprocentowania może ulec zmianie w przypadku zmiany o co najmniej 0,25 punktu procentowego jednego z niżej wymienionych czynników: 1/ stawek WIBOR, 2/ stopy procentowej bonów skarbowych 52-tygodniowych, 3/ stopy redyskonta weksli NBP, 4/ stopy procentowej kredytu lombardowego NBP, 5/ wysokości stopy rezerw obowiązkowych. Zmiana wysokości oprocentowania następuje z dniem wejścia w życie w bankach Uchwały Zarządu Banku zmieniającej wysokość stopy procentowej”. Stanowisko SOKIK co do abuzywnego charakteru w/w postanowienia potwierdził Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku oddalającym apelację przedsiębiorcy od wyroku SOKIK z dnia 27 października 2010 r. (sygn. akt VI ACa 775/10) oraz Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 21 grudnia 2011 r. (sygn. akt I CSK 310/11) o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej przedsiębiorcy od w/w wyroku Sądu Apelacyjnego, w uzasadnieniu którego odwołał się do trafnych rozważań Sądu I instancji w zakresie nieprzewidywalności wysokości zmiany oprocentowania. Z uzasadniania wyroku SOKIK wynika, iż dokonał on oceny abuzywności ocenianego postanowienia zarówno pod kątem ustawowych uregulowań dotyczących działalności sektora bankowości, jak i wielkości grożących 15 konsumentom strat i niebezpieczeństw przy tak sformułowanych postanowieniach umownych. Zatem, skoro w myśl art. 76 ustawy Prawo Bankowe nałożono na przedsiębiorców działających w sektorze bankowości obowiązek zawarcia w umowie warunków zmiany stopy procentowej kredytu, nie wskazując na stopień szczegółowości tych danych to kwestia określenia warunków zmiany stopy procentowej winna być określona w umowie zawartej z konsumentem. Ustalenie zmiennej stopy oprocentowania, mimo iż umożliwia przeniesienie części ryzyka kredytodawcy związanej ze zmianami gospodarczymi na konsumenta, winno być unormowane w taki sposób, by w chwili zawarcia umowy konsument mógł dokonać oceny celowości i opłacalności zaciągnięcia kredytu, a w toku jego spłacania zmiany jego oprocentowania nie miały charakteru oderwanego od czynników wpływających na nie. „Tym samym stopień uszczegółowienia takiego postanowienia wpływa na powyższe uprawnienie konsumenta. Fakt, iż przedmiotowe postanowienie zawiera pojęcie "może ulec zmianie" powoduje, iż nie jest wiadome, czy nastąpi jakakolwiek zmiana wysokości oprocentowania kredytu - co pozostawia dowolnemu uznaniu przez bank zmiennych wynikających z tego postanowienia i ich wpływu na oprocentowanie udzielonego kredytu. Również fakt, iż nie jest wiadome, o ile wzrośnie oprocentowanie, albowiem postanowienie to odnosi się jedynie do wzrostu o określoną wartość punktu procentowego wskazanych czynników, nie zawierając informacji o sposobie wyliczenia nowego oprocentowania, powoduje, iż konsument nie ma możliwości dokonania analizy zasadności wprowadzenia tej zmiany, a tym samym nie jest w stanie ocenić jej zasadności. Powyższe potęguje fakt, iż każdorazowa "zmiana wysokości oprocentowania następuje z dniem wejścia w życie w bankach Uchwały Zarządu Banku zmieniającej wysokość stopy procentowej". Tym samym konsument o wysokości oprocentowania dowiaduje się post factum, nie mogąc dokonać swobodnej oceny. Nadto brak jest w kwestionowanej klauzuli nie tylko miary dokonywanych zmian (przez co np. przy wzroście jednego z czynników o 0,25 proc. oprocentowanie kredytu może wzrosnąć o 1 proc), ale nawet ich kierunku, przez co w zgodzie z jej literalnym brzmieniem możliwe byłoby np. podwyższenie oprocentowania kredytu, gdyby np. o 0,5 proc. spadła stopa redyskonta weksli NBP. Wreszcie, istnieje dziewięć różnych stawek WIBOR, przez co postanowienie to jest wysoce nieprecyzyjne, a zatem podatne na interpretację dokonywaną jednostronnie przez bank, a mającą na celu ochronę jego właśnie interesów” (wyrok SOKIK z dnia 09.04.2009 r. sygn. akt XVII AmC 959/09). Prezentowany w w/w orzeczeniu pogląd, iż: „Należy uznać, iż samo zastrzeżenie w umowie zmiennej stopy oprocentowania kredytu nie stanowi niedozwolonej klauzuli umownej w rozumieniu art. 385 1 k.c. Jednak sposób określenia przez bank warunków zmiany stopy procentowej kredytu może podlegać ocenie z punktu widzenia naruszenia interesów konsumenta i w tym zakresie banki powinny zachować szczególną staranność, w szczególności w odniesieniu do precyzyjnego, jednoznacznego i zrozumiałego dla konsumenta określenia tych warunków" jest wynikiem orzecznictwa zarówno Sądu Najwyższego, jak i Trybunału Konstytucyjnego (uchwała SN z 19.05.1992 r. [III CZP 50/92], OSP 1993, nr 6, poz. 119, wraz z glosą W. Pyzioła, uchwała SN z 6.03.1991 r. [III CZP 141/91], OSNC 16 1992, nr 6, poz. 90 oraz wyrok SN z 5.04.2002 r. [II CKN 933/99], niepubl. oraz orzeczenie TK z 15.12.1992 r. [K 6/92], OTK 1992, nr 2, poz. 27). Natomiast, w cyt. wyżej postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 2011 r. (sygn. akt I CSK 310/11), Sąd ten stwierdził, iż brak precyzyjnego określenia przez kredytodawcę przesłanek zmiany oprocentowania kredytu we wzorcu umownym, w każdym przypadku ocenić należy, jako rażąco naruszający interesy konsumentów oraz sprzeczny z dobrymi obyczajami. Zmiana stopy procentowej kredytu zależeć powinna od okoliczności obiektywnych, a nie od subiektywnej decyzji banku udzielającego kredytu. Nieprecyzyjne i niejednoznaczne sformułowanie przesłanek zmiany wysokości oprocentowania jednostronnie preferuje interes przedsiębiorcy (banku), który taki instrument pozostawia do swojej wyłącznej kompetencji. Sąd Najwyższy stwierdził, że w postępowaniu sądowym, którego przedmiotem jest abstrakcyjna kontrola klauzuli wzorca umowy, należy ją eliminować w każdym wypadku, gdy jest ona sformułowana niejednoznacznie. Uznał także, iż klauzula zmiennego oprocentowania, którą stosował bank jest niewątpliwie niedozwolona przez użycie w niej określenia "może ulec zmianie". W uzasadnieniu Sąd Najwyższy zarzucił kredytodawcy, że w rezultacie tego niejednoznacznego sformułowania nie jest wiadomo, czy nastąpi zmiana oprocentowania kredytu w razie nawet wystąpienia jednego czy kilku czynników. Nie można również stwierdzić, o ile zmieni się oprocentowanie, skoro omawiana klauzula dotyczy jedynie wzrostu o określoną wartość punktu procentowego wskazanych czynników, nie zawierając informacji o sposobie wyliczenia nowego oprocentowania. Nadto niedozwolony charakter tej klauzuli nie może budzić wątpliwości, skoro nie obliguje banku do obniżki stopy oprocentowania kredytu w wypadku zmiany czynnika bądź czynników na korzyść kredytobiorcy. Punktem odniesienia jest stałe oprocentowanie z dnia zawarcia umowy. Wprawdzie - na co zwrócił uwagę SN - samo zastrzeżenie przez bank zmiennej stopy procentowej kredytu nie stanowi niedozwolonej klauzuli wzorca umownego, niemniej sposób określenia przez bank warunków zmiany stopy procentowej kredytu podlega ocenie z punktu widzenia konsumenta. W tym zakresie, banki powinny zachować szczególną staranność w odniesieniu do precyzyjnego, jednoznacznego i zrozumiałego dla kontrahenta określenia tych warunków. Pomijając wielość i zmienność czynników (np. stawek WIBOR) należy zauważyć, że w zakwestionowanej klauzuli bank w żaden sposób nie ograniczył możliwości dokonywania zwyżek oprocentowania, jeżeli wystąpiła tylko zmiana o przynajmniej 0,25 punktu procentowego chociażby jednego z tych parametrów. Zabrakło też ograniczenia co do wysokości wzrostu, konkretyzacji wymienionych czynników i określenia ich relacji. Z racji powyższego oceniane przez Sąd postanowienie jest niedozwolonym postanowieniem umownym, o którym mowa w art.385 3 pkt 9) kc. bowiem przyznaje kontrahentowi konsumenta uprawnienie do dokonywania wiążącej interpretacji umowy. Z porównania postanowienia wpisanego do rejestru oraz postanowienia zakwestionowanego w niniejszym postępowaniu wynika, że zarówno postanowienie stosowane przez SKOK w Tychach, jak i postanowienie wpisane do Rejestru pod numerem 3016, pozostawia zupełną dowolność po stronie przedsiębiorcy w zakresie możliwości zmiany oprocentowania kredytu. Dodatkowo wprowadzone kryteria zmiany oprocentowania są nieprecyzyjne i niejednoznaczne. Dzięki temu umożliwiają 17 kontrahentowi konsumenta zmianę oprocentowania według własnego uznania i w dowolnie wybranym momencie, który uwzględniać będzie tylko interes ekonomiczny pożyczkodawcy. Zatem może być niekorzystny dla konsumenta, co rażąco narusza jego interesy ekonomiczne. W obydwu porównywanych postanowieniach nie wskazano konkretnych i precyzyjnych przesłanek, których zaistnienie warunkuje zmianę wysokości oprocentowania pożyczki / kredytu. Nie wskazano również ani proporcji, ani kierunku tych zmian. Wskazać również należy, że uprawnieniu pożyczkodawcy do podwyższania oprocentowania pożyczki / kredytu w ślad za podwyżkami wskaźników ekonomicznych powinno towarzyszyć uprawnienie konsumenta do żądania obniżenia go, gdy te same wskaźniki się obniżają. Dodatkowo obydwa postanowienia charakteryzują się na tyle wysokim stopniem ogólności, że uniemożliwiają konsumentowi faktyczną ocenę, czy ewentualnej zmiany dokonano należycie. W związku z powyższym, Prezes Urzędu uznał, że zakres postanowienia wpisanego do Rejestru pod numerem 3016 może być tożsamy z zakresem postanowienia stosowanego przez SKOK. Tym samym Prezes Urzędu uznał , że zostało uprawdopodobnione , iż stosowanie przez SKOK tego postanowienia jest działaniem bezprawnym. Ad 3) Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiują pojęcia zbiorowego interesu konsumentów. Przepis art. 24 ust. 3 tej ustawy stanowi jedynie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Ze zbiorowym interesem konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działanie przedsiębiorcy dotyczy, bądź może dotyczyć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować. Prezes Urzędu podkreśla, że o tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W jednym z orzeczeń Sąd Najwyższy stwierdził, iż „(…) nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów można wszcząć tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczbie potencjalnych konsumentów.” (wyrok z dnia 12 września 2003 r., sygn. akt I CKN 504/01). W przedmiotowej sprawie, Prezes Urzędu ma do czynienia z zagrożeniem naruszenia praw nieograniczonej i nieokreślonej liczby konsumentów, którzy zapoznali się, bądź mogli zapoznać się z dostępnymi wzorcami umowy i zawarli, bądź mogli zawrzeć ze SKOK umowę zawierającą niedozwolone postanowienie umowne. W tej sytuacji bezprawne zachowanie SKOK nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej grupy kontrahentów SKOK. 18 Stosowanie opisanej wyżej praktyki może godzić zatem w zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyższym Prezes Urzędu stwierdził, że trzecia przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez SKOK praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. SKOK podjął działania zmierzające do zapobieżenia stosowanym naruszeniom i złożył zobowiązanie do zmiany kwestionowanego postanowienia zawartego w stosowanych wzorcach umowy, poprzez zastąpienie go postanowieniem w nowym brzmieniu w terminie 2 miesięcy od uprawomocnienia się decyzji. Ponadto SKOK zobowiązał się do przekazania obecnym członkom SKOK, którzy zawarli umowy pożyczki w oparciu o wzorce zawierające zakwestionowane postanowienie pisemną informację o możliwości aneksowania zawartych umów poprzez zastąpienie zakwestionowanego postanowienia, postanowieniem zaakceptowanym przez Prezesa Urzędu. Zaproponowany przez SKOK termin na wykonanie zobowiązania to 2 miesiące od daty uprawomocnienia się decyzji. W ocenie Prezesa Urzędu, złożone przez SKOK zobowiązanie jest zupełne, gdyż w równorzędny sposób zabezpiecza interesy prawne konsumentów, którzy zawarli umowy ze SKOK, jak i tych, którzy mogą zawrzeć tego typu umowy w przyszłości. Prezes Urzędu uznał, iż wskazany przez SKOK termin na wykonanie obowiązków wynikających ze złożonego zobowiązania jest wystarczający na ich zrealizowanie, a także pozwoli na szybkie wyeliminowanie skutków praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. W związku z tym Prezes Urzędu orzekł jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji, o której mowa w ust. 1 tego artykułu Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Wobec tego Prezes Urzędu nałożył na SKOK, obowiązek złożenia informacji o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania w terminie do 4 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, poprzez złożenie informacji zawierającej : 3) kopię sześciu losowo wybranych umów pożyczki zawartych w oparciu o nowe wzorce umowne, o ile takie umowy zostaną zawarte; 4) dowodów nadania do konsumentów, którzy zawarli umowy pożyczki w oparciu o wzorce umowy zawierające zakwestionowane postanowienie informację o możliwości aneksowania zawartych umów pożyczki. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w punkcie II sentencji decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. - od niniejszej decyzji przysługuje 19 odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Lublinie . Z upoważnienia z-cy Prezesa UOKIK z-ca Dyrektora Delegatury w Lublinie Ireneusz Maciąg Otrzymuje: pełnomocnik Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo- Kredytowej PIAST z siedzibą w Tychach