RPZ-12/2001

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W POZNANIU 61-851 Poznań, ul. Zielona 8 Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax. (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Poznań, dnia 26 czerwca 2001 r. RPZ -536-S/2/2000/MK/320 DECYZJA nr 12/2001 1. Na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 11 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 122, poz. 1319), po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego na wniosek KabelTon Sp. z o.o. z siedzibą w Szczecinie, ul. Grodzka 2, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie stwierdza się stosowania praktyki ograniczającej konkurencję przez Multimedia Sieci Sp. z o.o. z siedzibą w Kaliszu, ul. Podmiejska 22b polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku usług operatorskich dostarczania programów telewizyjnych na terenie Gorzowa poprzez: - narzucanie abonentom uciąŜliwych warunków umowy o świadczenie usług telewizji kablowej, przynoszących temu podmiotowi nieuzasadnione korzyści w drodze zastrzeŜenia w “Regulaminie świadczenia usług telewizji kablowej" minimalnego 12 miesięcznego okresu, w którym abonent pod rygorem zapłaty kary umownej nie moŜe odstąpić od umowy, - przeciwdziałanie ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania bądź rozwoju konkurencji w drodze zastrzeŜenia, o którym mowa wyŜej. 2. Na podstawie art. 75 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 122, poz. 1319) koszty postępowania ponosi wnioskodawca. Uzasadnienie Do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura w Poznaniu wpłynął wniosek KabelTon Sp. z o.o. w Szczecinie, ul. Grodzka 2, o wszczęcie postępowania administracyjnego przeciwko Multimedia Sieci Sp. z o.o. w Kaliszu, ul. Podmiejska 22b, w sprawie naruszania praw konsumenckich i wolności konkurencji przez Multimedia Sieci Sp. z o.o. We wniosku KabelTon Sp. z o.o. podniosła, Ŝe mieszkańcy Gorzowa korzystający z usług Gorzowskiej Telewizji Kablowej, która zmieniła w międzyczasie nazwę na Multimedia Sieci Sp. z o. o., zamierzający zmienić operatora TVK nie mogą tego uczynić ze względu na stwarzanie uciąŜliwych warunków umów o świadczenie usług TVK narzucających abonentom obowiązek korzystania z usług Multimedia Sieci Sp. z o.o. przez 12 miesięcy od daty podpisania umowy. W regulaminie świadczenia usług telewizji kablowej przez Multimedia Sieci Sp. z o.o. umieszczony został następujący zapis Abonent zobowiązuje się do korzystania z usług Operatora w zakresie dostarczania sygnału telewizji kablowej przez co najmniej 12 miesięcy od daty zawarcia niniejszej umowy oraz do wnoszenia z tego tytułu naleŜnych opłat. To postanowienie jak równieŜ rzekome nieinformowanie abonentów o tym, Ŝe warunki umów sporządzonych i oferowanych przez Multimedia Sieci Sp. z o.o. nie stanowią kontynuacji kontraktów z Gorzowską Telewizją Kablową Sp. z o.o. (ze zmieniona nazwą operatora) zostały zakwalifikowane przez spółkę KabelTon jako eksploatacyjne praktyki monopolistyczne. Ponadto skarŜąca wskazała, iŜ przedmiotowy zapis ogranicza mieszkańcom Gorzowa moŜliwość wyboru konkurencyjnego operatora utrzymując tym samym pozycję dominującą Multimedia Sieci Sp. z o.o. na terenie Gorzowa. W Gorzowie poza Multimedia Sieci Sp. z o.o. usługi polegające na dostarczaniu programów telewizyjnych świadczą Kabelton Sp. z o.o., Spółdzielnia Mieszkaniowa Staszica a takŜe operatorzy cyfrowej telewizji satelitarnej Wizja TV Sp. z o.o., Polska Korporacja Telewizyjna Sp. z o.o. udostępniająca pakiet programowy Cyfra +, Telewizja Polsat S.A. udostępniająca Polsat Cyfrowy. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Urząd dnia 21 sierpnia 2000r. na podstawie art. 21 ust. 4 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (tekst jednolity - Dz. U. z 1999r., Nr 52, poz. 547) odmówił wszczęcia postępowania antymonopolowego w sprawie wniosku złoŜonego przez KabelTon Sp. z o.o. Podając uzasadnienie Urząd poinformował, iŜ ingerencja w stosunki umowne jest moŜliwa tylko wtedy, gdy zostaną spełnione określone prawem warunki. Zdaniem Urzędu w omawianym przypadku nie spełniony został warunek łącznego spełnienia przesłanek z art. 5 ust. 1 pkt 6 poprzednio obowiązującej ustawy. Wnioskodawca zachowując dwutygodniowy termin podtrzymał Ŝądanie zobowiązując tym samym Urząd do wszczęcia postępowania. Dnia 18 września 2000r. Urząd zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w trybie cytowanej ustawy. Ustosunkowując się do zawiadomienia Spółka Multimedia Sieci nie zgodziła się z zarzutami wnioskodawcy informując m. in., Ŝe jest nowym podmiotem, który na mocy stosownych umów przejął funkcje operatora od Gorzowskiej Telewizji Kablowej Sp. z o.o. Do odpowiedzi skarŜona załączyła zestawienie kosztów związanych z dzierŜawieniem sieci od Gorzowskiej Telewizji Kablowej Sp. z o.o., umowy dzierŜawy pomiędzy Gorzowską Telewizją Kablową Sp. z o.o. a Multimedia Sieci Sp. z o.o., zestawienie kosztów dzierŜawy oraz inne dokumenty. Uwzględniając wniosek Multimedia Sieci sp. z o.o. w przedmiocie ograniczenia KabelTon Sp. z o. o. prawa wglądu w materiał dowodowy Urząd w dniu 6 listopada 2000r. wydał stosowne postanowienie. Na powyŜsze postanowienie spółka KabelTon wniosła zaŜalenie do Sądu Antymonopolowego. Akta sprawy wraz z odpowiedzią Urzędu na zaŜalenie przekazano do sądu. Dnia 12 lutego 2001r. Sąd Antymonopolowy odrzucił zaŜalenie. Po uzupełnieniu materiału dowodowego dnia 23 maja 2001r. zakończono postępowanie dowodowe w przedmiotowej sprawie. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił, co następuje: Multimedia Sieci Sp. z o.o. jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 122, poz. 1319). Posiada status operatora sieci kablowej zbiorowego nadawania programów radiofonicznych i telewizyjnych, działającego na podstawie Zezwolenia TVK nr 85/2000 Państwowej Agencji Radiokomunikacyjnej Zarządu Krajowego w Warszawie z dnia 31 lipca 2000r. (karta 43 akt adm.). Wnioskodawca KabelTon Sp. z o.o. jest równieŜ przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ww. ustawy. Przedmiotem działalności spółki jest prowadzenie działalności w dziedzinie telekomunikacji oraz działalności związanej z telekomunikacją, włączając w to m.in. zakładanie i obsługę sieci telewizji kablowej. Rynkiem relewantnym (właściwym) w sprawie jest rynek usług polegających na umoŜliwieniu abonentowi odbioru programów telewizyjnych, w mieście Gorzowie. Przedmiotem popytu jest bowiem moŜliwość odbioru i wyboru programów telewizyjnych. Uczestnikami tego rynku od strony podaŜowej są operatorzy TVK: Multimedia Sieci Sp. z o.o., KabelTon Sp. z o.o., Spółdzielna Mieszkaniowa Staszica oraz operatorzy cyfrowej telewizji satelitarnej: Wizja TV Sp. z o.o., Polska Korporacja Telewizyjna Sp. z o.o., Telewizja Polsat S.A. albowiem w sytuacji gdy oferty programowe w znacznym stopniu się pokrywają uznać naleŜy substytutywność pakietów programowych dostarczanych drogą kablową i satelitarną. Obszar rynku relewantnego wyodrębniony został zgodnie z treścią Zezwolenia TVK nr 85/2000 przy uwzględnieniu jednolitych warunków konkurencji. Uzyskawszy zezwolenie Państwowej Agencji Radiokomunikacyjnej na zakładanie i uŜywanie urządzeń i sieci kablowej odbioru zbiorowego programów radiofonicznych i telewizyjnych Multimedia Sieci Sp. z o.o. objęła funkcje operatora na terenie Gorzowa w oparciu o stosowne umowy z Gorzowską Telewizją Kablową Sp. z o.o. (na wniosek Gorzowskiej Telewizji Kablowej Sp. z o.o. cofnięto wydane na jej rzecz zezwolenie PAR).Na podstawie umowy dzierŜawy z Gorzowską Telewizją Kablową Sp. z o.o. skarŜona przyjęła w dzierŜawę majątek trwały składający się z wartości niematerialnych i prawnych oraz środków trwałych a takŜe wszelkie prawa i obowiązki wynikające w szczególności z zawartych umów abonenckich, umów z administratorami zasobów mieszkaniowych, a takŜe z innych oświadczeń, umów i porozumień związanych z eksploatacją majątku (karty 36-37 akt adm.). Multimedia Sieci Sp. z o.o. przejmując funkcje operatora podpisywała nowe umowy abonenckie z abonentami chcącymi korzystać ze świadczonych przez nią usług. Dotychczasowi abonenci Gorzowskiej Telewizji Kablowej Sp. z o.o. po zaprzestaniu przez nią prowadzenia działalności operatorskiej decydowali czy zawrzeć umowę z następcą kontrahenta czy teŜ z innym podmiotem prowadzącym działalność operatorską. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwaŜył, co następuje: Art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, iŜ praktyką monopolistyczną ograniczającą konkurencję jest naduŜywanie pozycji dominującej na rynku, a w szczególności narzucanie przez przedsiębiorcę uciąŜliwości warunków umów przynoszących mu nieuzasadnione korzyści. Wskazana praktyka zaistnieje, gdy spełnione zostaną łącznie następujące przesłanki: 1) narzucania warunków umowy przez podmiot dominujący, 2) uciąŜliwości narzucanych warunków, 3) osiągnięcia nieuzasadnionych korzyści przez podmiot dominujący. Warunkiem uruchomienia przepisów ustawy było stwierdzenie, iŜ Multimedia Sieci Sp. z o.o. zajmuje pozycję dominującą na rynku. Zgodnie z najnowszą linią orzeczniczą, uwzględniono w rozwaŜaniach moŜliwość substytutywności rynku świadczenia usług telewizji kablowej oraz rynku satelitarnej telewizji cyfrowej (wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 9 maja 2001r., sygn. akt XVII Ama 91/00, wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 2 kwietnia 2001 r., sygn. akt Ama 12/01). Z tego powodu Urząd zbadał udział w rynku relewantnym zarówno operatorów platform cyfrowych jak i operatorów TVK. Z zebranych materiałów wynika, iŜ Multimedia Sieci Sp. z o.o. posiada [usunięto] abonentów, KabelTon Sp. z o.o. - [usunięto] , Spółdzielnia Mieszkaniowa Staszica - [usunięto] , Telewizja Polsat S.A. - [usunięto] , Wizja TV Sp. z o.o. - [usunięto] . Przyjmując, Ŝe Polska Korporacja Telewizyjna Sp. z o.o. posiada ok. [usunięto] abonentów Cyfry + , udział Multimedia Sieci Sp. z o.o. w rynku w zakresie oferowanych pakietów programowych przekracza 50% (karty 32, 66, 101, 106, 109 akt adm.). Zatem nawet jeśli potraktujemy transmisję programów drogą satelitarną jako substytut drogi kablowej naleŜy stwierdzić, iŜ spółka Multimedia Sieci Sp. z o.o. posiada pozycję dominującą w rozumieniu przepisu, art. 2 pkt 9 ww. ustawy, czego zresztą nie negowała w toku postępowania antymonopolowego. Narzucanie uciąŜliwych warunków musi mieć charakter przymusowy wymuszony przez podmiot dominujący. Multimedia Sieci Sp. z o.o. rozpoczynając działalność operatorską przedkłada nowe umowy pozostawiając decyzję co do ich podpisania potencjalnym abonentom. Nie jest to, jak twierdzi KabelTon Sp. z o.o., proces “przepisywania" umów w celu jedynie zmiany podmiotowej po stronie operatora. Świadczy o tym fakt, iŜ opłaty na rzecz rzekomego cedenta - Gorzowskiej Telewizji Kablowej Sp. z o.o. nie są egzekwowane przez Multimedia Sieci Sp. z o. o (karty 51, 53 akt adm.). Wobec tego, Ŝe umowy o świadczenie usług TVK przez Multimedia Sieci Sp. z o.o. nie są kontynuacją warunków umów poprzednika i zachowana została swoboda wyboru kontrahenta, treści postanowień umownych naleŜy rozpatrywać przez pryzmat stosunku zobowiązaniowego powstałego w drodze dobrowolnie złoŜonych oświadczeń woli. UciąŜliwość warunku umowy przejawia się w braku powszechności jego występowania w stosunkach prawnych danego rodzaju. W praktyce zawierania umów z operatorami TVK, platform cyfrowych (takŜe telefonii komórkowej) postanowienia zobowiązujące klienta do korzystania z usług przez określony w umowie czas minimalny nie są rzadkością. Ograniczając prawo wypowiedzenia umowy operator dąŜy do osiągnięcia pewnego poziomu bezpieczeństwa koniecznego do utrzymania swej pozycji na rynku oraz moŜliwości wyznaczenia długookresowej strategii rozwoju. Tym bardziej popularne i uzasadnione jest takie ograniczenie w przypadku umów zawieranych na warunkach promocyjnych. Multimedia Sieci Sp. z o.o. podłączając nowych abonentów zwalniała ich z konieczności wniesienia opłaty aktywacyjnej w wysokości 149 zł., dla abonentów zamieszkujących lokale w zabudowie wielorodzinnej oraz 249 zł., dla abonentów zamieszkujących domy jednorodzinne (k. 19, 31). W tej sytuacji pewność, Ŝe abonent będzie korzystał z sieci w umówionym okresie zapewnia zwrot choćby części kosztów ponoszonych przez spółkę. Ponadto nałoŜony przez spółdzielnie obowiązek sprzedaŜy pakietu socjalnego, którego koszty sprzedaŜy są wyŜsze niŜ uzyskiwane z tytułu wpływy sprawia, Ŝe chcący zabezpieczyć swe interesy operator zobowiązuje abonentów do nie odstępowania od umowy w ciągu jednego roku. Podobne rozwiązanie zastosowała spółka KabelTon podczas prowadzonych wiosennych i jesiennych akcji promocyjnych (k. 64, 69), co więcej promocyjna oferta została zaadresowana tylko do osób będących klientami innego operatora telewizji kablowej. Zdaniem urzędu druga przesłanka art. 8 ust.2 pkt 6 ww. ustawy nie została spełniona. Nieuzasadnione korzyści są naturalną konsekwencją narzucania uciąŜliwych warunków umowy. Brak uciąŜliwego charakteru warunków umów abonenckich sprawia, iŜ skarŜona spółka nie zapewniła sobie sytuacji korzystniejszej od powszechnie przyjętych w stosunkach danego rodzaju, nie wystąpiły teŜ zatem nieuzasadnione korzyści po jej stronie. Trzecia przesłanka, o której mowa w art. 8 ust. 2 pkt 6 nie została więc spełniona. W związku z powyŜszym, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził Ŝe nie zostały spełnione wszystkie przesłanki art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy, stąd orzeczono jak w sentencji. Treść kwestionowanego przez KabelTon Sp. z o.o. jak równieŜ okoliczności towarzyszące podpisywaniu nowych umów przez Multimedia Sieci sp. z o.o. z abonentami nie stanowią zdaniem Urzędu równieŜ przejawu praktyki monopolistycznej z art. 8 ust. 2 pkt 5 ww. ustawy. Po pierwsze minimalny roczny termin obowiązywania umowy, którego uzasadnienie przedstawiono powyŜej, nie jest na tyle długi by widoczne ograniczyć konkurencję. Po upływie tego okresu moŜna skutecznie rozwiązać umowę i zawrzeć nową z innym oferującym atrakcyjniejsze warunki operatorem. Po drugie domniemane informowanie przez Multimedia Sieci Sp. z o.o. abonentów Gorzowskiej Telewizji Kablowej Sp. z o.o. o tym, Ŝe umowy podpisywane z nią umowy są kontynuacją kontraktów wcześniej obowiązujących, stanowić moŜe jedynie, pod warunkiem przedstawienia dowodów na poparcie tego twierdzenia, czyn nieuczciwej konkurencji w świetle przepisów ustawy z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. Nr 47, poz. 211 ze zm.). Kształt prawny umów o świadczenie usług TVK przez Multimedia Sieci Sp. z o.o. wyraźnie wskazuje, Ŝe są to nowe umowy, z nowym podmiotem i na nowych warunkach. Dodatkowym argumentem dla uznania, Ŝe w omawianym stanie faktycznym nie chodziło o zakamuflowane wydłuŜenie okresu, w którym rozwiązanie umowy jest ograniczone są koszty poniesione przez Multimedia Sieci Sp. z o.o. w związku rozpoczęciem działalności operatorskiej na terenie Gorzowa (k. 34, 35,36, 39, 52, 59, 60). To abonent, swobodny w wyborze kontrahenta, decydował czy skorzystać z oferty Multimedia Sieci Sp. o. o. Jak podano w uzasadnieniu pkt I sentencji, Ŝaden abonent Gorzowskiej Telewizji Kablowej Sp. o.o. odmawiający podpisania umowy nie został pociągnięty do odpowiedzialności finansowej. Ponadto treść umów zawieranych przez Multimedia Sieci Sp. z o.o. ze Spółdzielnią Mieszkaniową “Budowlani”, Spółdzielnią Mieszkaniową “Metalowiec” (k. 54-58)oraz twierdzenia wnioskodawcy wskazują iŜ umowy o dostarczanie sygnału TVK do zasobów mieszkaniowych spółdzielni nie były zawierane na wyłączność świadczeń przez spółkę Multimedia Sieci. Nie był to równieŜ proces przepisywania umów z wiązać by się mogła konieczność podpisania przedłoŜenia umowy przez abonentów związanych minimalnym 12 miesięcznym okresem. śaden z odbiorców sygnału TVK, który w wyniku zaprzestania operowania przez Gorzowską Telewizję Kablową Sp. z o.o. nie zawarł umowy z Multimedia Sieci Sp. z o.o. nie poniósł z tego tytułu konsekwencji finansowych w postaci kary umownej (k. 51, 53). W związku z powyŜszym orzeczono, jak w sentencji. O decyzji słuŜy stronom odwołanie do Sądu Okręgowego – Sądu antymonopolowego w Warszawie, za pośrednictwem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym, od dnia doręczenia decyzji. Od postanowienia o kosztach przysługuje stronom zaŜalenie do Sądu Okręgowego – Sądu antymonopolowego w Warszawie, za pośrednictwem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie tygodniowym, od dnia doręczenia decyzji. Z upowaŜnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki Otrzymują: 1. pełnomocnik Radca prawny Jan Półtorak Multimedia Sieci Sp. z o.o. Ul. Podmiejska 22b 62-800 Kalisz 2. Pełnomocnicy Radcowie prawni M. Majka, W. Piotrowska-Trapacz s.c. Os. Bolesława Chrobrego 16/54 60-681 Poznań KabelTon Sp. z o.o. Ul. Grodzka 2 70-560 Szczecin