RPZ-26/2012

1 Poznań, dnia 28 września 2012r. RPZ- 61/11/12/MW DECYZJA nr RPZ 26/2012 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 50 poz. 331 ze zm.), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu wobec „Kolei Mazowieckich – KM” Sp. z o. o. z siedzibą w Warszawie - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów I. na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wobec uprawdopodobnienia w toku postępowania stosowania przez „Koleje Mazowieckie – KM” Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ww. ustawy, polegającej na ograniczeniu odpowiedzialności odszkodowawczej względem konsumenta w razie częściowego ograniczenia ruchu pociągów, co narusza art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984r.- Prawo przewozowe (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 50, poz. 601 ze zm.), po zobowiązaniu się przez „Koleje Mazowieckie – KM” Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanym naruszeniom, poprzez usunięcie w Taryfie przewozowej „Kolei Mazowieckich-KM” postanowień § 39 ust. 9, § 43 ust. 3 pkt 2, § 44 ust. 3 pkt 3, § 46 ust. 3 pkt 5, § 47 ust. 3 pkt 4, w brzmieniu : „posiadaczowi biletu nie przysługuje odszkodowanie lub częściowy zwrot uiszczonej opłaty, w razie częściowego ograniczenia ruchu pociągów” nakłada się na „Koleje Mazowieckie – KM” Sp. z o.o. obowiązek wykonania ww. zobowiązania, w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji II. na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakłada się na „Koleje Mazowieckie – KM” Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie obowiązek złożenia informacji o stopniu realizacji zobowiązania, o którym mowa w pkt I sentencji niniejszej decyzji, w tym przedstawienia dowodów potwierdzających zmianę Taryfy przewozowej, w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji Uzasadnienie Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatura w Poznaniu (dalej: Prezes Urzędu) wszczął z urzędu postępowanie wyjaśniające mające na celu kontrolę działalności wybranych przedsiębiorców świadczących usługi przewozu kolejowego osób w zakresie m.in. zgodności stosowanych przez nich w obrocie konsumenckim wzorców umów z art. 385 1 i art. PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Poznań Tel. 61 852-15-17, 852-77-50, Fax 61 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl 2 385 3 Kodeksu cywilnego oraz przepisami ustawy z dnia 15 listopada 1984r.- Prawo przewozowe (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 50, poz. 601 ze zm.)- dalej: Prawo przewozowe. W toku postępowania Prezes Urzędu przeanalizował wzorce wykorzystywane w obrocie z konsumentami przez „Koleje Mazowieckie – KM” Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (dalej także: Koleje Mazowieckie, Przewoźnik). Prezes Urzędu ustalił, że we wzorcu umowy o nazwie Taryfa Przewozowa „Kolei Mazowieckich-KM” (TP-KM) stosowanym przez Koleje Mazowieckie zamieszczono postanowienia dotyczące różnego rodzaju biletów uprawniających do przejazdów wielokrotnych, które mogą naruszać art. 62 ust. 2 Prawa przewozowego, poprzez wyłączenie możliwości uzyskania przez konsumenta odszkodowania w razie częściowego ograniczenia ruchu pociągów . W toku postępowania wyjaśniającego Koleje Mazowieckie poinformowały, że Taryfa przewozowa stosowana jest łącznie m.in. z rozporządzeniem (WE) Nr 1371/2007/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2007r. w sprawie praw i obowiązków pasażerów w ruchu kolejowym w zakresie określonym w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 25 maja 2011 r. w sprawie zwolnienia ze stosowania niektórych przepisów rozporządzenia (WE) nr 1371/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącego praw i obowiązków pasażerów w ruchu kolejowym (Dz. U. Nr. 117, poz. 683). Wskazane rozporządzenie wyłącza stosowanie m.in. art. 17 (Odszkodowania) rozporządzenia 1371/2007 do krajowych połączeń pasażerskich, w tym realizowanych przez Koleje Mazowieckie. Przewoźnik wskazał, iż postanowienia ograniczające odpowiedzialność odszkodowawczą zostały wprowadzone na podstawie art. 18 Prawa przewozowego. Zgodnie z art. 18 ust. 2 ww. ustawy, w razie przerwy w ruchu lub utraty połączenia przewidzianego w rozkładzie jazdy, podróżnemu przysługuje zwrot należności za cały przerwany przejazd, a ponadto może on bezpłatnie wrócić do miejsca wyjazdu, chyba że przewoźnik nie ma możliwości zorganizowania takiego przewozu. Natomiast ust. 3 ww. art. stanowi, że przepisu ust. 2 nie stosuje się do przejazdów odbywanych na podstawie biletów uprawniających do przejazdów wielokrotnych oraz w komunikacji miejskiej. Znajduje to uzasadnienie w zakresie i możliwości wykorzystania takiego biletu, który uprawnia do nieograniczonej liczby przejazdów miedzy wszystkimi stacjami (przystankami) odcinka, na który został wydany, drogą najkrótszą lub wskazaną na bilecie, a cena nie jest zależna od ilości przejazdów odbywanych w terminie ważności biletu. W związku z powyższym, posiadaczowi biletu na przejazdy wielokrotne nie przysługuje odszkodowanie lub częściowy zwrot należności w razie częściowego ograniczenia ruchu pociągów. Zapisy TP-KM dotyczące odszkodowań w razie częściowego ograniczenia ruchu pociągów odnoszą się do sytuacji wynikających z opóźnień i odwołań pociągów. Przewoźnik wskazał, iż podróżny może ubiegać się o zwrot należności za bilety na przejazdy wielokrotne w drodze reklamacji, złożonej na zasadach określonych w regulaminie. Mając na uwadze dokonane ustalenia, postanowieniem z dnia 14 maja 2012 r., Prezes Urzędu wszczął przeciwko „Kolejom Mazowieckim – KM” Sp. z o. o. z siedzibą w Warszawie postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w związku z podejrzeniem stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na ograniczeniu odpowiedzialności odszkodowawczej względem konsumenta w razie częściowego ograniczenia ruchu pociągów, co może naruszać art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984r.- Prawo przewozowe (t. j. Dz. U. z 2000 r., Nr 50, poz. 601 ze zm.). Koleje Mazowieckie zawiadomione o wszczęciu postępowania administracyjnego pismem z dnia 4 czerwca 2012 r. wyjaśniły, iż niezależnie od postanowień Taryfy przewozowej rozpatrują reklamacje podróżnych w tytułu odwołań pociągów w myśl przepisów Kodeksu cywilnego. Reklamacje te są rozpatrywane indywidualnie przez Zespół Skarg i Reklamacji. Przewoźnik 3 wskazał, że w okresie od 1 stycznia 2011 r., do 25 maja 2012 r. do Przewoźnika wpłynęło z tego tytułu [usunięto] reklamacji, z czego uznanych zostało [usunięto] . Jednocześnie, Koleje Mazowieckie złożyły wniosek o wydanie decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz zobowiązały się do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanym naruszeniom, poprzez usuniecie w Taryfie przewozowej „Kolei Mazowieckich-KM” (TP-KM) postanowień ograniczających odpowiedzialność odszkodowawczą przewoźnika w razie częściowego ograniczenia ruchu pociągów, w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się decyzji Prezesa Urzędu w przedmiotowej sprawie. Prezes Urzędu ustalił, co następuje: „Koleje Mazowieckie – KM” Sp. z o. o. z siedzibą w Warszawie zostały wpisane do rejestru przedsiębiorców KRS pod numerem 0000222735 . Koleje Mazowieckie prowadzą działalność gospodarczą polegającą m.in. transporcie kolejowym pasażerskim międzymiastowym oraz transporcie lądowym pasażerskim, miejskim i podmiejskim (dowód: odpis z Krajowego Rejestru Sądowego) . Koleje Mazowieckie oferują przewozy regionalne na terenie województwa mazowieckiego oraz jego okolicach (dowód: pismo Przewoźnika z dnia 7 lutego 2012 r.) . Zgodnie z art. 4 Prawa przewozowego, przewoźnik może wydawać regulaminy określające warunki obsługi podróżnych, odprawy oraz przewozu osób i rzeczy. Art. 11 ust. 1 tej ustawy nakłada na przewoźnika obowiązek podania do publicznej wiadomości, w sposób zwyczajowo przyjęty, ustalone lub stosowane przez niego taryfy lub cenniki. W zakresie świadczonych usług przewozu osób Koleje Mazowieckie wykorzystują m.in.: Taryfę przewozową (TP-KW), która określa sposób i zasady ustalania oraz stosowania opłat przewozowych. W Taryfie przewozowej obowiązującej od dnia 1 stycznia 2012 r. zamieszczono postanowienia dotyczące różnego rodzaju biletów na przejazdy wielokrotne, które pozbawiały konsumenta możliwości uzyskania odszkodowania w razie częściowego ograniczenia ruchu pociągów. Postanowienia te dotyczą biletów okresowych: okresowych odcinkowych, strefowych czasowych oraz okresowych strefowych imiennych w aglomeracji warszawskiej, biletów dobowych oraz 3-dniowych. Zgodnie z ich brzmieniem, posiadaczowi biletu nie przysługuje odszkodowanie (…) w razie częściowego ograniczenia ruchu pociągów (dowód: Taryfa przewozowa, załączona do pisma Przewoźnika z dnia 7 lutego 2012r.). W okresie od 1 stycznia 2012 r. do dnia 25 maja 2012 r. do Przewoźnika wpłynęło 105 reklamacji z tytułu odwołań pociągów, z czego uznanych zostało 31 (dowód: pismo Przewoźnika z dnia 4 czerwca 2012 r.). W trakcie prowadzonego postępowania Koleje Mazowieckie wniosły o wydanie decyzji na podstawie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zobowiązując się do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanym naruszeniom, poprzez usuniecie w Taryfie przewozowej „Kolei Mazowieckich-KM” (TP-KM) kwestionowanych postanowień ograniczających odpowiedzialność odszkodowawczą przewoźnika w razie częściowego ograniczenia ruchu pociągów, w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się decyzji Prezesa Urzędu w przedmiotowej sprawie. Zmianą objęte zostaną: § 39 ust. 9, § 43 ust. 3 pkt 2, § 44 ust. 3 pkt 3, § 46 ust. 3 pkt 5, § 47 ust. 3 pkt 4, z których zostanie usunięty zapis w brzmieniu : „posiadaczowi biletu nie przysługuje odszkodowanie lub częściowy zwrot uiszczonej opłaty, w razie częściowego ograniczenia ruchu pociągów”. 4 Prezes Urzędu zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ochrona interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowana w ramach działań Prezesa Urzędu jest prowadzona w interesie publicznym. Podstawą ingerencji Prezesa Urzędu jest uprzednie ustalenie, że doszło do naruszenia interesów zbiorowości, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 maja 2001 r. sygn. akt I CKN 1217/98 stwierdził, że w odniesieniu do konsumentów ustawa chroni ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym, a nie indywidualnym czy nawet grupowym w rozumieniu sumy indywidualnych interesów konsumentów. Działaniami naruszającymi zbiorowe interesy konsumentów są więc jedynie takie działania, które dotykają sfery interesów szerszego kręgu uczestników rynku. W ocenie Prezesa Urzędu, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny. Wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy skorzystali lub mogli skorzystać ze świadczonych przez Koleje Mazowieckie usług przewozu osób. Działania Kolei Mazowieckich nie dotyczą więc interesów poszczególnych osób, których sprawy miałyby charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, ale kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wynika z posługiwania się przez tego przewoźnika w relacjach z konsumentami wzorcem umowy – Taryfą przewozową. Naruszenie interesu publicznoprawnego przejawia się tym samym w naruszeniu zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie istnieje zatem możliwość poddania zachowania Kolei Mazowieckich dalszej ocenie pod kątem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione, na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Przytoczony przepis jako przesłanki warunkujące możliwość wydania decyzji przez Prezesa Urzędu wskazuje: uprawdopodobnienie naruszenia zakazu określonego w art. 24 ustawy oraz zobowiązanie się przedsiębiorcy , któremu jest zarzucane takie naruszenie, do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniu. Z uwagi na złożenie przez Koleje Mazowieckie wniosku o wydanie decyzji na podstawie art. 28 ustawy niezbędne jest rozważenie, czy wskazane w tym przepisie warunki zaistniały w odniesieniu do działań i zobowiązań ww. przedsiębiorcy. W pierwszej kolejności rozważenia wymaga, czy stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało uprawdopodobnione na obecnym etapie postępowania. Kolejom Mazowieckim zarzucono stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ww. ustawy, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Art. 24 ust. 2 ustawy stanowi, że przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działania przedsiębiorcy. W świetle powołanych przepisów, praktykami naruszającymi zbiorowe interesy konsumentów są zachowania przedsiębiorców, które spełniają łącznie dwa warunki: są bezprawne i naruszają zbiorowe interesy konsumentów . 5 Jako bezprawne należy kwalifikować zachowania sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego lub dobrymi obyczajami, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa (por. Komentarz do ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji pod red. Janusza Szwai, Wyd. CH Beck, Warszawa 2000r., str. 117-118). Bezprawność ma charakter obiektywny, niezależny od wystąpienia szkody i zamiaru podmiotu dopuszczającego się bezprawnych działań. Należy podkreślić, że przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, ale powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. Jak zauważył Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/2006, za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta (…). Zachowania takie stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów. Bezprawność praktyki zarzuconej Kolejom Mazowieckim Prezes Urzędu wywodzi z naruszenia art. 62 ust. 2 Prawa przewozowego. Przepis ten stanowi, że przewoźnik odpowiada za szkodę, jaką poniósł podróżny wskutek opóźnionego przyjazdu lub odwołania regularnie kursującego środka transportowego. W aktualnym brzmieniu przepis nie ogranicza odpowiedzialności przewoźnika do kwalifikowanej postaci winy (tj. winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa). Co do zasady przewoźnik ponosi więc odpowiedzialność na zasadach ogólnych, wyrażonych m.in. w art. 472 Kodeksu cywilnego, za niezachowanie należytej staranności. Jak ustalono, stosowane przez Koleje Mazowieckie postanowienia Taryfy przewidywały, że posiadaczowi biletu nie przysługuje odszkodowanie (…) w razie częściowego ograniczenia ruchu pociągów. Wprawdzie pojęcie ograniczenia ruchu pociągów nie zostało zdefiniowane, niemniej jednak, zdaniem Prezesa Urzędu, może mieścić się w pojęciu odwołania regularnie kursującego środka transportowego, o którym mowa w art. 62 ust. 2 Prawa przewozowego, a więc pociągów kursujących zgodnie z rozkładem jazdy podanym do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty. W opinii Prezesa Urzędu, treść ww. postanowień jest na tyle ogólna, że nie jest wykluczone, że częściowe ograniczenie ruchu pociągów będzie polegać na odwołaniu regularnych kursujących, przewidzianych w aktualnym rozkładzie jazdy, pociągów. Znaczenie tego pojęcia może być zatem tożsame ze znaczeniem pojęcia, które występuje w art. 62 ust. 2 Prawa przewozowego. Oznacza to, że na podstawie zakwestionowanych postanowień Koleje Mazowieckie mogły mieć możliwość uchylenia się od odpowiedzialności odszkodowawczej względem konsumentów i pozbawienia konsumentów odszkodowania za szkody wyrządzone w istocie wskutek odwołania regularnie kursującego środka transportowego. Koleje Mazowieckie wskazały, że podstawą wyłączenia prawa pasażerów do częściowego zwrotu należności za bilet w przypadku ograniczenia ruchu pociągów był art. 18 Prawa przewozowego. Wymaga jednak podkreślenia, że Prezes Urzędu nie kwestionował i nie kwestionuje ustalonych przez Koleje Mazowieckie warunków zwrotu należności za bilet, ale ustalone zasady odpowiedzialności odszkodowawczej w razie tzw. częściowego ograniczenia ruchu pociągów. Jedynie w tej części Prezes Urzędu zakwestionował postanowienia Taryfy przewozowej dotyczące biletów uprawniających do przejazdów wielokrotnych. Powołany przepis nie reguluje natomiast zasad odpowiedzialności odszkodowawczej przewoźnika wobec konsumentów, ale obowiązki przewoźnika w razie przerwy w ruchu lub utraty połączenia przewidzianego w rozkładzie jazdy. Ust. 1 tego przepisu przewiduje, że jeżeli przed rozpoczęciem przewozu lub w czasie jego wykonywania zaistnieją okoliczności uniemożliwiające jego wykonanie zgodnie z treścią umowy, przewoźnik jest obowiązany 6 niezwłocznie powiadomić o tym podróżnych oraz zapewnić im bez dodatkowej opłaty przewóz zastępczy. Ust. 2 przyznaje podróżnemu, w razie przerwy w ruchu lub utraty połączenia przewidzianego w rozkładzie jazdy, zwrot należności za cały przerwany przejazd i bezpłatny powrót do miejsca wyjazdu, chyba że przewoźnik nie ma możliwości zorganizowania takiego przewozu. Art. 18 ust. 3 stanowi z kolei, że przepisu ust. 2 nie stosuje się do przejazdów odbywanych na podstawie biletów uprawniających do przejazdów wielokrotnych oraz w komunikacji miejskiej. Podkreślić także należy, że ww. przepis znajduje zastosowanie niezależnie od charakteru przeszkody jaka powstała przy wykonywaniu umowy przewozu, tj. czy wynika ona z zawinionego działania lub zaniechania przewoźnika, a więc ma charakter subiektywny, czy też ma ona charakter obiektywny, a więc niezależny od przewoźnika, który nie ma na nią wpływu. Uprawnienia przysługujące podróżnym określone w tym przepisie są niezależne od ewentualnych roszczeń odszkodowawczych w stosunku do przewoźnika w sytuacji, gdy niemożliwość wykonania umowy przewozu jest wynikiem przyczyn, za które przewoźnik ponosi odpowiedzialność (tak np. T. Szanciło- Prawo przewozowe. Komentarz. Wyd. C.H. Beck Warszawa 2008r. str. 116). Zdaniem Prezesa Urzędu, bezprawności działań Kolei Mazowieckich nie uchyla wskazana przez przewoźnika możliwość złożenia reklamacji z tytułu odwołań pociągów przez osoby posiadające bilety uprawniające do wielokrotnych przejazdów. Nie oznacza to bowiem, że osoby te mogły skutecznie dochodzić swoich roszczeń od Kolei Mazowieckich. Dla wyłączenia odpowiedzialności odszkodowawczej Kolei Mazowieckich wystarczające mogło być stwierdzenie, że nastąpiło częściowe ograniczenie ruchu pociągów. Z uwagi na powyższe, Prezes Urzędu uznał, że na obecnym etapie postępowania uprawdopodobniona została bezprawność działań Kolei Mazowieckich. Do uznania, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z praktyką określoną w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów niezbędne jest ponadto uprawdopodobnienie, że bezprawne działanie Kolei Mazowieckich godzące w interes konsumentów dotyczy zbiorowego interesu konsumentów. W uzasadnieniu wyroku z dnia 10 kwietnia 2008r. sygn. akt III SK 27/07 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że gramatyczna wykładnia tego pojęcia prowadzi do wniosku, że chodzi o zachowanie przedsiębiorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowiących określony zbiór. Rezultaty tej wykładni modyfikuje zastrzeżenie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma interesów indywidualnych. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że przy konstruowaniu pojęcia „zbiorowy interes konsumentów” nie można opierać się tylko i wyłącznie na tym, czy oceniana praktyka skierowana jest do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. W ocenie Sądu, wystarczające powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów), wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Sąd Najwyższy uznał, że praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest (...) takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy . Interes konsumentów należy rozumieć jako interes prawny (a nie faktyczny), a więc uznany przez ustawodawcę jako zasługujący na ochronę i zabezpieczenie. Pod tym pojęciem należy rozumieć zarówno stricte ekonomiczne interesy konsumentów (o wymiarze majątkowym), jak również prawo konsumentów do uczestniczenia w przejrzystych i niezakłóconych przez przedsiębiorcę warunkach rynkowych, zapewniających konsumentom możliwość dokonywania transakcji przy całkowitym zrozumieniu, jaki jest ich rzeczywisty sens ekonomiczny i prawny na etapie przedkontraktowym i w czasie wykonywania umowy. 7 Zdaniem Prezesa Urzędu, praktyka Kolei Mazowieckich mogła naruszać interesy nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów, wszystkich konsumentów korzystających lub mogących korzystać z usług przewozu świadczonych przez Przewoźnika na podstawie biletów uprawniających do przejazdów wielokrotnych. Praktyka Kolei Mazowieckich mogła niewątpliwie wywoływać negatywne skutki finansowe, pozbawiając konsumentów możliwości naprawienia szkód poniesionych wskutek zaistnienia okoliczności stanowiących „częściowe ograniczenie ruchu pociągów”, które w rzeczywistości polegały na odwołaniu regularnie kursującego środka transportowego. Stosowana przez Koleje Mazowieckie regulacja mogła też wprowadzić konsumentów w błąd zarówno co do istnienia, jak i zakresu uprawnień przyznanych im przez ustawę w przypadku odwołania regularnie kursującego środka transportowego. Należy przy tym podkreślić, że dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów nie jest konieczne wystąpienie na rynku skutków danej praktyki. Godzenie w zbiorowe interesy konsumentów może polegać zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagrożeniu ich naruszenia. Nie jest więc konieczne stwierdzenie, że którykolwiek z konsumentów został rzeczywiście poszkodowany wskutek stosowanej przez Koleje Mazowieckie praktyki. Mając na uwadze powyższe, Prezes Urzędu uznał za uprawdopodobnioną drugą przesłankę zarzuconej Kolejom Mazowieckim praktyki, tj. naruszenie zbiorowego interesu konsumentów. Możliwe jest tym samym stwierdzenie, że uprawdopodobnione zostało naruszenie przez Koleje Mazowieckie zakazu określonego w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – pierwszego z warunków wydania decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wnosząc o wydanie decyzji w trybie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Koleje Mazowieckie zobowiązały się do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanym naruszeniom, poprzez usuniecie w Taryfie przewozowej „Kolei Mazowieckich-KM” (TP-KM) kwestionowanych postanowień ograniczających odpowiedzialność odszkodowawczą przewoźnika w razie częściowego ograniczenia ruchu pociągów, w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się decyzji Prezesa Urzędu. W ocenie Prezesa Urzędu, ww. zobowiązanie prowadzi do zapobieżenia naruszania zbiorowych interesów konsumentów oraz pełnego wyeliminowania z obrotu gospodarczego zarzucanych naruszeń. W szczególności, usunięcie kwestionowanych postanowień z Taryfy przewozowej, wyeliminuje możliwość wprowadzania konsumentów w błąd w zakresie odpowiedzialności odszkodowawczej Przewoźnika w razie częściowego ograniczeniu ruchu pociągów, a także możliwość uchylenia się od tej odpowiedzialności przez Przewoźnika W świetle powyższego, Prezes Urzędu uznał, że podjęte przez Koleje Mazowieckie zobowiązanie zmierza bezpośrednio do zapobieżenia naruszeniom art. 24 ustawy . Możliwe jest więc przyjęcie, że spełniony został drugi warunek niezbędny do wydania decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W pkt I sentencji decyzji Prezes Urzędu nałożył na Koleje Mazowieckie obowiązek wykonania przyjętego zobowiązania, określając, stosownie do art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, termin jego wykonania. Decydując o wyznaczeniu terminu 1 miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na dokonanie zmian w Taryfie przewozowej Prezes Urzędu uwzględni ł treść złożonego przez Koleje Mazowieckie zobowiązania Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy, Prezes Urzędu nałożył na Koleje Mazowieckie obowiązek przedstawienia informacji o stopniu realizacji nałożonego zobowiązania, w tym przedstawienia dowodów potwierdzających zmianę Taryfy przewozowej, w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Z uwagi na powyższe, Prezes Urzędu orzekł jak w pkt I i II sentencji decyzji. 8 Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. - od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie- Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Otrzymują: „Koleje Mazowieckie – KM” Sp. z o.o. ul. Lubelska 1 03-802 Warszawa