RWA-20/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-24/12/JZ Warszawa, dn. 28 września 2012 r. DECYZJA Nr RWA - 20/2012 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w toku którego zostało uprawdopodobnione, iż Bogusław Bieńkowski, Anna Bieńkowska i Jan Wyszyński prowadzący działalność gospodarczą jako wspólnicy spółki cywilnej pod nazwą „BIS” B.A. Bieńkowski i J. Wyszyński S.C. w Warszawie stosują praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, polegające na: 1. stosowaniu w umowach zawieranych z konsumentami na podstawie wzorca umownego „Umowa sprzedaży” postanowienia, które wbrew dyspozycji art. 9 ust. 1 w zw. z art. 11 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 141, poz. 1176, ze zm.) przewiduje, że „W przypadku dostrzeżenia wad w towarze dostarczonym przez firmę BiS Klient zobowiązany jest zgłosić je pisemnie w ciągu 7 dni od daty odbioru.” , co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 2. stosowaniu postanowień wzorców umów wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, poprzez zamieszczanie we wzorcu umownym „Umowa sprzedaży” postanowienia o treści: „Fronty drewniane (masyw) wykorzystywane do produkcji naszych mebli z uwagi na specyfikę drewna jako surowca naturalnego mogą różnić się między sobą rysunkiem i wybarwieniem, za co firma BiS nie ponosi odpowiedzialności.” , co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 3. stosowaniu postanowień wzorców umów wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, poprzez zamieszczanie we wzorcu umownym „Umowa sprzedaży” postanowienia o treści: „Gwarancją nie są objęte usterki wynikłe z normalnego zużycia się sprzętu (…).” , co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz po przyjęciu złożonego przez ww. przedsiębiorców w toku przeprowadzonego postępowania zobowiązania do: a. zmiany kwestionowanych postanowień zawartych w kontrolowanym wzorcu umownym stosownie do treści nowo opracowanego wzorca umownego „ Umowa sprzedaży ” załączonego do pisma przedsiębiorców z dnia 29 sierpnia 2012 r. 2 i wprowadzenia nowo opracowanego wzorca umowy do obrotu z udziałem konsumentów oraz b. zmiany […] pozostających w obrocie prawnym umów zawartych na podstawie kwestionowanego wzorca umownego „Umowa sprzedaży” poprzez wysłanie do konsumentów propozycji aneksowania ww. umów stosownie do treści nowo opracowanego wzorca umownego „ Umowa sprzedaży ” załączonego do pisma przedsiębiorców z dnia 29 sierpnia 2012 r. – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada się na Bogusława Bieńkowskiego, Annę Bieńkowską i Jana Wyszyńskiego prowadzących działalność gospodarczą jako wspólnicy spółki cywilnej pod nazwą „BIS” B.A. Bieńkowski i J. Wyszyński S.C. w Warszawie obowiązek wykonania tego zobowiązania . II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada się na Bogusława Bieńkowskiego, Annę Bieńkowską i Jana Wyszyńskiego prowadzących działalność gospodarczą jako wspólnicy spółki cywilnej pod nazwą „BIS” B.A. Bieńkowski i J. Wyszyński S.C. w Warszawie obowiązek przekazania w terminie miesiąca od uprawomocnienia się niniejszej decyzji informacji o stopniu realizacji zobowiązania nałożonego w punkcie I sentencji decyzji poprzez: a. przekazanie nowo opracowanego wzorca umownego „Umowa sprzedaży” , jak również 3 kopii umów podpisanych w oparciu o nowy niezawierajacy kwestionowanych postanowień wzorzec, o ile takie umowy zostaną zawarte; b. przekazanie wzoru aneksu sporządzonego w oparciu o nowo opracowany wzorzec umowny oraz złożenie dowodów potwierdzających wysłanie do konsumentów propozycji aneksowania umów zawartych na podstawie kwestionowanego wzorca umownego „Umowa sprzedaży” . UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura w Warszawie (dalej również: Prezes UOKiK lub Prezes Urzędu) otrzymał zawiadomienie dotyczące podejrzenia stosowania przez firmę „BiS” z Warszawy, niedozwolonych klauzul w umowie sprzedaży z klientami indywidualnymi. Z informacji przekazanych w zawiadomieniu wynikało, iż firma „BiS” zajmuje się sprzedażą i montażem mebli oraz urządzeń gospodarstwa domowego. Do zawiadomienia dołączony został wzorzec umowny zatytułowany „Umowa sprzedaży” – przedstawiany konsumentom przez przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej pod nazwą „BIS” B.A. Bieńkowski i J. Wyszyński S.C (dalej również: Przedsiębiorcy). Analiza tego wzorca pozwoliła stwierdzić, iż zawiera on klauzule umowne, które uznać można za tożsame z klauzulami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. (dalej: Rejestr), a także postanowienia naruszające przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 141, poz. 1176, ze zm., dalej: Ustawa konsumencka). 3 Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2012 r., na podstawie art. 48 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz stosownie do treści art. 33 ust. 6 tej ustawy, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zostało wszczęte postępowanie wyjaśniające w sprawie. W odpowiedzi na wezwanie Prezesa Urzędu skierowane w toku postępowania wyjaśniającego do przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej pod nazwą „BIS” B.A. Bieńkowski i J. Wyszyński S.C. w Warszawie, Przedsiębiorcy przedstawili wzorzec umowny zatytułowany „Umowa sprzedaży” stosowany przez nich w obrocie z konsumentami od 2011 r. Analiza dokumentów i informacji zebranych w toku postępowania wyjaśniającego dała podstawę do przyjęcia, iż mogło nastąpić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wobec czego wszczęcie postępowania w związku z podejrzeniem stosowania przez Przedsiębiorców praktyk naruszających zbiorowe interesy stało się konieczne i uzasadnione. Z uwagi na powyższe, Prezes Urzędu postanowieniem z dnia 25 maja 2012 r. wszczął z urzędu postępowanie w związku z podejrzeniem stosowania przez Bogusława Bieńkowskiego, Annę Bieńkowską i Jana Wyszyńskiego prowadzących działalność gospodarczą jako wspólnicy spółki cywilnej pod nazwą „BIS” B.A. Bieńkowski i J. Wyszyński S.C. w Warszawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na: 1. stosowaniu w umowach zawieranych z konsumentami na podstawie wzorca umownego „Umowa sprzedaży” postanowienia, które wbrew dyspozycji art. 9 ust. 1 w zw. z art. 11 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 141, poz. 1176, ze zm.) przewiduje, że „W przypadku dostrzeżenia wad w towarze dostarczonym przez firmę BiS Klient zobowiązany jest zgłosić je pisemnie w ciągu 7 dni od daty odbioru.” , co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 2. stosowaniu postanowień wzorców umów wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, poprzez zamieszczanie we wzorcu umownym „Umowa sprzedaży” postanowienia o treści: „Fronty drewniane (masyw) wykorzystywane do produkcji naszych mebli z uwagi na specyfikę drewna jako surowca naturalnego mogą różnić się między sobą rysunkiem i wybarwieniem, za co firma BiS nie ponosi odpowiedzialności.” , co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 3. stosowaniu postanowień wzorców umów wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, poprzez zamieszczanie we wzorcu umownym „Umowa sprzedaży” postanowienia o treści: „Gwarancją nie są objęte usterki wynikłe z normalnego zużycia się sprzętu (…).” , co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania w związku z podejrzeniem stosowania przez Przedsiębiorców praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, 4 w piśmie z dnia 6 czerwca 2012 r., Przedsiębiorcy ustosunkowali się do postawionych im zarzutów i jednocześnie zobowiązali się do zmiany kwestionowanych przez Prezesa UOKiK postanowień wzorca umowy „Umowa sprzedaży” wskazując na czym konkretnie zmiany te miały by polegać. Przy piśmie z dnia 29 sierpnia 2012 r. Przedsiębiorcy przekazali nowo opracowany wzorzec umowny zatytułowany „ Umowa sprzedaży ” i poinformowali, że w obrocie prawnym pozostają […] umowy sprzedaży zawarte na podstawie kwestionowanego wzorca umowy, które to umowy Przedsiębiorcy zobowiązali się zmienić poprzez dostarczenie klientom stosownych aneksów. W dniu 6 września 2012 r. Prezes Urzędu zakończył postępowanie dowodowe i poinformował Przedsiębiorców o możliwości zapoznania się z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy w siedzibie Delegatury UOKiK w Warszawie. Przedsiębiorcy nie skorzystali z przysługującego im uprawnienia. Prezes UOKiK ustalił następujący stan faktyczny: Bogusław Bieńkowski, Anna Bieńkowska i Jan Wyszyński są osobami fizycznymi, które zawarły umowę spółki cywilnej pod nazwą „BIS B.A. Bieńkowski i J. Wyszyński” S.C. w Warszawie w celu wspólnego prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na świadczeniu usług w zakresie kompleksowego wyposażania wnętrz. W ramach prowadzonej działalności Przedsiębiorcy posługują się wzorcem umownym zatytułowanym „Umowa sprzedaży” , na podstawie którego zawierają z konsumentami umowy dotyczące większych przedsięwzięć meblowych. Po przeprowadzeniu analizy ww. wzorca Prezes Urzędu ustalił, iż zawiera on postanowienia o następującej treści: − „W przypadku dostrzeżenia wad w towarze dostarczonym przez firmę BiS Klient zobowiązany jest zgłosić je pisemnie w ciągu 7 dni od daty odbioru.” – postanowienie zawarte w pkt. 11 „Umowy sprzedaży” ; − „Fronty drewniane (masyw) wykorzystywane do produkcji naszych mebli z uwagi na specyfikę drewna jako surowca naturalnego mogą różnić się między sobą rysunkiem i wybarwieniem, za co firma BiS nie ponosi odpowiedzialności.” – postanowienie zawarte w pkt. 14 „Umowy sprzedaży” ; − „Gwarancją nie są objęte usterki wynikłe z normalnego zużycia się sprzętu (…).” – postanowienie zawarte w pkt. 20 „Umowy sprzedaży” . Prezes Urzędu ustalił również, że w rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone znajdują się postanowienia o następującej treści: − „Zastrzeżenie: ze względu na różne partie produkcyjne tkanin, skór lub elementów z naturalnego drewna dopuszczalne są odstępstwa tonacji koloru od okazanych wzorników. Różnice te nie są wadami i nie mogą być podstawą reklamacji. (Istnieje zawsze oryginalny wzór, który jest wzorem bazowym. Kolor może wykazywać odstępstwa od oryginału – negatywne lub pozytywne – i jest to akceptowalne). Wymiary mebli podanych w kartach katalogowych są podawane w przybliżeniu i mogą nieznacznie odbiegać od wymiarów rzeczywistych” – postanowienie uznane za niedozwolone postanowienie umowne wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 18 września 2006 r. w sprawie o sygn. XVII AmC 91/05 i wpisane do Rejestru pod nr. 910; 5 − "Gwarancją nie są objęte (...) uszkodzenia wynikające z normalnego zużycia” – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21 lipca 2004 r. w sprawie o sygn. XVII AmC 45/03 i wpisane do Rejestru pod nr. 133. W piśmie z dnia 6 czerwca 2012 r. złożonym w trakcie niniejszego postępowania Przedsiębiorcy złożyli zobowiązanie do zmiany kwestionowanych przez Prezesa UOKiK postanowień wzorca umowy „Umowa sprzedaży” w następujący sposób: W odniesieniu do postanowienia zawartego w pkt. 11 „Umowy sprzedaży” , Przedsiębiorcy chcąc być w zgodzie z wolą ustawodawcy, zobowiązali się do jego zmiany poprzez zapewnienie klientowi 2 – miesięcznego okresu na pisemne zgłaszanie usterek. W odniesieniu do postanowienia zawartego w pkt. 14 „Umowy sprzedaży” , Przedsiębiorcy zgadzając się co do niewłaściwości stwierdzenia o braku odpowiedzialności, zobowiązali się usunąć ostatnią część zdania po przecinku, dodając w to miejsce zapis o treści: „w przypadku znacznych również w usłojeniu lub wybarwieniu frontów meblowych z drewna litego klient ma prawo do ich wymiany w terminie 8 tygodni od pisemnego zgłoszenia” . W odniesieniu do postanowienia zawartego w pkt. 20 „Umowy sprzedaży” , Przedsiębiorcy zobowiązali się do usunięcia postanowienia w całości. W toku postępowania, Prezes Urzędu poinformował Przedsiębiorców, że zaproponowane klauzule w ocenie Prezesa UOKiK w dalszym ciągu nie odpowiadają obowiązującym przepisom prawa, a dla wyeliminowania skutków naruszenia niezbędna jest również zmiana pozostających w obrocie prawnym umów zawartych na podstawie kontrolowanego wzorca. W odpowiedzi na powyższe, przy piśmie z dnia 29 sierpnia 2012 r., Przedsiębiorcy przekazali nowo opracowany wzorzec umowny zatytułowany „ Umowa sprzedaży ”. Analiza tego wzorca wykazała, że wzorzec ten: − w pkt. 11 zawiera postanowienie o treści: „W przypadku dostrzeżenia wad w towarze dostarczonym przez firmę BiS Klient zobowiązany jest zgłosić je pisemnie w ciągu dwóch miesięcy od chwili stwierdzenia niezgodności towaru z umową. Firma BiS zobowiązuje się do usunięcia zgłoszonych usterek w ciągu 14 dni roboczych.”; − w pkt. 14 zawiera postanowienie o treści: „Fronty drewniane (masyw) wykorzystywane do produkcji naszych mebli z uwagi na specyfikę drewna jako surowca naturalnego mogą różnić się między sobą rysunkiem i wybarwieniem jednak klient ma prawo do ich wymiany w terminie 8 tygodni od pisemnego zgłoszenia o ile uzna że różnice te są dla niego zbyt duże.” − nie zawiera postanowienia uprzednio zawartego w pkt. 20 kontrolowanego wzorca o treści: „Gwarancją nie są objęte usterki wynikłe z normalnego zużycia się sprzętu (…).” . W piśmie z dnia 29 sierpnia 2012 r. Przedsiębiorcy poinformowali ponadto, że w obrocie prawnym pozostają […] umowy sprzedaży zawarte na podstawie kwestionowanego wzorca umowy, które to umowy Przedsiębiorcy zobowiązali się zmienić poprzez dostarczenie klientom stosownych aneksów sporządzonych na podstawie nowo opracowanego wzorca „Umowa sprzedaży” . 6 Mając powyższe na uwadze Prezes UOKiK zważył, co następuje: Przepis art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, iż jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Zgodnie zaś z art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w decyzji, o której mowa w art. 28 ust. 1, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. W związku z powyższym, dla zastosowania w przedmiotowej sprawie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zachodzi konieczność: I. uprawdopodobnienia stosowania przez Przedsiębiorców praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów; II. złożenia przez Przedsiębiorców zobowiązania do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanym mu naruszeniom oraz przyjęcie ww. zobowiązania przez Prezesa UOKiK; III. nałożenia na Przedsiębiorców obowiązku złożenia w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązania. Ad I. Uprawdopodobnienie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów Interes publiczny Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa UOKiK, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło, pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Zdaniem Prezesa UOKiK, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami skarżonych Przedsiębiorców. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa UOKiK działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Uprawdopodobnienie naruszenia art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, przez które stosownie do definicji zawartej w ust. 2 tego przepisu rozumie się godzące w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne działania przedsiębiorcy. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami, polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Działania te mogą okazać się bezprawne w razie ustalenia, że doszło do naruszenia przepisów innych ustaw, ale także zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów. Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami 7 współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy ustalenie, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa. (por. J. Szwaja (red.): Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Komentarz, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s. 117-118). Prezes Urzędu oceniając zachowanie Przedsiębiorcy pod kątem ewentualnego naruszenia przepisów zakazujących stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, musi stosować inne akty prawa powszechnie obowiązującego i na ich podstawie stwierdzić, czy działanie przedsiębiorcy było bezprawne. Zgodnie z art. 87 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego. Jak wyżej wspomniano, art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów definiuje praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jako godzące w nie bezprawne zachowanie przedsiębiorcy. Przepis ten zawiera także przykładowe wyliczenie zachowań przedsiębiorców uważanych za naruszające zbiorowe interesów konsumentów. W otwartym katalogu zakazanych praktyk ustawodawca umieścił (1) stosowanie postanowień wzorów umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, (2) naruszenie przez przedsiębiorcę obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, (3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego (art. 24 ust. 2 pkt. 1). Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w ww. Rejestrze jest to, że posłużenie się takim postanowieniem przez przedsiębiorcę ma skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko potwierdził Sąd Najwyższy, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. III SZP 3/06) orzekł, że zakaz stosowania postanowienia wpisanego do rejestru niedozwolonych klauzul umownych obejmuje wszystkich przedsiębiorców stosujących wzorce umów w obrocie z konsumentami, a nie tylko tych, których dotyczył wyrok będący podstawą wpisu do Rejestru. Sąd Najwyższy uznał również, iż jeżeli Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna określoną klauzulę za niedozwoloną w wyniku przeprowadzonej kontroli abstrakcyjnej i zostanie ona wpisana do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dopuszcza się każdy z przedsiębiorców, który wprowadza do stosownych klauzul zmiany o charakterze kosmetycznym, polegające np. na przestawieniu szyku wyrazów lub zmianie użytych wyrazów, jeżeli zmiany te nie prowadzą do zmiany istoty klauzuli. Ze względu na rozszerzoną skuteczność klauzul (art. 479 43 k.p.c.), spełniają one funkcję podobną do przepisów prawa. Zatem, dokonując oceny treści postanowień umownych wykorzystywanych przez przedsiębiorców we wzorcach umownych należy wykorzystywać reguły interpretacji wykształcone w nauce prawa i praktyce orzeczniczej (wykładnia językowa, systemowa, funkcjonalna i inna). Stąd też, niedozwolone będą takie postanowienia umów, które mieszczą się w „hipotezie” klauzuli wpisanej do Rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna 8 identyczność klauzuli wpisanej do Rejestru i klauzuli z nią porównywanej. Zakaz stosowania postanowienia wpisanego do rejestru klauzul niedozwolonych obejmuje wszystkich przedsiębiorców zawierających umowy z konsumentami – nie tylko tego, którego dotyczył wyrok będący podstawą wpisu. Aby określone zachowanie mogło zostać uznane za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łączne spełnienie następujących przesłanek: a) kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy; b) działanie to jest bezprawne; c) działanie to godzi w zbiorowy interes konsumentów. Na tym tle, w przedmiotowej sprawie Prezes UOKiK zważył, co następuje: a) Status przedsiębiorcy Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legalną definicję przedsiębiorcy. Zgodnie z jej art. 4 pkt 1, pod pojęciem tym należy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tj. Dz. U. 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) a także: (a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, (b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu, (c) osobę fizyczną, która posiada kontrolę, w rozumieniu pkt. 4, nad co najmniej jednym przedsiębiorcą, choćby nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli podejmuje dalsze działania podlegające kontroli koncentracji, o której mowa w art. 13, (d) związek przedsiębiorców w rozumieniu pkt 2 – na potrzeby przepisów dotyczących praktyk ograniczających konkurencję oraz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Bogusław Bieńkowski, Anna Bieńkowska i Jan Wyszyński są osobami fizycznymi, które zawarły umowę spółki cywilnej pod nazwą „BIS B.A. Bieńkowski i J. Wyszyński” S.C. w Warszawie w celu wspólnego prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na świadczeniu usług w zakresie kompleksowego wyposażania wnętrz. Nie ulega zatem wątpliwości, iż ww. osoby posiadają status przedsiębiorców w rozumieniu powoływanego powyżej art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Oznacza to, że przy wykonywaniu działalności gospodarczej ww. Przedsiębiorcy podlegają rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym ich działania mogą podlegać ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. b) Uprawdopodobnienie bezprawności działania 1. Pkt 11 „Umowy sprzedaży” zawiera postanowienie o treści: „W przypadku dostrzeżenia wad w towarze dostarczonym przez firmę BiS Klient zobowiązany jest zgłosić je pisemnie w ciągu 7 dni od daty odbioru.” Zdaniem Prezesa Urzędu, przytoczone postanowienie zmierza do narzucenia konsumentowi bardziej restrykcyjnych warunków dochodzenia uprawnień z tytułu niezgodności towaru z umową niż przewiduje Ustawa konsumencka. Zauważyć należy, 9 iż zgodnie z art. 9 ust. 1 ww. ustawy konsument może dochodzić uprawnień z niej wynikających, jeżeli przed upływem dwóch miesięcy od stwierdzenia niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową zawiadomi o tym sprzedawcę. Dodatkowo wskazać należy na regulację art. 11 wspomnianej ustawy, która przewiduje, że uprawnień unormowanych w niniejszej ustawie nie można wyłączyć ani ograniczyć w drodze umowy zawartej przed zawiadomieniem sprzedawcy o niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową . Mając na względzie cytowane powyżej przepisy Ustawy konsumenckiej należy stwierdzić, że postanowienie stosowane przez Przedsiębiorców ogranicza uprawnienie konsumenta poprzez skrócenie terminu zawiadomienia sprzedawcy o niezgodności towaru z umową z ustawowych dwóch miesięcy od stwierdzenia tej niezgodności do 7 dni od daty odbioru towaru. W tym zakresie kwestionowane postanowienie jest, w ocenie Prezesa UOKiK, sprzeczne z art. 9 ust. 1 w zw. z art. 11 Ustawy konsumenckiej. Tym samym uznać należy za uprawdopodobnione, że stosowanie przez Przedsiębiorców ww. postanowienia jest działaniem bezprawnym. 2. Pkt 14 „Umowy sprzedaży” zawiera postanowienie o treści: „Fronty drewniane (masyw) wykorzystywane do produkcji naszych mebli z uwagi na specyfikę drewna jako surowca naturalnego mogą różnić się między sobą rysunkiem i wybarwieniem, za co firma BiS nie ponosi odpowiedzialności.” W opinii Prezesa Urzędu treść ww. postanowienia jest zbieżna z treścią następującego postanowienia, uznanego za niedozwolone prawomocnym wyrokiem SOKiK z dnia 18 września 2006 r. w sprawie o sygn. XVII AmC 91/05 i wpisanego do Rejestru pod nr. 910 w brzmieniu: „Zastrzeżenie: ze względu na różne partie produkcyjne tkanin, skór lub elementów z naturalnego drewna dopuszczalne są odstępstwa tonacji koloru od okazanych wzorników. Różnice te nie są wadami i nie mogą być podstawą reklamacji. (Istnieje zawsze oryginalny wzór, który jest wzorem bazowym. Kolor może wykazywać odstępstwa od oryginału – negatywne lub pozytywne – i jest to akceptowalne). Wymiary mebli podanych w kartach katalogowych są podawane w przybliżeniu i mogą nieznacznie odbiegać od wymiarów rzeczywistych”. W powołanym wyżej wyroku SOKiK zgodził się co prawda ze stanowiskiem, że pewne różnice w kolorystyce i wymiarach są uzasadnione technologiczne, a cechą materiałów naturalnych, takich jak drewno czy skóra, jest ich jednostkowa niepowtarzalność. Nieuzasadnione jest jednakże, zdaniem Sądu, jednoznaczne postanowienie, że „różnice te nie są wadami i nie mogą być podstawą reklamacji”, a także jednoznaczne twierdzenie, że różnice te są akceptowalne. W ocenie Sądu, wyznaczenie granic, w których odstępstwa towaru w chwili jego wydania od towaru będącego przedmiotem umowy są akceptowalne, powinno należeć zawsze do konsumenta a nie do sprzedawcy. SOKiK podkreślił również, że niezależnie od uwarunkowań technologicznych podstawowym prawem konsumenta jest prawo do otrzymania towaru zgodnego z umową, natomiast uzasadnienie ograniczenia tego prawa „niedoskonałością procesu technologicznego” jest de facto przenoszeniem na konsumenta ryzyka związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej przedsiębiorcy. Ponadto, jak zauważył Sąd w uzasadnieniu do omawianego wyroku, zakwestionowane postanowienie wyrabia również u konsumentów błędne przekonanie, że nie służą im uprawnienia do dochodzenia roszczeń z tytułu niezgodności towaru z umową. Działanie takie, zgodnie z powszechnie przyjętym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa, uznać należy za sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interesy konsumenta (art. 385 1 § 1 k.c.). Dodatkowo Sąd uznał, że stosowanie całkowicie nieprecyzyjnego zapisu określającego 10 dopuszczalne i akceptowalne różnice między towarem będącym przedmiotem umowy a towarem w chwili jego wydania w sposób istotny ogranicza odpowiedzialność względem konsumenta z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania. Praktyka taka spełnia, zdaniem Sądu, przesłanki określone w art. 385 3 pkt 2 k.c. W ocenie Prezesa Urzędu postanowienie stosowane przez Przedsiębiorców ogranicza odpowiedzialność względem konsumenta z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania. Wskazać należy, że dla uznania przedmiotowego postanowienia za niedozwolone dla Sądu zasadnicze było, że wyrabia ono u konsumentów błędne przekonanie, iż nie służą im uprawnienia do dochodzenia roszczeń z tytułu niezgodności towaru z umową (zapis o treści „różnice te nie są wadami i nie mogą być podstawą reklamacji”). Postanowienie kwestionowane w niniejszym postępowaniu określa natomiast, że firma BiS nie ponosi odpowiedzialności za różnice w rysunku i wybarwieniu towaru spowodowane specyfiką drewna i tym samym również wyłącza uprawnienie konsumenta do dochodzenia roszczeń z tytułu niezgodności towaru z umową. Dodatkowo wskazać należy na regulację art. 11 Ustawy konsumenckiej, która przewiduje, że uprawnień unormowanych w niniejszej ustawie nie można wyłączyć ani ograniczyć w drodze umowy zawartej przed zawiadomieniem sprzedawcy o niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową . Mając na względzie cytowane powyżej przepisy Ustawy konsumenckiej należy stwierdzić, że postanowienie, na mocy którego Przedsiębiorcy wyłączają swoją odpowiedzialność za nienależyte wykonanie umowy stoi w sprzeczności z wolą ustawodawcy, który zagwarantował konsumentowi uprawnienia na wypadek niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową. Wobec powyższego, w ocenie Prezesa UOKiK, uznać należy za uprawdopodobnione, że działanie Przedsiębiorców polegające na stosowaniu kwestionowanego postanowienia jest bezprawne. 3. Pkt 20 „Umowy sprzedaży” zawiera postanowienie o treści: „Gwarancją nie są objęte usterki wynikłe z normalnego zużycia się sprzętu (…).” W opinii Prezesa Urzędu treść powyższego postanowienia jest zbieżna z treścią następującego postanowienia, uznanego za niedozwolone prawomocnym wyrokiem SOKiK z dnia 21 lipca 2004 r. w sprawie o sygn. XVII AmC 45/03 i wpisanego do Rejestru pod nr. 133 w brzmieniu: "Gwarancją nie są objęte (...) uszkodzenia wynikające z normalnego zużycia” W powołanym wyżej wyroku SOKiK uznał przedmiotowe postanowienie umowne za niedozwolone w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. Sąd wskazał, iż ww. zapis umowny kształtuje pozycję kupującego niewspółmiernie do pozycji kontrahenta (dostawcy), ponieważ przyznaje przedsiębiorcy uprawnienia do jednostronnej oceny i decyzji o przysługujących kupującemu uprawnieniach gwarancyjnych. Wskazać należy, że zarówno klauzula wpisana w Rejestrze pod nr. 133, jak i postanowienie pkt. 20 „Umowy sprzedaży” zastrzegają, że gwarancją nie są objęte usterki (uszkodzenia) wynikające z normalnego zużycia. Ta kwestia przesądza zdaniem Prezesa Urzędu o tożsamości ww. klauzul nie tylko z uwagi na ich literalne brzmienie, ale również ze względu na skutek, jaki one wywołują. Jak bowiem uznał Sąd w przywołanym wyżej wyroku (sygn. akt XVII AmC 45/03), postanowienie wyłączające z zakresu gwarancji uszkodzenia wynikające z normalnego zużycia przyznaje przedsiębiorcy uprawnienie do jednostronnej oceny i decyzji o przysługujących konsumentowi uprawnieniach gwarancyjnych. W ocenie Prezesa Urzędu takie działanie może być przejawem wykorzystania przez 11 Przedsiębiorców silniejszej pozycji rynkowej, a tym samym może być sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszać interesy konsumentów. Wobec powyższego uznać należy za uprawdopodobnione, że stosowanie przez Przedsiębiorców ww. postanowienia jest działaniem bezprawnym. Reasumując, w okolicznościach przedmiotowej sprawy uprawdopodobniono zatem, że analizowane zachowania Przedsiębiorców są bezprawne. W celu uprawdopodobnienia stosowania przez Przedsiębiorców praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, konieczne jest w dalszej kolejności wykazanie, że zachowania te mogą godzić w interesy konsumentów jako zbiorowości. c) Uprawdopodobnienie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów określa zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów konsumentów oraz reguluje zasady i tryb przeciwdziałania praktykom naruszającym zbiorowe interesy konsumentów, co wynika z treści art. 1 ust. 1 i 2 tej ustawy. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotyczący ogółu, a naruszenie tego interesu może mieć miejsce, gdy skutkami działań sprzecznych z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku – konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. Do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów konieczne jest, by działanie przedsiębiorcy zostało skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do adresata, którego nie da się z góry oznaczyć indywidualnie. Wobec tego działanie to jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa w odniesieniu do każdego z konsumentów (a nie jedynie wobec określonego konsumenta) i zagraża ono, przynajmniej potencjalnie, interesom każdego z członków zbiorowości konsumentów. W ocenie Prezesa UOKiK, działania Przedsiębiorców opisane w sentencji decyzji mogą naruszać interes konsumentów. Działania te polegają bowiem na wykorzystywaniu w obrocie postanowień, które zostały prawomocnie uznane przez Sąd za sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interesy konsumentów, a także postanowień, które pozostają w sprzeczności z przepisami Ustawy konsumenckiej. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów – wszystkich konsumentów będących klientami Przedsiębiorców, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nimi umowę. Działania te są zatem skierowane do z góry nieograniczonej i nieokreślonej liczby konsumentów. Oferta handlowa Przedsiębiorców ma charakter ogólnie dostępny, kierowana jest bowiem do wszystkich potencjalnych klientów. Tym samym kwestionowane przez Prezesa UOKiK działania Przedsiębiorców mogą naruszać interes nieograniczonej liczby konsumentów, których nie sposób zindywidualizować. Oczywistym jest zatem, że bezprawne zachowanie Przedsiębiorców nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy czy indywidualny, ani też grupy takich osób, lecz narusza ono uprawnienia szerokiego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. Powyższe wskazuje na prawdopodobieństwo naruszenia w przedmiotowej sprawie zbiorowego interesu konsumentów, przez który należy rozumieć prawo wszystkich konsumentów do ukształtowania stosunku prawnego zgodnie z przepisami prawa powszechnie obowiązującego i bez narzucania postanowień wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. 12 Mając na uwadze powyższe okoliczności, za uprawdopodobnione należy uznać, iż posługiwanie się przez Przedsiębiorców wskazanymi w sentencji niniejszej decyzji postanowieniami umownymi wypełnia znamiona praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad II. Zobowiązanie Przedsiębiorców do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów W piśmie z dnia 6 czerwca 2012 r. złożonym w trakcie niniejszego postępowania Przedsiębiorcy złożyli zobowiązanie do zmiany kwestionowanych przez Prezesa UOKiK postanowień wzorca umowy „Umowa sprzedaży” , natomiast przy piśmie z dnia 29 sierpnia 2012 r. Przedsiębiorcy przekazali nowo opracowany wzorzec umowny zatytułowany „ Umowa sprzedaży ”. W ocenie Prezesa UOKiK przedstawiony przez Przedsiębiorców nowo opracowany wzorzec umowny został zmodyfikowany w ten sposób, że nie zawiera już zapisów kwestionowanych przez Prezesa Urzędu w niniejszym postępowaniu. W pkt. 11 nowo opracowanego wzorca Przedsiębiorcy w miejsce zapisu o 7-dniowym terminie na zgłaszanie przez konsumentów usterek w towarze wprowadzili zapis przewidujący 2-miesięczny termin na zgłaszanie usterek biegnący od chwili stwierdzenia niezgodności towaru z umową, który to zapis w pełni odpowiada przepisowi art. 9 ust. 1 Ustawy konsumenckiej. W pkt. 14 nowo opracowanego wzorca Przedsiębiorcy wyeliminowali zapis wyłączający ich odpowiedzialność za niezgodność towaru z umową oraz wprowadzili zapis uprawniający konsumenta do wymiany towaru w przypadku jego niezgodności z umową. Z kolei postanowienie kwestionowane przez Prezesa UOKiK zawarte w pkt. 20 kontrolowanego wzorca umownego zostało całkowicie wyeliminowane w nowo opracowanym wzorcu „Umowa sprzedaży” . W piśmie z dnia 29 sierpnia 2012 r. Przedsiębiorcy poinformowali ponadto, że w obrocie prawnym pozostają […] umowy sprzedaży zawarte na podstawie kwestionowanego wzorca umowy, które to umowy Przedsiębiorcy zobowiązali się zmienić poprzez dostarczenie klientom stosownych aneksów sporządzonych na podstawie nowo opracowanego wzorca „Umowa sprzedaży” . Z uwagi na powyższe, w ocenie Prezesa Urzędu należy uznać, że przyjęte przez Przedsiębiorców rozwiązania są równoznaczne z podjęciem działań zmierzających do zapobieżenia uprawdopodobnionym w toku niniejszego postępowania naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tego też względu, istnieje możliwość skorzystania z instrumentu prawnego przewidzianego art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jako, że Przedsiębiorcy wykazali inicjatywę mającą na celu eliminację działań powodujących naruszenie prawa, celowa i uzasadniona jest akceptacja propozycji Przedsiębiorców, z której wynika zamiar wyeliminowania z obrotu prawnego z udziałem konsumentów wzorca umownego zawierającego niedozwolone postanowienia umowne oraz umów zawartych na jego podstawie. Stąd też należało orzec jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. 13 Ad III. Zobowiązanie do złożenia sprawozdania o stopniu realizacji zobowiązania Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w decyzji (…) Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Zgodnie z powołanym przepisem Przedsiębiorcy zostali zobowiązani do przekazania w terminie miesiąca od uprawomocnienia się niniejszej decyzji informacji o stopniu realizacji zobowiązania nałożonego w punkcie I sentencji decyzji poprzez: a. przekazanie nowo opracowanego wzorca umownego „Umowa sprzedaży” , jak również 3 kopii umów podpisanych w oparciu o nowy niezawierajacy kwestionowanych postanowień wzorzec, o ile takie umowy zostaną zawarte; b. przekazanie wzoru aneksu sporządzonego w oparciu o nowo opracowany wzorzec umowny oraz złożenie dowodów potwierdzających wysłanie do konsumentów propozycji aneksowania umów zawartych na podstawie kwestionowanego wzorca umownego „Umowa sprzedaży” . Stąd należało orzec jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. Pouczenia: Stosownie do treści art. 51 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dowodem z dokumentu może być tylko oryginał dokumentu lub jego kopia poświadczona przez organ administracji publicznej, notariusza, adwokata, radcę prawnego lub upoważnionego pracownika przedsiębiorcy. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie. Dyrektor Delegatury UOKIK w Warszawie /podpis/ Otrzymują: