RPZ-33/2013

Poznań, dnia 29 października 2013 roku RPZ-61/23/13/MT/ DECYZJA nr RPZ 33/2013 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 50, poz. 331 ze zm.), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Soho Credit Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów I. na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ww. ustawy, działania Soho Credit Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie polegające na posługiwaniu się w reklamach zamieszczanych na stronach internetowych nieprawdziwymi informacjami wskazującymi, że pierwsza pożyczka udzielana jest bez dodatkowych opłat, co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r., Nr 171, poz. 1206) i nakazuje się zaniechanie jej stosowania II. na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 106 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ww. ustawy, w zakresie opisanym w pkt I sentencji niniejszej decyzji, nakłada się na Soho Credit Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, karę pieniężną w wysokości 4290 zł (słownie: cztery tysiące dwieście dziewięćdziesiąt złotych) płatną do budżetu państwa. Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2013 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej także „Prezes Urzędu”) wszczął z urzędu postępowanie wyjaśniające, mające na celu wstępne ustalenie, czy działania reklamowe pozabankowych instytucji finansowych oferujących pożyczki konsumentom, naruszają przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w sposób uzasadniający wszczęcie postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W ramach ww. postępowania kontrolą objęto również reklamy stosowane przez Soho Credit Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (dalej także „Spółka”). Ustalenia poczynione w toku postępowania wyjaśniającego uzasadniały podejrzenie, że działania Spółki mogą spełniać przesłanki nieuczciwej praktyki rynkowej, o której mowa w art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 roku o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r., nr 171, poz. 1206). PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Poznań Tel. 61 852 15 17, 852-77-50, Fax 61 851 86 44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl 2 Z uwagi na powyższe, postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2013 roku Prezes Urzędu wszczął z urzędu postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w związku z podejrzeniem stosowania przez Spółkę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegające na posługiwaniu się w reklamach zamieszczanych na stronach internetowych nieprawdziwymi informacjami wskazującymi, że pierwsza pożyczka udzielana jest bez dodatkowych opłat, co mogło - w ocenie Prezesa Urzędu - stanowić nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r., Nr 171, poz. 1206). W toku postępowania Spółka nie skorzystała z przysługującego jej prawa do ustosunkowania się do podniesionych zarzutów, a jedynie ograniczyła się do odpowiadania na wezwania Prezesa Urzędu, przekazując żądane dokumenty i informacje. Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Soho Credit Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie została wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod nr 0000439376. Przedmiotem działalności Spółki jest udzielanie pożyczek konsumentom, co zgodnie z PKD zostało zakwalifikowane jako: pozostałe pośrednictwo pieniężne, pozostałe formy udzielania kredytów oraz pozostała finansowa działalność usługowa, gdzie indziej niesklasyfikowana, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszów emerytalnych. Spółka udziela pożyczek przez internet za pośrednictwem strony internetowej www.sohocredit.pl. ( dowód: karty od 25 do 27 akt post. adm.) W okresie od 1 stycznia 2013 roku do 31 sierpnia 2013 roku Spółka udzieliła [usunięto] pożyczek na łączną kwotę [usunięto] zł. ( dowód: karta 49 akt post. adm.) Dnia 29 stycznia 2013 roku na portalu internetowym www.onet.pl znajdowała się reklama Spółki o treści „Pierwsza szybka pożyczka bez dodatkowych opłat” i miała ona następująca formę graficzną: ( dowód: karta 5 akt post. adm.) W toku postępowania Spółka oświadczyła, że zaczęła udzielać pożyczek od dnia 28 stycznia 2013 roku, a pożyczek bez dodatkowych opłat dla nowych klientów (w przypadku pierwszej pożyczki) od dnia 1 marca 2013 roku i przed tą datą nie zlecała zamieszczania reklam o wyżej opisanej treści. ( dowód: karty od 25 do 27 akt post. adm.) Spółka poinformowała, że swoje usługi reklamuje w internecie, zlecając wykonanie banerów reklamowych współpracującemu z nią grafikowi, a następnie banery wysyłane są do firmy pośredniczącej w programach partnerskich w celu rozprowadzenia ich do wszystkich partnerów współpracujących poprzez afiliacyjny program partnerski. ( dowód: karta 34 akt post. adm.) 3 W aktualnie zamieszczanych w internecie reklamach Spółka używa zwrotów reklamowych tożsamych znaczeniowo z zakwestionowanymi o treści „Bez Żadnych Kosztów”, jednakże jedynie w postaci hasła bez dodatkowej formy graficznej. ( dowód: karta 54 akt post. adm.) Spółka udziela pożyczek gotówkowych drogą elektroniczną za pośrednictwem strony internetowej www.sohocredit.pl. Zasady udzielania tych pożyczek określa „Regulamin udzielania pożyczek”. Zgodnie z postanowieniami regulaminu, przed złożeniem wniosku o udzielenie pożyczki wnioskodawca rejestruje się na stronie internetowej pożyczkodawcy. Rejestracja następuje przez wypełnienie formularza zawierającego m.in.: dane osobowe konsumenta, dane kontaktowe, miejsce pracy, stanowisko, wysokość zarobków, adres zameldowania oraz adres aktualnego miejsca pobytu. Następnie wnioskodawca potwierdza zapoznanie się z Regulaminem oraz wyraża zgodę na przetwarzanie danych osobowych. W kolejnym kroku konsument dokonuje opłaty rejestracyjnej w wysokości 1 zł na dowolne konto bankowe Spółki z tytułem przelewu „Przeczytałem i zgadzam się z warunkami umowy pożyczki od firmy Soho Credit Sp. z o.o.”, z tym zastrzeżeniem, że do uiszczenia powyższej opłaty zobowiązany jest tylko konsument wnioskujący o pierwszą pożyczkę, gdyż każda kolejna przyznawana jest bez opłaty rejestracyjnej. Na podstawie informacji uzyskanych z dokonanego przelewu opłaty rejestracyjnej weryfikowana jest tożsamość osoby ubiegającej się o pożyczkę. W trakcie rejestracji wnioskodawca ustala hasło, które w przyszłości będzie służyć do składania kolejnych wniosków o pożyczkę. W celu otrzymania pożyczki zarejestrowany wnioskodawca zobowiązany jest złożyć wniosek o udzielenie pożyczki. Następnie pracownik Spółki wykonuje telefon do osoby ubiegającej się o pożyczkę w celu przeprowadzenia rozmowy weryfikacyjnej, która ma służyć oszacowaniu ogólnej sytuacji finansowej, wiarygodności oraz wypłacalności konsumenta. Po przeprowadzonej rozmowie konsument jest sprawdzany w bazach danych Krajowego Rejestru Długów BIG oraz Biurze Informacji Gospodarczej Infomonitor. W przypadku gdy pracownik firmy, rozpatrujący wniosek konsumenta, podejmie pozytywną decyzję, a konsument zaakceptuje warunki umowy pożyczki, na konto klienta w ciągu kilkunastu minut wykonywany jest przelew w wysokości wnioskowanej kwoty. Wyżej opisany proces jest stosowany głównie wobec nowych klientów, którzy pierwszy raz ubiegają się o pożyczkę w Spółce. Przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku procedura jest uproszczona. Pracownik, rozpatrujący kolejny wniosek, sprawdza terminowość spłaty poprzedniej pożyczki oraz wykonuje kontrolny telefon do pożyczkobiorcy, w celu potwierdzenia danych uzyskanych w poprzedniej rozmowy. Kolejne pożyczki udzielane są na podstawie poprzednio uzyskanych informacji z rozmów telefonicznych, analizy historii spłat poprzednich pożyczek oraz informacji pozyskanych w bazach danych Krajowego Rejestru Długów BIG i Biura Informacji Gospodarczej Infomonitor. ( dowód: karty od 10 do 11 akt post. adm.) Spółka udziela pożyczek na okres od 7 do 30 dni. Pierwsza pożyczka udzielana jest w kwocie do 500 zł, druga do 1.000 zł, trzecia do 1.500 zł, każda kolejna do 2.000 zł. ( dowód: karta 12 akt post. adm.) Z informacji udzielonych przez Spółkę wynika, że konsumenci, którzy po raz pierwszy ubiegają się o pożyczkę ponoszą opłatę rejestracyjną w wysokości 1 zł, koszt ubezpieczenia pożyczki w wysokości [usunięto] % od wartości wypłaconej kwoty pożyczki dziennie oraz opłatę przygotowawczą w wysokości [usunięto] % od wartości wypłaconej kwoty pożyczki. ( dowód: karta 11 akt post. adm.) Fakt ten znajduje również potwierdzenie w przedłożonych przez Spółkę umowach zawartych z konsumentami. Zgodnie z §2 ust. 4 i 5 tych umów: „4. Kwota Do spłaty, stanowiąca sumę przelewaną przez Pożyczkodawcę na Rachunek Bankowy Pożyczkobiorcy, jest każdorazowo powiększana o: 4 a) Opłatę Przygotowawczą w wysokości maksymalnie do [usunięto] % wartości Kwoty Do Wypłaty; b)Kwotę Ubezpieczenia w wysokości [usunięto] % wartości Kwoty Pożyczki dziennie, a w przypadku przedłużania Pożyczki – [usunięto] %. Okres Ubezpieczenia będzie obowiązywał przez okres trwania pożyczki licząc od dnia następnego po wypłaceniu Kwoty Pożyczki, włącznie z okresem każdego przedłużenia (w sytuacji jeśli Pożyczkobiorca skorzysta z przedłużenia). 5. Mając na uwadze treść punktów 1-4, pierwsza Pożyczka została udzielona Pożyczkobiorcy na następujących warunkach: Okres Trwania Pożyczki - 14 dni, tj. do dnia 15-03-2013 Kwota Do wypłaty – 500.00, Opłata Przygotowawcza - [usunięto] , Kwota Ubezpieczenia - [usunięto] , Kwota Pożyczki - [usunięto] , Całkowity Koszt Pożyczki - [usunięto] , Kwota Do Spłaty - [usunięto] , RRSO - [usunięto] %.” ( dowód: karta 35 akt post. adm.) W 2012 roku Spółka nie składała w urzędzie skarbowym deklaracji CIT-8 za rok 2012, z uwagi na fakt, że pierwszy rok obrotowy Spółki kończy się z dniem 31 grudnia 2013 roku. Natomiast na podstawie rachunku zysków i strat obejmującego okres od dnia 1 stycznia 2013 roku do dnia 31 lipca 2013 roku ustalono, że przychód Spółki w ww. okresie wyniósł [usunięto] . ( dowód: karta 50 akt post. adm.) Prezes Urzędu zważył, co następuje: Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że powyższe miało miejsce, pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interes ó w przedsiębiorców i konsument ó w. Zdaniem Prezesa Urzędu, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy zapoznali się lub mogli się zapoznać z reklamą pożyczki Spółki. Działania Spółki nie dotyczą więc interesów poszczególnych osób, których sprawy miałyby charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, ale kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna. Naruszenie interesu publicznoprawnego przejawia się tym samym w naruszeniu zbiorowego interesu konsumentów. Skutkuje to uznaniem, że w niniejszej sprawie istnieje możliwość poddania zachowania Spółki dalszej ocenie pod kątem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Artykuł 24 ust. 2 ustawy stanowi, iż przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Konsumentem w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22 1 k.c. w zw. z art. 4 pkt 12 uokik). Zbiorowe interesy konsumentów podlegają 5 ochronie przed działaniami przedsiębiorców, które są sprzeczne z prawem, tj. przepisami określonych aktów prawnych oraz zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami. W związku z powyższym, dla uznania działania przedsiębiorcy za niezgodnego z zawartym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów należy wykazać, iż spełnione zostały kumulatywnie trzy następujące przesłanki: A) kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy; B) jest bezprawne; C) narusza zbiorowe interesy konsumentów. A) Działanie przedsiębiorcy Soho Credit Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie jest spółką prawa handlowego wpisaną do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, prowadzącą we własnym imieniu działalność gospodarczą polegającą na udzielaniu pożyczek konsumentom. Nie ulega zatem wątpliwości, iż posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 672), do którego odwołuje się definicja legalna przedsiębiorcy zawarta w art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a tym samym przy wykonywaniu działalności gospodarczej Spółka podlega rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów i jej działania mogą podlegać ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. B) Bezprawność działania Jako bezprawne należy kwalifikować zachowania sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego lub dobrymi obyczajami, bez względu na winę, a nawet świadomość przedsiębiorcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa. 1 Postawiony Spółce zarzut dotyczy stosowania nieuczciwej praktyki rynkowej określonej w art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. z 2007 r., Nr 171, poz. 1206, dalej także „u.p.n.p.r.”) polegającej na posługiwaniu się w reklamach zamieszczanych na stronach internetowych nieprawdziwymi informacjami wskazującymi, że pierwsza pożyczka udzielana jest bez dodatkowych opłat. Bezprawność przypisanej Przedsiębiorcy praktyki Prezes Urzędu wywodzi z naruszenia przepisów ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Definicję praktyki rynkowej zawiera art. 2 pkt 4 u.p.n.p.r. wskazując, że za taką uznaje się działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, sposób postępowania, oświadczenie lub informację handlową, w szczególności reklamę i marketing, bezpośrednio związane z promocją lub nabyciem produktu przez konsumenta. Pojęcie produktu wskazane w wyżej przywołanym artykule ma znaczenie szerokie i obejmuje również pojęcie usługi. W zakresie pojęcia praktyki rynkowej mieści się zatem każdy czyn przedsiębiorcy (działanie jak i zaniechanie), oraz każda forma działania przedsiębiorcy (sposób postępowania, oświadczenie lub komunikat handlowy, w tym reklama i marketing). Istotnym jest, że wskazane formy mogą być kwalifikowane jako praktyki rynkowe, wtedy tylko, gdy są bezpośrednio związane z promocją lub nabyciem produktu przez konsumenta, tj. gdy mogą oddziaływać na decyzje ekonomiczne konsumentów. Niewątpliwie 1 Komentarz do ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji pod red. Janusza Szwaji, Wyd. CH Beck, Warszawa 2000 r., str. 117-118 6 działania Spółki, polegające na reklamowaniu swoich usług z użyciem zakwestionowanego hasła mieszczą się w przedstawionym powyżej pojęciu praktyki rynkowej. Przepisy u.p.n.p.r. posługują się pojęciem przeciętnego konsumenta, w odniesieniu do którego powinna być dokonana ocena każdej praktyki rynkowej. Ocenia nieuczciwości stosowania danej praktyki jest dokonywana zatem z punktu widzenia „przeciętnego konsumenta”. 2 Przyjmując model przeciętnego konsumenta należy przyjąć model odbiorcy jako osoby rozsądnej, uważnej, należycie poinformowanej. Ocena tych cech powinna być dokonana z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynależności danego konsumenta do szczególnej grupy konsumentów, przez którą rozumie się dającą się jednoznacznie zidentyfikować grupę konsumentów, szczególnie podatną na oddziaływanie praktyki rynkowej lub na produkt, którego praktyka rynkowa dotyczy, ze względu na szczególne cechy, takie jak wiek, niepełnosprawność fizyczna lub umysłowa. Treść zakwestionowanej przez Prezesa Urzędu reklamy nie wykazała, aby była ona kierowana do określonej, dającej się wyodrębnić na podstawie wspólnej cechy grupy konsumentów. Jak wynika z badań TNS Polska, z usług pozabankowych instytucji finansowych częściej skłonne są korzystać osoby z zawodowym wykształceniem, których dochody mieszczą się w przedziale 1501-2500 zł 3 . Zdaniem Prezesa Urzędu, nie pozwala to jednak na uznanie, że Spółka adresuje swoje reklamy do szczególnej grupy konsumentów. Należy przy tym mieć na uwadze, że umowy zawierane przez Spółkę dotyczą najczęściej niewielkich kwot, pożyczanych na krótki okres i jako takie nie wymagają od konsumentów ponadprzeciętnej specjalistycznej wiedzy w zakresie funkcjonowania rynku usług finansowych bądź warunków udzielania pożyczek. Dla oceny modelu przeciętnego konsumenta w niniejszej sprawie nie ma też znaczenia fakt rozpowszechniania reklamy w internecie. Korzystanie z internetu nie wymaga bowiem posiadania specjalistycznych kwalifikacji lub szczególnych właściwości, czy też większej niż przeciętna orientacji w nowych technologiach telekomunikacyjnych. Według stanu na październik 2012 roku odsetek gospodarstw domowych posiadających stacjonarny dostęp do internetu wyniósł 71% 4 , przy czym należy również zwrócić uwagę, że obecnie korzystanie z internetu odbywa się już nie tylko za pomocą tradycyjnego komputera, ale również mobilnie, poprzez telefony komórkowe, których ilość już kilka lat temu przekroczyła liczbę mieszkańców Polski. Korzystanie z internetu jest więc obecnie szeroko rozpowszechnione i dostępne praktycznie dla każdej zainteresowanej osoby. Przesądza to o uznaniu, że adresatem działań Spółki mógł stać się właściwie każdy konsument, a nie jakaś wyodrębniona, posiadająca szczególne cechy grupa konsumentów. W związku z powyższym, za przeciętnego należy uznać w niniejszej sprawie konsumenta dostatecznie dobrze poinformowanego, uważnego i ostrożnego przy uwzględnieniu czynników społecznych, kulturowych i językowych charakterystycznych dla polskiego konsumenta. Tak przyjęty wzorzec konsumenta nie powoduje, że traci on prawo do bycia rzetelnie poinformowanym o reklamowanym produkcie. Oczekiwania wobec rozsądnego konsumenta wynikają przede wszystkim z tego, jak daleko sięga obowiązek rzetelności w przekazywaniu informacji handlowej przez przedsiębiorcę. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej także „SOKiK”), przedsiębiorca ma obowiązek poinformowania w sposób rzetelny i prawdziwy o cechach oferowanego towaru już w reklamie, a klient zwabiony jego ofertą nie ma obowiązku jej weryfikacji w miejscu 2 M. Sieradzka, Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Komentarz, Oficyjna 2008 3 Badanie zostało przeprowadzone przez TNS Polska na zlecenie Prezesa UOKiK od 2 do 5 sierpnia 2012 roku techniką wywiadu bezpośredniego wspomaganego komputerowo (CAPI), na reprezentatywnej, losowo wybranej próbie 1000 Polaków w wieku 15 i więcej lat. Raport z badania dostępny na www.uokik.gov.pl 4 Dane według „Społeczeństwo informacyjne w Polsce”, GUS – www.stat.gov.pl 7 sprzedaży 5 . Przeciętny konsument ma prawo odbierać kierowane do niego przekazy reklamowe w sposób dosłowny zakładając, że przedsiębiorca, od którego pochodzą, przekazuje mu informacje w sposób dostatecznie jasny, jednoznaczny i niewprowadzający w błąd. Tak opisany model przeciętnego konsumenta stał się podstawą analizy zachowania Spółki pod kątem zgodności z u.p.n.p.r. Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.n.p.r., praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorców wobec konsumentów jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Jak wskazał SOKiK, „istotą pojęcia dobrego obyczaju jest szeroko pojęty szacunek dla drugiego człowieka. W stosunkach z konsumentami powinien on wyrażać się właściwym informowaniem o przysługujących uprawnieniach, niewykorzystywaniu uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty i rzetelnym traktowaniu partnerów umów. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można uznać działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, a także wykorzystania jego niewiedzy i naiwności” 6 . Ponadto, jak wskazał Sąd Apelacyjny w Warszawie: „(…) pierwszoplanowe znaczenie (również w świetle orzecznictwa ETS) ma zaś prawo konsumenta (i związany z nim obowiązek po stronie przedsiębiorcy) do rzetelnej informacji.” 7 Dla zaistnienia natomiast drugiej z ww. przesłanek, wystarczy jedynie potencjalne zniekształcenie zachowania rynkowego konsumenta, co oznacza, że nie musi do niego faktycznie dojść. Art. 4 ust. 2 ustawy zawiera otwarty katalog nieuczciwych praktyk rynkowych i wyróżnia m.in. praktyki rynkowe wprowadzające w błąd. Praktyki te mogą polegać zarówno na działaniu (art. 5) jak i zaniechaniu (art. 6), przy czym nie są one zakazane w każdych okolicznościach (art. 7). Oznacza to, że przypisanie przedsiębiorcy stosowania praktyk rynkowych wprowadzających w błąd wymaga odniesienia zarówno do ogólnej definicji nieuczciwej praktyki rynkowej zawartej w art. 4 ust. 1 u.p.n.p.r., jak również definicji praktyki wprowadzającej w błąd zawartej w art. 5 lub art. 6 u.p.n.p.r. Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.p.n.p.r., praktykę rynkową uznaje się za działanie wprowadzające w błąd, jeżeli działanie to w jakikolwiek sposób powoduje lub może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Wymaga wyjaśnienia, że decyzja dotycząca umowy nie musi finalnie prowadzić do dokonania czynności prawnej. Wystarczający jest zatem potencjalny wpływ działań przedsiębiorcy na zachowanie rynkowe konsumenta. Działanie wprowadzające w błąd może w szczególności polegać na rozpowszechnianiu nieprawdziwych informacji (art. 5 ust. 2 pkt 1 u.p.n.p.r.). Przenosząc te teoretyczne rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że Spółka przekazuje konsumentom obiektywnie nieprawdziwą informację o tym, że pierwsza pożyczka udzielana jest bez dodatkowych opłat lub bez żadnych kosztów. Jak wynika bowiem ze stosowanych przez Spółkę umów pożyczek, konsument, któremu udzielona została pierwsza pożyczka zobowiązany jest do poniesienia dodatkowych kosztów pożyczki w postaci: opłaty rejestracyjnej w wysokości 1 zł, opłaty przygotowawczej w wysokości [usunięto] % od wartości wypłaconej pożyczki oraz kosztów ubezpieczenia pożyczki w wysokości [usunięto] % od wartości wypłaconej kwoty pożyczki dziennie. Sama Spółka nie zaprzeczyła istnieniu ww. dodatkowych opłat w przypadku udzielania konsumentowi pierwszej pożyczki. 5 tak m.in. wyrok SOKiK z dnia 19.12.2007 roku, sygn. XVII Ama 64/07 6 wyrok SOKiK z dnia 23.02.2006 roku, sygn. XVII Ama 118/04 7 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27.03.2013 r., sygn. VI ACa 864/12, niepubl.) 8 W ocenie Prezesa Urzędu, takie działanie Spółki narusza prawo konsumentów do uzyskania rzetelnej i prawdziwej informacji oraz może powodować u nich błędne przekonanie co do atrakcyjności oferty Spółki. Tym samym działanie to jest sprzeczne z dobrymi obyczajami. Podkreślić należy, że informowanie o braku dodatkowych opłat lub jakikolwiek kosztów, mając na uwadze fakt, że na rynku polskim działa wiele pozabankowych instytucji finansowych udzielających pożyczek może sugerować konsumentom, że jest to najlepsza oferta spośród wszystkich przedsiębiorców oferujących pożyczki. Zdaniem Prezesa Urzędu, wskazywanie w reklamie nieprawdziwych informacji wzmacnia przekaz Spółki, stanowiąc dodatkowy element informacyjny, poprzez który Spółka chce zainteresować konsumentów swoją ofertą, a w konsekwencji skłonić ich do zawarcia umowy pożyczki. Taki sposób prezentacji pożyczki zwraca uwagę konsumentów w większym stopniu, niż w przypadku poprzestania tylko na zachwalaniu określonych cech danej oferty. Informacja o kosztach pożyczki jest z punktu przeciętnego konsumenta bardzo istotna, bowiem to właśnie wysokość tych kosztów ma najczęściej decydujący wpływ na wybór konkretnego pożyczkodawcy przez konsumenta. Jednak jak już wspomniano powyżej, dla wykazania stosowania nieuczciwej praktyki rynkowej, nie jest konieczne ustalenie, że faktycznie doszło do podjęcia przez konsumenta decyzji rynkowej, której inaczej by nie podjął. Wystarczy jedynie potencjalna możliwość wystąpienia takiego skutku, który z pewnością w niniejszej sprawie występuje. Uwzględniając powyższe, w ocenie Prezesa Urzędu, należy uznać, że działanie Spółki nosi znamiona bezprawności. Po pierwsze, informacja, że pierwsza pożyczka udzielana jest bez dodatkowych opłat lub bez żadnych kosztów jest obiektywnie nieprawdziwa, czemu nie zaprzeczyła nawet Spółka. Po drugie, nieprawdziwa informacja ma istotne znaczenie z punktu widzenia przeciętnego konsumenta i może wpłynąć na jego decyzje rynkowe. Po trzecie, przekazanie nieprawdziwej informacji jest sprzeczne z dobrymi obyczajami. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, że Spółka swoim zachowaniem - opisanym w pkt I sentencji decyzji - wyczerpała znamiona naruszenia art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 u.p.n.p.r. C) Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów W uzasadnieniu wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. (sygn. akt III SK 27/07, OSNP 2009/13- 14/188) Sąd Najwyższy wskazał, że gramatyczna wykładnia pojęcia zbiorowy interes konsumentów prowadzi do wniosku, że chodzi o zachowanie przedsiębiorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowiących określony zbiór. Interes konsumentów należy rozumieć jako interes prawny uznany przez ustawodawcę jako zasługujący na ochronę. Pod tym pojęciem należy rozumieć zarówno ściśle ekonomiczne interesy konsumentów o wymiarze majątkowym, jak również prawo konsumentów do uczestniczenia w przejrzystych i niezakłóconych przez przedsiębiorcę warunkach rynkowych, zapewniających konsumentom możliwość dokonywania transakcji przy całkowitym zrozumieniu jaki jest ich rzeczywisty sens ekonomiczny i prawny zarówno na etapie przedkontraktowym, jak też w czasie wykonywania umowy. Godzenie w zbiorowe interesy konsumentów może polegać zarówno na ich naruszeniu, jak też na zagrożeniu ich naruszenia. Dla uznania, że doszło do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów nie jest więc konieczne stwierdzenie, że którykolwiek z konsumentów został rzeczywiście poszkodowany wskutek stosowanej przez przedsiębiorcę praktyki. Wystarczająca jest choćby potencjalna możliwość wystąpienia negatywnych skutków praktyki wobec nieograniczonej liczby konsumentów. 9 W niniejszej sprawie zakwestionowane działania Spółki mogą godzić w interesy określonego zbioru konsumentów, a mianowicie wszystkich aktualnych i potencjalnych konsumentów Spółki, którzy w okresie od 29 stycznia 2013 r. mogli zetknąć się z kwestionowanym w niniejszym postępowaniu przekazem reklamowym. Z uwagi na powyższe, Prezes Urzędu uznał, że spełniona została druga przesłanka zarzuconej Spółce praktyki tj. naruszenie zbiorowego interesu konsumentów. W konsekwencji, spełnione zostały obie przesłanki konieczne dla uznania zachowania Spółki za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu nakazał Spółce zaniechanie stosowania ww. praktyki. Jakkolwiek w chwili obecnej, Spółka stosuje inne reklamy, to jednak ich treść („bez żadnych kosztów”) jest zbliżona znaczeniowo do zakwestionowanej i wywołuje tożsame skutki w relacjach z konsumentami. Brak zatem podstaw do uznania, że Spółka zaniechała stosowania zakwestionowanej praktyki rynkowej. . Kara pieniężna Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 106 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości dwustukrotności przeciętnego wynagrodzenia, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ww. ustawy. Z powołanego wyżej przepisu wynika, że kara pieniężna ma charakter fakultatywny. Zatem o tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsiębiorcy zasadne jest nałożenie kary pieniężnej decyduje, w ramach uznania administracyjnego, Prezes Urzędu. Zauważyć przy tym należy, że sankcja ta może zostać nałożona na przedsiębiorcę niezależnie od tego, czy dopuścił się naruszenia umyślnie czy też nieumyślnie. Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają jakichkolwiek przesłanek, od których uzależnione byłoby podjęcie decyzji o nałożeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie w art. 111 ww. ustawy te okoliczności, które Prezes Urzędu winien uwzględnić decydując o wymiarze kary pieniężnej, wymieniając okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. W niniejszej sprawie, charakter, zasięg i skutki stwierdzonej praktyki przesądziły o nałożeniu na Spółkę kary pieniężnej. W 2012 roku Spółka nie uzyskała przychodu. Zgodnie zatem z art. 106 ust. 4 ww. ustawy, Prezes Urzędu może ustalić karę pieniężną w wysokości do dwustukrotności przeciętnego wynagrodzenia. Na podstawie natomiast z art. 4 ust. 16 ustawy, przez przeciętne wynagrodzenie rozumie się przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw za ostatni miesiąc kwartału poprzedzającego dzień wydania decyzji Prezesa Urzędu, ogłaszane przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw w miesiącu wrześniu 2013 r. wyniosło 3770,91 zł 8 , a zatem maksymalna kara jaka może zostać nałożona na przedsiębiorcę wynosi 754.182 zł. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu wziął przede wszystkim potencjał ekonomiczny Spółki ustalony w oparciu o częściowy jej przychód z bieżącego roku obrotowego oraz o liczbę udzielonych pożyczek. W okresie od 1 stycznia 2013 r. do 31 lipca 2013 roku Spółka udzieliła [usunięto] pożyczek, na łączną kwotę [usunięto] zł, a jej przychód wyniósł [usunięto] zł. 8 http://www.stat.gov.pl/gus/komunikaty_PLK_HTML.htm 10 Nakładając karę pieniężną Prezes Urzędu wziął pod uwagę konieczność spełnienia przesłanek podmiotowych, tj. stwierdzenia, że określone w ww. przepisie naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę tej przesłanki w przypadku stosowania kar pieniężnych określonych w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy wynika bezpośrednio z treści tego przepisu. Ocena zgromadzonego materiału dowodowego wskazuje na nieumyślne naruszenie przez Spółkę przepisów ustawy. Zdaniem Prezesa Urzędu, Spółka naruszyła zasady ostrożności w relacjach z konsumentami. Na przedsiębiorcy jako profesjonalnym uczestniku obrotu rynkowego ciąży obowiązek znajomości i przestrzegania norm prawa. W ocenie Prezesa Urzędu, Spółka powinna przewidzieć, że zarówno sposób jak i treść informacji promujących pierwsza pożyczkę, mogą wprowadzać konsumentów w błąd co do rzeczywistych warunków oferty, w tym w szczególności dodatkowych opłat. Spółka winna tym samym dochować należytej staranności przy podejmowaniu działań o charakterze marketingowym. W świetle powyższego, uzasadnione jest stwierdzenie, że działania Spółki miały charakter nieumyślny, tj. Spółka dopuściła się bezprawnego działania na skutek niezachowania należytej staranności wymaganej w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej, określonej przy uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności (art. 355 § 2 k.c.), będąc w stanie przewidzieć możliwość bezprawności swoich działań. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonego naruszenia, wynikiem którego jest określona kwota bazowa. W dalszej kolejności Prezes Urzędu rozważył, czy w sprawie występują okoliczności obciążające i łagodzące oraz jaki powinny mieć wpływ na wysokość kary. Praktyka przypisana Spółce, polegająca na informowaniu, że pierwsza pożyczka udzielana jest bez dodatkowych opłat lub bez żadnych kosztów, podczas gdy jest to niezgodne z prawdą, ujawnia się na etapie przedkontraktowym, którego istotą jest zachowanie przedsiębiorcy ukierunkowane na pozyskiwanie klientów lub złożenie oferty konsumentom, mające na celu skłonienie ich do zawarcia kontraktu. Celem rozpowszechnianej przez Spółkę reklamy było zachęcenie konsumentów do skorzystania z jej usług. Oceniając stopień szkodliwości ww. praktyki należy wskazać, że naruszyła ona podstawowe prawo konsumenta tj. prawo do uzyskania rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. W niniejszej sprawie konsumenci, pod wpływem działań Spółki, podejmowali konkretne decyzje, o skutkach finansowych, których inaczej mogliby nie podjąć, w wyniku czego mogły zostać naruszone ich interesy ekonomiczne. Przypisana w pkt I sentencji decyzji praktyka handlowa uniemożliwiała konsumentom podjęcie w pełni świadomej decyzji dotyczącej zawarcia kontraktu. Ważąc kwotę bazową omawianej praktyki Prezes Urzędu uwzględnił także okres jej stosowania, tj. co najmniej od 29 stycznia 2013 roku. W tym zakresie Prezes Urzędu uznał za niewiarygodne twierdzenia Spółki, że przed 1 marca b.r. nie zlecała zamieszczania reklam o zakwestionowanej treści, skoro reklama według później stosowanego przez Spółkę wzoru została znaleziona przez Prezesa Urzędu na stronie onet.pl w ww. dniu. W związku z powyższym, Prezes Urzędu uznał, że natura naruszenia uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu kary pieniężnej na poziomie [usunięto] % przychodu uzyskanego przez Spółkę w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 31 lipca 2013 r. W ten sposób ustalona została kwota bazowa w wysokości 4.290 zł, po zaokrągleniu. W dalszym etapie kalkulacji kary Prezes Urzędu rozważył, czy ww. kwota bazowa powinna podlegać modyfikacjom ze względu na występujące w sprawie okoliczności łagodzące bądź obciążające. 11 Prezes Urzędu uznał, że w sprawie nie występują okoliczności obciążające czy łagodzące, które uzasadniałaby podwyższenie lub obniżenie ustalonej kwoty bazowej, a tym samym ustalona kwota kary pozostała niezmieniona i wyniosła 4290 zł. Tak ustalona kara stanowi ok. [usunięto] % przychodu osiągniętego przez Spółkę w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 31 lipca 2013 roku oraz [usunięto] % maksymalnego wymiaru kary. W ocenie Prezesa Urzędu, kara wymierzona w tej wysokości jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu, kierując się potrzebą zdecydowanego przeciwdziałania stosowaniu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów uznał, że orzeczona kara powinna stanowić dolegliwość dla strony niniejszego postępowania. W tym przypadku kara powinna spełnić jednak przede wszystkim funkcję prewencyjną i wychowawczą, tak aby zapobiec w przyszłości naruszeniom przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przyczyniając się do zapewnienia trwałego zaniechania naruszania przez Spółkę w przyszłości reguł odnoszących się do ochrony praw konsumentów. Wobec powyższego, orzeczono jak w punkcie II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy, karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury UOKiK w Poznaniu Jarosław Krüger Otrzymuje: Soho Credit sp. z o.o. w Warszawie reprezentowana przez: [usunięto]