RPZ-46/2012

1 Poznań, dnia 28 grudnia 2012 roku RPZ-61/1/12/AR/MT/ DECYZJA nr RPZ 46/2012 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 50, poz. 331 ze zm.), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Powszechnej Kasie Oszczędności Bank Polski S.A. z siedzibą w Warszawie - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów I. na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ww. ustawy, działania Powszechnej Kasy Oszczędności Bank Polski S.A. z siedzibą w Warszawie polegające na zamieszczeniu we wzorcach o nazwie: „Umowa o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego „IKE – Obligacje” oraz „Aneks nr 1 do umowy o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego „IKE – Obligacje” postanowień wpisanych do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 kpc, o treści: 1. „Zmiana taryfy nie stanowi zmiany Umowy o IKE” (§ 9 pkt 3 ww. wzorców); 2. „Taryfa jest udostępniana Oszczędzającemu: a) w oddziałach PKO BP SA prowadzących obsługę Kont IKE, b) POK DM PKO BP, c) na stronie internetowej www.dm.pkobp.pl, d) drogą telefoniczną” (§ 9 pkt 4 ww. wzorców); i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 28 marca 2011 roku. II. na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wobec uprawdopodobnienia w toku postępowania stosowania przez Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski S.A. z siedzibą w Warszawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów określonych w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegającej na zamieszczeniu we wzorcu o nazwie „Taryfa prowizji i opłat bankowych PKO BP Banku Polskiego S.A. za usługi oferowane klientom rynku detalicznego: osobom fizycznym, klientom instytucjonalnym rynku mieszkaniowego oraz małym i średnim przedsiębiorcom” w zakresie odnoszącym się do następujących rachunków oszczędnościowo-rozliczeniowych: PKO Konto dla Młodych (z DSD lub bez DSD), PKO Konto za Zero (z DSD lub bez DSD) oraz Kont Inteligo, postanowień, wpisanych do rejestru postanowień umownych uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. w art. 479 45 § 2 kpc, o treści:



„Za sporządzenie i wysłanie zawiadomienia/monitu związanego z powstaniem niedopuszczalnego salda debetowego [tu wysokość kwoty odpowiednia dla określonego typu rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego – dopisek Prezesa Urzędu]” (pkt 13 Części I Usługi PKO Banku Polskiego S.A. oferowane osobom PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Poznań Tel. 61 852 15 17, 852-77-50, Fax 61 851 86 44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl 2 fizycznym, Dział I rachunki złotowe i walutowe, Rozdział I Rachunki oszczędnościowo-rozliczeniowe);



„Opłata za monit listowy: 1) pierwszy … 2) drugi …. Opłata za monit listowy – trzeci” [tu wysokość kwoty odpowiednia dla określonego typu karty kredytowej– dopisek Prezesa Urzędu]” (pkt 16 i 17 Część I Usługi PKO Banku Polskiego S.A. oferowane osobom fizycznym, Dział III Karty kredytowe);



„Telefon interwencyjny w sprawie opóźnienia w spłacie do klienta detalicznego lub klienta bankowości osobistej i prywatnej 10 zł. Interwencyjna wizyta bezpośrednia klienta detalicznego lub klienta bankowości osobistej i prywatnej 85 zł. SMS w sprawie opóźnienia w spłacie do klienta detalicznego lub klienta bankowości osobistej i prywatnej 0,00 zł” (Część IV. Pozostałe czynności i usługi PKO Banku Polskiego S.A., Dział VIII. Inne czynności i usługi, Rozdział IV Różne czynności, pkt 38-40);



„Przesłanie wezwania do zapłaty [tu wysokość kwoty odpowiednia dla określonego typu rachunku Inteligo– dopisek Prezesa Urzędu]” (pkt 61 Taryfy prowizji i opłat bankowych PKO Banku Polskiego S.A. dla kont Inteligo prywatnych (indywidualnych i wspólnych) i firmowych, dla klientów którzy zawarli umowę rachunku bankowego konta Inteligo przed dniem 11 maja 2010 r., Dział I Tabela opłat i prowizji dla Kont Inteligo prywatnych – indywidualnych i wspólnych);



„Telefon interwencyjny w sprawie opóźnienia w spłacie – każdorazowo – 10 zł. Przesłanie wezwania do zapłaty- każdorazowo- 20 zł.” (pkt 54-55Część VA Taryfy prowizji i opłat bankowych PKO Banku Polskiego S.A. dla kont Inteligo prywatnych (indywidualnych i wspólnych)i firmowych, dla klientów którzy zawarli umowę rachunku bankowego konta Inteligo do dnia 11 maja 2010 r., Dział I Tabela opłat i prowizji dla kont Inteligo prywatnych – indywidualnych i wspólnych);



„Telefon interwencyjny w sprawie opóźnienia w spłacie – każdorazowo – [tu wysokość kwoty odpowiednia dla określonego typu rachunku Inteligo– dopisek Prezesa Urzędu]. Przesłanie wezwania do zapłaty- każdorazowo- [tu wysokość kwoty odpowiednia dla określonego typu rachunku Inteligo– dopisek Prezesa Urzędu]” (pkt 5-6 Działu III Tabela Warunków produktów kredytowych w ramach Kont Inteligo Limit debetowy) po zobowiązaniu się przez Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski S.A. z siedzibą w Warszawie do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom zbiorowych interesów konsumentów poprzez wprowadzenie do wzorców umów dotyczących rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych postanowień określających sposób i koszty podejmowania działań monitorująco – upominawczych zgodnie z propozycja zawartą w piśmie z dnia 9 maja 2012 roku, nakłada się na Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski S.A. z siedzibą w Warszawie obowiązek wykonania tego zobowiązania poprzez wprowadzenie do obrotu z konsumentami nowych wzorców umownych dotyczących rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych, w których określono sposób i koszty podejmowania działań monitorująco – upominawczych oraz wystąpienie do kontrahentów będących konsumentami z propozycją zmian we wszystkich nadal obowiązujących umowach poprzez podpisanie aneksów zgodnie z nowymi wzorcami umów, w terminie 2 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji; III. na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działania Powszechnej Kasy Oszczędności Bank Polski S.A.. z siedzibą w Warszawie polegające na, prezentowaniu w kampaniach reklamowych pod nazwą „MAX POŻYCZKA MINI RATKA”, „Kampania wiosenna: Skorzystaj z mini ratką” 3 oraz „Kampania letnia: W IMIĘ WOLNOŚCI KUPOWANIA” w okresie od 5 października 2010 r., w reklamach promujących określone warunki udzielania kredytów pod nazwą marketingową „Mini Ratka informacji o skierowaniu ww. oferty udzielenia kredytów na tych warunkach wyłącznie do aktualnych klientów Banku posiadających w nim ROR od minimum 6 miesięcy, na który dokonywane były systematyczne wpływy i na którym nie wystąpiły niedopuszczalne salda debetowe w tym okresie, w taki sposób, że – biorąc pod uwagę m.in. zastosowaną wielkość czcionki, czas ekspozycji, umiejscowienie i długość ww. komunikatu – informacja ta mogła być nieczytelna dla przeciętnego konsumenta i wprowadzać go w błąd co do dostępności kredytu na promowanych warunkach, co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową określoną w art. 4 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 i 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. z 2007 r., Nr 171, poz. 1206) oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 31 sierpnia 2011 roku. IV. na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakłada się na Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski S.A. z siedzibą w Warszawie obowiązek przekazania , w terminie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, informacji o stopniu realizacji zobowiązania nałożonego w punkcie II decyzji poprzez dostarczenie dokumentów świadczących o wprowadzeniu do obrotu z konsumentami nowych wzorców umów oraz zaoferowaniu dotychczasowym klientom będącym konsumentami propozycji zmian w obowiązujących umowach. V. na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ww. ustawy, w zakresie opisanym w pkt III sentencji niniejszej decyzji, nakłada się na Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski S.A. z siedzibą w Warszawie, karę pieniężną w wysokości 2.844.558 zł (słownie: dwa miliony, osiemset czterdzieści cztery tysiące pięćset pięćdziesiąt osiem złotych) płatną do budżetu państwa. Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 9 czerwca 2011 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej także „Prezes Urzędu”) wszczął z urzędu postępowanie wyjaśniające, mające na celu wstępne ustalenie, czy w przypadku działań Powszechnej Kasy Oszczędności Bank Polski S.A. z siedzibą w Warszawie (dalej także „Bank lub „Spółka”) nastąpiło naruszenie przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 50, poz. 331 ze zm.) uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Ponadto Prezes Urzędu, działając z urzędu w ramach ogólnopolskiego monitoringu reklam usług bankowych rozpowszechnianych w mediach poddał analizie reklamy telewizyjne, internetowe i zewnętrzne kredytu „Mini Ratka”. W toku postępowania wyjaśniającego przeprowadzono m.in. kontrolę wzorców umów o nazwach: „Umowa o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego „IKE – Obligacje” oraz „Aneks nr 1 do umowy o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego „IKE – Obligacje”. Zgromadzone w sprawie materiały dowodowe potwierdziły, że Spółka, wykorzystując ww. wzorce umów, może stosować praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów. Ponadto zakwestionowano również spoty reklamowe dotyczące kredytu „Mini Ratka” zatytułowane „Święta z Mini Ratką” oraz „Szymon Majewski jako Mini Ratka” rozpowszechniane w telewizji, Internecie oraz na billboardach i plakatach zewnętrznych. Z uwagi na powyższe, postanowieniem z dnia 3 stycznia 2012 roku Prezes Urzędu wszczął z urzędu postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów 4 w związku z podejrzeniem stosowania przez Bank praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów określonych w: 1. art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na zamieszczeniu we wzorcach o nazwie: „Umowa o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego „IKE – Obligacje” oraz „Aneks nr 1 do umowy o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego „IKE – Obligacje” postanowień wpisanych do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 kpc, o treści: a) „Zmiana taryfy nie stanowi zmiany Umowy o IKE” (§ 9 pkt 3 ww. wzorców); b) „Taryfa jest udostępniana Oszczędzającemu: a) w oddziałach PKO BP SA prowadzących obsługę Kont IKE, b) POK DM PKO BP, c) na stronie internetowej www.dm.pkobp.pl, d) drogą telefoniczną” (§ 9 pkt 4 ww. wzorców); 2. art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegającej na zamieszczeniu we wzorcu o nazwie „Taryfa prowizji i opłat bankowych PKO BP Banku Polskiego S.A. za usługi oferowane klientom rynku detalicznego: osobom fizycznym, klientom instytucjonalnym rynku mieszkaniowego oraz małym i średnim przedsiębiorcom” w zakresie odnoszącym się do następujących rachunków oszczędnościowo-rozliczeniowych: PKO Konto dla Młodych (z DSD lub bez DSD), PKO Konto za Zero (z DSD lub bez DSD) oraz Kont Inteligo, postanowień, wpisanych do rejestru postanowień umownych uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. w art. 479 45 § 2 kpc, o treści:
„Za sporządzenie i wysłanie zawiadomienia/monitu związanego z powstaniem niedopuszczalnego salda debetowego [tu wysokość kwoty odpowiednia dla określonego typu rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego – dopisek Prezesa Urzędu]” (pkt 13 Części I Usługi PKO Banku Polskiego S.A. oferowane osobom fizycznym, Dział I rachunki złotowe i walutowe, Rozdział I Rachunki oszczędnościowo-rozliczeniowe);
„Opłata za monit listowy: 1) pierwszy … 2) drugi …. Opłata za monit listowy – trzeci” [tu wysokość kwoty odpowiednia dla określonego typu karty kredytowej– dopisek Prezesa Urzędu]” (pkt 16 i 17 Część I Usługi PKO Banku Polskiego S.A. oferowane osobom fizycznym, Dział III Karty kredytowe);
„Telefon interwencyjny w sprawie opóźnienia w spłacie do klienta detalicznego lub klienta bankowości osobistej i prywatnej 10 zł. Interwencyjna wizyta bezpośrednia klienta detalicznego lub klienta bankowości osobistej i prywatnej 85 zł. SMS w sprawie opóźnienia w spłacie do klienta detalicznego lub klienta bankowości osobistej i prywatnej 0,00 zł” (Część IV. Pozostałe czynności i usługi PKO Banku Polskiego S.A., Dział VIII. Inne czynności i usługi, Rozdział IV Różne czynności, pkt 38-40);
„Przesłanie wezwania do zapłaty [tu wysokość kwoty odpowiednia dla określonego typu rachunku Inteligo– dopisek Prezesa Urzędu]” (pkt 61 Taryfy prowizji i opłat bankowych PKO Banku Polskiego S.A. dla kont Inteligo prywatnych (indywidualnych i wspólnych) i firmowych, dla klientów którzy zawarli umowę rachunku bankowego konta Inteligo przed dniem 11 maja 2010 r., Dział I Tabela opłat i prowizji dla Kont Inteligo prywatnych – indywidualnych i wspólnych);
„Telefon interwencyjny w sprawie opóźnienia w spłacie – każdorazowo – 10 zł. Przesłanie wezwania do zapłaty- każdorazowo- 20 zł.” (pkt 54-55Część VA Taryfy prowizji i opłat bankowych PKO Banku Polskiego S.A. dla kont Inteligo prywatnych (indywidualnych i wspólnych)i firmowych, dla klientów którzy zawarli umowę 5 rachunku bankowego konta Inteligo do dnia 11 maja 2010 r., Dział I Tabela opłat i prowizji dla kont Inteligo prywatnych – indywidualnych i wspólnych);
„Telefon interwencyjny w sprawie opóźnienia w spłacie – każdorazowo – [tu wysokość kwoty odpowiednia dla określonego typu rachunku Inteligo– dopisek Prezesa Urzędu]. Przesłanie wezwania do zapłaty- każdorazowo- [tu wysokość kwoty odpowiednia dla określonego typu rachunku Inteligo– dopisek Prezesa Urzędu]” (pkt 5-6 Działu III Tabela Warunków produktów kredytowych w ramach Kont Inteligo Limit debetowy) 3. w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na prezentacji w reklamach telewizyjnych, internetowych i zewnętrznych komunikatu informującego o skierowaniu oferty kredytu „Mini Ratka” wyłącznie do aktualnych klientów Banku posiadających w nim ROR od minimum 6 miesięcy, na który dokonywane były systematyczne wpływy i na którym nie wystąpiły niedopuszczalne salda debetowe w tym okresie, w taki sposób, że – biorąc pod uwagę zastosowaną wielkość czcionki, czas ekspozycji i długość ww. komunikatu – komunikat ten mógł być nieczytelny dla przeciętnego konsumenta, co może stanowić nieuczciwą praktykę rynkową określoną w art. 5 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 1 i 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. z 2007 r., Nr 171, poz. 1206) oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Bank zawiadomiony o wszczęciu postępowania administracyjnego, pismem z dnia 3 lutego 2012 r. poinformował, że poszanowanie interesów konsumentów oraz przestrzeganie prawa i standardów rynkowych jest jednym z głównych priorytetów, którymi kieruje się w swojej działalności. Jednak z uwagi na skalę działalności Banku i związaną z tym liczbę stosowanych wzorców umów, jak również złożoność procesu ich każdorazowej modyfikacji, wynikającą m.in. z powiązania wzorców umownych z funkcjonalnością systemów informatycznych Banku oraz koniecznością informowania klientów o ich zmianie, proces pełnego dostosowania umów do najwyższych standardów jest czasochłonny i skomplikowany. Dalej Spółka korzystając z przysługującego jej prawa ustosunkowania się do postawionych zarzutów, przedstawiła wyjaśnienia w tym zakresie. Odnosząc się do zarzutu określonego w pkt I ppkt 1 niniejszej decyzji Bank wskazał, że zastrzeżenia Prezesa Urzędu dotyczą niestosowanych już wzorców umów: „Umowy o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego IKE Obligacje” oraz „Aneksu nr 1 do umowy o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego IKE – Obligacje”, które obowiązywały do 27 marca 2011 roku. Jak poinformował Bank, aktualny wzorzec umowy oraz aneks do umowy dla tego produktu, obowiązujący od 28 marca 2011 roku, nie zawiera już ww. klauzuli. Wzorce te zawierają natomiast odesłanie do „Regulaminu świadczenia usług maklerskich przez Dom Maklerski PKO Banku Polskiego”, który jest integralną częścią umowy o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego IKE – Obligacje oraz aneksu do tej umowy. Zgodnie z powyższym regulaminem, zmiana taryfy dokonywana jest w formie przewidzianej dla zmiany tego regulaminu. Tym samym taryfa, zgodnie z § 132 pkt 2 i 3 ww. regulaminu podlega doręczeniu klientowi i klient, który się na nią nie zgadza, może rozwiązać umowę bez zachowania terminu wypowiedzenia. Ponadto Bank wskazał, że od czasu zaoferowania produktu Konto IKE – Obligacje, a zatem od 2004 roku stawki w pozycji taryfy zatytułowanej „Prowadzenie rachunku” nie uległy zmianie. Mając powyższe za uwadze, w ocenie Banku, w odniesieniu do wzorców „Umowy o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego IKE Obligacje” oraz „Aneksu nr 1 do umowy o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego IKE – Obligacje” nie można stwierdzić działania Banku niezgodnego z obowiązującymi przepisami prawa. W związku z powyższym Bank wniósł o umorzenie postępowania w części dotyczącej pkt. 1 ppkt 6 1 postanowienia Prezesa Urzędu z dnia 3 stycznia 2012 roku, a jeżeli, zdaniem Prezesa Urzędu, nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania w powyższym zakresie, Bank wniósł o wydanie decyzji zobowiązującej do podjęcia lub zaniechania określonych działań, zmierzających do zapobieżenia naruszeniom na podstawie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W odniesieniu do zarzutu określonego w pkt I ppkt 2 niniejszej decyzji Bank wyjaśnił, że zakwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienie ma szersze znaczenie, odnoszące się do metod udostępniania klientom taryfy w dowolnym czasie w trakcie realizacji umowy i nie jest równoznaczne z brakiem doręczenia tego dokumentu klientom w momencie zawarcia umowy. Ponadto Bank poinformował, że zmiana taryfy dokonywana jest w formie przewidzianej dla zmiany „Regulaminu świadczenia usług maklerskich”, a zatem jest klientowi doręczana. Dodatkowo, obowiązujące pracowników Banku wewnętrzne regulacje określone w „Trybie sprzedaży i obsługi papierów wartościowych”, które dotyczą m.in. obsługi konta IKE-Obligacje, jednoznacznie zobowiązują pracowników Banku do poinformowania klienta o opłatach związanych z prowadzeniem konta IKE - Obligacje przed podpisaniem umowy. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Banku, w odniesieniu do wzorców „Umowy o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego IKE Obligacje” oraz „Aneksu nr 1 do umowy o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego IKE – Obligacje” nie można stwierdzić działania banku niezgodnego z obowiązującymi przepisami prawa. W związku z powyższym Bank wniósł o umorzenie postępowania w części dotyczącej pkt 1 ppkt 2 postanowienia Prezesa Urzędu z dnia 3 stycznia 2012 roku, a jeżeli zdaniem Prezesa Urzędu nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania w powyższym zakresie, Bank wniósł o wydanie decyzji zobowiązującej do podjęcia lub zaniechania określonych działań, zmierzających do zapobieżenia naruszeniom na podstawie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Odnośnie klauzul dotyczących rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych PKO Konto za Zero, PKO Konto dla Młodych, Konto Inteligo Bank przyznał, że wzorce umów rachunków faktycznie nie zawierają postanowień określających częstotliwość wysyłki zawiadomień i monitów skutkujących obciążeniem rachunku klienta kwotą należności za zawiadomienie lub monit, wskazując jednocześnie, iż przepisy prawa, nie obligują banków do umieszczania w treści wzorców umów postanowień dotyczących trybu prowadzenia działań upominawczo – monitujących. Niemniej jednak Spółka wskazała, że ze względu na orzecznictwo Prezesa Urzędu, stosowane przez Bank umowy lub regulaminy są od 2011 roku sukcesywnie modyfikowane i uzupełniane w tym zakresie. Ponadto, niezależnie od powyższego Spółka zapewniła, że sposób postępowania Banku w zakresie prowadzenia działań upominawczo – monitujących w odniesieniu do rachunków oszędnościowo – rozliczeniowych: PKO Konto dla Młodych (z DSD lub bez DSD), PKO Konto za Zero (z DSD lub bez DSD) oraz Kont Inteligo nie narusza zbiorowych interesów konsumentów, a uprawnienia Banku faktycznie nie są nadużywane. Spółka wskazała, że w Banku obok wzorców umowy w postaci taryfy, funkcjonują również sformalizowane procedury, określające tryb postępowania w przypadku wystąpienia okoliczności uzasadniających rozpoczęcie działań monitorująco – upominawczych wobec posiadaczy rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych. Procedury te precyzyjnie określają zarówno kolejność podejmowanych działań, jak i ich terminy, w taki sposób, aby dać klientowi realną możliwość reakcji na podejmowanie przez Bank działania. Na potwierdzenia istnienia procedur wewnętrznych w tym zakresie Spółka przesłała stosowne dokumenty, jak również opisała wewnętrzną procedurę operacyjną w tym zakresie. Ponadto Spółka poinformowała, że w odniesieniu do Konta Inteligo, w ramach którego umowy zawierane są na odległość, Bank od 23 czerwca 2012 roku, udostępnia klientom za pośrednictwem strony internetowej – jako dokument do przejrzenia oraz pobrania i zapisania na komputerze klienta – informację o działaniach monitorujących podejmowanych przez Bank w razie nieterminowej spłaty 7 zadłużenia. Jak wskazuje Spółka, sekwencja i rozłożenie w czasie działań sprawiają, że klient ma czas na podjęcie stosownych czynności eliminujących stan zadłużenia, a jednocześnie nie występuje możliwość nadużycia uprawnień po stronie Banku, czego potwierdzeniem zdaniem Spółki jest fakt, że w okresie obowiązywania tych rozwiązań w rejestrze Banku nie odnotowano skarg, ani reklamacji konsumentów w powyższym zakresie. W opinii Spółki przyjęty w Banku sposób określenia częstotliwości podejmowania działań upominawczo – monitujących zabezpiecza zarówno interes konsumenta jak i słuszny interes Banku i stanowi o równowadze kontraktowej stron. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Spółki, w odniesieniu do rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych PKO Konto dla Młodych (z DSD lub bez DSD), PKO Konto za Zero (z DSD lub bez DSD) oraz Konto Inteligo nie można stwierdzić działania Banku niezgodnego z obowiązującymi przepisami prawa. W związku z powyższym, Spółka wniosła o umorzenie postępowania w części dotyczącej praktyk określonych w pkt II postanowienia Prezesa Urzędu z dnia 3 stycznia 2012 roku w części dotyczącej kart kredytowych, a jeżeli zdaniem Prezesa Urzędu nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania Spółka wniosła o wydanie decyzji zobowiązującej do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom na podstawie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Odnosząc się do ostatniego z zarzutów określonego w pkt III niniejszej decyzji Spółka wskazała, że w jej ocenie reklamy kredytu Mini Ratka nie stanowiły nieuczciwej praktyki rynkowej w rozumieniu art. 5 ust. 1 i 3 pkt 1 w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Bank stoi bowiem na stanowisku, że przedmiotowa reklama zawierała wszystkie niezbędne informacje, a wielkość czcionki tekstu na poszczególnych nośnikach reklamowych oraz czas ich prezentacji nie powinna sprawiać trudności w odbiorze dla przeciętnego odbiorcy. Zdaniem Spółki wielkość czcionki była odpowiednio skorelowana z wielkością przestrzeni reklamowej. Odnosi się to zarówno do warstwy czysto reklamowej (zachęcającej), jak i do warstwy zawierającej zastrzeżenia i dodatkowe informacje dla odbiorcy. Jak wskazała Spółka, na rynku reklam, nie tylko usług finansowych, ale także tych, które wiążą się dla klienta z ryzykiem finansowym, czy zdrowotnym (rynek farmaceutyczny) stosowne zastrzeżenia oraz dodatkowe informacje umieszczane są na końcu przekazu reklamowego, mniejszą czcionką od pozostałych informacji zawartych w reklamie. Taka praktyka istnieje od lat i jest ona bezsprzecznie znana odbiorcom przekazów reklamowych. Normalnym i zgodnym z prawem celem każdej reklamy jest wyeksponowanie zalet produktu oraz jego najkorzystniejszych cech, a nie zapoznanie konsumentów w wyczerpujący sposób, ze wszystkimi szczegółami dotyczącymi sposobu funkcjonowania danego produktu. Reklama nie ma na celu przekazania kompletnej oferty, a jedynie komunikatu, który ma zainteresować klienta ofertą przedsiębiorcy. Zdaniem Spółki, oceniając większość ukazujących się reklam usług finansowych, można zasadnie powiedzieć, że w pełni wykształciła się praktyka polegająca na tym, że przekaz reklamowy dzieli się na część zachęcającą, eksponującą najlepsze cechy produktu z punktu widzenia jego dostawcy oraz część o charakterze informacyjnym. Spółka wskazuje również, że dotychczas nie była kwestionowana przez Prezesa Urzędu wielkość czcionki stosowanej w warstwie informacyjnej reklamy, Bank sądził zatem, że od 2007 roku, tj. od czasu obowiązywania ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, wykształciła się na rynku reklamy usług finansowych dobra praktyka, w ramach której mieści się reklama o parametrach zastosowanych przez Bank. Ocena, czy dana informacja wprowadza konsumenta w błąd i tym samym powoduje lub może powodować podjęcie przez niego decyzji dotyczącej umowy, powinna zdaniem Banku uwzględniać w szczególności medium, którym przedsiębiorca posługuje się w celu przekazania informacji i wynikające z niego ograniczenia (jak np. czas emisji reklamy). W opinii Spółki na przykład specyfika reklamy telewizyjnej polega na bardzo krótkim czasie emisji reklam, wynoszącym od kilku do kilkudziesięciu sekund oraz założeniu, iż każdy 8 odbiorca obejrzy spot reklamowy co najmniej kilka razy. Biorąc powyższe pod uwagę, czas emisji informacji dodatkowych w reklamie telewizyjnej kredytu Mini Ratka był - zdaniem Banku - dostatecznie długi, aby uważny odbiorca mógł się z nim zapoznać. Uwzględniając założenia reklamy telewizyjnej, iż spot reklamowy oglądany jest przez odbiorcę kilka razy, zasadnie można przyjąć, że każdy jego odbiorca miał możliwość zapoznania się z jego treścią. Spółka zwraca bowiem uwagę, że czas emisji dodatkowych informacji o warunkach, które należało spełnić, aby otrzymać kredyt Mini ratka, ze wskazaną w reklamie wysokością raty, był tożsamy z czasem eksponowania informacji o możliwej wysokości raty. Ponadto, aby uczynić reklamę jeszcze bardziej kompletną i pełną, Bank umieścił w reklamach eksponowanych na wszystkich nośnikach informację, że szczegóły oferty dostępne są w placówkach oraz pod wskazanym adresem strony internetowej Banku. W reklamach podano również numery infolinii Banku, gdzie konsument mógł uzyskać szczegółowe informacje dotyczące reklamowanego produktu. W tym kontekście Spółka podniosła, że każdy przeciętny konsument ma świadomość, że banki uzależniają udzielenie kredytu lub pożyczki od spełnienia określonych warunków, wśród których najważniejszym jest posiadanie zdolności kredytowej, zaś warunki obowiązujące w tym zakresie są określone nie tylko w warstwie informacyjnej komunikatu reklamowego, ale również w materiałach informacyjnych udostępnianych klientom i potencjalnym klientom na stronach internetowych oraz bankowych placówkach obsługi klientów. W ocenie Spółki żaden dostatecznie dobrze poinformowany, uważny i ostrożny konsument nie zatrzyma się zatem jedynie na haśle reklamowym, ale będzie szukał i powinien szukać dodatkowych informacji na całej przestrzeni reklamowej oraz we wskazanych w przekazie reklamowym źródłach. Dodatkowo Spółka wskazała, że nie licząc opublikowanych przez Komisję Nadzoru Finansowego i mających charakter ogólny zasad reklamowania produktów bankowych, nie istnieje standard rynkowy, który określałby szczegółowe wytyczne w zakresie sposobu konstruowania przekazów reklamowych banków w poszczególnych mediach, w tym techniczne aspekty z tym związane, takie jak wielkość czcionki oraz długość i wymagany czas emisji poszczególnych informacji. W odniesieniu do dwóch kampanii reklamowych kredytu „Mini Ratka” zatytułowanych: „Święta z Mini Ratką” oraz „Szymon Majewski jako Mini Ratka” brak jest podstaw do uznania działania Banku jako niezgodnego z obowiązującymi przepisami prawa. W związku z powyższym, Spółka wniosła o umorzenie postępowania w części dotyczącej praktyk określonych w pkt III postanowienia Prezesa Urzędu z dnia 3 stycznia 2012 roku, a jeżeli zdaniem Prezesa Urzędu nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania, Spółka wniosła o wydanie decyzji zobowiązującej do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom na podstawie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spółka przedstawiła również propozycje zmian odnoszące się do zawartych w piśmie wniosków o wydanie decyzji w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz wyraziła pełną gotowość do współpracy z Prezesem Urzędu i poddania się obowiązkom wynikającym z ww. wniosku w terminie wskazanym w decyzji. Bank wyraził również gotowość do współdziałania, jeżeli w ocenie Prezes Urzędu wystąpi konieczność innego określenia treści zobowiązania w celu lepszego zabezpieczenia interesu konsumentów. W załączeniu do pisma Spółki z 7 marca 2012 roku, Bank przekazał informację o wysokości osiągniętego w 2011 roku przychodu w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób prawnych. Powyższa informacja została uzupełniona i doprecyzowana pismem z dnia 19 marca 2012 roku. W kolejnym piśmie z dnia 9 maja 2012 roku Spółka przedstawiła dodatkowe informacje dotyczące wskazanych w piśmie Banku z dnia 3 lutego 2012 roku działań, zmierzających do zapobieżenia naruszeniom zbiorowych interesów konsumentów. 9 W zakresie dotyczącym pkt I postanowienia Prezesa Urzędu z dnia 3 stycznia 2012 roku, Bank poinformował, że zmodyfikował wzorce umów o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego IKE-Obligacje, eliminując z nich zakwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia, natomiast wszystkim posiadaczom konto IKE- Obligacje Bank zaproponował podpisanie aneksów do obowiązujących umów, uwzględniających ww. zmiany. W zakresie dotyczącym pkt II postanowienia Prezesa Urzędu z dnia 3 stycznia 2012 roku, Spółka zaproponowała modyfikację zaproponowanego w piśmie z dnia 3 lutego 2012 roku brzmienia uregulowań umownych w kwestii kosztów prowadzonych działań upominawczo – monitujących, którą chciałby wprowadzić do stosowanych wzorców umownych dotyczących rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych prowadzonych dla konsumentów. W nowej propozycji postanowienia uszczegółowiono informacje dotyczące maksymalnej liczby opłat za poszczególne działania upominawczo – monitujące podejmowane przez Bank, jakimi może zostać obciążony konsument, co zdaniem Banku wyklucza możliwość obciążania klientów, którzy incydentalnie i nieświadomie dopuścili się opóźnienia w spłacie, nadmiernymi kosztami z tego tytułu, a jednocześnie zapewniają możliwość skutecznego oddziaływania przez Bank na dłużników, którzy świadomie uchylają się od spłaty zobowiązania i unikają kontaktu z Bankiem. Spółka wskazała, że dalsze uszczegółowianie postanowień dotyczących sposobu podejmowania działań upominawczo – monitujących przez Bank miałoby niekorzystny wpływ na efektywność dochodzenia należności, a w konsekwencji bezpieczeństwo środków złożonych w Banku przez deponentów. W opinii Spółki, zbyt ścisłe określenie kolejności podejmowanych przez Bank działań upominawczo – monitujących, mogłoby prowadzić do bezskuteczności tych działań, jak również mogłoby zagrażać możliwości dostosowania sposobu realizacji przez bank uprawnień wierzyciela egzekwującego należne świadczenia, do zmieniających się uwarunkowań i wyników prowadzonego przez bank monitorowania efektywności scenariuszy windykacyjnych, a taka sytuacja - w ocenie Spółki - zaburzałaby równowagę kontraktową i w sposób nieuprawniony uprzywilejowała stronę, która nie dochowuje postanowień umownych. Zdaniem Spółki, klienci którzy opóźniają się ze spłatą kredytów, a tym samym nie wykonują zobowiązań umownych, narażając Bank i pozostałych klientów Banku na szkodę, musza liczyć się z negatywnymi konsekwencjami swojego postępowania. Niezależnie od powyższego, postanowienia umowy z Bankiem powinny im gwarantować, iż działania Banku będą prowadzone w sposób adekwatny do sytuacji, a uiszczenie zaległości w terminie wskazanym w wezwaniu spowoduje niezwłoczne zaprzestanie dalszych działań Banku. W opinii Spółki, proponowane rozwiązania stanowią próbę znalezienia kompromisu pomiędzy słusznymi interesami konsumentów, którzy dopuścili się zwłoki w spłacie zobowiązań, a interesem Banku, jako ich wierzyciela, będącego zarazem instytucją zaufania publicznego. W związku z powyższym Spółka ponownie wniosła o umorzenie postępowania w części dotyczącej praktyk określonych w pkt II postanowienia Prezesa Urzędu z dnia 3 stycznia 2012 roku, a jeżeli zdaniem Prezesa Urzędu nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania Spółka wniosła o wydanie decyzji zobowiązującej do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom na podstawie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spółka przedstawiła również zmodyfikowane propozycje zmian odnoszące się do zawartych w piśmie wniosków o wydanie decyzji w powyższym trybie. Ponadto pismem z dnia 23 maja 2012 roku Spółka przesłała dokument potwierdzający wysokość osiągniętego w 2011 roku przez Bank przychodu, w rozumieniu § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 roku w sprawie sposobu obliczania obrotu przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji. Analiza zgromadzonego materiału dowodowego wykazała konieczność zmiany opisu zachowania, które jest przedmiotem zarzutu wskazanego w pkt III postanowienia o wszczęciu 10 niniejszego postępowania. W związku z powyższym, postanowieniem z dnia 22 listopada 2012 roku, Prezes Urzędu zmienił postanowienie o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, nadając pkt III następująca treść „wszczyna się z urzędu postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w związku z podejrzeniem stosowania przez Powszechną kasę Oszczędności Bank Polski S.A. z siedzibą w Warszawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów określonych w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegających na prezentowaniu, w okresie od 5 października 2010 r., w reklamach promujących określone warunki udzielania kredytów pod nazwą marketingową „Mini Ratka informacji o skierowaniu ww. oferty udzielenia kredytów na tych warunkach wyłącznie do aktualnych klientów Banku posiadających w nim ROR od minimum 6 miesięcy, na który dokonywane były systematyczne wpływy i na którym nie wystąpiły niedopuszczalne salda debetowe w tym okresie, w taki sposób, że – biorąc pod uwagę m.in. zastosowaną wielkość czcionki, czas ekspozycji, umiejscowienie i długość ww. komunikatu – informacja ta mogła być nieczytelna dla przeciętnego konsumenta i wprowadzać go w błąd co do dostępności kredytu na promowanych warunkach, co może stanowić nieuczciwą praktykę rynkową określoną w art. 4 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 i 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. z 2007 r., Nr 171, poz. 1206) oraz godzić w zbiorowe interesy konsumentów”. O zmianie postanowienia zawiadomiono Bank, informując jednocześnie o możliwości ustosunkowania się do przedstawionego zarzutu. W odpowiedzi w piśmie z dnia 30 listopada 2012 roku, Bank poinformował, że przywołane w postanowieniu Prezesa Urzędu przepisy prawa nie dają podstawy do zmiany postanowienia o wszczęciu postępowania administracyjnego. Ponadto, w ocenie Spółki, w kampaniach reklamowych pożyczki gotówkowej oferowanej pod nazwą marketingową „Mini Ratka” Bank prezentował w sposób nie wprowadzający w błąd przeciętnego konsumenta, warunki udzielania takiej pożyczki. Reklamy koncentrowały się bowiem na głównym przekazie, który w zależności od okresu kampanii dotyczył obniżonej prowizji, niedużej raty czy braku dodatkowych formalności w postaci zaświadczeń o dochodach. Spółka wskazała również, że nie ma żadnych wymogów wynikających z przepisów powszechnie obowiązujących co do miejsca, w którym maja być zamieszczone zastrzeżenia, czy informacje dodatkowe, dlatego też w reklamach najbardziej wyeksponowana była informacja dotycząca głównego przekazu reklamowego i w przestrzeni reklamowej zajmowała centralne miejsce, natomiast dodatkowe warunki i zastrzeżenia zostały zaprezentowane na końcu komunikatu mniejszym drukiem, w sposób powszechnie przyjęty. Dalej Spółka wskazała, że umiejscowienie warunków udzielenia pożyczki wśród informacji wymaganych przepisami ustawy o kredycie konsumenckim nie jest sprzeczne z przepisami prawa, a wręcz przeciwnie umieszczenie jej w tym miejscu było właściwe ze względu na jej znaczenie dla wyliczenia rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania. Bank nie zgadza się również ze stanowiskiem Prezesa Urzędu, że w reklamach prasowych pożyczki gotówkowej „Mini Ratka” informacja o kategorii konsumentów, którzy mogą uzyskać ww. pożyczkę na wskazanych warunkach jest nieczytelna i może wprowadzać w błąd co do dostępności kredytu na promowanych warunkach, ponieważ promowane były parametry cenowe danego produktu, a nie kategoria klientów. W ocenie Banku wielkość zastosowanej przez niego czcionki nie powodowała nieczytelności komunikatu. Skoro nie istnieją prawne wymogi określające wielkość czcionki używanej reklamach, jej ocena może opierać się jedynie na subiektywnym odczuciu oceniającego. Nawet zwiększenie wielkości czcionki nie gwarantuje, że będzie czytelniejsza dla wszystkich odbiorców. Także czas ekspozycji był dostosowany do środka przekazu, a Bank stosował 11 standardy obowiązujące u danego zleceniobiorcy usług reklamowych, redakcji prasowej, radiowej czy telewizyjnej. Ponadto w reklamach internetowych czas wyświetlania przypisu, który był widoczny po najechaniu kursorem na gwiazdkę jest uzależniony tylko do woli internauty. Po najechaniu na to miejsce komunikat wyświetla się w sposób ciągły, aż do najechania kursorem na inne miejsce. W odniesieniu do reklam radiowych Spółka wskazała, że istotna jest etapowość podawania informacji i specyfikacja tego medium. Ze względu na specyfikacje medium, jakim jest radio, każdy reklamujący się w nim przedsiębiorca ma bardzo ograniczony czas emisji nadawania swego komunikatu. Ze względu na bardzo krótki czas emisji reklamy radiowej wynoszący od kilku do kilkudziesięciu sekund medium to w rzeczywistości powinno służyć do sygnalizacji, zaciekawienia klienta produktem, a w rezultacie do zachęcenia przyjścia po szczegóły do Banku w celu dowiedzenia się, jakie one są. Ponadto w takim medium, właśnie ze względu na czas emisji i ograniczone możliwości percepcji słuchowej odbiorcy radiowego wprowadzenie rozbudowanej informacji o zastrzeżeniach spowodować może całkowite niezrozumienie komunikatu nądź dezinformacje klienta. Najważniejsze co powinno być zasygnalizowane to to, że informacja podana w krótkim komunikacie radiowym musi być uzupełniona o informacje, które Bank podaje na swojej stronie i tego typu informacja odsyłająca znajduje się w każdym komunikacie radiowym „szczegóły na stronie www lub w oddziałach Banku”. Bank poinformował również, że jeżeli główny przekaz reklamowy nie obejmował warunków cenowych, ale sam produkt, to nie podawano informacji, że kredyt na promowanych warunkach mogą uzyskać aktualni klienci Banku, gdyż nie istniał wymóg określenia kręgu odbiorców do których adresowana była reklama. Ze względu na specyfikę emisji reklamy radiowej, jak i ze względu na fakt, że każdy słuchacz wysłucha komunikat co najmniej kilka razy Spółka przyjęła, że praktyka Banku nie jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i nie zniekształca w istotny sposób zachowań rynkowych przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu. W ocenie Spółki nie jest możliwe stworzenie reklamy, w treści której ujęte byłyby wszystkie szczegółowe warunki oferty. Nawet bardzo rozbudowana treść komunikatu w reklamie powoduje konieczność przyjścia do przedsiębiorcy w celu dowiedzenia się o szczegóły oferty. Wytworzenie się praktyki zawierania w reklamach radiowych i telewizyjnych możliwie największej ilości informacji o produkcie w opinii Banku, nie leży w interesie konsumenta, gdyż natłok informacji powoduje, że konsument nie jest w stanie ocenić stopnia istotności poszczególnych treści, a często ich zapamiętać., a ochrona interesów konsumenta staje się iluzoryczna. W podsumowaniu Spółka jeszcze raz podkreśliła, że informacja, która była głównym przekazem reklamowym skierowana była do każdego potencjalnego klienta zainteresowanego oferta Banku, a taka praktyka nie jest sprzeczna z dobrymi obyczajami, nie zniekształca i nie może zniekształcać w istotny sposób zachowań rynkowych przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, dlatego też nie może stanowić nieuczciwej praktyki rynkowej oraz godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Ponadto w ocenie Spółki o braku zagrożenia zbiorowych interesów konsumentów świadczy fakt, że w badanym przez Prezesa Urzędu okresie, Bank odnotował jedynie kilka skarg, nie odnotował krytycznych komentarzy prasowych, czy też przeciwko Bankowi nie wnoszono pozwów zbiorowych dotyczących reklamowanego produktu oferowanego pod nazwą „Mini Ratka”. Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski S.A. z siedzibą w Warszawie jest bankiem wpisanym do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod nr 00000264338. Przedmiotem działalności Spółki jest m.in. świadczenie usług w zakresie pośrednictwa 12 pieniężnego, udzielenie kredytów, działalność maklerska, trustowa, w zakresie funduszów inwestycyjnych oraz podobnych instytucji finansowych. Bank dysponuje największa siecią sprzedaży w Polsce, która składa się z ponad tysiąca stu oddziałów oraz ponad tysiąca dwustu agencji bankowych. Umowy z konsumentami Bank zawiera w oparciu o wzorce umów i regulaminów, w tym m.in. „Umowy o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego „IKE – Obligacje”, „Aneksu nr 1 do umowy o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego „IKE – Obligacje”, „Umowy rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego PKO Konto za Zero, usług bakowości elektronicznej oraz karty debetowej (z DSD)”, „Umowy rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego PKO Konto za Zero, usług bakowości elektronicznej oraz karty debetowej (bez DSD)”, „Umowy rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego PKO Konto dla Młodych, usług bankowości elektronicznej oraz karty debetowej (z DSD)”, „Umowy rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego PKO Konto dla Młodych, usług bankowości elektronicznej oraz karty debetowej (bez DSD)”. Integralną częścią zawieranych umów jest również „Taryfa prowizji i opłat bankowych PKO BP Banku Polskiego S.A. za usługi oferowane klientom rynku detalicznego: osobom fizycznym, klientom instytucjonalnym rynku mieszkaniowego oraz małym i średnim przedsiębiorcom”. Z informacji udzielonych przez Bank wynika, że objęte niniejszym postępowaniem postanowienia zawarte we wzorcach umów o nazwie: „Umowa o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego „IKE – Obligacje” oraz „Aneks nr 1 do umowy o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego „IKE – Obligacje” obowiązywały już co najmniej od 2 października 2009 roku, jednakże od dnia 28 marca 2011 roku Bank wprowadził nowe wzorce ww. umów, w których postanowienie wskazane w pkt I ppkt 1 sentencji decyzji nie występuje. Jednocześnie w § 1 pkt 2 nowego wzorca, w sprawach nieuregulowanych w umowie, wprowadzono odesłanie do „Regulaminu świadczenia usług maklerskich przez Dom Maklerski PKO Banku Polskiego”, który jest integralną częścią ww. umów. Zgodnie z tym regulaminem, zmiana taryfy dokonywana jest w formie przewidzianej dla zmiany regulaminu (§ 118 pkt 3). Tym samym , stosownie do § 132 pkt 2 i 4 regulaminu, zmieniona taryfa doręczana jest klientowi, któremu, w terminie 14 dni od doręczenia taryfy, przysługuje prawo rozwiązania umowy bez zachowania terminu wypowiedzenia. Z kolei postanowienie wskazane w pkt I ppkt 2 sentencji decyzji obowiązywało w okresie od dnia 2 października 2009 roku do dnia 31 marca 2012 roku, kiedy to Decyzją nr IIU/DM/96/2012 dyrektora zarządzającego kierującego Domem Maklerskim z dnia 20 marca 2012 r. zmieniająca decyzję w sprawie trybu sprzedaży i obsługi papierów wartościowych zostało zmienione. (dowód: wyjaśnienia Spółki z dnia 21 sierpnia 2011 r. oraz 3 lutego i 9 maja 2012 r. – karty od 154 do 155, od 362 do 371 oraz od 485 do 486 akt adm.) Ustalono również, że Bank do dnia 31 marca 2012 roku wszystkim posiadaczom kont IKE – Obligacje, którzy podpisali umowy zawierające kwestionowane postanowienia zaproponował zawarcie aneksów do umowy, przedmiotem którego było usunięcie kwestionowanych postanowienia, a w przypadku braku reakcji konsumenta lub braku jego zgody na zawarcie takiego aneksu, Bank w piśmie wysłanym do konsumenta zawiadamiał go o tym, że kwestionowane postanowienie nie będzie stosowane przez Bank, a w jego miejsce zastosowanie maja przepisy powszechnie obowiązujące i Regulamin świadczenia usług maklerskich przez Dom Maklerski PKO Banku Polskiego, którego aktualną wersję Bank załączał do pisma. W treści ww. pisma kierowanego do konsumentów Bank wskazał, że „Począwszy od 1 kwietnia 2012 r. – podczas wizyty w placówce PKO Banku Polskiego zostaniecie Państwo poproszeni o podpisanie Aneksu do Umowy IKE - Obligacje. Wyrażamy nadzieje, że zaproponowane zmiany spotkają się z Państwa akceptacją”. 13 Ponadto od co najmniej dnia 1 stycznia 2011 roku obowiązywały zakwestionowane klauzule znajdujące się w „Taryfie prowizji i opłat bankowych PKO BP Banku Polskiego S.A. za usługi oferowane klientom rynku detalicznego: osobom fizycznym, klientom instytucjonalnym rynku mieszkaniowego oraz małym i średnim przedsiębiorcom”. Natomiast postanowienia odnoszące się do rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych: PKO Konto dla Młodych (z DSD lub bez DSD), PKO Konto za Zero (z DSD lub bez DSD) obowiązywały od dnia 14 marca 2011 roku, gdyż od tego dnia wprowadzono powyższe rachunki do oferty Banku. (dowód: pismo Spółki z dnia 12 sierpnia 2011 r. oraz z dnia 9 maja 2012 r. – karty od 154 do 155 oraz od 485 do 488 akt adm.) W odniesieniu do zakwestionowanej przez Prezesa Urzędu reklamy kredytu „Mini Ratka” ustalono, że „Mini Ratki” to nazwa marketingowa pożyczki gotówkowej oferowanej przez Bank. Wniosek o pożyczkę można złożyć przez internet, telefon lub w oddziałach i agencjach Banku. W ramach „Mini Ratki” konsument może otrzymać od 1000 do 150.000 złotych. Maksymalny okres kredytowania wynosi 120 miesięcy, w przypadku konsolidacji zadłużenia, 60 miesięcy w przypadku konsumentów powyżej 65 roku życia, a 96 miesięcy w pozostałych przypadkach. Pożyczkę może otrzymać osoba o pełnej zdolności do czynności prawnych, posiadająca zdolność kredytową i wiarygodność. Pożyczka wypłacana jest jednorazowo, przelewem na rachunek wskazany przez konsumenta lub w gotówce. W ramach pożyczki można skorzystać z odroczenia rozpoczęcia spłaty pierwszej raty oraz dodatkowo konsument ma możliwość zawieszenia spłaty rat. Standardowo do 30.000 złotych pożyczka udzielana jest bez zabezpieczeń. Walutą pożyczki jest polski złoty. Ponadto ustalono, że Bank dokonuje segmentacji swoich klientów na dwie kategorie, tj. na tzw. „Klientów Banku” oraz „Nowych Klientów”. „Klient Banku” to osoba fizyczna spełniająca jeden z następujących warunków:
posiada rachunek oszczędnościowo – rozliczeniowy w Banku od co najmniej 6 miesięcy, na który dokonywane były systematyczne wpływy i nie wystąpiły niedopuszczalne salda debetowe w tym okresie;
w przypadku przeniesienia rachunku z innego banku – wymagany 6 miesięczny łączny okres posiadania ROR w Banku i w banku poprzednim, na których nie wystąpiły niedopuszczalne salda debetowe w tym okresie, dokonywane były systematyczne wpływy i nastąpił co najmniej pierwszy wpływ na ROR prowadzony w Banku; dodatkowo klient udokumentuje historię w innym banku
posiada pozytywną historię kredytową w Banku ustaloną na podstawie raportu kredytowego. Natomiast za „Nowego Klienta” Bank uznaje osobę fizyczną nie spełniającą powyżej wskazanych warunków. Różnice pomiędzy ofertą skierowaną do konsumenta nie będącego klientem Banku, a konsumenta będącego klientem Banku, w wyżej wskazanych znaczeniach w odniesieniu do umowy pożyczki gotówkowej w kwocie 15.000 zł na okres 60 miesięcy obrazuje poniższa tabela. (dowód: pismo Spółki z dnia 21 września 2012 r. – karty od 549 do 551 akt adm.) 14 T reści reklamowe dotyczące kredytu „Mini Ratka” rozpowszechniane były za pośrednictwem spotów telewizyjnych, internetu, ogłoszeń radiowych, ogłoszeń prasowych, ulotek reklamowych, plakatów oraz na billboardach i plakatach zewnętrznych. Spoty telewizyjne emitowane były w trzydziestu ośmiu stacjach telewizyjnych, w tym m.in. w: TVP1, TVP2, TVN, Polsat, Canal Plus. Reklamy radiowe ogłaszane były w około 100 stacjach radiowych w tym m.in. w RMF FM (wraz z oddziałami lokalnymi), Roxy FM (wraz z oddziałami lokalnymi), Złote Przeboje (wraz z oddziałami lokalnymi), TOK FM, ESKA (wraz z oddziałami lokalnymi), PLUS (wraz z oddziałami lokalnymi). Natomiast reklamy prasowe zamieszczane były w dwudziestu czterech tytułach wydawniczych takich jak m.in.: Gazeta Wyborcza, Polska, Fakt, Newsweek Polska, Wprost, Super Express, Metro, Tele Tydzień, Auto Świat, Gala. (dowód: pismo Spółki z dnia 12 października 2011 r. oraz 23 lipca 2012 r. – karty od 158 do 215 oraz od 506 do 538 akt adm.) W okresie od 5 października 2010 roku do 10 września 2012 roku, Bank przeprowadził sześć kampanii reklamowych pożyczki gotówkowej oferowanej pod nazwa „Mini Ratka” oraz dwie promocję dodatkowe w ramach tych kampanii. Kampania reklamowa w okresie od 5 października 2010 roku do 31 grudnia 2010 roku pod nazwą „MAX POŻYCZKA MINI RATKA” z głównym hasłem „Z MINI RATKĄ STAĆ CIĘ NA WIĘCEJ”. W tej kampanii, prowadzonej z wykorzystaniem spotów telewizyjnych, prasy, internetu, plakatów, ulotek, siatek oraz witryn kluczowym elementem, które zawierały wykorzystywane reklamy była informacja „25,40 zł miesięcznie za każdy 1000 zł pożyczki”. . W okresie od 21 lutego 2011 r. do 31 maja 2011 r. Bank przeprowadził kolejną kampanię pod nazwą „Kampania wiosenna: Skorzystaj z mini ratką”, z głównym przekazem „0% prowizji za udzielenie pożyczki z ubezpieczeniem i spłatą w minimum 48 ratach” gdzie jednym z elementów promowanej oferty, który pojawiał się w reklamach była informacja „25 zł 40 gr za każdy 1000 zł – tylko tyle wynosi miesięczna rata pożyczki w PKO Banku Polskim”. 15 W następnej kampanii w okresie od 13 czerwca 2011 r. do 31 sierpnia 2011 r. pod nazwą „Kampania letnia: W IMIĘ WOLNOŚCI KUPOWANIA”, z głównym przekazem „Rata 26 zł miesięcznie za każdy 1000 zł pożyczki” Bank wykorzystał spoty telewizyjne, radiowe, plakaty, ulotki oraz Internet. (dowód: materiały reklamowe – karty od 119 do 126, od 144 do 145, od 162 do 169 oraz od 216 do 221 akt adm.) Kolejna kampania pod nazwą „Kampania jesienno – zimowa: MINI RATKA I ZAKUPY PÓJDĄ JAK Z PŁATKA” prowadzona była w okresie od 24 października 2011 r. do 30 listopada 2011 r. z hasłem „Przekaz z płatkami róż: 0% prowizji dla pożyczki z ubezpieczeniem w wariancie rozszerzonym” oraz w okresie od 7 listopada 2011 r. do 11 grudnia 2011 r. z hasłem „Przekaz z płatkami śniegu: bez zaświadczeń o dochodach: dla klientów PKO Banku Polskiego – do 20.000 zł, dla nowych Klientów – do 10.000 zł”, w których Bank wykorzystał spoty telewizyjne, siatki, witryny, plakaty, ulotki oraz internet. Następną kampanię w okresie od 22 lutego 2012 r. do 8 kwietnia 2012 r. pod nazwą „Kampania Max Pożyczki”, Bank promował z wykorzystaniem spotów telewizyjnych, internetu, ulotek, siatek, witryn i plakatów. Ponadto Bank w trakcie trwania powyższej kampanii prowadził promocję dodatkową 0% prowizji (za wyjątkiem pożyczki zabezpieczonej aktywami płynnymi) w okresie od 20 marca 2012 r. do 11 kwietnia 2012 r. Kolejna kampania reklamowa pod nazwą „Kampania Max Pożyczki: 0% prowizji dla pożyczki z ubezpieczeniem w wariancie rozszerzonym” przeprowadzona była w okresie od 7 maja 2012 r. do 30 czerwca 2012 r. z wykorzystaniem spotów telewizyjnych, internetu, plakatów, witryn, siatek oraz ulotek. W ramach powyższej kampanii Bank w okresie od 18 czerwca 2012 r. do 30 czerwca 2012 r. przeprowadził również promocję dodatkową „Dni otwarte pożyczki gotówkowej – oprocentowanie 9.99%”. z wykorzystaniem spotów radiowych oraz ogłoszeń prasowych. (dowód: pismo Spółki z dnia 21 września 2012 r. – karty od 549 do 551 akt adm.) Co do zasady zatem, każda z ww. kampanii reklamowych promowała kredyt „Mini Ratka” eksponując określone warunki finansowe oferty jak np. „0% prowizji za udzielenie pożyczki z ubezpieczeniem i spłatą w minimum 48 ratach” albo „Teraz rata tylko 26 zł miesięcznie za każdy 1000 zł pożyczki”. W pierwszych trzech kampaniach reklamowych cechą wspólną tych ofert było to, że były one dostępne tylko dla „Klienta Banku”. Bank informował o tym prezentując w reklamach telewizyjnych, internetowych, ogłoszeniach prasowych, ulotkach reklamowych, plakatach, bilbordach i plakatach zewnętrznych (siatkach wielkoformatowych i witrynach) komunikat wskazujący o dostępności oferty kredytu „Mini Ratka” (na promowanych warunkach) dla aktualnych klientów Banku posiadających w nim ROR od minimum 6 miesięcy, na który dokonywane były systematyczne wpływy i na którym nie wystąpiły niedopuszczalne salda debetowe w tym okresie. Począwszy natomiast od kampanii reklamowej prowadzonej w okresie od 24 października 2011 r. do 11 grudnia 2011 r., warunki oferty promowane w tych kampaniach dostępne były zarówno do „Klienta Banku”, jak również do każdego potencjalnego konsumenta zainteresowanego oferta Banku. W szczególności dotyczy to prowizji w wysokości 0 %, którą w świetle warunków promocji mogła uzyskać osoba nie posiadająca dotąd ROR-u w Banku (dowód: karty od 550 do 551 oraz od 562 do 563 akt post. adm.) Reklamy w formie spotu telewizyjnego miały długość – w zależności od wersji - piętnaście, trzydzieści lub czterdzieści pięć sekund, z czego w każdym przypadku przez cztery sekundy zawierały planszę z hasłem reklamowym zachęcającym do wzięcia pożyczki, na której w dolnej części znajdował się mało wyraźny tekst z informacją o warunkach udzielenia kredytu w tym m.in. wymóg posiadania ROR od 6 miesięcy. Informacja zawarta na opisanej powyżej planszy 16 o kręgu podmiotów, które mogą skorzystać z oferty kredytowej, zawierała również tą samą czcionką informację o warunkach kredytu w zakresie przewidzianym w ustawie o kredycie konsumenckim, m.in. o RRSO. Przykładowe informacje wyświetlane w kampaniach reklamowych miały następującą treść i tak w 2010 roku „Za każdy 1000 zł pożyczki udzielonej w Banku klientom posiadającym ROR w PKO Banku Polskim od co najmniej 6 miesięcy, na który dokonywane były systematyczne wpływy i nie wystąpiły niedopuszczalne salda debetowe w tym okresie, spłacanej w 60 równych ratach kapitało-odsetkowych, rata miesięczny wynosi 25,40 zł. RRSO wynosi 22,51%. Oprocentowanie zmienne w stosunku rocznym 17,99%, prowizja za udzieleni pożyczki 5%. Informacja na dzień 29.10.2010 r. Taryfa prowizji i opłat bankowych oraz szczegóły oferty dostępne są w placówkach Banku oraz na www.pkpbp.pl”, w 2011 roku treść informacji była jak poniżej „RRSO 23,13%, oprocentowanie zmienne 18,49%, prowizja za udzielenie pożyczki 5%, dla raty miesięcznej 25,67 za każdy 1000 zł pożyczki udzielonej w placówkach Banku Klientom posiadających ROR w PKO Banku Polskim od co najmniej 6 miesięcy, na który dokonywane były systematyczne wpływy i nie wystąpiły niedopuszczalne slada debetowe w tym okresie, spłacanej w 60 równych ratach kapitałowo- odsetkowych. Szczegóły dotyczące pożyczki, w tym Taryfa prowizji i opłat bankowych są dostępne w placówkach Banku oraz na stronie www.pkobp.pl”. (dowód: karty 221, od 372 do 378, 470 oraz 544 akt post. adm.) Reklamy wyświetlane w witrynie internetowej prezentowane były w formie graficznej animacji, gdzie po naciśnięciu odnośnika „sprawdź” rozwijał się komunikat dotyczący szczegółowych informacji dotyczących pożyczki gotówkowej zamieszczonych na stronie internetowej Banku w tym również m.in. wymóg posiadania ROR od 6 miesięcy. Przykładowe informacje wyświetlane w kampaniach reklamowych miały następującą treść i tak w 2010 roku „Za każdy 1000 zł pożyczki udzielonej w Oddziałach i Agencjach Banku, klientom posiadającym ROR w PKO Banku Polskim od co najmniej 6 miesięcy, na który dokonywane były systematyczne wpływy i nie wystąpiły niedopuszczalne salda debetowe w tym okresie, spłacanej w 60 równych ratach kapitałowo-odsetkowych, rata miesięczna wynosi 25,40 zł. RRSO wynosi 22,51 %. Oprocentowanie zmienne 17,99%, prowizja za udzielenie pożyczki 5%. Informacja na dzień 05.10.2010 r.”, w 2011 roku treść informacji była jak poniżej „RRSO wynosi 31,09% i dotyczy umowy pożyczki gotówkowej w kwocie 8000 zł udzielonej klientom posiadającym ROR w PKO Banku Polskim od co najmniej 6 miesięcy, na który dokonywane były systematyczne wpływy i nie wystąpiły niedopuszczalne salda debetowe w tym okresie, spłacanej w 48 równych ratach kapitałowo-odsetkowych. Podane RRSO zawiera koszty składki ubezpieczenia w wysokości 0,45% w skali miesiąca 8211; płatnej jednorazowo z góry za cały okres i podlegającej kredytowaniu. Stawka prowizji wynosi 0%. Kwota wypłacana klientowi do dyspozycji wynosi 6578,95 zł. Oprocentowanie zmienne 15,99%. Maksymalny okres kredytowania dla klientów powyżej 65 roku życia wynosi 60 miesięcy. Oferta dostępna w oddziałach PKO Banku Polskiego. Informacja na dzień 18.02.2011 r.”. (dowód: karty 221, od 372 do 378, 456, 470 oraz 544 akt post. adm.) Z kolei reklama w prasie składała się z jednej strony wielkości kartki A4, gdzie ¾ strony zajmował rysunek, natomiast pozostałą część hasła reklamowe zachęcające do wzięcia pożyczki, a na samym dole strony umieszczony był bardzo małą czcionką tekst z informacją o warunkach udzielenia kredytu w tym m.in. posiadanie ROR od 6 miesięcy. Ponadto tak jak w reklamie telewizyjnej, w taki sam sposób jak i taką samą czcionką, Bank informował o warunkach kredytu w zakresie przewidzianym ustawą o kredycie konsumenckim. Przykładowe informacje występujące w kampaniach reklamowych miały następującą treść i tak w 2010 roku „Taryfa prowizji i opłat bankowych oraz szczegóły oferty w tym dotyczące ubezpieczenia, są dostępne w placówkach PKO Banku Polskiego oraz na stronie www.pkpbp.pl. Za każdy 1000 zł pożyczki udzielonej w Banku klientom posiadającym ROR w PKO Banku Polskim od co najmniej 6 17 miesięcy, na który dokonywane były systematyczne wpływy i nie wystąpiły niedopuszczalne salda debetowe w tym okresie, spłacanej w 60 równych ratach kapitało-odsetkowych, rata miesięczny wynosi 25,40 zł. RRSO wynosi 22,51%. Oprocentowanie zmienne w stosunku rocznym 17,99%, prowizja za udzieleni pożyczki 5%. Informacja na dzień 29.10.2010 r.”, w 2011 roku treść informacji była jak poniżej „Taryfa prowizji i opłat bankowych oraz szczegóły oferty dostępne są w placówkach banku oraz na stronie www.pkpbp.pl. RRSO 23,13%, oprocentowanie zmienne 18,49%, prowizja za udzielenie pożyczki 5%, dla raty miesięcznej 25,67 za każdy 1000 zł pożyczki udzielonej w placówkach Banku Klientom posiadających ROR w PKO Banku Polskim od co najmniej 6 miesięcy, na który dokonywane były systematyczne wpływy i na którym nie wystąpiły niedopuszczalne salda debetowe w tym okresie, spłacanej w 60 równych ratach kapitałowo- odsetkowych.”. (dowód: karty 119, 161, 165, od 372 do 378, od 453 do 454 oraz 540 akt post. adm.) Identyczną formę graficzną jak reklamy w prasie posiadały reklamy w formie plakatów, billboardów oraz plakatów zewnętrznych (siatki wielkoformatowe i witryny), z tym zastrzeżeniem, że różna była skala ich wielkości. (dowód: karty od 120 do 124, od 162 do 164, 169, od 372 do 378, od 453 do 455, 539, od 541 do 542, od 545 do 546 akt post. adm.) Reklamy radiowe składały się natomiast z przekazu marketingowego oraz informacji czytanej przez lektora, który prezentował niektóre warunki udzielenia pożyczki i wskazywał gdzie można uzyskać szczegółowe informacje oraz miejsca w których dostępny jest reklamowany produkt. Przykładowe informacje wygłaszane w kampaniach reklamowych miały następującą treść i tak w 2011 roku „Z Mini Ratką stać Cię na więcej, bo teraz w PKO Banku Polskim mamy 0% prowizji za pożyczkę z ubezpieczeniem i spłatą w minimum 48 ratach. RRSO dla 4 letniej pożyczki, w wysokości 8 000 zł, dla klientów posiadających ROR w PKO BP 31,9%, pozostałe warunki i inne szczegóły na www.pkobp.pl. Oferta dostępna w oddziałach od 31 lutego do 22 kwietnia.”. (dowód: karty 221, od 372 do 378, 470, 544 akt post. adm.) Ponadto ustalono, że w kampaniach reklamowych przypisy w spotach telewizyjnych od października 2011 roku są przygotowywane w kolorze czarnym (100% black), gdzie wcześniejsza kolorystyką przypisów była szara. Ponadto w kampanii reklamowej Max Pożyczka w terminie od 22 lutego do 8 kwietnia 2012 roku zmieniono również wielkość stosowanej czcionki i tak przykładowo w plakatach: A1 wielkość czcionki 21 pt (w 2011 roku 16 pt), B1 – wielkość czcionki 24 pt (w 2011 roku 18 pt), B0 – wielkość czcionki 36 pt ( w 2011 roku 26 pt), ulotka - wielkość czcionki 8.5 pt (w 2011 roku 5 pt). W zakresie przykładowej wielkości siatek wielkoformatowych: siatka o rozmiarze 383x295 – wielkość czcionki 15 pt (w 2011 roku 8 pt), siatka o rozmiarze 566x201 – 13 pt (w 2011 roku 8 pt). W zakresie przykładowej wielkości witryn: witryna o rozmiarze 700x1000 – wielkość czcionki 36 pt (w 2011 roku 18 pt), witryna o rozmiarze 1000x3000 – wielkość czcionki 62 pt (w 2011 roku 24 pt). Wymienione zmiany miały zastosowanie również w kolejnych kampaniach reklamowych takich jak „Promocja dodatkowa w trakcie trwania ww. kampanii: 0% prowizji (za wyjątkiem pożyczki zabezpieczonej aktywami płynnymi)” w okresie obowiązywania oferty od 15 marca do 11 kwietnia 2012 roku, „Kampania Max Pożyczki 0% prowizji dla pożyczki z ubezpieczeniem w wariancie rozszerzonym” w okresie od 7 maja do 30 czerwca 2012 roku oraz „Dni otwarte pożyczki gotówkowej – oprocentowanie 9,99%” w terminie od 18 do 30 czerwca 2012 roku. (dowód: pismo Spółki z dnia 23 lipca 2012 r. – karty od 506 do 507 akt adm.) W toku prowadzonego postępowania Spółka w piśmie z 3 lutego 2012 r. (w odniesieniu do praktyki wskazanej w punkcie II zmodyfikowany w piśmie z 9 maja 2012 r.) złożyła wniosek o wydanie decyzji na podstawie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i wyraziła gotowość przyjęcia na siebie następujących zobowiązań: Pkt I ppkt 1 sentencji decyzji 18 Przedstawienie klientom, którzy zawarli umowy zawierające kwestionowane postanowienie, propozycji zawarcia aneksów do umów. Przedmiotem aneksu będzie usunięcie kwestionowanego postanowienia. W przypadku braku reakcji klienta lub braku jego zgody na zawarcie takiego aneksu, Bank w piśmie wysłanym do klienta miał go zawiadomić o tym, że kwestionowane postanowienie nie będzie stosowane przez Bank, a w jego miejsce zastosowanie mają przepisy powszechnie obowiązujące i postanowienia „Regulaminu świadczenia usług maklerskich przez Dom Maklerski PKO Banku Polskiego”, którego aktualną wersję Bank dołączy do pisma. Pkt I ppkt 2 sentencji decyzji 1. Zmianę wzorca umowy o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego IKE – Obligacje w części dotyczącej kwestionowanego postanowienia w sposób niebudzący wątpliwości co do doręczenia taryfy w momencie podpisywania umowy, polegającej na nadaniu § 9 ust. 1 – 5 następującego brzmienia: „1. DM PKO BP nie pobiera opłaty za prowadzenie Konta IKE za rok kalendarzowy, w którym została podpisana Umowa o IKE. 2. Opłaty obciążające Oszczędzającego w związku z prowadzeniem na jego rzecz Konta IKE oraz inne opłaty m.in. za wypłatę w ratach, częściowy zwrot określa Taryfa. 3. Zmiana Taryfy nie wymaga Aneksu do Umowy o IKE. 4. Zmiany Taryfy DM PKO BP doręcza Oszczędzającemu w sposób określony w Regulaminie. 5. Niezależnie od doręczenia zgodnie z ust. 4, Taryfa jest dostępna dla Oszczędzającego również: 1) w oddziałach PKO BP SA prowadzących obsługę Kont IKE, 2) POK DM PKO BP, 3) na stronie internetowej www.dm.pko.pl”. 2. Przedstawienie klientom, którzy zawarli umowy zawierające kwestionowane postanowienie, propozycji zawarcia aneksów do ww. umów. Przedmiotem aneksu będzie zmiana umowy o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego IKE- Obligacje. Przedmiotem aneksu miała być modyfikacja kwestionowanego postanowienia, w sposób niebudzący wątpliwości co do doręczenia taryfy, tj. § 9 ust. 1-5 otrzyma następujące brzmienie: „1. DM PKO BP nie pobiera opłaty za prowadzenie Konta IKE za rok kalendarzowy, w którym została podpisana Umowa o IKE. 2. Opłaty obciążające Oszczędzającego w związku z prowadzeniem na jego rzecz Konta IKE oraz inne opłaty m.in. za wypłatę w ratach, częściowy zwrot określa Taryfa. 3. Zmiana Taryfy nie wymaga Aneksu do Umowy o IKE. 4. Zmiany Taryfy DM PKO BP doręcza Oszczędzającemu w sposób określony w Regulaminie. 5. Niezależnie od doręczenia zgodnie z ust. 4, Taryfa jest dostępna dla Oszczędzającego również: 1) w oddziałach PKO BP SA prowadzących obsługę Kont IKE, 2) POK DM PKO BP, 3) na stronie internetowej www.dm.pko.pl” . W przypadku braku reakcji klienta lub braku jego zgody na zawarcie aneksu, Bank w piśmie wysłanym do klienta zawiadomi, że kwestionowane postanowienie nie będzie stosowane przez Bank, a w jego miejsce stosuje się przepisy powszechnie obowiązujące i Regulaminu świadczenia usług maklerskich przez Dom Maklerski PKO Banku Polskiego, którego aktualną wersję Bank dołączy do pisma. Pkt II sentencji decyzji Do wzorców umów dotyczących rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych PKO Konto za Zero oraz PKO Konto dla Młodych Bank wprowadzi postanowienia o następującej treści: „1. W przypadku powstania na rachunku niedopuszczalnego salda debetowego oraz powstania zadłużenia przeterminowanego z tego tytułu, PKO Bank Polski SA może podejmować następujące czynności wobec 19 Posiadacza rachunku w celu poinformowania o powstaniu zadłużenia przeterminowanego oraz odzyskania należności tj: wysłanie przesyłek listowych (zawiadomień, monitów), z uwzględnieniem postanowień ust. 2. 2. PKO Bank Polski SA zastrzega sobie prawo podejmowania, oprócz czynności wskazanych w ust. 1, dodatkowych czynności, tj.: 1) wysyłanie wiadomości tekstowych na telefon komórkowy, 2) przeprowadzanie rozmów telefonicznych, 3) przeprowadzanie wizyt. 3. W przypadku wykonywania czynności, o których mowa w ust. 1 i 2 PKO Bank Polski SA ma prawo obciążyć Posiadacza rachunku: 1) dwukrotnie – opłatą za wysyłanie przesyłek listowych (niezależnie od ilości adresatów pobrana zostanie jedna opłata za pierwszą wysyłkę przesyłek listowych oraz jedna opłata za drugą wysyłkę przesyłek listowych, do których zostaną doliczone poniesione przez PKO Bank Polski SA koszty wysłania przesyłki listowej do każdego z adresatów), 2) jednokrotnie – opłatą za przeprowadzanie wizyt, 3) jednokrotnie – opłatą za wysyłanie wiadomości tekstowych na telefon komórkowy, 4) dwukrotnie – opłatą za przeprowadzanie rozmów telefonicznych. 4. PKO Bank Polski SA może wykonywać czynności, o których mowa w ust. 1 i 2 w odstępach czasowych umożliwiających dokonanie przez Posiadacza rachunku niezwłocznej wpłaty środków pieniężnych na poczet spłaty zadłużenia przeterminowanego\ 5. Spłata zadłużenia przeterminowanego spowoduje, że kolejne czynności, o których mowa w ust. 1 i 2 nie będą wykonywane. 6. W przypadku, gdy po spłacie zadłużenia, o którym mowa w ust. 4, powstanie nowe zadłużenie z tytułu niedopuszczalnego salda, PKO Bank Polski SA może po raz kolejny wykonywać czynności, o których mowa w ust. 1 i 2 i ma prawo ponownie obciążyć Posiadacza rachunku opłatami za wykonywanie tych czynności. 7. Za czynności wymienione w ust. 1 i 2 PKO Bank Polski SA pobiera opłatę według stawek określonych w Taryfie”. Do wzorców umów o wydanie i używanie karty kredytowej PKO BP SA Bank wprowadzi postanowienia w części dotyczącej działań wczesnej windykacji, o następującej treści: „1. W przypadku braku spłaty minimalnej kwoty do zapłaty, PKO Bank Polski SA może podejmować czynności wobec Posiadacza karty mające na celu odzyskanie należności, tj.: 1) wysyłanie wiadomości tekstowych na telefon komórkowy, 2) przeprowadzanie rozmów telefonicznych, 3) wysyłanie monitów listowych, 4) przeprowadzanie wizyt. 2. W przypadku wykonywania czynności, o których mowa w ust. 1, PKO Bank Polski SA ma prawo obciążyć Posiadacza karty: 1) trzykrotnie – opłatą za wysyłanie przesyłek listowych, 2) jednokrotnie – opłatą za przeprowadzanie wizyt, 3) jednokrotnie – opłatą za wysyłanie wiadomości tekstowych na telefon komórkowy, 4) dwukrotnie – opłata za przeprowadzanie rozmów telefonicznych. 3. Działania, o których mowa w ust. 1, będą przeprowadzane w odstępach czasowych umożliwiających dokonanie przez Posiadacza karty wpłaty środków na spłatę minimalnej kwoty do zapłaty. 4. Spłata minimalnej kwoty do zapłaty spowoduje zaniechanie działań, o których mowa w ust. 1 i 2. 5. Za czynności wymienione w ust. 1 PKO Bank Polski SA pobiera opłatę według stawek określonych w Taryfie”. Do wprowadzenia do wzorców umów dotyczących rachunków oszczędnościowo - rozliczeniowych Kont Inteligo postanowienia o następującej treści: 20 „1. W przypadku powstania na rachunku nieautoryzowanego salda ujemnego oraz powstania zadłużenia przeterminowanego z tego tytułu, Bank może podejmować następujące czynności wobec Klienta w celu poinformowania o powstaniu zadłużenia przeterminowanego oraz odzyskania należności tj: wykonanie telefonów interwencyjnych, wysyłanie przesyłek listowych (zawiadomień, monitów, wezwań do zapłaty) z uwzględnieniem postanowień ust. 2. 2. Bank zastrzega sobie prawo podejmowania, oprócz czynności wskazanych w ust. 1, dodatkowych czynności, tj.: 1) wysyłanie wiadomości tekstowych na telefon komórkowy, 2) wysyłanie wiadomości na adres poczty elektronicznej, 3) przeprowadzanie wizyt. 3. W przypadku wykonywania czynności, o których mowa w ust. 1 i 2, bank ma prawo obciążyć Klienta: 1) dwukrotnie – opłatą za wysyłanie przesyłek listowych(niezależnie od ilości adresatów pobrana zostanie jedna opłata za pierwszą wysyłkę przesyłek listowych oraz jedna opłata za drugą wysyłkę przesyłek listowych, do których zostaną doliczone poniesione przez Bank koszty wysłania przesyłki listowej, do każdego z adresatów), 2) jednokrotnie – opłatą za przeprowadzanie wizyt, 3) jednokrotnie – opłatą za wysyłanie wiadomości tekstowych na telefon komórkowy, 4) jednokrotnie – opłatą za wysyłanie wiadomości na adres poczty elektronicznej, 5) dwukrotnie – opłatą za przeprowadzanie rozmów telefonicznych. 4. bank może wykonywać czynności, o których mowa w ust. 1 i 2, w odstępach czasowych umożliwiających dokonanie przez Klienta niezwłocznej wpłaty środków pieniężnych na poczet spłaty zadłużenia przeterminowanego. 5. Spłata zadłużenia przeterminowanego spowoduje, że kolejne czynności, o których mowa w ust. 1 i 2 nie będą wykonywane. 6. W przypadku, gdy po spłacie zadłużenia, o którym mowa w ust. 4, powstanie nowe zadłużenie z tytułu nieautoryzowanego salda ujemnego, bank może po raz kolejny wykonywać czynności, o których owa w ust. 1 i 2 i ma prawo ponownie obciążyć Klienta opłatami za wykonywanie tych czynności. 7. Za czynności wymienione w ust. 1 i 2 Bank pobiera opłatę według stawek określonych w Tabeli opłat i prowizji.”. Bank zobowiązał się do wykonania powyższego zobowiązania w terminie 5 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji Prezesa Urzędu. Zdaniem Banku, jest to optymalna data przeprowadzenia zmiany tych wzorców gdyż w związku z ustawą z 19 sierpnia 2011 roku o usługach płatniczych (Dz.U. z 2011 r., Nr 199, poz. 1175), banki zobowiązane są dostosować swoje regulacje również do postanowień ww. ustawy, co pozwala na jednoczesne przeprowadzenie wszystkich koniecznych zmian. Pkt III sentencji decyzji Bank zobowiązał się zapewnić, aby informacje o warunkach koniecznych do spełnienia w celu uzyskania raty kredytu, przykładowo wskazanej w treści reklam kredytu „Mini Ratka” prezentowane były większą czcionką lub przez dłuższy czas, niż to miało miejsce w dotychczasowych przekazach reklamowych lub takiego przygotowania przekazu reklamowego, w którym nie będzie prezentowana przykładowa wysokość raty kredytu, a tym samym nie będzie konieczne wskazanie szczególnych warunków koniecznych do spełnienia przez klienta. Powyższe zobowiązanie zostanie zrealizowane w przypadku każdej kolejnej emisji reklam kredytu Mini Ratka zatytułowanych „Święta z Mini Ratką” oraz „Szymon Majewski jako Mini Ratka”. Prezes Urzędu zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ochrona interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowana w ramach działań Prezesa Urzędu jest prowadzona w interesie publicznym. Działania oparte na przepisach niniejszej ustawy są zatem 21 podejmowane w interesie publicznym, w celu ochrony interesów zbiorowości, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzględny warunek do uznania kompetencji Prezesa Urzędu do rozstrzygnięcia określonej sprawy. Interes publiczny zostaje naruszony wówczas, gdy oceniane działania godzą w interesy ogólnospołeczne i dotykają szerokiego kręgu uczestników rynku i poprzez to powodują zaburzenia w jego prawidłowym funkcjonowaniu. Do naruszenia interesu publicznego dochodzi, gdy skutki określonych działań maja charakter powszechny, dotykają wszystkich potencjalnych podmiotów na danym rynku. W ocenie Prezesa Urzędu, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy byli lub mogli stać się klientami Spółki. Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie wyżej opisana przesłanka została spełniona, istnieje możliwość poddania zachowania Spółki dalszej ocenie pod kątem stosowania przez nią praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Art. 24 ust. 2 ww. ustawy wskazuje, iż przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga spełnienia trzech przesłanek: kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy, działanie to jest bezprawne oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legalną definicję przedsiębiorcy. Zgodnie z jej art. 4 pkt 1, pod pojęciem tym należy rozumieć m.in. przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1905 ze zm.). Natomiast w myśl art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Właściwą dla przedsiębiorcy działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły (art. 2 ww. ustawy). Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski S.A. z siedzibą w Warszawie jest spółką prawa handlowego wpisaną do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, prowadzącą we własnym imieniu działalność gospodarczą polegającą na m.in. świadczeniu usług w zakresie pośrednictwa pieniężnego, udzielenie kredytów, działalność maklerska, trustowa, w zakresie funduszów inwestycyjnych oraz podobnych instytucji finansowych.. Nie ulega zatem wątpliwości, iż posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu powoływanego powyżej art. 4 pkt 1 ustawy i tym samym przy wykonywaniu działalności gospodarczej Spółka podlega rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów i jej działania mogą podlegać ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Bezprawność, do której odwołuje się ustawodawca, tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z prawem. Stanowisko takie znajduje też oparcie w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy nowelizacyjnej z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz. U. Nr 129, poz. 1102), która wprowadziła do ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przepisy regulujące postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, zgodnie z którym „same przepisy art. 23a – 23d ustawy nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Działania te mogą okazać się bezprawne w razie ustalenia, że doszło do naruszenia przepisów innych ustaw, także zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów.” Pogląd ten mimo, iż odnosi się do poprzednio obowiązujących przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z dnia 15 grudnia 2000 r., pozostaje nadal aktualny. Pojęcie „porządek prawny” obejmuje zatem nakazy i 22 zakazy wynikające z normy prawnej, a także nakazy i zakazy wynikające z norm moralnych i obyczajowych określanych, jako zasady współżycia społecznego. Bezprawność jest kategorią obiektywną. Przy jej ocenie rozważyć należy każdorazowo kwestię, czy czyn sprawcy był zgodny, czy też niezgodny z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. Źródłem tych zasad są normy prawa powszechnie obowiązującego - jako reguły postępowania wyznaczone przez nakazy i zakazy wynikające z norm prawa pozytywnego (w szczególności prawa cywilnego, karnego, administracyjnego, pracy, finansowego, ustaw i aktów prawnych regulujących poszczególne dziedziny gospodarki, itp.) oraz nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego, czyli tzw. dobre obyczaje (por.: G. Bieniek, Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga III. Zobowiązania. Tom I, Warszawa 2006, także Lex Polnica). O bezprawności działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego (uzasadnienie do I PKN 267/2001 wyrok Sądu Najwyższego – Izba Administracyjna – Lex Polonica). Sąd Najwyższy wskazał, że o bezprawności działania można mówić wówczas, gdy nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności usprawiedliwiających określone działanie, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy, wykonywanie prawa podmiotowego, zgoda pokrzywdzonego lub działanie w obronie uzasadnionego interesu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.10.1989 r. II CR 419/89 OSP 1990/11-12 poz. 377). W art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zamieszczono przykładowe wyliczenia praktyk zakazanych przez ustawodawcę. Katalog ten wymienia między innymi stosowanie we wzorcach umów niedozwolonych postanowień umownych oraz nieuczciwe praktyki rynkowe naruszające zbiorowe interesy konsumentów. Zachowanie należy ocenić jako bezprawne, gdy przedsiębiorcy podejmują działania sprzeczne z ustawą lub nie wykonują obowiązków, które na nich ciążą. Pkt I i II sentencji decyzji (bezprawność) W toku postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów Prezes Urzędu zakwestionował m.in. stosowanie we wzorcach umów postanowień wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Rozważając kwestię bezprawności ww. zachowania Przedsiębiorcy, zwrócić należy uwagę, iż Prezes Urzędu może stwierdzić stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów także w odniesieniu do przedsiębiorcy, który nie był stroną postępowania sądowego zakończonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2 grudnia 2005r. sygn. akt VI ACa 760/05 podkreślił, że praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest posługiwanie się postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do rejestru powstał w związku ze stosowaniem wzorca umowy przez podmiot, co do którego bada się stosowanie praktyki. Naruszenie interesów konsumentów może nastąpić, jak wskazał Sąd, w wyniku działań podmiotów, które stosują klauzule abuzywne już wpisane do rejestru, przy czym wpis taki związany był z działaniami innych przedsiębiorców. Z kolei w wyroku z dnia 25 maja 2005r. sygn. akt XVII Ama 46/04, Sąd Okręgowy w Warszawie- Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK) wyraził pogląd, że dla uznania określonej klauzuli za niedozwolone postanowienie umowne wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie klauzul powinien być bowiem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli więc cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame. W świetle obowiązującego orzecznictwa, „zakazane jest posługiwanie się w obrocie prawnym postanowieniami wzorów umów wpisanych do rejestru jako niedozwolone przez wszystkich i przeciwko wszystkim 23 kontrahentom występującym w stosunkach prawnych określonego rodzaju” (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.06.2006 III SK 7/06). Przedstawione powyżej orzecznictwo potwierdza uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt III SZP 3/2006, w której uznano, że „ stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie- Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a 1 ”. Odwołując się do argumentów o charakterze celowościowym oraz kierując się potrzebą zapewnienia skuteczności tego przepisu, Sąd Najwyższy podkreślił, że „ praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów obejmuje również przypadki wprowadzenia jedynie zmian kosmetycznych, polegających na przestawieniu szyku wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywołuje takie same skutki godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru”. O tożsamości postanowień wypowiedział się również Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 25 maja 2005r. (syg. akt XVII Ama46/04) wskazał, iż dla uznania określonej klauzuli za niedozwolone postanowienie umowne wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie klauzul powinien być bowiem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli więc cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame. Nie jest więc konieczna dokładna, literalna zbieżność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej. Niedozwolone będą również takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o jej wykładnię. Pkt I ppkt 1 sentencji decyzji Zakwestionowane postanowienie, zamieszczone w § 9 pkt 3 „Umowy o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego „IKE – Obligacje” oraz „Aneksu nr 1 do umowy o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego „IKE – Obligacje” jest tożsame z klauzulą abuzywną wpisaną do rejestru niedozwolonych postanowień umownych w poz. 1837. Wyrokiem z dnia 25 listopada 2009r. sygn. akt XVII Amc 1186/09 SOKiK uznał bowiem za niedozwolone postanowienie o treści: „Zmiany w Tabeli opłat i prowizji za czynności bankowe nie stanowią zmiany warunków umowy”. Nadto, w wyroku z dnia 18 stycznia 2011 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 1831/09, SOKiK uznał za abuzywne postanowienie o treści: „Bank zastrzega sobie możliwość zmiany wysokości stawek pobieranych prowizji i opłat w trakcie Umowy. Zmiana wysokości stawek prowizji i opłat przez Bank nie stanowi zmiany warunków Umowy” (poz. 2262 rejestru). Z kolei, w wyroku z dnia 10 lutego 2011r., sygn. akt XVII AmC 729/10, za niedozwolone postanowienie umowne SOKiK uznał postanowienie o treści: „Bank zastrzega sobie prawo dokonywania zmiany stawek opłat i prowizji w czasie trwania umowy bez konieczności wypowiadania jej w tej części. Zmiana stawek opłat i prowizji nie stanowi zmiany umowy” (poz. 2359 rejestru). Tej treści postanowienia są sprzeczne z bezwzględnie obowiązującymi przepisami art. 384 § 1 i 2 oraz art. 384 1 § 1 Kodeksu cywilnego. Z ww. przepisów Kodeksu cywilnego wynika obowiązek banku doręczenia wzorca przy zawieraniu umowy oraz w przypadku jego zmiany w trakcie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym, a za taki uznać należy umowę rachunku bankowego. W ocenie Prezesa Urzędu, zakwestionowane postanowienie jest tożsame w ww. klauzulami niedozwolonymi w zakresie, 1 w obowiązującej obecnie ustawie z dnia 16.02.2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów uregulowana została w art. 24. 24 w jakim przewiduje, że zmiana Taryfy prowizji i opłat nie stanowi zmiany umowy. Skutkiem uznania, że zmiana Taryfy nie stanowi zmiany umowy jest bowiem nieuprawnione zwolnienie się Banku z obowiązku doręczenia stronie umowy zmienionego wzorca, który wynika z art. 384 1 § 1 Kodeksu cywilnego. Należy zauważyć, że opłaty i prowizje są istotnym elementem umów rachunku bankowego, a taryfy (tabele) takich opłat i prowizji stanowią część stosowanych przez banki wzorców umownych. Skuteczne dokonanie takiej zmiany wiąże się więc z koniecznością zachowania wymagań wynikających z art. 384 1 Kodeksu cywilnego. Stanowisko takie zajął także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 lutego 2005r. sygn. akt I CK 509/04, odnoszącym się do klauzuli wpisanej w pozycji 712 rejestru stwierdzając, że zmiana obowiązującej taryfy oznacza zmianę łączącego strony stosunku umownego w zakresie pobieranych przez bank opłat za poszczególne czynności bankowe. W związku z czym konieczne jest doręczenie konsumentowi zmienionego wzorca. Pkt I ppkt 2 sentencji decyzji W zakresie kolejnego z zakwestionowanych postanowień, zamieszczonego w § 9 ust. 4 „Umowy o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego „IKE – Obligacje” oraz „Aneksu nr 1 do umowy o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego „IKE – Obligacje” należy uznać, że mieści się ono w hipotezie klauzuli niedozwolonej wpisanej w poz. 712 rejestru, w brzmieniu: „Bank będzie informował posiadacza rachunku o zmianach w cenniku usług. Stawki prowizji i opłat podawane są do widomości w oddziałach Banku lub za pośrednictwem usługi telefonicznej” . W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny wskazał, że postanowienie to jest sprzeczne z art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego, ponieważ pozbawia konsumenta możliwości uzyskania z odpowiednim wyprzedzeniem informacji o zmianie warunków, na jakich została zawarta umowa o prowadzenie rachunku bankowego. Oznacza to, że konsument może być przez pewien okres czasu związany wbrew swojej woli postanowieniami zmienionego cennika opłat. Konsument ma wprawdzie, jak zauważył Sąd, prawo wypowiedzenia umowy, ale wskutek nieotrzymania zawiadomienia o planowanym wprowadzeniu nowych stawek, uprawnienie to nie pozwala w pełni chronić jego interesów. Oddalając kasację pozwanego od tego wyroku, Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 17 lutego 2005r. sygn. akt I CK 509/04 podzielił ustalenia Sądu Apelacyjnego, że ww. postanowienie wzorca określa treść umowy rachunku bankowego w zakresie zmiany cennika usług stanowiąc, że nowe stawki prowizji i opłat podaje się do wiadomości w oddziałach Banku lub za pośrednictwem usługi telefonicznej. Tymczasem skuteczne dokonanie takiej zmiany wymaga zachowania wymagań zastrzeżonych w art. 384 1 Kodeksu cywilnego. Nie wystarczy zatem, jak podkreślił Sąd Najwyższy, spełnienie wymagania w postaci „łatwego zapoznania się z treścią wzorca” poprzez wywieszenie go w lokalu banku lub zaproszenie posiadacza rachunku bankowego do zapoznania się ze zmianą za pośrednictwem telefonu. W takim wypadku bank powinien doręczyć klientowi co najmniej zmienione postanowienia wzorca. Zdaniem Sądu, trudno bowiem wymagać od posiadacza rachunku, aby śledził zmiany postanowień wzorca określające treść umowy. Tego rodzaju udogodnienie byłoby bezzasadnym i bezpodstawnym uprzywilejowaniem banku. Doręczenie zmienionego wzorca we właściwym czasie daje ponadto konsumentowi możliwość wypowiedzenia umowy, zanim zacznie ona obowiązywać w zmienionej postaci. Sąd Najwyższy podkreślił, że ww. postanowienie nie odpowiada przedstawionym wymaganiom, a przez to jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta (art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego). Biorąc pod uwagę ustalony przez Bank sposób informowania konsumenta o zmianie wzorca (w placówkach Banku, punktach obsługi klienta Domu Maklerskiego PKO BP S.A. lub na stronach internetowych Banku), a nie poprzez jego doręczenie zgodnie z art. 384 1 Kodeksu cywilnego, stanowisko wyrażone w przywołanych wyrokach uznać należy za adekwatne także w przypadku postanowienia stosowanego przez Bank i kwestionowanego w niniejszym postępowaniu. 25 Pkt II sentencji decyzji Niedozwolone postanowienia znalazły się ponadto we wzorcu o nazwie „Taryfa prowizji i opłat bankowych PKO BP Banku Polskiego S.A. za usługi oferowane klientom rynku detalicznego: osobom fizycznym, klientom instytucjonalnym rynku mieszkaniowego oraz małym i średnim przedsiębiorcom” w zakresie odnoszącym się do następujących rachunków oszczędnościowo-rozliczeniowych: PKO Konto dla Młodych (z DSD lub bez DSD), PKO Konto za Zero (Z DSD lub bez DSD) oraz Kont Inteligo, które należy uznać za tożsame z klauzulą wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowień umownych m.in. w pozycji nr 1796. W wyroku z dnia 6 sierpnia 2009 r. (sygn. akt XVII AmC 624/09) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Sąd Okręgowy w Warszawie za niedozwolone uznał postanowienie o treści: „W przypadku niewykonania zobowiązań wynikających z niniejszej umowy Kredytobiorca poniesie koszty związane z monitorowaniem Kredytobiorcy: 1) telefoniczne upomnienie Kredytobiorcy związane z nieterminową spłatą kredytu – 13 zł, 2) korespondencja kierowana do Kredytobiorcy związana z nieterminową spłatą kredytu (zawiadomienie, upomnienie, prośba o dopłatę, wystawienie Bankowego Tytułu Egzekucyjnego), za każde pismo. Opłatą za korespondencję kierowana do poręczycieli Bank obciąża dodatkowo Kredytobiorców według tych samych stawek – 15 PLN; 3) wyjazd interwencyjny do Kredytobiorcy – 50 PLN” Kwestionowane postanowienia, identycznie jak przywołana powyżej klauzula abuzywna, nie określa częstotliwości korzystania z określonych działań monitorująco – upominawczych. Wskazać należy, iż brak precyzyjnego określenia procedur, jakimi kieruje się bank przy podejmowaniu czynności zmierzających do dochodzenia swoich należności, może prowadzić do dowolności działania Banku choćby w zakresie częstotliwości korzystania z tych środków, co w konsekwencji może prowadzić do znacznego zwiększenia zadłużenia konsumenta. Oznacza również, że Bank może podejmować równolegle kilka czynności windykujących lub w krótkich odstępach czasu, nie dając konsumentowi szansy na podjęcie odpowiednich działań w związku z otrzymanym monitem. Równocześnie podkreślić należy, że żaden z przywołanych powyżej wzorców umów rachunków oszczędnościowo-rozliczeniowych nie precyzuje procedury windykacyjnej. Żadna z ww. umów nie zawiera jakichkolwiek postanowień, które uzupełniałby ogólne postanowienia taryfy dotyczące działań monitorująco – upominawczych. Sytuacji osoby, która zawarła z Bankiem jedną z ww. umów nie zmieniają nadto regulaminy czy ogólne warunki prowadzenia ww. rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych, które podobnie jak same umowy, całkowicie pomijają kwestię związane z dochodzeniem od konsumentów zaległych należności. Sąd podkreślił, że brak regulacji w tym zakresie powoduje, że bank ma możliwość podejmowania działań, a tym samym naliczania ww. opłat według własnego uznania, bez zachowania określonej kolejności i terminów. W konsekwencji, konsument może ponosić dodatkowe, znaczące i nieuzasadnione koszty. Jak zauważył SOKiK, treść tego postanowienia może wywoływać u konsumenta błędne przekonanie co do praw i obowiązków wynikających z zawartej umowy zwłaszcza, że na podstawie wzorca konsument nie jest w stanie ustalić jakie w przypadku opóźnień w zapłacie środki podejmie bank, z jaką częstotliwością i w jakiej kolejności. W konsekwencji konsument nie ma pełnej wiedzy o rodzaju i wysokości opłat, które obowiązany będzie uiścić na wypadek opóźnienia. Podsumowując zatem, zarówno klauzule stosowane przez Spółkę, jak i klauzule wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych dotyczą sytuacji, braku precyzyjnego określenia procedur, jakimi kieruje się bank przy podejmowaniu czynności zmierzających do dochodzenia swoich należności, uznać je trzeba więc za tożsame co do celu i skutku. Mając na uwadze powyższe, Prezes Urzędu uznał, że wykazana została bezprawność działań Banku, wynikająca z tożsamości zakwestionowanych postanowień wzorca umowy z postanowieniami wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Zakwestionowane postanowienia nie mają wprawdzie identycznego brzmienia jednakże, w ocenie 26 Prezesa Urzędu, wykładnia ich treści prowadzi do wniosku, że mieszczą się w hipotezach przytoczonych klauzul niedozwolonych. Pkt I i II sentencji decyzji (naruszenie zbiorowego interesu konsumentów) Do uznania, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z praktyką, określoną w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, niezbędne jest ponadto wykazanie, że bezprawne działanie Banku godzące w interes konsumentów dotyczy tzw. zbiorowego interesu konsumentów. W uzasadnieniu wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 roku sygn. akt III SK 27/07, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że gramatyczna wykładnia tego pojęcia prowadzi do wniosku, że chodzi o zachowanie przedsiębiorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowiących określony zbiór. Rezultaty tej wykładni modyfikuje zastrzeżenie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma interesów indywidualnych. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że przy konstruowaniu pojęcia „zbiorowy interes konsumentów” nie można opierać się tylko i wyłącznie na tym, czy oceniana praktyka skierowana jest do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. W ocenie Sądu, wystarczające powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów), wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów, za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Sąd Najwyższy uznał zatem, że praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest (...) takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy . Zdaniem Prezesa Urzędu, działanie Banku godzi w interesy nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zidentyfikować. Niezgodnymi z prawem działaniami może bowiem zostać dotknięta nieograniczona liczba osób, tzn. wszyscy konsumenci, którzy zawarli już z Bankiem umowy oraz wszyscy jego potencjalni klienci. W tym wypadku, w przypadku praktyki określonej w pkt I i II sentencji decyzji, z samej istoty posługiwania się przez Bank wzorcami umownymi, dotyczącymi określonych sfer jego działalności bankowej (np. udzielania kredytów, pożyczek, prowadzenia rachunków bankowych, wydawania kart płatniczych i wykonywania operacji związanych z ich używaniem) wynika powtarzalność jego zachowania wobec takich osób. Nadmienić także należy, iż naruszenie zbiorowego interesu konsumentów powiązane jest z naruszaniem interesów gospodarczych konsumentów. Pod tym pojęciem należy rozumieć zarówno naruszenie interesów stricte ekonomicznych (o wymiarze majątkowym), jak również prawo konsumentów do uczestniczenia w przejrzystych i niezakłóconych przez przedsiębiorcę warunkach rynkowych, zapewniających konsumentom dokonywanie transakcji handlowych z przedsiębiorcami przy całkowitym zrozumieniu rzeczywistego sensu ekonomicznego i prawnego warunków dokonywanych czynności na etapie przedkontraktowym oraz w czasie wykonywania umowy. Z uwagi na powyższe, Prezes Urzędu uznał, iż zaistniała drugą przesłanka zarzuconych Bankowi praktyk tj. naruszenie zbiorowego interesu konsumentów. Jak wskazano w poprzedniej części uzasadnienia, Bank złożył wniosek o wydanie decyzji na podstawie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1 ustawy, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania - że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 powołanej ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub 27 zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. W odniesieniu do praktyki określonej w punkcie I Bank wskazał zobowiązania w piśmie z 3 lutego 2012 r. Jednocześnie Bank jednak w piśmie z dnia 9 maja 2012 roku poinformował, że wszystkim posiadaczom kont IKE-Obligacje zaproponował podpisanie aneksów do obowiązujących umów, uwzględniających dokonane zmiany. Powyższe czynności Spółka przeprowadziła w terminie do 31 marca 2012 roku, a ponadto w przypadku sytuacji braku reakcji konsumenta lub braku jego zgody na zawarcie aneksu Spółka zawiadamiała, że kwestionowane postanowienie nie będzie stosowane przez Bank, a w jego miejsce zastosowanie znajdą przepisy powszechnie obowiązujące i regulamin świadczenia usług maklerskich. Jak wynika zatem z powyższego zarzucana praktyka nie tylko została zaniechana lecz poprzez zrealizowanie zobowiązań wyeliminowane zostały również skutki naruszenia. Taka sytuacja uniemożliwia przyjęcie zobowiązań. W rezultacie koniecznym stało się podjęcie przez Prezesa Urzędu rozstrzygnięcia na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z tymi przepisami, w przypadku zaprzestania stosowania praktyki Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Jak powiedziano wcześniej, Bank z dniem 28 marca 2011 r. wprowadził do obrotu z konsumentami nowy wzorzec „Umowy o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego „IKE – Obligacje”, w którym postanowienie wskazane w pkt I ppkt 1 sentencji decyzji nie występuje. Jednocześnie w § 1 pkt 2 nowego wzorca, w sprawach nieuregulowanych w umowie, wprowadzono odesłanie do „Regulaminu świadczenia usług maklerskich przez Dom Maklerski PKO Banku Polskiego”, który jest integralną częścią ww. umów. Zgodnie z tym regulaminem, zmiana taryfy dokonywana jest w formie przewidzianej dla zmiany regulaminu (§ 118 pkt 3). Tym samym, stosownie do § 132 pkt 2 i 4 regulaminu, zmieniona taryfa doręczana jest klientowi, któremu, w terminie 14 dni od doręczenia taryfy, przysługuje prawo rozwiązania umowy bez zachowania terminu wypowiedzenia. Jednocześnie, poprzez ww. odesłanie do „Regulaminu świadczenia usług maklerskich przez Dom Maklerski PKO Banku Polskiego” zmianie uległ charakter postanowienia wskazanego w punkcie I ppkt 2 sentencji decyzji. Należy przyjąć, iż od dnia 28 marca 2011 r. rzeczywiście określał on wyłącznie formy udostępniania klientom taryfy w dowolnym czasie w trakcie realizacji umowy. Pomimo więc tego, iż w kwestionowanej postaci postanowienie to zawarte było w treści wzorców umownych do dnia 31 marca 2012 r., uznać trzeba, iż w odniesieniu do obu postanowień wskazanych w punkcie I sentencji decyzji praktyka została zaniechana z dniem 28 marca 2011 r. W odniesieniu natomiast do pkt II sentencji decyzji Prezs Urzędu uznał, iż możliwe i zasadne jest przyjęcie zobowiązań. Bank wnosząc o wydanie w tym zakresie decyzji na podstawie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, pismem z dnia 3 lutego 2012 roku oraz 9 maja 2012 roku zaproponował zmianę postanowień umownych w kwestii kosztów prowadzonych działań upominawczo – monitujących w taki sposób, że zaproponowane rozwiązania wykluczają możliwość obciążania konsumentów, którzy incydentalnie i nieświadomie dopuścili się opóźnienia w spłacie, nadmiernymi kosztami z tego tytułu, a jednocześnie zapewniając możliwość skutecznego oddziaływania przez Bank na dłużników, którzy świadomie uchylają się od spłaty zobowiązania i unikają kontaktu z Bankiem. W przedstawionych przez Bank w toku postępowania nowych wzorcach umów treść kwestionowanych postanowień została zmodyfikowana w sposób, który nie pozwala na ich zakwalifikowanie jako tożsamych z klauzulami wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowień umownych i dalsze kwestionowanie w prowadzonym postępowaniu. 28 W świetle powyższego Prezes Urzędu uznał, że podjęte przez Bank zobowiązanie zmierza bezpośrednio do zapobieżenia naruszeniom art. 24 ustawy. Spełniona została zatem druga, obok uprawdopodobnienia stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, przesłanka warunkująca wydanie decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W pkt II sentencji decyzji Prezes Urzędu nałożył zatem na Bank obowiązek podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom zbiorowych interesów konsumentów poprzez wprowadzenie do obrotu z konsumentami nowych wzorców umownych dotyczących rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych, w których określono sposób i koszty podejmowania działań monitorująco – upominawczych oraz wystąpienia do kontrahentów będących konsumentami z propozycją zmian we wszystkich nadal obowiązujących umowach poprzez podpisanie aneksów zgodnie z nowymi wzorcami umów, w ciągu 2 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, przychylając się tym samym do prośby Banku wynikającej z argumentacji nie tylko natury prawnej, ale również ekonomicznej i techniczno – organizacyjnej, o powiązanie wprowadzenia zmian postanowień wzorców umownych wynikających z niniejszej decyzji z realizowaną równolegle zmianą wynikającą z wdrożenia ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 roku o usługach płatniczych (Dz.U. z 2011 roku, Nr 199, poz. 1175). Spółka wnosiła co prawda o nałożenia obowiązku wykonania zobowiązania w terminie 5 miesięcy, jednakże mając na uwadze czas jakie upłynął od momentu złożenia wniosku w trybie art. 28 ustawy przy jednoczesnym rozpoczęciu realizacji zawartych w nich zobowiązań, termin 2 miesięcy należy uznać za wystarczający. Jednocześnie, w punkcie IV decyzji, na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu nałożył na Bank obowiązek przedłożenia, w terminie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, informacji o stopniu realizacji zobowiązania nałożonego w punkcie II decyzji poprzez dostarczenie dokumentów świadczących o wprowadzeniu do obrotu z konsumentami nowych wzorców umów oraz zaoferowaniu dotychczasowym klientom będącym konsumentami propozycji zmian w obowiązujących umowach. Pkt III sentencji decyzji Spółce zarzucono stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegającej na, godzącym w zbiorowe interesy konsumentów bezprawnym działaniu przedsiębiorcy mającym postać nieuczciwej praktyki rynkowej. Zgodnie z art. 3 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (dalej także „ustawa o p.n.p.r.”), stosowanie nieuczciwych praktyk rynkowych jest zakazane. Celem wykazania, iż przedsiębiorca stosował nieuczciwą praktykę rynkową konieczne jest również stwierdzenie, iż zarzucane mu zachowanie mieści się w pojęciu nieuczciwej praktyki rynkowej, o której mowa w art. 4 ust. 1 cyt. ustawy. Definicję praktyki rynkowej zawiera art. 2 pkt 4 przedmiotowej ustawy wskazując, iż za taką uznaje się działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, sposób postępowania, oświadczenie lub informację handlową, w szczególności reklamę i marketing, bezpośrednio związane z promocją lub nabyciem produktu przez konsumenta. Pojęcie produktu wskazane w wyżej przywołanym artykule ma znaczenie szerokie i obejmuje również pojęcie usługi. W zakresie pojęcia praktyki rynkowej mieści się zatem każdy czyn przedsiębiorcy (działanie jak i zaniechanie), oraz każda forma działania przedsiębiorcy (sposób postępowania, oświadczenie lub komunikat handlowy, w tym reklama i marketing). Istotnym jest, iż wskazane formy mogą być kwalifikowane jako praktyki rynkowe, wtedy tylko, gdy są 29 bezpośrednio związane z promocją lub nabyciem produktu przez konsumenta, tj. gdy mogą oddziaływać na decyzje ekonomiczne konsumentów. Ustawa o p.n.p.r dokonuje podziału nieuczciwych praktyk rynkowych na nieuczciwe praktyki rynkowe zakazane w każdych okolicznościach oraz praktyki rynkowe zakazane po spełnieniu przesłanek wskazanych w art. 4 ust. 1 tej ustawy, tj. klauzuli generalnej. Przepis art. 4 ust. 1 ustawy o p.n.p.r. stanowi, iż praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorców wobec konsumentów jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Pod pojęciem „sprzeczności z dobrymi obyczajami” na gruncie przedmiotowej ustawy należy natomiast rozumieć swego rodzaju klauzulę rzetelności, oznaczającą zakaz takiego zachowania przedsiębiorcy, które mogłoby prowadzić do zakłócenia zachowania konsumenta na rynku poprzez brak rzetelnego informowania go o istotnych cechach produktu. Chodzi tu przede wszystkim o staranność i uczciwość zawodową oraz dobrą wiarę. Podkreślić przy tym należy, iż ustawa o p.n.p.r. posługuje się pojęciem przeciętnego konsumenta, w odniesieniu do którego powinna być dokonywana ocena każdej praktyki rynkowej, w tym praktyki polegającej na działaniu wprowadzającym w błąd. Będące przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia zachowanie Przedsiębiorcy powinno być zatem oceniane z perspektywy przeciętnego konsumenta. Zgodnie z treścią art. 2 pkt 8 omawianej ustawy, za przeciętnego konsumenta uważa się konsumenta, który jest dostatecznie dobrze poinformowany, uważny i ostrożny; oceny dokonuje się z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynależności danego konsumenta do szczególnej grupy konsumentów. Taki konsument posiada określony zasób informacji o otaczającej go rzeczywistości i potrafi go wykorzystać dokonując analizy przekazów rynkowych. Jest to konsument sceptyczny wobec kierowanych do niego praktyk rynkowych, który umiejętnie korzysta ze stworzonych możliwości wyboru. Podnieść jednocześnie należy, iż orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości wskazuje na konieczność odniesienia powyższych cech przeciętnego konsumenta do produktu, do którego odnosi się dana praktyka rynkowa (wyrok ETS z dnia 22 czerwca 1999r., C-342/97, wyrok ETS w sprawie Gurt Springenheide i Tusky C-210/96). Europejski Trybunał Sprawiedliwości wskazał m.in., iż charakter odróżniający znak towarowy należy oceniać w odniesieniu do przypuszczalnego sposobu postrzegania go przez właściwie poinformowanego oraz dostatecznie uważnego i rozsądnego przeciętnego konsumenta danej kategorii towarów i usług ( wyrok ETS z dnia 7 lipca 2005 r., C-353/03). Podkreślić należy, że niniejszy test przeciętnego konsumenta jest testem dynamicznym, tzn. nakazuje on dokonywać oceny „przeciętnego konsumenta” z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynależności danego konsumenta do szczególnej grupy w sytuacji, gdy praktyki rynkowe kierowane są do określonej zbiorowości (tzw. segmentacja konsumentów np. dzieci, osoby starsze, czy osoby niepełnosprawne). Taki pogląd znalazł również uznanie w orzecznictwie polskich sądów. I tak, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 grudnia 2003 roku wskazał, iż sama wysokość ceny nabywanego samochodu wyklucza potraktowanie nabywcy jako nieostrożnego konsumenta bezkrytycznie odnoszącego się do haseł reklamowych i nie posiadającego podstawowych informacji, gdyż polski odbiorca reklamy w tym segmencie rynku samochodowego posiadł już umiejętność odczytywania informacji reklamowych (wyrok z dnia 3 grudnia 2003r. sygn. akt I CK 358/02). Podobnie w wyroku z dnia 6 grudnia 2007 roku Sąd Apelacyjny w Warszawie stwierdził, iż do kręgu adresatów reklamy „tanich linii lotniczych” należy zaliczyć osoby wykształcone, posiadające zasób wiedzy i doświadczenia życiowego w zakresie funkcjonowania takiego rodzaju przedsiębiorców w tym zakupu biletów online, co 30 odróżnia ich od osób należących do kręgu przeciętnych konsumentów (sygn. akt VI ACa 842/07). Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy dotyczącej reklam kredytu „Mini Ratka” podnieść należy, iż charakter prowadzonej przez Bank działalności gospodarczej, jak i rodzaj sprzedawanych przez niego produktów, wskazuje na fakt, że ww. oferta nie była kierowana do jakiejś określonej, dającej się wyodrębnić grupy konsumentów. Zauważyć w szczególności należy, że w odróżnieniu od innych produktów finansowych kredyt konsumencki jest jednym z podstawowych produktów finansowych oferowanych przez banki. Udzielenie kredytu ogranicza się praktycznie do postawienia przez kredytodawcę do dyspozycji kredytobiorcy określonych środków pieniężnych, które kredytobiorca jest zobowiązany zwrócić wraz z należnym bankowi wynagrodzeniem w postaci prowizji i odsetek. Zatem z kredytu może z powodzeniem korzystać każdy konsument, nie posiadający nawet elementarnej wiedzy z zakresu finansów. Inna natomiast sytuacja ma miejsce w przypadku bardziej skomplikowanych produktów finansowych (np. udziały w funduszach inwestycyjnych) gdzie aby nie ponieść straty finansowej, nie wystarczy jedynie wywiązywać się z warunków zawartej umowy, ale przede wszystkim trzeba wykazać się odpowiednią wiedzą z zakresu finansów . Zastrzeżenia Prezesa Urzędu wzbudziły reklamy dotyczące kredytu „Mini Ratka” rozpowszechniane za pośrednictwem telewizji, prasy, radia, plakatów, ulotek, internetu oraz nośników reklamy zewnętrznej, które mogły stanowić nieuczciwą praktykę rynkową określoną w art. 4 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 i 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. z 2007 r., Nr 171, poz.1206). W rzeczy samej, Prezes Urzędu, zakwestionował działania Banku polegające na prezentowaniu, w okresie od 5 października 2010 r., w reklamach promujących określone warunki udzielania kredytów pod nazwą marketingową „Mini Ratka informacji o skierowaniu ww. oferty udzielenia kredytów na tych warunkach wyłącznie do aktualnych klientów Banku posiadających w nim ROR od minimum 6 miesięcy, na który dokonywane były systematyczne wpływy i na którym nie wystąpiły niedopuszczalne salda debetowe w tym okresie, w taki sposób, że – biorąc pod uwagę m.in. zastosowaną wielkość czcionki, czas ekspozycji, umiejscowienie i długość ww. komunikatu – informacja ta mogła być nieczytelna dla przeciętnego konsumenta i wprowadzać go w błąd co do dostępności kredytu na promowanych warunkach. Tak postawiony zarzut nakazuje, po pierwsze, wyłączyć spod oceny w niniejszej decyzji wszystkie reklamy, które wprawdzie związane są promocją kredytów pod nazwą marketingową „Mini Ratka”, ale mają charakter reklamy wizerunkowej. Reklama wizerunkowa polega na stworzeniu i utrwalaniu w świadomości konsumentów faktu istnienia konkretnej marki oraz jej pozytywnego wizerunku. Jest to kreowanie wrażenia, że marka firmująca dany produkt lub usługę posiada pewne unikalne cechy, które czynią ją wyjątkową. Reklamy typu „brand advertising” nie wskazują konkretnych kosztów kredytu/pożyczki, a w związku z tym przedsiębiorcy nie są zobowiązani do spełnienia obowiązków informacyjnych określonych m.in. w przepisie art. 7 ustawy o kredycie konsumenckim, a co za tym idzie możliwość wprowadzenia konsumenta w błąd w tego typu reklamie co do zasady nie występuje. Po drugie, z analizowanych w toku niniejszego postępowania reklam kredytu „Mini Ratka” zarzut postawiony Bankowi nie może obejmować reklam, w których pojawia się informacja o szczególnych, promocyjnych warunkach ale, jak ustalono, na tych promowanych warunkach kredyt może otrzymać nie tylko „Klient Banku”, lecz również każdy potencjalny konsument zainteresowanego ofertą Banku. W ostatecznym rachunku zatem, ocenie co do zaistnienia przesłanek nieuczciwej praktyki rynkowej Prezes Urzędu poddał reklamy kredytu „Mini Ratka”, które pojawiały się do dnia 31 sierpnia 2011 r. Chodzi o reklamy z kampanii: „MAX POŻYCZKA MINI RATKA”, „Kampania 31 wiosenna: Skorzystaj z mini ratką” oraz „Kampania letnia: W IMIĘ WOLNOŚCI KUPOWANIA”. W reklamach pierwszych dwóch kampanii pojawiało się hasło: „25,40 zł miesięcznie za każdy 1000 zł pożyczki”, w trzeciej zaś hasło: „Rata 26 zł miesięcznie za każdy 1000 zł pożyczki”, przy czym nie ma wątpliwości, iż kredyt na takich warunkach może uzyskać tylko osoba zaliczona do aktualnych klientów Banku posiadających w nim ROR od minimum 6 miesięcy, na który dokonywane były systematyczne wpływy i na którym nie wystąpiły niedopuszczalne salda debetowe w tym okresie. Zdaniem Prezesa Urzędu, w przekazach reklamowych pochodzących z ww. kampanii reklamowych, w których prezentowano ww. informacje, komunikat o kręgu podmiotów, do których skierowana jest przedmiotowa oferta jest trudny do odczytania z uwagi na wielkość zastosowanej czcionki, czas ekspozycji, umiejscowienie lub długość komunikatu. Taki sposób prezentacji przedmiotowego komunikatu reklamowego, powodował i powoduje, że przeciętny konsument może pozostawać w błędnym przekonaniu co do rzeczywistych warunków reklamowanej oferty Banku, a w szczególności dostępności kredytu. Istota zarzutu polega na tym, że pomimo faktycznego skierowania promowanej w reklamie oferty i warunków w niej zawartych tylko i wyłącznie dla tzw. „Klienta Banku” spełniającego enumeratywnie określone warunki, reklama jest na tyle nieczytelna, że sprawia wrażenie jakby zaprezentowane warunki dostępne były dla każdego potencjalnego konsumenta zainteresowanego oferta Banku. Taki sposób reklamowania kredytu „Mini Ratka” stanowi nieuczciwą praktykę rynkową wprowadzającą w błąd określoną w art. 5 ust. 1 i 3 pkt 1 ustawy o p.n.p.r. Stosownie do tych przepisów, praktykę rynkową uznaje się za działanie wprowadzające w błąd, jeżeli działanie to w jakikolwiek sposób powoduje lub może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Działanie to może m.in. dotyczyć dostępności produktu. W wyroku z dnia 23 lutego 2006 r., sygn. akt XVII Ama 118/04, Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, iż w stosunkach z konsumentami istota dobrego obyczaju sprowadza się do właściwego informowania o przysługujących uprawnieniach, niewykorzystywaniu uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty i rzetelnego traktowania partnerów umowy. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami Sąd uznał działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, także wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Zgodnie z poglądem doktryny, sprzeczne z dobrymi obyczajami są „działania, które zmierzają do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u klienta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności (...), czyli takie działanie, które potocznie określone jest jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania” (K. Pietrzykowski red., Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2002 r., s. 804). Ponadto pismo Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 13 kwietnia 2012 roku – Standardy staranności tworzenia informacji reklamowych dotyczących kredytu konsumenckiego (sygn. DOK/WPR/0735/5/1/12/BK), a kierowane do banków wskazuje, że wszelkie istotne elementy składające się na przekaz reklamowy w przypadku kredytu konsumenckiego powinny być dostosowane do specyfiki medium wykorzystywanego do jego rozpowszechniania. Banki ponadto powinny mieć na uwadze to, iż niewłaściwa treść przekazu może narazić bank na ryzyko reputacyjne, a także ryzyko kredytowe. Nie wszyscy klienci posiadają dostateczną wiedzę ekonomiczną i z uwagi na to, przekaz reklamowy nie powinien zachęcać klientów do nieadekwatnego korzystania z produktów kredytowych, co mogłoby prowadzić do nadmiernego zadłużania się w instytucjach finansowych. Ponadto Komisja Nadzoru Finansowego zwraca uwagę, że wykonywanie obowiązków informacyjnych i praktyki stosowane przez banki w tym zakresie winny być także oceniane w kontekście ich zgodności z regulacjami zawartymi w ustawie o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. 32 Mając na względzie powyższe regulacje prawne Komisja Nadzoru Finansowego wskazywała, iż publikowane informacje reklamowe dotyczące kredytu nie mogą w żadnym wypadku wprowadzać odbiorcy w błąd ani stwarzać zagrożenia wprowadzenia w błąd. Biorąc pod uwagę wszystkie cechy przekazu reklamowego, tj. m.in. okoliczności jego publikacji, przekazywane informacje, oraz ograniczenia wynikające z wykorzystanego środka przekazu, za informację reklamową dotyczącą kredytu gotówkowego, która wprowadza w błąd lub może wprowadzić w błąd, należy uznać między innymi każdy przekaz reklamowy, który w sposób niejasny, niezrozumiały, dwuznaczny lub nieczytelny przekazuje wymagane prawem informacje. Komisja Nadzoru Finansowego podkreśla również, że ustawodawca nakładając w art. 7 ustawy o kredycie konsumenckim obowiązek zamieszczenia i wyeksponowania w przekazie reklamowym określonych informacji w sposób jednoznaczny, zrozumiały i widoczny, przesądza jednocześnie, iż informacje te są niezbędne do podjęcia przez odbiorców przekazu świadomej decyzji dotyczącej uzyskania kredytu. Powyższe wyjaśnienia przesądzają zatem, iż pominięcie tych informacji w przekazie reklamowym bądź zamieszczenie ich w sposób uniemożliwiający swobodne zapoznanie się z nimi należy oceniać jako informacje reklamowe mogące wprowadzać w błąd, które w znacznym stopniu utrudniają bądź uniemożliwiają przeciętnemu odbiorcy zapoznanie się z ich treścią. W opinii Prezesa Urzędu, przeciętny konsument nie ma zatem świadomości, iż działanie Banku jest w rzeczywistości postępowaniem wbrew jego prawom wynikającym nie tylko z ustawy o p.n.p.r. ale również uprawnieniom wynikającym z innych ustaw. Przechodząc szczegółowo do poszczególnych rodzajów mediów reklamowych wykorzystywanych przez Bank w kampaniach reklamowych „Mini Ratki”, wskazać należy, że w przypadku spotów telewizyjnych, które jak wskazano w części ustalającej niniejszej decyzji, rozpowszechniane były w wielu ogólnopolskich środkach masowego przekazu, a ich treść oraz forma graficzna sugerują, że każdy zainteresowany może zawrzeć umowę kredytu na wskazanych w reklamie warunkach. W ocenie Prezesa Urzędu, informacja o tym, że przedmiotowa oferta handlowa skierowana jest do dotychczasowych klientów Banku posiadających w nim ROR od minimum 6 miesięcy, na który dokonywane były systematyczne wpływy i na którym nie wystąpiły niedopuszczalne salda debetowe w tym okresie, jest niewłaściwie wyeksponowana i z uwagi na krótki czas emisji planszy zawierającej przedmiotową informację jak również z powodu zastosowania niewielkiej czcionki, niedostrzegalnej dla przeciętnego konsumenta. Reklamy w formie spotu telewizyjnego wyświetlane były przez piętnaście, trzydzieści lub czterdzieści pięć sekund, z czego tylko przez cztery sekundy wyświetlana była informacja z mało wyraźnym tekstem informującym o warunkach udzielenia kredytu w tym m.in. wymóg posiadania ROR od 6 miesięcy. Warto przy tym zauważyć, że bez względu na całkowitą długość spotu telewizyjnego ww. plansza informacyjna pojawiała się zawsze tylko przez cztery sekundy. Kompilacja zatem krótkiego czasu emisji informacji wraz z zastosowaną czcionką oraz wielością informacji związaną z obowiązkiem przedstawienia warunków kredytu w zakresie przewidzianym w ustawie o kredycie konsumenckim powodowała, że nawet wyjątkowo uważny konsument miał ograniczoną możliwość zapoznania się z warunkami udzielania kredytu. Podobna sytuacja miała miejsce w przypadku reklamy prasowej oraz zewnętrznej w formie plakatów, witryn, billboardów czy siatek wielkoformatowych. W przypadku reklam tego typu, gdzie ¾ strony zajmował rysunek, natomiast pozostałą część hasła reklamowe zachęcające do wzięcia pożyczki, a na samym dole strony umieszczony był bardzo małą czcionką tekst z informacją o warunkach udzielenia kredytu, konsument miał co prawda nieograniczony czas do zapoznania się warunkami kredytu, jednakże zastosowana wielkość czcionki, jak również umiejscowienie ww. informacji do kogo skierowana jest oferta wraz z informacjami o rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania, powodowała, iż w praktyce konsument mógł nie zauważyć tak 33 małego tekstu (również ze względu na zastosowany układ graficzny reklamy) a nawet jeżeli go zauważył, mógł mieć duże trudności z jego odczytaniem. Ponadto informacja o skierowaniu oferty do „Klientów Banku” połączona była z ww. informacjami wymaganymi ustawą o kredycie konsumenckim, co dodatkowo zmniejszało czytelność przekazu. Stosowane przez Bank rozwiązanie, zatem w żaden sposób nie gwarantowało skutecznego przekazania konsumentom informacji, o konieczności spełnienia szczególnych warunków, a za wystarczającą można by uznać już zwięzłą informację o treści „Oferta dla stałych klientów – sprawdź szczegóły”, ale zaprezentowaną w sposób widoczny i czytelny, co byłaby jednoznaczną informacją dla konsumentów, a jednocześnie taka informacja nie powodowałaby zmniejszenia miejsca na treść marketingową. Również reklamy wyświetlane w witrynie internetowej, które prezentowane były w formie graficznej animacji, gdzie dopiero po naciśnięciu odnośnika „sprawdź” rozwijał się komunikat dotyczący szczegółowych informacji dotyczących pożyczki gotówkowej zamieszczonych na stronie internetowej Banku w tym również m.in. wymóg posiadania ROR od 6 miesięcy, nie spełniały powyżej wskazanego warunku. Ponadto szczególną uwagę należy zwrócić na reklamę prezentowaną w radiu, gdyż była to jedyna zastosowana przez Bank forma przekazu reklamowego, której percepcja następowała jedynie z wykorzystaniem narządu słuchu. Również treść komunikatu informacyjnego o warunkach udzielenia pożyczki różniła się, od reklam Banku w innych formach przekazu, gdyż w komunikacie radiowym podawano jedynie, że oferta skierowana jest do klientów posiadających ROR w Banku, bez wskazywania, że należy jeszcze spełnić inne warunki jak posiadanie ROR od co najmniej 6 miesięcy, na który były dokonywane systematyczne wpływy i na którym nie wystąpiły niedopuszczalne salda debetowe w tym okresie. Bez znaczenia pozostaje w tym aspekcie fakt, że Bank umieścił w reklamach eksponowanych na wszystkich nośnikach informację, że szczegóły oferty dostępne są w placówkach oraz pod wskazanym adresem strony internetowej, gdyż w takiej sytuacji spełniona zostaje funkcja reklamy polegająca na zainteresowaniu produktem, a konsument udaje się w miejsce prowadzenia działalności gospodarczej, gdzie reklamodawca może sprzedać konsumentowi – nie spełniającemu warunków do skorzystania z reklamowanego produktu – ten sam produkt jednakże na mniej korzystnych warunkach lub całkowicie odmienne produkty i usługi. Dokonując zatem oceny, czy istotne informacje dotyczące reklamowanego produktu zostały przedstawione w sposób umożliwiający zapoznanie się z nimi przez przeciętnego konsumenta, czy też przeciętny konsument mógł zostać wprowadzony w błąd poprzez omawianą kampanię reklamową, tzn. czy mógł na podstawie otrzymanej informacji powziąć błędne przekonanie co do warunków oferty i na tej podstawie był skłonny się nią zainteresować, uznać należy, że działania Banku wyczerpują znamiona nieuczciwych praktyk rynkowych, określonych w art. 4 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 i 3 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie Prezesa Urzędu wykazano, że działania Banku są bezprawne. Do uznania, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z praktyką, określoną w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, niezbędne jest ponadto wykazanie, że bezprawne działanie Banku godzące w interes konsumentów dotyczy tzw. zbiorowego interesu konsumentów. W uzasadnieniu wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 roku sygn. akt III SK 27/07, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że gramatyczna wykładnia tego pojęcia prowadzi do wniosku, że chodzi o zachowanie przedsiębiorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowiących określony zbiór. Rezultaty tej wykładni modyfikuje zastrzeżenie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma interesów indywidualnych. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że przy konstruowaniu 34 pojęcia „zbiorowy interes konsumentów” nie można opierać się tylko i wyłącznie na tym, czy oceniana praktyka skierowana jest do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. W ocenie Sądu, wystarczające powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów), wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów, za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Sąd Najwyższy uznał zatem, że praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest (...) takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy . Zdaniem Prezesa Urzędu, działanie Banku godzić może w interesy nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zidentyfikować. Niezgodnymi z prawem działaniami może bowiem zostać dotknięta nieograniczona liczba osób, tzn. wszyscy jego potencjalni klienci, których nie da się zidentyfikować. Należy bowiem zauważyć, że zakwestionowana reklama prezentowana jest za pośrednictwem wielu mediów, w związku z czym docierała do znacznej grupy konsumentów. Nadmienić także należy, iż naruszenie zbiorowego interesu konsumentów powiązane jest z naruszaniem interesów gospodarczych konsumentów. Pod tym pojęciem należy rozumieć zarówno naruszenie interesów stricte ekonomicznych (o wymiarze majątkowym), jak również prawo konsumentów do uczestniczenia w przejrzystych i niezakłóconych przez przedsiębiorcę warunkach rynkowych, zapewniających konsumentom dokonywanie transakcji handlowych z przedsiębiorcami przy całkowitym zrozumieniu rzeczywistego sensu ekonomicznego i prawnego warunków dokonywanych czynności na etapie przedkontraktowym oraz w czasie wykonywania umowy. Natomiast działanie Banku w zakresie praktyki opisanej w pkt III sentencji niniejszej decyzji, godzi, w ocenie Prezesa Urzędu, w podstawową zasadę dobrych obyczajów kupieckich, jaką jest rzetelne traktowanie konsumenta jako kontrahenta przedsiębiorcy, a która wyklucza działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, także wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Z uwagi na powyższe, Prezes Urzędu uznał za wykazaną drugą przesłankę zarzuconej Bankowi praktyki tj. naruszenie zbiorowego interesu konsumentów. Biorąc pod uwagę fakt, iż reklamy kredytu „Mini Ratka”, które informowały o promocyjnych warunkach uzyskania kredytu dostępnych tylko dla dotychczasowych klientów emitowane były w kampaniach trwających do dnia 31 sierpnia 2011 r., z tą data należało na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stwierdzić zaniechanie zarzuconej praktyki. Jak wskazano wcześniej, w odniesieniu do pkt III niniejszej decyzji, Spółka wniosła o wydanie decyzji na podstawie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Pismem złożonym w dniu 3 lutego 2012 r.. Spółka wyraziła taką wolę wskazując w odniesieniu do kwestionowanych reklam zapewnić, aby informacje o warunkach koniecznych do spełnienia w celu uzyskania raty kredytu, przykładowo wskazanej w treści reklam kredytu „Mini Ratka” prezentowane były większa czcionką lub przez dłuższy czas, niż to miało miejsce w dotychczasowych przekazach reklamowych lub takiego przygotowania przekazu reklamowego, w którym nie będzie prezentowana przykładowa wysokość raty kredytu, a tym samym nie będzie konieczne wskazanie szczególnych warunków koniecznych do spełnienia przez klienta. Powyższe zobowiązanie Bank zamierzał zrealizować w przypadku każdej kolejnej emisji reklam kredytu Mini Ratka zatytułowanych „ Święta z Mini Ratką” oraz „Szymon Majewski jako Mini Ratka”. Spółka wyraziła również pełną gotowość do współpracy z Prezesem Urzędu i poddania się tym obowiązkom w terminie wskazanym w decyzji. 35 Zaistniały zatem przesłanki, aby poddać ocenie zasadność rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o art. 28 ww. ustawy. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Przedłożenie przez przedsiębiorcę propozycji zobowiązań nie przesądza oczywiście o zastosowaniu art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów albowiem decyzja w tym zakresie należy do kategorii decyzji uznaniowych. Wiąże się to przede wszystkim z koniecznością rozważenia przez Prezesa Urzędu kwestii, jakie orzeczenie w konkretnej sytuacji faktycznej, będzie lepsze dla interesu publicznego, w ochronie którego Prezes Urzędu występuje. Jak już wyżej wskazano, celem nałożenia zobowiązań na przedsiębiorcę jest zaniechanie działań, co do których uprawdopodobniono, iż stanowią praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, a także zapobieżenie ich stosowania w przyszłości. Niewątpliwą zatem zaletą wydania decyzji, o której mowa w art. 28 ustawy, jest szybkie zakończenie sprawy poprzez uniknięcie długotrwałego postępowania przed sądami, przy jednoczesnym osiągnięciu pozytywnych skutków dla ochrony konsumentów poprzez niemal natychmiastowe usunięcie zagrożeń zidentyfikowanych przez Prezesa Urzędu. Natomiast podstawowym mankamentem takiej decyzji jest pozbawienie Prezesa Urzędu możliwości oddziaływania prewencyjnego na przedsiębiorcę naruszającego przepisy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak również na innych przedsiębiorców (prewencja ogólna) poprzez wyłączenie, zgodnie z art. 28 ust. 4 ustawy, zastosowania w takim wypadku sankcji określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4. W powyższym kontekście, nie negując prokonsumenckiego charakteru zaproponowanych zobowiązań, trzeba zwrócić uwagę na fakt, iż po pierwsze w odniesieniu do reklam prezentowanych w telewizji, należy wskazać, że oferta skierowana była do stałych klientów Banku, a informacja ta była niezwykle istotna z punktu widzenia przeciętnego konsumenta, zwłaszcza takiego, który nie posiadał rachunku w Banku. Tym samym brak takiej informacji (sposób prezentacji warunków skorzystania z oferty w reklamie telewizyjnej skutecznie uniemożliwiał zapoznanie się z nimi) miał istotny wpływ na zainteresowanie konsumenta z ofertą Banku. Posiadając taką informację, konsument który nie był dotąd klientem Banku wiedziałby, że oferta nie jest do niego skierowana i nie wykazywałby zainteresowania produktem przeznaczonym dla stałych klientów. Stąd też nieprzekazanie w sposób czytelny tej reklamy należy uznać za istotne zniekształcenie zachowania rynkowego konsumenta. Po drugie, w ocenie Prezesa Urzędu praktyka przejawiająca się w zachęcaniu do zainteresowania określonym produktem, a następnie - w konsekwencji braku jego dostępności dla nowych klientów banku - oferowanie innego powinna spotkać się z wyraźną sankcją ze strony Prezesa Urzędu. W takich bowiem wypadkach, wydawanie decyzji zobowiązującej osłabia skuteczność oddziaływania działań Prezesa Urzędu, bowiem przedsiębiorca - nawet celowo wprowadzając konsumenta w błąd – może zakładać, że zanim Prezes Urzędu podejmie działania, kampania reklamowa odniesie już swój skutek, a przedsiębiorca będzie mógł, zadeklarować zamiar jej zakończenia (lub zmiany przekazywanych treści), a tym samym praktyka przedsiębiorcy nie spotka się z żadną realną sankcją. Po trzecie, zaproponowane przez Spółkę zobowiązanie w żaden sposób nie gwarantuje skutecznego przekazywania konsumentom informacji, o konieczności posiadania rachunku w Banku, bowiem Spółka byłaby jedynie zobowiązana do przekazywania informacji większą 36 czcionką i przez dłuższy czas, brak jest natomiast gwarancji, że zmiana będzie miała charakter zauważalny, a nie jedynie techniczny i w niewielki sposób poprawiający czytelność przekazu. Po czwarte wreszcie, w toku postępowania ustalono, iż Bank zaniechał stosowania zarzuconych praktyk. Kara pieniężna Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ww. ustawy. Z powołanego wyżej przepisu wynika, że kara pieniężna ma charakter fakultatywny. Zatem o tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsiębiorcy zasadne jest nałożenie kary pieniężnej decyduje, w ramach uznania administracyjnego, Prezes Urzędu. Zauważyć przy tym należy, że sankcja ta może zostać nałożona na przedsiębiorcę niezależnie od tego, czy dopuścił się naruszenia umyślnie czy też nieumyślnie. Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają jakichkolwiek przesłanek, od których uzależnione byłoby podjęcie decyzji o nałożeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie w art. 111 ww. ustawy te okoliczności, które Prezes Urzędu winien uwzględnić decydując o wymiarze kary pieniężnej, wymieniając okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. W niniejszej sprawie, charakter, zasięg i skutki stwierdzonej praktyki przesądziły o nałożeniu na Spółkę kary pieniężnej. Ponieważ w 2011 r. Spółka uzyskała przychód w wysokości [usunięto] zł, maksymalna kara pieniężna, jaka może zostać nałożona na przedsiębiorcę w oparciu o ww. przepis wynosi [usunięto] zł. Ustalając wysokość kar, Prezes Urzędu dokonał w pierwszej kolejności oceny wagi stwierdzonego naruszenia przepisów ustawy, wynikiem którego są określone kwoty bazowe. W dalszej kolejności Prezes Urzędu rozważył, czy w sprawie występują okoliczności obciążające i łagodzące oraz jaki winny mieć wpływ na wysokość kar nałożonych na Spółkę. Praktyka przypisana Spółce, polegająca na, prezentacji w reklamach telewizyjnych, internetowych i zewnętrznych komunikatu informującego o skierowaniu oferty kredytu „Mini Ratka” wyłącznie do aktualnych klientów Banku posiadających w nim ROR od minimum 6 miesięcy, na który dokonywane były systematyczne wpływy i na którym nie wystąpiły niedopuszczalne salda debetowe w tym okresie w taki sposób, że – biorąc pod uwagę zastosowaną wielkość czcionki, czas ekspozycji i długość ww. komunikatu – komunikat ten mógł być nieczytelny dla przeciętnego konsumenta, ujawniała się na etapie przedkontraktowym. Oceniając stopień szkodliwości ww. praktyki należy wskazać, że naruszyła ona podstawowe prawo konsumenta tj. prawo do uzyskania rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. W niniejszej sprawie konsumenci, pod wpływem działań Banku, podejmowali konkretne decyzje, które mogły mieć skutki finansowe, których inaczej mogliby nie podjąć, w wyniku czego naruszone zostały ich interesy ekonomiczne. Przypisana Bankowi w pkt III sentencji decyzji praktyka handlowa uniemożliwiała konsumentom podjęcie w pełni świadomej decyzji dotyczącej zawarcia kontraktu. Ważąc kwotę bazową omawianej praktyki Prezes Urzędu uwzględnił także okres jej stosowania, który należy uznać za krótkotrwały, gdyż miał miejsce w okresie od dnia 5 października 2010 do dnia 31 sierpnia 2011 roku. 37 Z uwagi na powyższe, uwzględniając wszystkie okoliczności, w tym szkodliwość działań Spółki, Prezes Urzędu ustalił za ww. naruszenie kwotę bazową, będącą podstawą do dalszych przeliczeń kary, na poziomie [usunięto] przychodu osiągniętego przez Spółkę w 2011 roku. W ten sposób ustalona została kwota w wysokości [usunięto] zł. Następnie, nakładając karę pieniężną określoną w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy, Prezes Urzędu wziął pod uwagę konieczność spełnienia przesłanek podmiotowych, tj. stwierdzenia, że określone w ww. przepisie naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę tej przesłanki w przypadku stosowania kar pieniężnych określonych w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy wynika bezpośrednio z treści tego przepisu. Na przedsiębiorcy jako profesjonalnym uczestniku obrotu rynkowego ciąży obowiązek znajomości i przestrzegania norm prawa. Spółka jako profesjonalistka powinna zatem posiadać umiejętność przewidzenia, że podejmowane przez nią działania mogą być uznane przez Prezesa Urzędu za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nie mogą skutecznie dowodzić braku świadomości naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W świetle powyższego, uzasadnione jest stwierdzenie, że działania Spółki miały co najmniej charakter nieumyślny, tj. Spółka dopuściła się bezprawnego działania na skutek niezachowania należytej staranności wymaganej w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej, określonej przy uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności (art. 355 § 2 k.c.), będąc w stanie przewidzieć możliwości bezprawności działania. W dalszym etapie kalkulacji kary Prezes Urzędu rozważył, czy ustalona kwota bazowa powinna podlegać modyfikacjom ze względu na występujące w sprawie okoliczności łagodzące bądź obciążające. Prezes Urzędu stwierdził, że jako okoliczność łagodzącą należy uznać fakt, że Bank zaniechał stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów jeszcze przed wszczęciem postępowania administracyjnego przez Prezesa Urzędu., co uzasadnia obniżenie kary o 30%. Jako okoliczność obciążającą Prezes Urzędu potraktował natomiast ogólnopolski zasięg działalności Spółki. Reklamy Banku nie były bowiem ograniczone terytorialnie i docierały do konsumentów w całej Polsce, w związku z czym karę należało podwyższyć o 20%. Prezes Urzędu uznał zatem, iż zaistniałe w niniejszej sprawie okoliczności obciążające i łagodzące uzasadniają w ogólnym rozrachunku zmniejszenie wyjściowego poziomu kary o 10%. W świetle powyższych okoliczności wysokość kary po zaokrągleniu ustalono na [usunięto] złotych, co stanowi około [usunięto] % przychodu osiągniętego przez Przedsiębiorcę w 2011 roku oraz około [usunięto] % maksymalnego wymiaru kary. W ocenie Prezesa Urzędu, kara wymierzona w tej wysokości jest adekwatne do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu, kierując się potrzebą zdecydowanego przeciwdziałania stosowaniu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów uznał, że orzeczona kara powinna stanowić dolegliwość dla strony niniejszego postępowania. W tym przypadku kara powinna spełnić jednak przede wszystkim funkcję prewencyjną i wychowawczą, tak aby zapobiec w przyszłości naruszeniom przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przyczyniając się do zapewnienia trwałego zaniechania naruszania przez Spółkę w przyszłości reguł odnoszących się do ochrony praw konsumentów. Wobec powyższego, orzeczono jak w punkcie V sentencji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy, karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. 38 Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury UOKiK w Poznaniu Jarosław Krüger Otrzymuje: 1. PKO BP S.A. w Warszawie reprezentowana przez: Pan Wojciech Jabłoński – radca prawny Departament Prawny ul. Puławska 15 02-515 Warszawa