RWA-1/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-20/11/JKa Warszawa, dn. 22 marca 2012 r. DECYZJA Nr RWA-1/2012 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), po przeprowadzeniu przeciwko Mazowieckiej Higienie Komunalnej Sp. z o. o. z siedzibą w Warszawie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w toku którego zostało uprawdopodobnione, iż ww. przedsiębiorca stosuje określone w art. 24 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, polegające na: 1. stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego poprzez wykorzystywanie we wzorcu umownym zatytułowanym „Umowa Nr” o treści: a) „Nieregularności w wykonaniu usługi winny być reklamowane przez Zleceniodawcę niezwłocznie telefaxowo pod numer………Nie zgłoszenie pisemnej reklamacji w terminie 3 dni od zakładanego dnia wykonania usługi oznacza rezygnację z dochodzenia ewentualnych roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania usługi” (§4 ust. 2 Umowy Nr) ; b) „Wszelkie spory (…) rozstrzyga Sąd Powszechny właściwy dla siedziby Zleceniobiorcy” (§14 Umowy Nr); 2. stosowaniu przez Mazowiecką Higienę Komunalną Sp. z o. o. z siedzibą w Warszawie nieuczciwej praktyki rynkowej polegającej na nieuwzględnieniu w proponowanych cenach usług wartości podatku od towarów i usług, poprzez umieszczenie w treści wzorca umowy na wykonywanie usług w zakresie odbioru i wywozu odpadów komunalnych pod nazwą „Umowa Nr” postanowień określających wysokość wynagrodzenia należnego za usługę w kwocie netto (§5 ust. 1 w zw. z ust. 2 Umowy Nr ), co stanowi naruszenie art. 6 ust. 1 i 4 pkt 3 w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206), oraz po przyjęciu wyrażonego w toku przeprowadzonego postępowania zobowiązania tego przedsiębiorcy do zaniechania naruszania zbiorowych interesów konsumentów, nakłada się na Mazowiecką Higienę Komunalną Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie obowiązek wykonania tego zobowiązania poprzez: a) dokonanie zmiany wzorca umownego na wykonywanie usług w zakresie odbioru i wywozu odpadów komunalnych, stosowanego obecnie w obrocie konsumenckim, polegającej na: 2 – usunięciu z treści wzorca postanowienia zakwestionowanego w pkt I.1a) sentencji niniejszej decyzji; – zmianie postanowienia wzorca zakwestionowanego w pkt I.1b) sentencji niniejszej decyzji poprzez nadanie mu brzmienia : „Wszelkie spory, jakie mogą wyniknąć z wykonania niniejszej umowy rozstrzyga właściwy miejscowo Sąd Powszechny”; – wskazaniu we wzorcu umownym, którym w obrocie konsumenckim posługuje się Mazowiecka Higiena Komunalna Sp. z o.o. ceny brutto jako ceny świadczonej usługi, w celu wyeliminowania praktyki uprawdopodobnionej w pkt I.2 sentencji niniejszej decyzji; b) przesłanie konsumentom, którzy zawarli umowy na podstawie wzorca umownego zatytułowanego „Umowa Nr” – w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji – aneksu do zawartej umowy uwzględniającego zmiany wzorca umowy określone w niniejszej decyzji, wskazując jako przyczynę nadesłania aneksu zobowiązanie nałożone przez Prezesa Urzędu w trybie art. 28 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.). II. Na podstawie art. 28 ust. 3 w związku z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada na Mazowiecką Higienę Komunalną Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie obowiązek przekazania, w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, informacji o stopniu realizacji zobowiązania nałożonego w punkcie I. sentencji decyzji oraz dowodów potwierdzających przekazanie kontrahentom nowego wzorca umownego. UZASADNIENIE W związku z przeprowadzonym przez Departament Analiz Rynku postępowaniem wyjaśniającym w sprawie badania rynku odbioru i utylizacji odpadów komunalnych, w tym określenia jego struktury i stopnia koncentracji (sygn. DAR-401-2/10) Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeprowadził również kontrolę treści wzorców umów na świadczenie usług odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości wykorzystywanych w obrocie konsumenckim przez Mazowiecką Higienę Komunalną Sp. z o. o. z siedzibą w Warszawie (dalej: MHK lub Spółka). Analiza wzorca umowy stosowanego przez Spółkę stała się podstawą do wszczęcia w dniu 9 listopada 2011 r. postępowania w związku z podejrzeniem, iż: I. stosowanie przez Mazowiecką Higienę Komunalną Sp. z o. o. z siedzibą w Warszawie postanowień zawartych we wzorcu umowy na wykonywanie usług w zakresie odbioru i wywozu odpadów komunalnych „Umowa Nr” o treści: a) „Nieregularności w wykonaniu usługi winny być reklamowane przez Zleceniodawcę niezwłocznie telefaxowo pod numer………. Nie zgłoszenie pisemnej reklamacji w terminie 3 dni od zakładanego dnia wykonania usługi oznacza rezygnację z dochodzenia ewentualnych roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania usługi” (§4 ust. 2 Umowy Nr ) ; b) „Wszelkie spory (…) rozstrzyga Sąd Powszechny właściwy dla siedziby Zleceniobiorcy” (§14 Umowy Nr ); 3 stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, polegającą na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. II. stosowanie przez Mazowiecką Higienę Komunalną Sp. z o. o. z siedzibą w Warszawie nieuczciwej praktyki rynkowej polegającej na nieuwzględnieniu w proponowanych cenach usług wartości podatku od towarów i usług, poprzez umieszczenie w treści wzorca umowy na wykonywanie usług w zakresie odbioru i wywozu odpadów komunalnych pod nazwą „Umowa Nr” postanowień określających wysokość wynagrodzenia należnego za usługę w kwocie netto (§5 ust. 1 w zw. z ust. 2 Umowy Nr ), co stanowi naruszenie art. 6 ust. 1 i 4 pkt 3 w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206), i może stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zawiadamiając Spółkę o wszczęciu postępowania Prezes Urzędu zobowiązał ją jednocześnie do ustosunkowania się do postawionych zarzutów oraz poinformował o treści postanowienia z dnia 9 listopada 2011 r., na mocy którego zaliczono w poczet materiału dowodowego pismo Trans-Formers Holding Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie z dnia 27 czerwca 2011 roku (znak: L.dz. 34/2011) wraz z załącznikiem w postaci wzorca umownego wykorzystywanego w obrocie konsumenckim przez Mazowiecką Higienę Komunalną Sp. z o.o. uzyskane przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w postępowaniu wyjaśniającym w sprawie badania rynku odbioru i utylizacji odpadów komunalnych, w tym określenia jego struktury i stopnia koncentracji (znak: DAR-401-2/10). Odpowiadając na zawiadomienie Prezesa Urzędu o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, Spółka pismem z dnia 25 listopada 2011 r., wskazała, iż termin na wniesienie reklamacji odpowiada specyfice świadczonych przez Spółkę usług, a postanowienie dotyczące właściwości sądu nie było stosowane, gdyż wszelkie spory rozstrzygane są w sposób polubowny. W zakresie zarzutu dotyczącego nieuwzględniania wartości podatku od towarów i usług w proponowanych cenach wywozu odpadów komunalnych Spółka wyraziła stanowisko, iż dzięki takiej praktyce nie było konieczności zawierania aneksów do umów ze wszystkimi konsumentami. W opinii Spółki określenie w umowie ceny usługi jako ceny netto powiększonej o obowiązujący podatek od towarów i usług nie stanowi uchybienia uzasadniającego postawienie zarzutu stosowania nieuczciwej praktyki rynkowej. Niezależnie od zajętego stanowiska Spółka złożyła wniosek o przyjęcie od niej zobowiązania do wyeliminowania zarzucanych jej praktyk oraz o wydanie decyzji w trybie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W dniu 1 lutego 2012 r. Prezes Urzędu zakończył postępowanie, o czym Spółka została zawiadomiona. Jednocześnie Spółkę poinformowano o możliwości zapoznania się z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy w siedzibie Delegatury UOKiK w Warszawie. Strona nie skorzystała z przysługującego jej uprawnienia. 4 Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: Spółka Mazowiecka Higiena Komunalna Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie jest wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000044665. Do przedmiotu działalności Spółki należy m.in. odprowadzanie i oczyszczanie ścieków oraz zbieranie odpadów innych, niż niebezpieczne. Przy zawieraniu z konsumentami umów na świadczenie usług odbioru stałych odpadów komunalnych Spółka posługuje się wzorcem umowy w rozumieniu art. 384 Kodeksu cywilnego o nazwie „Umowa Nr” , który – jak wynika z pisma Spółki z dnia 25 listopada 2011 r. – obowiązuje w obrocie konsumenckim od grudnia 2006 r. Na jego podstawie Spółka zawarła z konsumentami […] umów. Po przeprowadzeniu analizy wzorca umownego, którym posługuje się Spółka Prezes Urzędu ustalił, iż w ich treści znajdują się następujące postanowienia umowne, których treść jest zbieżna z treścią postanowień umownych wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone: a) „Nieregularności w wykonaniu usługi winny być reklamowane przez Zleceniodawcę niezwłocznie telefaxowo pod numer………. Nie zgłoszenie pisemnej reklamacji w terminie 3 dni od zakładanego dnia wykonania usługi oznacza rezygnację z dochodzenia ewentualnych roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania usługi” (§4 ust. 2 Umowy Nr ) ; b) „Wszelkie spory (…) rozstrzyga Sąd Powszechny właściwy dla siedziby Zleceniobiorcy” (§14 Umowy Nr ). Ponadto wskazana we wzorcu umownym cena usługi świadczonej przez Spółkę na rzecz konsumentów nie uwzględnia podatku od towarów i usług. Świadczą o tym następujące postanowienia: „Zleceniodawca zobowiązany jest zapłacić (…) opłatę netto w wysokości…” (§5 ust. 1 Umowy Nr ); „Do opłaty określonej w ust. 1 należy doliczyć podatek VAT w obowiązującej wysokości” (§5 ust. 2 Umowy Nr ). Prezes Urzędu ustalił również, że w rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. (dalej również: rejestr) zamieszczone zostały postanowienia o treści: – „W przypadku niewykonania, bądź nienależytego wykonania umowy przez Organizatora, Klientowi przysługuje prawo do reklamacji złożonej na piśmie w terminie 7 dni od dnia zakończenia imprezy. Reklamacje wniesione do Organizatora po upływie 7 dni od dnia zakończenia imprezy zostaną uznane za bezskuteczne. Wszystkie reklamacje rozpatrywane będą w terminie do 1 miesiąca od dnia wpłynięcia do Organizatora” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem SOKiK z dnia 25 maja 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 77/04) i wpisane do rejestru pod numerem 524; – „Właściwym dla rozstrzygnięcia sporów wynikających z regulaminu świadczenia usług jest sąd powszechny właściwy dla siedziby operatora” - postanowienie uznane za niedozwolone 5 wyrokiem SOKiK z dnia 29 września 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 57/03) i wpisane do rejestru pod numerem 565; – "Wszelkie spory rozstrzygać będzie Sąd dla M. Katowic” postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem SOKiK z dnia 12 stycznia 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 13/04) i wpisane do rejestru pod numerem 397. W piśmie złożonym w trakcie niniejszego postępowania Spółka złożyła zobowiązanie do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia wskazanym przez Prezesa Urzędu naruszeniom. Zgodnie z treścią zobowiązania Spółki postanowienie wzorca zacytowane w pkt. I.1a) sentencji decyzji miałoby zostać z tego wzorca usunięte, a postanowienie zakwestionowane w pkt. I.1b) sentencji niniejszej decyzji zmienione poprzez nadanie mu brzmienia : „Wszelkie spory, jakie mogą wyniknąć z wykonania niniejszej umowy rozstrzyga właściwy miejscowo Sąd Powszechny” . Jednocześnie Spółka zobowiązała się do wskazania w stosowanym przez siebie wzorcu ceny brutto jako ceny świadczonej usługi. Spółka wniosła o przyjęcie zobowiązania o ww. treści oraz o przyjęcie zobowiązania, o którym mowa art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Mając powyższe na uwadze Prezes Urzędu zważył, co następuje: I. Uprawdopodobnienie stosowania praktyk, o których mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i przyjęcie zobowiązania. Przepis art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, że jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. W związku z powyższym, dla zastosowania art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zachodzi w przedmiotowej sprawie konieczność uprawdopodobnienia naruszenia przez Spółkę przepisu art. 24 ww. ustawy. Zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, przez które stosownie do definicji zawartej w ust. 2 tego przepisu rozumie się godzące w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne działania przedsiębiorcy. Jednocześnie artykuł ten zawiera przykładowe wyliczenie zachowań przedsiębiorców uważanych za naruszające zbiorowe interesy konsumentów. W otwartym katalogu zakazanych praktyk ustawodawca umieścił stosowanie postanowień wzorów umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (pkt 1), naruszenie przez przedsiębiorcę obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji (pkt 2), nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji (pkt 3). 6 Aby określone zachowanie mogło zostać uznane za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łączne spełnienie następujących przesłanek: 1. kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy; 2. działanie to jest bezprawne; 3. działanie to godzi w zbiorowy interes konsumentów. 1. Status przedsiębiorcy. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legalną definicję przedsiębiorcy. Zgodnie z jej art. 4 pkt 1, pod pojęciem tym należy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) oraz: a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o działalności gospodarczej, b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu, d) związek przedsiębiorców w rozumieniu pkt 2 – na potrzeby przepisów dotyczących (…) praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. 1 Natomiast w myśl art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, przedsiębiorcą w jej rozumieniu jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Właściwą dla przedsiębiorcy działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły (art. 2 ww. ustawy). Mazowiecka Higiena Komunalna Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie jest spółką prawa handlowego wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego, prowadzącą we własnym imieniu działalność gospodarczą. Nie ulega zatem wątpliwości, iż posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu powoływanego powyżej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Oznacza to, że przy wykonywaniu działalności gospodarczej Spółka podlega rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym jej działania mogą podlegać ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. 2. Uprawdopodobnienie bezprawności działania. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w przepisie art. 24 ust. 2 pkt 1 identyfikuje jako bezprawne działanie przedsiębiorcy polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów rejestru. Jak wskazał SOKiK w wyroku z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII AmA 51/03), w oparciu o art. 23a ust. 2 (obecnie: art. 24 ust. 2) można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru. 1 T rzeci człon definicji przedsiębiorcy zawartej w art. 4 pkt 1 [lit. c)] uokik znajduje zastosowanie wyłącznie w postępowaniach w sprawach koncentracji. 7 Zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści już wpisanej do rejestru stanowi wystarczającą przesłankę do uznania bezprawności działania tego przedsiębiorcy. Należy bowiem podnieść, iż stosowanie postanowienia, które po uznaniu go przez SOKiK za niedozwolone zostało wpisane do rejestru, jest prawnie zakazane. Prawomocny wyrok SOKiK wydany po przeprowadzeniu kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy, wskazujący treść postanowień wzorca umowy uznanych za niedozwolone i zakazujący ich wykorzystywania ma od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru skutek wobec osób trzecich (art. 479 43 k.p.c.). Przepis tego artykułu rozszerza zatem prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. „Artykuł ten dotyczy rozszerzonej prawomocności materialnoprawnej w znaczeniu podmiotowym. Chodzi o grupę przypadków takiej prawomocności, w których wyrok z powodu szczególnego charakteru przedmiotu procesu ma powagę rzeczy osądzonej dla wszystkich i przeciwko wszystkim. Przepis bowiem wyraźnie stanowi, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, wywołuje więc skutek erga omnes” 2 . Przepis art. 479 43 k.p.c. stanowiąc, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, nie ogranicza w żaden sposób kategorii tych podmiotów. Lege non distinguente , wyrok ma skutek wobec wszystkich, tzn. zarówno wobec przedsiębiorcy, który klauzulę wprowadził do swoich wzorców umów, jak i do każdego innego przedsiębiorcy, posługującego się taką klauzulą w stosowanych przez siebie wzorcach umów. Należy zatem przyjąć, że wyrok SOKiK od chwili wpisania klauzuli do rejestru wywiera skutek względem wszystkich uczestników obrotu, co oznacza, że żaden z podmiotów uczestniczących w obrocie prawnym nie może posługiwać się przedmiotowym postanowieniem. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) jednoznacznie wskazał, iż „stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów” . Tym samym SN przesądził, iż stosowanie klauzuli tożsamej z klauzulą wpisaną do rejestru, przez innego przedsiębiorcę, który nie był stroną lub uczestnikiem postępowania zakończonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Należy przy tym podkreślić, iż dla uznania, że klauzula wpisana do rejestru i klauzula z nią porównywana są tożsame nie jest konieczna dokładna literalna identyczność tych postanowień. Rozbieżność użytych wyrażeń, zmiana szyku zdania czy zastosowanie synonimów nie eliminuje abuzywnego charakteru ocenianego postanowienia. Aby zaistniała możliwość uznania dwóch postanowień za tożsame wystarczy, by hipoteza zapisu kwestionowanego w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów mieściła się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru. „Nie jest konieczna literalna zgodność porównywalnych klauzul. Głównym czynnikiem przesądzającym powinien być, zdaniem Sądu, zamiar, cel jakiemu ma służyć kwestionowana klauzula. Jeśli jest on zgodny z celem utworzenia klauzuli uznanej za niedozwoloną, można uznać, iż obie są tożsame” (wyrok SOKiK z dnia 25 maja 2005 r. sygn. akt XVII AmA 46/04). Stanowisko to 2 H. Ciepła, „Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz.” T. II, wydanie 3, s. 249. 8 znalazło również potwierdzenie w uchwale SN z dnia 13 lipca 2006 r., sygn. akt III SZP 3/06, w której Sąd ten argumentował, iż „stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywołuje takie same skutki, godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru” . Pkt I.1a) decyzji. W §4 ust. 2 Umowy Nr, którym posługuje się Spółka znajduje się postanowienie o treści: „Nieregularności w wykonaniu usługi winny być reklamowane przez Zleceniodawcę niezwłocznie telefaxowo pod numer………Nie zgłoszenie pisemnej reklamacji w terminie 3 dni od zakładanego dnia wykonania usługi oznacza rezygnację z dochodzenia ewentualnych roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania usługi”; Zdaniem Prezesa Urzędu, treść tego postanowienia może być tożsama z treścią postanowienia: „W przypadku niewykonania, bądź nienależytego wykonania umowy przez Organizatora, Klientowi przysługuje prawo do reklamacji złożonej na piśmie w terminie 7 dni od dnia zakończenia imprezy. Reklamacje wniesione do Organizatora po upływie 7 dni od dnia zakończenia imprezy zostaną uznane za bezskuteczne. Wszystkie reklamacje rozpatrywane będą w terminie do 1 miesiąca od dnia wpłynięcia do Organizatora”, uznanego przez Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 25 maja 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 77/04) a następnie wpisanego do rejestru pod numerem 524. W uzasadnieniu wyroku wydanego w w/w sprawie stwierdzono m.in., że kwestionowane postanowienie wzorca umowy jest niedozwolone w świetle art. 385 3 pkt 2 kc i art. 385 1 § 1 kc, gdyż zastosowane w nim terminy do składania i rozpoznania reklamacji powodują, iż klienci będą się wstrzymywać ze składaniem reklamacji z uwagi na krótki czas do jej złożenia. Dobitniej na temat kwestionowanego przez Prezesa Urzędu w niniejszym postępowaniu zapisu wzorca umownego wypowiedział się Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w postępowaniu dotyczącym m.in. postanowienia o treści: "Uczestnik może zgłosić Organizatorowi reklamacje niezwłocznie po stwierdzeniu niewłaściwego wykonania usług w formie pisemnej, nie poniżej niż 14 dni od dnia zakończenia imprezy i pod warunkiem ich wcześniejszego zgłoszenia pilotowi w trakcie imprezy turystycznej" uznanego przez Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 20 lutego 2007 r. (sygn. akt XVII Amc 50/06), a następnie wpisanego do rejestru pod numerem 1246. W uzasadnieniu do przytoczonego wyroku stwierdzono, iż „przyjęty w kwestionowanym zapisie termin (…) do złożenia reklamacji jest zbyt krótki i prowadzić może do sytuacji w której konsument pozbawiony zostanie możliwości zgłoszenia reklamacji. Jednoznaczne i kategoryczne sformułowanie zakwestionowanego postanowienia nie zawiera żadnych odstępstw od przyjętej zasady, zatem nawet w przypadku zaistnienia obiektywnych i niezależnych od konsumenta okoliczności uniemożliwiających mu złożenie reklamacji, takich jak choroba uczestnika, czy inny wypadek losowy, po upływie określonego w zakwestionowanym postanowieniu terminu złożenie reklamacji staje się niedopuszczalne. W ocenie Sądu, poprzez stosowanie zakwestionowanego zapisu pozwany zmierza do utrudnienia (…) dochodzenia swoich praw 9 a tym samym zmierza do ograniczenia swojej odpowiedzialności względem konsumenta z tytułu nienależytego wykonania umowy”. Powyższe argumenty pozwalają na uznanie, że opisane postanowienia są ze sobą zbieżne, co czyni również uprawdopodobnionym zarzut bezprawności działania Spółki. Pkt I.1b) decyzji. W §14 Umowy Nr , którym posługuje się Spółka znajduje się postanowienie o treści: „Wszelkie spory (…) rozstrzyga Sąd Powszechny właściwy dla siedziby Zleceniobiorcy”; Zdaniem Prezesa Urzędu, treść tego postanowienia może być tożsama z treścią znajdującego się w rejestrze postanowienia nr 565 o treści: „Właściwym dla rozstrzygnięcia sporów wynikających z regulaminu świadczenia usług jest sąd powszechny właściwy dla siedziby operatora” , które zostało wpisane do tego rejestru na mocy wyroku SOKiK z dnia 29 września 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 57/03). Nadto postanowienie umowne o tożsamej treści SOKiK uznał za niedozwolone wyrokiem z dnia 12 stycznia 2005 r. (sygn. akt XVII Amc 13/04). Postanowienie to figuruje w rejestrze pod numerem 397: Wszelkie spory rozstrzygać będzie Sąd dla M. Katowic . W ww. wyroku z dnia 12 stycznia 2005 r. Sąd uznał, że skoro przepis art. 385 3 § 23 k.c. uznaje narzucenie rozpoznania sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy, to narzucenie we wzorcu umownym jako sądu wyłącznie właściwego sądu siedziby pozwanego jest klauzulą abuzywną. Może bowiem zdarzyć się, że pozwany przedsiębiorca będzie dochodzić roszczeń powstałych, ogólnie mówiąc, z rozliczeń z umowy i w tym celu przełamując właściwość ogólną sądu miejsca zamieszkania konsumenta wynikają z art. 27 § 1 k.p.c. skieruje swoją sprawę do miasta, w którym ma siedzibę. Powodować to może dla konsumenta uciążliwość w postaci dojazdów do sądu w mieście, w którym konsument nie ma miejsca zamieszkania. Ta właśnie uciążliwość jest istotą klauzuli abuzywnej określonej w art. 385 1 § 23 k.c. Powyższe argumenty pozwalają na uznanie, że opisane postanowienia są ze sobą zbieżne, co czyni również uprawdopodobnionym zarzut bezprawności działania Spółki. Pkt I.2 decyzji. Prezes Urzędu ustalił również, iż w wykorzystywanym przez Spółkę wzorcu umownym znajdują się postanowienia, których treść może stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Do postanowień tych zaliczyć należy regulacje o treści: „Zleceniodawca zobowiązany jest zapłacić (…) opłatę netto w wysokości…” (§5 ust. 1 Umowy Nr); „Do opłaty określonej w ust. 1 należy doliczyć podatek VAT w obowiązującej wysokości” (§5 ust. 2 Umowy Nr). Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (dalej również: u.p.n.p.r.) praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorców wobec konsumentów jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed 10 zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Stosownie natomiast do treści art. 6 ust. 1 i 4 pkt 1 u.p.n.p.r. Przedsiębiorca, przy zawieraniu umowy z konsumentem, ma obowiązek przekazać konsumentowi informacje istotne. Do istotnych informacji ww. przepisy zaliczają informację o cenie usługi uwzględniającej podatki. Nieuczciwą praktykę rynkową może stanowić zarówno działanie, jak również zaniechanie przedsiębiorcy w zakresie obowiązku informacyjnego dotyczącego podstawowych cech produktu lub świadczonej usługi, w tym ceny uwzględniającej wchodzące w skład ceny podatki. Stosownie do przepisów u.p.n.p.r. praktykę rynkową uznaje się za zaniechanie wprowadzające w błąd, jeżeli pomija istotne informacje potrzebne przeciętnemu konsumentowi do podjęcia decyzji dotyczącej umowy i tym samym może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Wprowadzającym w błąd zaniechaniem może w być w szczególności zatajenie lub nieprzekazanie w sposób jasny, jednoznaczny lub we właściwym czasie istotnych informacji dotyczących produktu – w tym przypadku ceny uwzględniającej podatki (art. 6 ust. 1 i 4 pkt 3 u.p.n.p.r.). Opisane naruszenie jest, w ocenie Prezesa Urzędu, niezgodne z przepisami ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, a tym samym fakt, iż stosowanie przez Spółkę w treści wzorców, na podstawie których zawierane są z konsumentami umowy na wykonywanie usług w zakresie odbioru i wywozu odpadów komunalnych jest działaniem bezprawnym i wskazuje na stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów określonych w art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów został uprawdopodobniony. Powyższe argumenty pozwalają na uznanie, że opisane postanowienia są ze sobą zbieżne, co czyni również uprawdopodobnionym zarzut bezprawności działania Spółki. 3. Uprawdopodobnienie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. W okolicznościach przedmiotowej sprawy uprawdopodobniono, że analizowane zachowania Spółki są bezprawne. W celu uprawdopodobnienia stosowania przez Mazowiecką Higienę Komunalną Sp. z o.o. praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, konieczne jest w dalszej kolejności wykazanie, że zachowania te mogą godzić w interesy konsumentów jako zbiorowości. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotyczący ogółu, a naruszenie tego interesu może mieć miejsce, gdy skutkami działań sprzecznych z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku – konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. Do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów konieczne jest, by działanie przedsiębiorcy zostało skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do adresata, którego nie da się z góry oznaczyć indywidualnie. Wobec tego działanie to jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa w odniesieniu do każdego z konsumentów (a nie jedynie wobec określonego konsumenta) i zagraża ono, przynajmniej potencjalnie, interesom każdego z członków zbiorowości konsumentów. 11 W ocenie Prezesa UOKiK, działania Spółki opisane w sentencji decyzji mogą naruszać interes konsumentów. Działania te polegają bowiem na wykorzystywaniu w obrocie postanowień, które zostały prawomocnie uznane przez sąd za sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interesy konsumentów. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów – wszystkich konsumentów będących klientami Spółki, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nią umowę. Działania te są zatem skierowane do z góry nieograniczonej i nieokreślonej liczby konsumentów. Oferta handlowa Spółki ma charakter ogólnie dostępny, kierowana jest bowiem do wszystkich potencjalnych klientów. Tym samym kwestionowane przez Prezesa UOKiK działania Spółki mogą naruszać interes nieograniczonej liczby konsumentów, których nie sposób zindywidualizować. Oczywistym jest zatem, że bezprawne zachowanie przedsiębiorcy nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy czy indywidualny, ani też grupy takich osób, lecz narusza ono uprawnienia szerokiego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. Powyższe wskazuje na prawdopodobieństwo naruszenia w przedmiotowej sprawie zbiorowego interesu konsumentów, przez który należy rozumieć prawo wszystkich konsumentów do ukształtowania umowy zgodnie z przepisami prawa powszechnie obowiązującego i bez narzucania postanowień wpisanych do rejestru. Mając na względzie przytoczoną powyżej argumentację należy uznać , iż w toku niniejszego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało uprawdopodobnione , iż: I. stosowanie przez Mazowiecką Higienę Komunalną Sp. z o. o. z siedzibą w Warszawie postanowień zawartych we wzorcu umowy na wykonywanie usług w zakresie odbioru i wywozu odpadów komunalnych „Umowa Nr” o treści: a) „Nieregularności w wykonaniu usługi winny być reklamowane przez Zleceniodawcę niezwłocznie telefaxowo pod numer………. Nie zgłoszenie pisemnej reklamacji w terminie 3 dni od zakładanego dnia wykonania usługi oznacza rezygnację z dochodzenia ewentualnych roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania usługi” (§4 ust. 2 Umowy Nr ) ; b) „Wszelkie spory (…) rozstrzyga Sąd Powszechny właściwy dla siedziby Zleceniobiorcy” (§14 Umowy Nr ); stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, polegającą na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. II. stosowanie przez Mazowiecką Higienę Komunalną Sp. z o. o. z siedzibą w Warszawie nieuczciwej praktyki rynkowej polegającej na nieuwzględnieniu w proponowanych cenach usług wartości podatku od towarów i usług, poprzez umieszczenie w treści wzorca umowy na wykonywanie usług w zakresie odbioru i wywozu odpadów komunalnych pod nazwą „Umowa Nr” postanowień określających wysokość wynagrodzenia należnego za usługę w kwocie netto (§5 ust. 1 w zw. z ust. 2 Umowy Nr ), co stanowi naruszenie art. 6 ust. 1 i 4 pkt 3 w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym 12 praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206), i może stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Treść zobowiązania. Stosownie do przepisu art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie przepisu art. 24 ww. ustawy, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia ww. naruszeniom, Prezes Urzędu – po uprawdopodobnieniu w toku postępowania, iż przedsiębiorca stosuje praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów – może, w drodze decyzji, nałożyć na przedsiębiorcę obowiązek wykonania tych zobowiązań. Odpowiadając na zarzuty zawarte w postanowieniu o wszczęciu postępowania w swym piśmie z dnia 25 listopada 2011 r. Spółka złożyła zobowiązanie do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia wskazanym przez Prezesa Urzędu naruszeniom. Zgodnie z treścią zobowiązania Spółki postanowienie wzorca zacytowane w pkt. I.1a) sentencji decyzji miałoby zostać z tego wzorca usunięte, a postanowienie zakwestionowane w pkt. I.1b) sentencji niniejszej decyzji zmienione poprzez nadanie mu brzmienia : „Wszelkie spory, jakie mogą wyniknąć z wykonania niniejszej umowy rozstrzyga właściwy miejscowo Sąd Powszechny” . Jednocześnie Spółka zobowiązała się do wskazania we wzorcu ceny brutto jako ceny świadczonej usługi; Spółka wniosła o przyjęcie zobowiązania o ww. treści oraz o przyjęcie zobowiązania, o którym mowa art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zdaniem Prezesa Urzędu zmodyfikowany wzorzec umowy może zostać wprowadzony do obrotu konsumenckiego. Należy uznać, że nałożone na Spółkę rozwiązania są równoznaczne z podjęciem działań zmierzających do zapobieżenia uprawdopodobnionym w toku niniejszego postępowania naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z uwagi na powyższe, zaistniała możliwość skorzystania z instrumentu prawnego przewidzianego art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ze względu na okoliczność, iż Spółka przejawiła inicjatywę mającą na celu eliminację działań powodujących naruszenie prawa, celowa i uzasadniona jest akceptacja propozycji Spółki. Stosownie do przepisu art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów „ w decyzji (…) Prezes Urzędu może określić termin wykonania zobowiązań. ” Mając powyższe na uwadze, Prezes Urzędu zobowiązał Spółkę do wykonania przyjętego przez nią zobowiązania w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Wyznaczając powyższy termin Prezes Urzędu wziął pod uwagę możliwość przeprowadzenia przez Spółkę czynności, do których została ona zobowiązana. W ocenie Prezesa Urzędu, wyznaczony termin jest wystarczający do wykonania nałożonego zobowiązania. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w punkcie I sentencji decyzji. 13 II. Zobowiązanie Spółki do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów „ w decyzji (…) Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań ”. Zgodnie z powołanym przepisem Spółka została zobowiązana do złożenia w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji informacji o stopniu realizacji zobowiązania nałożonego w punkcie I decyzji oraz dowodów potwierdzających przekazanie kontrahentom nowego wzorca umownego uwzględniającego zmiany określone w niniejszej decyzji wraz z pismem przewodnim dotyczącym przyczyn wprowadzenia tych zmian. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w punkcie II sentencji decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Dyrektor Delegatury UOKIK w Warszawie /podpis/ Otrzymuje: