RWA-26/2013

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-40/12/ZT Warszawa, dn. 6 grudnia 2013 r. DECYZJA CZĘŚCIOWA Nr RWA-26/2013 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) i stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, oraz na podstawie art. 104 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267) w zw. z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , o której mowa w art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działanie Banku BPH Spółki Akcyjnej z siedzibą w Krakowie polegające na stosowaniu we wzorcach umownych wykorzystywanych przy zawieraniu z konsumentami umów kredytu konsumenckiego postanowień o treści: - „Zadłużenie przeterminowane jest ściągane przez Bank przed wszystkimi płatnościami z wyjątkiem tytułów egzekucyjnych realizowanych w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej, bez dyspozycji Posiadacza/y rachunku/ów ze środków znajdujących się na Jego/ich rachunkach oraz wpływów na Jego/ich rachunki prowadzane przez Bank, do czego niniejszym Posiadacz/e rachunku/ów udziela/ją Bankowi nieodwołalnego pełnomocnictwa oraz potwierdza/ją, że Bank, jako pełnomocnik Posiadacza/y - będąc jednocześnie Bankiem prowadzącym należące do Posiadacza/y rachunki może być drugą stroną czynności prawnej dokonywanej w imieniu Posiadacza/y rachunku/ów tj. polecenia przelewu złożonego Bankowi w imieniu Posiadacz/y rachunku/ów” ( „Umowa o Limit w saldzie debetowym” ); - „Zadłużenie przeterminowane jest ściągane przez Bank przed wszystkimi płatnościami z wyjątkiem tytułów egzekucyjnych realizowanych w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej, bez dyspozycji Kredytobiorcy ze środków znajdujących się na Jego rachunkach oraz wpływów na Jego rachunki prowadzane przez Bank, do czego niniejszym Kredytobiorca udziela Bankowi nieodwołalnego pełnomocnictwa oraz potwierdza, że Bank, jako pełnomocnik Kredytobiorcy - będąc jednocześnie Bankiem prowadzącym należące do Kredytobiorcy rachunki może być drugą stroną czynności 2 prawnej dokonywanej w imieniu Kredytobiorcy tj. polecenia przelewu złożonego Bankowi w imieniu Kredytobiorcy” ( „Umowa kredytu gotówkowego” , „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego częściowo na spłatę innych kredytów” , „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego na spłatę innych zobowiązań, którego celem jest restrukturyzacja zobowiązań” , „Umowa kredytu gotówkowego z przeznaczeniem na cele konsumpcyjne, z opcją zabezpieczenia pojazdem „auto okazja” ), które pozbawiają konsumenta możliwości wyrażenia wyraźnej i świadomej zgody na udzielenie ww. pełnomocnictwa, a tym samym naruszają art. 17 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 672, z późn. zm.) – i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 28 grudnia 2012 r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) oraz stosownie do treści art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada się na Bank BPH Spółkę Akcyjną z siedzibą w Krakowie karę pieniężną w wysokości 912 861 zł (słownie: dziewięćset dwanaście tysięcy osiemset sześćdziesiąt jeden złotych), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia określonego w pkt I. sentencji niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 104 § 2 oraz art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267) w zw. z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów umarza się jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte w związku z podejrzeniem, że działanie Banku BPH Spółki Akcyjnej z siedzibą w Krakowie polegające na wprowadzaniu w błąd, w związku z zawieraniem umów o kredyt konsumencki: 1) co do wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, poprzez prezentowanie informacji o jej wysokości wyliczonej przy błędnym założeniu, że kredytowane koszty kredytu powinny zostać uwzględnione w kwocie wypłaty k , o której mowa w pkt 2 załącznika nr 4 do ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126, poz. 715, z późn. zm.); 3 stanowi nieuczciwą praktykę rynkową w rozumieniu art. 3 w zw. z art. 4 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206) i godzi w zbiorowe interesy konsumentów, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura UOKiK w Warszawie (dalej: Prezes Urzędu, Prezes UOKiK) przeprowadził postępowanie wyjaśniające (znak: RWA-405-9/12/ZT) mające na celu wstępne ustalenie, czy Bank BPH Spółka Akcyjna z siedzibą w Krakowie (dalej: BPH, Bank lub Spółka) stosuje we wzorcach umów o kredyt konsumencki (z wyłączeniem wzorców umów o karty kredytowe i kredyty hipoteczne) postanowienia naruszające obowiązujące przepisy prawa, co uzasadniałoby wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) lub podjęcie działań przewidzianych w odrębnych ustawach. Postępowanie to było częścią szerszego badania prowadzonego przez Prezesa UOKiK w zakresie monitoringu przedkładanych konsumentom do podpisu wzorców umownych dotyczących kredytu konsumenckiego (z wyłączeniem umów o karty kredytowe i kredyty hipoteczne). W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego Prezes Urzędu wezwał Bank do przekazania m.in. wzorców umów o kredyt konsumencki w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126, poz. 715, z późn. zm.), wraz ze wszystkimi wzorcami stanowiącymi integralną część umowy, tj. regulaminami, tabelami opłat i prowizji oraz formularza informacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego, stanowiącego załącznik nr 1 do ustawy o kredycie konsumenckim, wypełnionego w oparciu o reprezentatywny przykład, o którym mowa w art. 8 ust. 2 wskazanej ustawy oraz do przedstawienia innych informacji niezbędnych do poczynienia ustaleń w sprawie. W odpowiedzi na wezwanie Prezesa Urzędu BPH przedstawił m.in. następujące wzorce umów: − „Umowa o limit w saldzie debetowym”, − „Taryfa opłat i prowizji Banku BPH dla Klientów Indywidualnych” – w zakresie dotyczącym Limitu w saldzie debetowym, − „Umowa kredytu gotówkowego”, − „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego częściowo na spłatę innych kredytów”, − „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego na spłatę innych zobowiązań, którego celem jest restrukturyzacja zobowiązań”, 4 − „Umowa kredytu gotówkowego z przeznaczeniem na cele konsumpcyjne, z opcją zabezpieczenia pojazdem „Auto Okazja” . Bank przekazał również formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego, stanowiący załącznik nr 1 do ustawy o kredycie konsumenckim, wypełniony w oparciu o reprezentatywny model konsumenta zaciągającego kredyt konsumencki, oraz przedstawił informację dotyczącą uwzględniania kredytowanych kosztów kredytu, w całkowitym koszcie kredytu i całkowitej kwocie kredytu. Analiza zgromadzonego materiału stała się podstawą do wszczęcia w dniu 23 listopada 2012 r. wobec BPH postępowania w związku z podejrzeniem, iż: I. Stosowanie we wzorcach umownych wykorzystywanych przy zawieraniu z konsumentami umów kredytu konsumenckiego, postanowienia o treści: - „Zadłużenie przeterminowane jest ściągane przez Bank przed wszystkimi płatnościami z wyjątkiem tytułów egzekucyjnych realizowanych w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej, bez dyspozycji Posiadacza/y rachunku/ów ze środków znajdujących się na Jego/ich rachunkach oraz wpływów na Jego/ich rachunki prowadzane przez Bank, do czego niniejszym Posiadacz/e rachunku/ów udziela/ją Bankowi nieodwołalnego pełnomocnictwa oraz potwierdza/ją, że Bank, jako pełnomocnik Posiadacza/y - będąc jednocześnie Bankiem prowadzącym należące do Posiadacza/y rachunki może być drugą stroną czynności prawnej dokonywanej w imieniu Posiadacza/y rachunku/ów tj. polecenia przelewu złożonego Bankowi w imieniu Posiadacz/y rachunku/ów” ( „Umowa o Limit w saldzie debetowym” ); - „ Zadłużenie przeterminowane jest ściągane przez Bank przed wszystkimi płatnościami z wyjątkiem tytułów egzekucyjnych realizowanych w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej, bez dyspozycji Kredytobiorcy ze środków znajdujących się na Jego rachunkach oraz wpływów na Jego rachunki prowadzane przez Bank, do czego niniejszym Kredytobiorca udziela Bankowi nieodwołalnego pełnomocnictwa oraz potwierdza, że Bank, jako pełnomocnik Kredytobiorcy - będąc jednocześnie Bankiem prowadzącym należące do Kredytobiorcy rachunki może być drugą stroną czynności prawnej dokonywanej w imieniu Kredytobiorcy tj. polecenia przelewu złożonego Bankowi w imieniu Kredytobiorcy” („Umowa kredytu gotówkowego” , „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego częściowo na spłatę innych kredytów” , „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego na spłatę innych zobowiązań, którego celem jest restrukturyzacja zobowiązań” , „ Umowa kredytu gotówkowego z przeznaczeniem na cele konsumpcyjne, z opcją zabezpieczenia pojazdem „Auto Okazja” ), pozbawia konsumenta możliwości wyrażenia wyraźnej i świadomej zgody na udzielenie ww. pełnomocnictwa, co może naruszać art. 17 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447, z późn. zm.) oraz art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. II. Stosowanie, w związku z zawieraniem z konsumentami umów kredytu konsumenckiego, formularza informacyjnego, o którym mowa w art. 14 ustawy o kredycie konsumenckim, zawierającego postanowienie o treści: 5 „Niniejsza informacja zachowuje ważność od … do czasu zmiany reprezentatywnego przykładu lub Taryfy opłat i prowizji Banku BPH S.A. dla Klientów Indywidualnych, lub zmiany stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego” , poprzez określenie końcowego terminu ważności ww. formularza jako momentu nastąpienia określonych zdarzeń, pozbawia konsumenta informacji, do kiedy w ofercie Banku BPH S.A. z siedzibą w Krakowie znajduje się produkt dotyczący kredytu konsumenckiego, może naruszać art. 17 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. III. Wprowadzanie w błąd, w związku z zawieraniem umów o kredyt konsumencki: 1) co do wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, poprzez prezentowanie informacji o jej wysokości wyliczonej przy błędnym założeniu, że kredytowane koszty kredytu powinny zostać uwzględnione w kwocie wypłaty k , o której mowa w pkt 2 załącznika nr 4 do ustawy o kredycie konsumenckim, 2) co do proporcji pomiędzy całkowitym kosztem kredytu a całkowitą kwotą kredytu, poprzez prezentowanie informacji o całkowitej kwocie kredytu obliczonej przy błędnym założeniu, że powinna ona uwzględniać kredytowane koszty kredytu, może stanowić nieuczciwą praktykę rynkową w rozumieniu art. 3 w zw. z art. 4 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206) oraz naruszać art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Postanowieniem z dnia 23 listopada 2012 r. Prezes UOKiK zaliczył w poczet dowodów w niniejszym postępowaniu następujące dokumenty uzyskane w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego o znakach DDK-405-9/12/JOB oraz RWA-405- 9/12/ZT: 1) pismo Banku BPH Spółka Akcyjna z siedzibą w Krakowie z dnia 3 kwietnia 2012 r. wraz z załączonymi do niego dokumentami: − odpisem z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego Banku BPH S.A., − wzorcem umowy „Umowa kredytu gotówkowego” , − wzorcem umowy „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego częściowo na spłatę innych kredytów” , − wzorcem umowy „Umowa kredytu gotówkowego z przeznaczeniem na cele konsumpcyjne, z opcją zabezpieczenia pojazdem „Auto Okazja” , − wzorcem umowy „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego na spłatę innych zobowiązań, którego celem jest restrukturyzacja zobowiązań” , − wzorcem umowy „Umowa o Limit w saldzie debetowym” , − formularzami informacyjnymi sporządzonymi dla ww. pięciu rodzajów umów, ważnymi od 2 kwietnia 2012 r., 6 2) pismo Banku BPH Spółka Akcyjna z siedzibą w Krakowie z dnia 10 sierpnia 2012 r. wraz z załączonymi do niego dokumentami: − informacją odpowiadającą odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego Banku BPH S.A., − trzema przykładowymi umowami zawartymi w oparciu o wzorzec „Umowa kredytu gotówkowego” , − trzema przykładowymi umowami zawartymi w oparciu o wzorzec „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego częściowo na spłatę innych kredytów” , − trzema przykładowymi umowami zawartymi w oparciu o wzorzec „Umowa kredytu gotówkowego z przeznaczeniem na cele konsumpcyjne, z opcją zabezpieczenia pojazdem „Auto Okazja” , − trzema przykładowymi umowami zawartymi w oparciu o wzorzec „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego na spłatę innych zobowiązań, którego celem jest restrukturyzacja zobowiązań” , − trzema przykładowymi umowami zawartymi w oparciu o wzorzec „Umowa o Limit w saldzie debetowym” ; − formularzem informacyjnym sporządzonym dla „Umowy kredytu gotówkowego” ważnym od 18 grudnia 2011 r.; 3) pismo Banku BPH Spółka Akcyjna z siedzibą w Krakowie z dnia 13 września 2012 r. Zawiadamiając Spółkę o wszczęciu przedmiotowego postępowania oraz o zaliczeniu w poczet dowodów w tym postępowaniu ww. dokumentów, Prezes UOKiK wezwał ją do przekazania wskazanych w piśmie dokumentów, jak również do ustosunkowania się do zarzutów przedstawionych w sentencji postanowienia o wszczęciu postępowania. W odpowiedzi z dnia 10 grudnia 2012 r. na zawiadomienie o wszczęciu postępowania Bank odniósł się do twierdzeń Prezesa Urzędu: 1. W zakresie zarzutu sprecyzowanego w pkt. II sentencji postanowienia o wszczęciu przedmiotowego postępowania Bank złożył wniosek o wydanie decyzji w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zobowiązując się do zmiany treści postanowienia zawartego w formularzu informacyjnym zakwestionowanym w sentencji niniejszej decyzji i nadania mu brzmienia : „Termin ważności niniejszej informacji wynosi co najmniej 3 dni robocze, począwszy od dnia (dzień/miesiąc/rok) i kończy się w dniu (dzień/miesiąc/rok)” . Złożony przez Bank w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wniosek umożliwił wydanie w tym zakresie – na podstawie art. 104 § 2 k.p.a. – decyzji częściowej nakładającej na Bank obowiązek wykonania zobowiązania. Złożone przez Spółkę zobowiązanie przedmiotowo obejmowało tylko jeden z zarzutów w prowadzonym przeciwko Bankowi postępowaniu, a samodzielny charakter wskazanego zarzutu powodował, iż kwestia ta mogła stanowić przedmiot odrębnego rozstrzygnięcia. 7 W związku z powyższym w dniu 11 lutego 2013 r. Prezes Urzędu zakończył postępowanie dowodowe w zakresie zarzutu sprecyzowanego w pkt. 2 sentencji postanowienia o wszczęciu postępowania, a objętego wnioskiem Banku o wydanie decyzji w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W dniu 26 lutego 2013 r. Prezes UOKiK wydał decyzję częściową nr RWA-4/2013, w której nałożył na Bank obowiązek wykonania złożonego przez Spółkę zobowiązania, a także przekazania, w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się tej decyzji, informacji o stopniu jego realizacji wraz z potwierdzającymi tę okoliczność dowodami. 2. Natomiast w zakresie zarzutów przedstawionych w pkt. 1 i 3 sentencji postanowienia o wszczęciu postępowania Spółka wskazała, iż nie podziela stanowiska Prezesa Urzędu. Według BPH stosowanie postanowień objętych zarzutem określonym w pkt. I sentencji ww. postanowienia (dalej: zarzut 1) nie stanowi praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Bank wskazał, że zawarcie w postanowieniu wzorca umowy kredytu konsumenckiego pełnomocnictwa określonego w zarzucie 1 jest instrumentem umożliwiającym Bankowi sprawne i efektywne dochodzenie roszczeń należnych od konsumenta. W ocenie Banku, stosowanie tego instrumentu nie powoduje pozbawienia konsumenta możliwości wyrażenia wyraźnej i świadomej zgody na udzielenie ww. pełnomocnictwa. Spółka wyjaśniła, że umowa o kredyt konsumencki powinna – zgodnie z przepisem art. 30 ustawy o kredycie konsumenckim – określać istotne warunki dotyczące udzielanego konsumentowi kredytu. Bank zwrócił uwagę, iż przepis ten stanowi w szczególności, że umowa o kredyt konsumencki powinna określać sposób zabezpieczenia i ubezpieczenie spłaty kredytu, jeżeli umowa je przewiduje. Jednocześnie BPH wskazał, że kwestionowane przez Prezesa UOKiK postanowienia wzoru umowy o kredyt konsumencki, na mocy których konsument udziela Bankowi pełnomocnictwa, mają właśnie na celu zabezpieczenie spłaty kredytu. Określają one, w ocenie Banku, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu. Spółka jest zdania, iż z tego względu powinny one zostać zawarte bezpośrednio w umowie o kredyt konsumencki, a ich umieszczenie we wzorze umowy – jako zgodne z prawem – nie może stanowić działania sprzecznego z dobrymi obyczajami. Zawarcie takich postanowień w osobnym dokumencie – poza wzorem umowy – stanowiłoby, w myśl stanowiska BPH, naruszenie art. 30 ustawy o kredycie konsumenckim. W tym miejscu Bank zwrócił uwagę, iż na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 100, poz. 1081, z późn. zm.), orzecznictwo jednoznacznie wskazywało 1 , że umieszczanie poza treścią umowy postanowień, które zgodnie z ustawą powinny być zawarte w umowie o kredyt konsumencki, stanowiło praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Spółka wskazała, że takie stanowisko prezentował również Prezes UOKiK (np. w decyzji nr RŁO 17/2010 z dnia 9 lipca 2010 r.). Podglądy te, zdaniem BPH, zachowują aktualność również na gruncie nowej ustawy o kredycie konsumenckim. 1 Spółka powołała się na wyroki SOKiK: z dnia 7 marca 2005 r., sygn. akt XVII AmA 6/04 i z dnia 13 czerwca 2005 r., sygn. akt XVII AmA 30/04, oraz na wyrok SN z dnia 20 czerwca 2006 r., sygn. akt III SK 7/06 8 Ponadto, Bank podniósł, że kwestionowane przez Prezesa UOKiK postanowienia zostały zawarte w punkcie umowy zatytułowanym „Skutki braku płatności” . Zgodnie ze stanowiskiem Spółki, jest to jeden z kluczowych dla konsumenta punktów umowy, z którym powinien on się zapoznać. W ocenie BPH, postanowienia dotyczące skutków braku spłaty kredytu są z tego względu dokładnie czytane przez konsumentów. Jak wyjaśnił Bank, umieszczenie klauzul dotyczących pełnomocnictwa w tym punkcie miało na celu zwrócenie na nie szczególnej uwagi konsumenta. Argumentem przemawiającym za wprowadzeniem postanowień dotyczących pełnomocnictwa w punkcie zatytułowanym „Skutki braku płatności” wzorca umowy o kredyt konsumencki jest, w opinii Spółki, okoliczność, iż umieszczenie takich klauzul w osobnym dokumencie lub w innej części wzorca prowadziłoby, zdaniem Banku, do powstania dokumentu wyrwanego z kontekstu, a przez to niedającego konsumentowi pełnego obrazu wyjaśniającego, dlaczego konsument udziela Bankowi pełnomocnictwa w tym zakresie. W ocenie BPH, oświadczenie woli konsumenta o udzieleniu Spółce pełnomocnictwa do ściągnięcia jej należności z rachunku bankowego należącego do konsumenta, a przez nią prowadzonego, nie musi być w żaden sposób wyodrębnione od innych oświadczeń woli składanych przez konsumenta z chwilą podpisania przez niego umowy o kredyt konsumencki. Objęcie w ramach jednego dokumentu wielu oświadczeń woli konsumenta nie jest, zdaniem Banku, sprzeczne z prawem ani z dobrymi obyczajami. Spółka wyjaśniła, że sama umowa o kredyt konsumencki jest szeregiem oświadczeń woli konsumenta. Zdaniem Banku, postanowienia objęte zarzutem 1 są bezpośrednio związane z przedmiotem tej umowy, co ma całkowicie wykluczać możliwość naruszenia dobrych obyczajów. BPH podkreślił również, że udzielenie mu pełnomocnictwa do ściągania jego należności ze środków znajdujących się na rachunku konsumenta prowadzonym przez Bank – zgodnie z przepisami prawa – nie wymaga szczególnej formy, a także zwrócił uwagę na brak przepisów, które nakazywałyby, aby takie pełnomocnictwo zastało udzielone w osobnym dokumencie, innym niż umowa o kredyt konsumencki. Z tego względu, w opinii Banku, w zgodzie z przepisami prawa pozostaje fakt, że konsument składając pisemne oświadczenie woli o zawarciu umowy o kredyt konsumencki udziela jednocześnie Spółce pełnomocnictwa do ściągnięcia jej należności ze środków będących na jego rachunku. Spółka zakwestionowała również poczynione przez Prezesa Urzędu w uzasadnieniu postanowienia o wszczęciu postępowania porównanie wymogów dotyczących zasad udzielania pełnomocnictwa do wymogów w zakresie oświadczenia konsumenta o wyrażeniu zgody na przetwarzanie jego danych osobowych, np. na cele marketingowe. W myśl art. 7 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tj. Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926, z późn. zm.), zgoda ta nie może być domniemana lub dorozumiana. Jak stwierdził Bank, przepis ten wprowadza bardziej rygorystyczne wymogi dla udzielania zgody na przetwarzanie danych osobowych aniżeli ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm., dalej: k.c.) w odniesieniu do oświadczenia woli o udzieleniu pełnomocnictwa. BPH wskazał, że k.c. zezwala na udzielenie pełnomocnictwa w sposób wyraźny lub dorozumiany, a ponadto nie wymaga do tego szczególnej formy, 9 w tym formy pisemnej, dla której zachowania konieczne byłoby złożenie własnoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli. Dodatkowo, Bank powołał się na obowiązujące w ramach jego struktury procedury, które zobowiązują doradców klienta do udzielenia konsumentowi na etapie poprzedzającym zawarcie umowy wyjaśnień dotyczących warunków umowy, w szczególności na temat ubezpieczeń i sposobów zabezpieczenia spłaty kredytu. W ocenie Banku, przedstawione przezeń argumenty przesądzają, że praktyka zakwestionowana w zarzucie 1 w żaden sposób nie wyczerpuje przesłanki bezprawności. Jednocześnie, zdaniem Spółki, praktyka ta nie godzi w zbiorowe interesy konsumentów, a w szczególności nie wprowadza konsumentów w błąd ani nie uniemożliwia im udzielenia pełnomocnictwa w sposób świadomy i wyraźny. W związku z tym nie stanowi praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Niezależnie od powyższego – nie zmieniając swojej oceny prawnej praktyki objętej zarzutem 1 – Bank zadeklarował wolę usunięcia z wzorców umowy o kredycie konsumenckim postanowień dotyczących przedmiotowego pełnomocnictwa. Zgodnie z oświadczeniem BPH, począwszy od dnia dokonania zmiany zmodyfikowane przez Bank wzorce umów będą miały zastosowanie do wszystkich nowo zawartych umów o kredyt konsumencki. Według BPH również zarzut określony w pkt. III sentencji postanowienia o wszczęciu postępowania (dalej: zarzut 3) jest niezasadny. Spółka wyjaśniła, że przy obliczaniu rocznej rzeczywistej stopy oprocentowania (dalej: RRSO) nie uwzględnia kredytowanych kosztów kredytu w „kwocie wypłaty k” , o której mowa w pkt 2 załącznika nr 4 do ustawy kredycie konsumenckim. W związku z tym, jej zdaniem, nie wprowadza ona konsumentów w błąd w związku z zawieraniem umów o kredyt konsumencki co do wysokości RRSO poprzez prezentowanie informacji o wysokości RRSO wyliczonej przy błędnym założeniu, że kredytowane koszty kredytu powinny zostać uwzględnione w „kwocie wypłaty k” , o której mowa w pkt 2 załącznika nr 4 do ustawy kredycie konsumenckim. Zgodnie ze stanowiskiem Banku, całkowita kwota kredytu powinna uwzględniać wysokość kredytowanych kosztów udzielenia kredytu. Jednocześnie zgodnie z definicją RRSO zawartą w ustawie o kredycie konsumenckim przez RRSO rozumie się całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym. BPH wytłumaczył, że z tego właśnie względu obliczając RRSO uwzględnia kredytowane koszty udzielenia kredytu. Jednak, w myśl wyjaśnień Spółki, koszty te nie są przez nią uwzględniane w „kwocie wypłaty k” , ponieważ wartość ta nie jest odpowiednikiem całkowitej kwoty kredytu, ale oznacza kwotę dokonywanej na rzecz konsumenta wypłaty. Bank wskazał, że w „kwocie wypłaty k” uwzględnia kwotę faktycznie wypłaconą konsumentowi (tzw. kwotę kredytu netto), tj. całkowitą kwotę kredytu pomniejszoną o kredytowane koszty udzielonego kredytu. W związku z tym, w ocenie BPH, sposób wyliczenia przezeń RRSO jest zgodny ze stanowiskiem prezentowanym przez Prezesa UOKiK. 10 Zdaniem Spółki, prezentowanie informacji o całkowitej kwocie kredytu obliczonej przy założeniu, że powinna ona uwzględniać kredytowane koszty kredytu, nie wprowadza konsumenta w błąd w związku z zawieraniem umów o kredyt konsumencki co do proporcji pomiędzy całkowitym kosztem kredytu a całkowitą kwotą kredytu. Bank uzasadnia, iż ma wręcz obowiązek uwzględnienia w całkowitej kwocie kredytu wszystkich środków udostępnionych konsumentowi w ramach umowy kredytu w tym części środków przeznaczanych na sfinansowanie kosztów kredytu. W jego ocenie, ponieważ jednym z essentialia negotii umowy kredytu jest wskazanie celu, na który kredyt ten został udzielony (art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe, tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1376, z późn. zm., dalej: Prawo bankowe), BPH ustalając całkowitą kwotę kredytu musi wskazać także środki przeznaczone na sfinansowanie kosztów kredytu. Ponadto, Spółka wskazała, że zgodnie z zawartą w ustawie o kredycie konsumenckim definicją całkowitej kwoty kredytu jest to suma wszystkich środków pieniężnych, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt. Przy czym udostępnienie nie musi, w ocenie BPH, oznaczać wypłaty środków bezpośrednio konsumentowi, gdyż sposób udostępnienia środków zależy od celów kredytowania i nie może być interpretowany w oderwaniu od przepisów Prawa bankowego. Spółka zwróciła również uwagę, że nieuwzględnienie w całkowitej kwocie kredytu kredytowanych kosztów udzielenia kredytu, przy jednoczesnym naliczaniu odsetek od tych ostatnich, wprowadzałoby konsumenta w błąd co do kwoty, od której są naliczane odsetki kapitałowe, gdyż zgodnie z ustawą o kredycie konsumenckim stopa oprocentowania kredytu to oprocentowanie stosowane do całkowitej kwoty kredytu. Jak wyjaśnił BPH, jeżeli podana konsumentowi całkowita kwota kredytu nie uwzględniałaby kredytowanych kosztów udzielenia kredytu, to naliczenie odsetek od tych kosztów wprowadzałoby konsumenta w błąd co do całkowitego kosztu kredytu, gdyż Bank ma obowiązek uwzględnienia odsetek kapitałowych od pożyczanej konsumentowi kwoty na pokrycie tych kosztów w całkowitym koszcie kredytu. Jednocześnie, niepobieranie odsetek od kwoty kredytu przeznaczonej na sfinansowanie kosztów kredytu byłoby, zdaniem Spółki, niezgodne z definicją umowy kredytu zawartą w art. 69 ust. 1 Prawa bankowego. Jak zauważył BPH, środki te są oddawane przez Bank do dyspozycji konsumenta na określony w umowie cel i czas. Ponadto, niepobieranie odsetek od przedmiotowej kwoty mogłoby, zdaniem Spółki, spowodować implikacje podatkowe dla konsumenta, gdyż otrzymałby on w istocie bezpłatne świadczenie ze strony Banku w postaci możliwości nieodpłatnego korzystania z kapitału. Dodatkowo, BPH wskazał, że zarówno na etapie przedkontraktowym (w formularzach informacyjnych stanowiących załącznik nr 1 do ustawy o kredycie konsumenckim), jak i w umowie kredytu konsumenckiego, informuje konsumenta o tym, jaka jest całkowita kwota kredytu (obejmująca kwotę przeznaczoną na sfinansowanie kosztów kredytu), jaka kwota zostanie mu wypłacona, a jaka kwota będzie przeznaczona na pokrycie kosztów udzielenia kredytu. Konsument ma więc, zdaniem Banku, pełną świadomość, jaka kwota zastanie mu faktycznie wypłacona, a jaka będzie całkowita kwota kredytu. W związku z tym, Spółka zajęła stanowisko, że nie wprowadza konsumenta w błąd co do proporcji pomiędzy całkowitym kosztem kredytu a całkowitą kwotą kredytu, a co za tym idzie nie stosuje nieuczciwej praktyki rynkowej i praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. 11 Następnie, w piśmie z dnia 31 stycznia 2013 r. BPH poinformował, iż z dniem 28 grudnia 2012 r. usunął z kwestionowanych przez Prezesa UOKiK wzorców umów wykorzystywanych przy zawieraniu z konsumentami umów kredytu konsumenckiego klauzule wskazane w pkt. I sentencji postanowienia o wszczęciu postępowania. Na dowód tego Bank przekazał zmienione wzorce umowne: „Umowa o limit w saldzie debetowym”, „Umowa kredytu gotówkowego”, „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego częściowo na spłatę innych kredytów”, „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego na spłatę innych zobowiązań, którego celem jest restrukturyzacja zobowiązań”, „Umowa kredytu gotówkowego z przeznaczeniem na cele konsumpcyjne, z opcją zabezpieczenia pojazdem „Auto Okazja” . W piśmie z dnia 8 lipca 2013 r. Spółka przekazała wartość przychodów za 2012 r. Prezes Urzędu pismem z dnia 23 lipca 2013 r. zawiadomił BPH o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w niniejszym postępowaniu oraz o możliwości zapoznania się z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy w siedzibie Delegatury UOKiK w Warszawie. Strona skorzystała z przysługującego jej uprawnienia. Bank, pismem z dnia 24 lipca 2013 r., podtrzymał dotychczasową argumentację stanowiącą odpowiedź na zarzut 1 oraz potwierdził usunięcie zakwestionowanych w tym zarzucie postanowień z wzorców umów, na podstawie których zawiera umowy z konsumentami. Ponadto, w zakresie zarzutu 3, BPH wskazał, że sposób prezentacji klientom i wysokość RRSO opierają się o założenie, że w „kwocie wypłaty k” powinna być uwzględniona wyłącznie kwota kredytu wypłacana klientom, bez powiększania jej o kredytowane koszty kredytu – zgodnie z wzorem wyliczania RRSO i objaśnieniami do niego zawartymi w załączniku nr 4 do ustawy kredycie konsumenckim. Spółka stwierdziła, że każdorazowo wskazuje klientom poprawnie wyliczoną wartość RRSO. W jej ocenie, konsumenci są również precyzyjnie informowani zarówno o całkowitym koszcie kredytu, jak i całkowitej kwocie kredytu. Na poparcie tego twierdzenia Bank przytoczył odpowiednie fragmenty formularza informacyjnego dot. kredytu gotówkowego przekazanego wcześniej jako załącznik nr 10 do pisma Banku z dnia 3 kwietnia 2012 r., znak: […] oraz wzorca umownego umowy kredytu gotówkowego stanowiącego załącznik nr 3 do pisma Banku z dnia 31 stycznia 2013 r., znak: […]. Zdaniem BPH, z ich treści wynika, iż Spółka tak na etapie przedkontraktowym, jak i w umowie kredytu precyzyjnie informuje klienta o całkowitym koszcie kredytu, całkowitej kwocie kredytu oraz składnikach całkowitej kwoty kredytu, a w szczególności o kwocie wypłacanej klientowi. W związku z tym, jak stwierdził Bank, konsument może z łatwością zorientować się co do proporcji pomiędzy całkowitym kosztem kredytu a całkowitą kwotą kredytu. Proporcja ta, jak podniósł BPH, wskazywana jest również w postaci wartości RRSO obliczonej zgodnie z załącznikiem nr 4 do ustawy kredycie konsumenckim. Z tego powodu, w opinii Spółki, zakwestionowana w zarzucie 3 praktyka nie wprowadza konsumentów w błąd i nie stanowi nieuczciwej praktyki rynkowej. 12 Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił, co następuje: Bank BPH Spółka Akcyjna z siedzibą w Krakowie jest wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000010260. Do przedmiotu działalności Banku należy m.in.: udzielanie kredytów, udzielanie gwarancji bankowych, wydawanie kart płatniczych. /dowód: informacja odpowiadająca odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego Banku z dnia 9 sierpnia 2012 r. – karty 89-106 akt administracyjnych/ Przy zawieraniu umów o kredyt konsumencki z klientami będącymi konsumentami w rozumieniu art. 22 1 k.c., tj. osobami fizycznymi dokonującymi czynności prawnych niezwiązanych bezpośrednio z ich działalnością zawodową lub gospodarczą, Spółka posługuje się wzorcami umownymi w rozumieniu art. 384 k.c. Analiza dokumentów przekazanych przez Bank wykazała, iż przynajmniej od dnia 3 kwietnia 2012 r. stosuje on wzorce umowne zatytułowane: − „Umowa o limit w saldzie debetowym”, − „Umowa kredytu gotówkowego”, − „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego częściowo na spłatę innych kredytów”, − „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego na spłatę innych zobowiązań, którego celem jest restrukturyzacja zobowiązań”, − „Umowa kredytu gotówkowego z przeznaczeniem na cele konsumpcyjne, z opcją zabezpieczenia pojazdem „auto okazja” . Prezes Urzędu ustalił, że BPH wykorzystuje w tych wzorcach postanowienia o treści: - „Zadłużenie przeterminowane jest ściągane przez Bank przed wszystkimi płatnościami z wyjątkiem tytułów egzekucyjnych realizowanych w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej, bez dyspozycji Posiadacza/y rachunku/ów ze środków znajdujących się na Jego/ich rachunkach oraz wpływów na Jego/ich rachunki prowadzane przez Bank, do czego niniejszym Posiadacz/e rachunku/ów udziela/ją Bankowi nieodwołalnego pełnomocnictwa oraz potwierdza/ją, że Bank, jako pełnomocnik Posiadacza/y - będąc jednocześnie Bankiem prowadzącym należące do Posiadacza/y rachunki może być drugą stroną czynności prawnej dokonywanej w imieniu Posiadacza/y rachunku/ów tj. polecenia przelewu złożonego Bankowi w imieniu Posiadacz/y rachunku/ów” ( „Umowa o Limit w saldzie debetowym” ); - „ Zadłużenie przeterminowane jest ściągane przez Bank przed wszystkimi płatnościami z wyjątkiem tytułów egzekucyjnych realizowanych w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej, bez dyspozycji Kredytobiorcy ze środków znajdujących się na Jego rachunkach oraz wpływów na Jego rachunki prowadzane przez Bank, do czego niniejszym Kredytobiorca udziela Bankowi nieodwołalnego pełnomocnictwa oraz potwierdza, że Bank, jako pełnomocnik Kredytobiorcy - będąc jednocześnie Bankiem prowadzącym należące do Kredytobiorcy rachunki może być drugą stroną czynności prawnej dokonywanej w imieniu 13 Kredytobiorcy tj. polecenia przelewu złożonego Bankowi w imieniu Kredytobiorcy” („Umowa kredytu gotówkowego” , „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego częściowo na spłatę innych kredytów” , „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego na spłatę innych zobowiązań, którego celem jest restrukturyzacja zobowiązań” , „ Umowa kredytu gotówkowego z przeznaczeniem na cele konsumpcyjne, z opcją zabezpieczenia pojazdem „auto okazja” ). /dowód: pismo Banku z dnia 3 kwietnia 2012 r. wraz z załącznikami – karty 13-70 akt administracyjnych/ Z dniem 28 grudnia 2012 r. Spółka wprowadziła do obrotu wzorce umów wykorzystywane przy zawieraniu z konsumentami umów kredytu konsumenckiego niezawierające ww. postanowień. /dowód: pismo Banku z dnia 31 stycznia 2013 r. wraz z załącznikami – karty 226-263 akt administracyjnych/ Prezes Urzędu ustalił również, że BPH, w związku z zawieraniem umów o kredyt konsumencki, prezentuje informację o wysokości RRSO przy założeniu, że kredytowane koszty kredytu nie powinny zostać uwzględnione w „ kwocie wypłaty k” , o której mowa w pkt 2 załącznika nr 4 do ustawy o kredycie konsumenckim. /dowód: pismo Banku z dnia 10 grudnia 2012 r. - karty 201-224 akt administracyjnych/ Wartość przychodów BPH za 2012 r. wynosi według ustaleń Prezesa Urzędu […] /dowód: pismo Banku z dnia 8 lipca 2013 r. – karty 278-388 akt administracyjnych/ Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje: Naruszenie interesu publicznego Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa UOKiK, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło, pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Zdaniem Prezesa UOKiK, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami Spółki. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa UOKiK działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. 14 Naruszenie zakazu z art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje możliwość kontroli przez Prezesa UOKiK działań przedsiębiorców podejmowanych w stosunkach prawnych z konsumentami, wprowadzając mechanizmy ochrony tzw. zbiorowych interesów konsumentów. Definiując w art. 4 pkt 12 pojęcie konsumenta ustawa odsyła do art. 22 1 k.c., zgodnie z którym konsumentem jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Materialnoprawną podstawę do oceny działań przedsiębiorcy w powyższym aspekcie stanowi przepis art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z jego ust. 1, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy (art. 24 ust. 2 ustawy). Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów (art. 24 ust. 3 ustawy). Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami, polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Przepis art. 24 ust. 2 ww. ustawy zawiera przykładowe wyliczenie zachowań przedsiębiorców uważanych za praktykę naruszającą zbiorowe interesów konsumentów. W otwartym katalogu zakazanych praktyk ustawodawca umieścił: stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (pkt 1), naruszenie przez przedsiębiorcę obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji (pkt 2), nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji (pkt 3). Jak wynika z powyższego, dla uznania działania przedsiębiorcy za niezgodne z zawartym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów niezbędne jest wykazanie, iż spełnione zostały kumulatywnie trzy przesłanki: 1) kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy; 2) działanie to jest bezprawne; 3) działanie to godzi w zbiorowy interes konsumentów. 1) Status przedsiębiorcy Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legalną definicję przedsiębiorcy. Zgodnie z jej art. 4 pkt 1, pod pojęciem tym należy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, a także: (a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, (b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu, (c) osobę fizyczną, która posiada kontrolę, w rozumieniu pkt 4, nad co najmniej 15 jednym przedsiębiorcą, choćby nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli podejmuje dalsze działania podlegające kontroli koncentracji, o której mowa w art. 13, (d) związek przedsiębiorców w rozumieniu pkt 2 – na potrzeby przepisów dotyczących praktyk ograniczających konkurencję oraz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Natomiast w myśl art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, przedsiębiorcą w jej rozumieniu jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Właściwą dla przedsiębiorcy działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły (art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej). Bank BPH Spółka Akcyjna z siedzibą w Krakowie jest spółką prawa handlowego wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego, prowadzącą we własnym imieniu działalność gospodarczą, której przedmiotem są m.in. prowadzenie rachunków bankowych, udzielanie pożyczek pieniężnych i udzielanie kredytów. Nie ulega zatem wątpliwości, iż posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu powoływanego powyżej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Oznacza to, że przy wykonywaniu działalności gospodarczej Bank podlega rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym jego działania mogą podlegać ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. 2) Bezprawność działania Drugą z przesłanek koniecznych dla stwierdzenia naruszenia art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest bezprawność działań podejmowanych przez przedsiębiorcę. Pojęcie bezprawności nie jest pojęciem prawnie zdefiniowanym. Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, co do zasady, nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Należy zatem przyjąć, zgodnie z literalnym brzmieniem art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, że „działanie bezprawne” to zachowanie sprzeczne z nakazem lub zakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarodową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych oraz z zasadami współżycia społecznego. Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Porządek prawny, którego naruszenie może wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego 16 i dobrych obyczajów 2 . Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa 3 . Należy wskazać, że bezprawność działań przedsiębiorcy, co do zasady wynika więc z naruszenia innych przepisów prawa powszechnie obowiązujących. W związku z powyższym należy wskazać, że art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 4 . Mając na uwadze powyższe, należy podkreślić, iż bezprawność działania Spółki w przedmiotowej sprawie polega na naruszeniu wynikającego z art. 17 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej obowiązku prowadzenia działalności gospodarczej z poszanowaniem dobrych obyczajów oraz słusznych interesów konsumentów. Przenosząc powyższe zważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, co następuje. Prezes Urzędu ustalił, że BPH wykorzystuje we wzorcach umów o kredyt konsumencki postanowienia o treści: - „Zadłużenie przeterminowane jest ściągane przez Bank przed wszystkimi płatnościami z wyjątkiem tytułów egzekucyjnych realizowanych w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej, bez dyspozycji Posiadacza/y rachunku/ów ze środków znajdujących się na Jego/ich rachunkach oraz wpływów na Jego/ich rachunki prowadzane przez Bank, do czego niniejszym Posiadacz/e rachunku/ów udziela/ją Bankowi nieodwołalnego pełnomocnictwa oraz potwierdza/ją, że Bank, jako pełnomocnik Posiadacza/y - będąc jednocześnie Bankiem prowadzącym należące do Posiadacza/y rachunki może być drugą stroną czynności prawnej dokonywanej w imieniu Posiadacza/y rachunku/ów tj. polecenia przelewu złożonego Bankowi w imieniu Posiadacz/y rachunku/ów” ( „Umowa o Limit w saldzie debetowym” ); - „ Zadłużenie przeterminowane jest ściągane przez Bank przed wszystkimi płatnościami z wyjątkiem tytułów egzekucyjnych realizowanych w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej, bez dyspozycji Kredytobiorcy ze środków znajdujących się na Jego rachunkach oraz wpływów na Jego rachunki prowadzane przez Bank, do czego niniejszym Kredytobiorca udziela Bankowi nieodwołalnego pełnomocnictwa oraz potwierdza, że Bank, jako pełnomocnik Kredytobiorcy - będąc jednocześnie Bankiem prowadzącym należące do Kredytobiorcy rachunki może być drugą stroną czynności prawnej dokonywanej w imieniu Kredytobiorcy tj. polecenia przelewu złożonego Bankowi w imieniu Kredytobiorcy” 2 Wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 13 listopada 2007 r. (sygn. akt XVII AmA 45/07). 3 Por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod red. J. Szwaji, CH Beck, Warszawa 2000, s. 117-118. 4 Wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVII AmA 32/05) 17 („Umowa kredytu gotówkowego” , „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego częściowo na spłatę innych kredytów” , „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego na spłatę innych zobowiązań, którego celem jest restrukturyzacja zobowiązań” , „ Umowa kredytu gotówkowego z przeznaczeniem na cele konsumpcyjne, z opcją zabezpieczenia pojazdem „auto okazja” ). W ocenie Prezesa Urzędu, postanowienia te naruszają art. 17 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, zgodnie z którym przedsiębiorca wykonuje działalność gospodarczą na zasadach uczciwej konkurencji i poszanowania dobrych obyczajów oraz słusznych interesów konsumentów. W ocenie Prezesa Urzędu, zamieszczenie w treści wzorca umowy oświadczenia woli konsumenta ustanawiającego zabezpieczenie kredytu w postaci udzielenia Bankowi nieodwołalnego pełnomocnictwa do ściągnięcia zadłużenia przeterminowanego z tytułu umowy kredytu konsumenckiego (przed wszystkimi płatnościami z wyjątkiem tytułów egzekucyjnych realizowanych w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej) bez dyspozycji konsumenta ze środków znajdujących się na jego rachunkach oraz z wpływów na jego rachunki prowadzane przez Bank wraz z potwierdzeniem, że Bank, jako pełnomocnik konsumenta – będąc jednocześnie Bankiem prowadzącym należące do konsumenta rachunki – może być drugą stroną czynności prawnej dokonywanej w imieniu konsumenta jako posiadacza rachunku, tj. polecenia przelewu złożonego Bankowi w imieniu konsumenta przez Bank, stanowi działanie sprzeczne z dobrymi obyczajami. Udzielenie pełnomocnictwa w zakresie wskazanym w postanowieniu jest z punktu widzenia Banku instrumentem umożliwiającym sprawne i efektywne dochodzenie od konsumenta należnych roszczeń. Jednak składając takie oświadczenie konsument powinien być świadomy związanych z nim daleko idących konsekwencji. Kiedy postanowienia takie są zamieszczone we wzorcu umownym i nie są wyodrębnione graficznie od pozostałych postanowień, mogą być łatwo przez konsumenta przeoczone. Dlatego, zdaniem Prezesa Urzędu, tego rodzaju oświadczenia BPH powinien formułować poza wzorcem umownym i uzyskać na nie wyraźną zgodę konsumenta. Odmienna praktyka jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i stanowi naruszenie art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zważywszy, że Spółka w toku postępowania wykazywała, iż treść postanowienia przytoczonego w punkcie I sentencji decyzji nie narusza ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes UOKiK uznał za zasadne odniesienie się do stanowiska Banku w tym zakresie. Prezes Urzędu zgadza się ze Spółką co do tego, że brak jest przepisów, które wprost nakazywałyby, aby pełnomocnictwo do ściągania należności Banku ze środków znajdujących się na rachunku konsumenta prowadzonym przez BPH zostało udzielone w osobnym dokumencie, innym niż umowa o kredyt konsumencki. Jednakże, w opinii Prezesa UOKiK, Spółka powinna formułować przedmiotowe pełnomocnictwo w taki właśnie sposób ze względu na dobre obyczaje, do których odwołuje się art. 17 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Pojęcie dobrych obyczajów jest klauzulą generalną, niezawierającą swej definicji normatywnej. Jak wskazuje doktryna i orzecznictwo, klauzule generalne to przepisy prawne, 18 w których nie są dokładnie sprecyzowane wszystkie elementy składające się na hipotezę czy dyspozycję normy prawnej, a ocena konkretnego stanu faktycznego zostaje przerzucona na organ stosujący prawo 5 . Istotą i funkcją klauzul generalnych w prawie cywilnym jest możliwość uwzględnienia w ocenie różnego rodzaju okoliczności faktycznych, które nie mogą – w oderwaniu od konkretnego stanu faktycznego – być według jakiegoś schematu mającego walor bezwzględny oceniane raz na zawsze i w sposób jednakowy 6 . Pojęcie dobrych obyczajów nie jest w prawie zdefiniowane, ale podobnie jak zasady współżycia społecznego, jest przedmiotem wielu orzeczeń sądowych oraz opracowań doktryny 7 . Wskazuje się w nich, że dobre obyczaje to uczciwe zasady postępowania i ustalone zwyczaje w ujęciu etyczno-moralnym, a na ich treść składają się elementy etyczne i socjologiczne kształtowane przez oceny moralne i społeczne stanowiące uzupełnienie porządku prawnego. Przy takim założeniu sprzeczne z dobrymi obyczajami są m.in. działania wykorzystujące niewiedzę, brak doświadczenia konsumenta, naruszenie równorzędności stron umowy, działania zmierzające do dezinformacji i wywołania błędnego przekonania konsumenta. Chodzi więc o działania potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od standardów postępowania. Aby umożliwić konsumentowi wyrażenie wyraźnej i świadomej zgody na udzielenie przedmiotowych pełnomocnictw, niezbędne jest ich wyodrębnienie z treści umowy kredytu konsumenckiego tak, aby konsument ich nie przeoczył. Należy bowiem zauważyć, że konsument, podpisując dokument zatytułowany jako umowa kredytu, spodziewa się, że wśród jej postanowień znajdują się jedynie takie klauzule, które są bezpośrednio związane z udzieleniem kredytu. Jego słuszne oczekiwania w tym zakresie mogą odpowiadać w szczególności treści art. 69 Prawa bankowego oraz art. 30 ustawy o kredycie konsumenckim. Nie obejmują one natomiast udzielenia Bankowi nieodwołalnego pełnomocnictwa do ściągnięcia zadłużenia przeterminowanego z tytułu umowy kredytu konsumenckiego bez dyspozycji konsumenta ze środków znajdujących się na jego rachunkach bankowych prowadzonych przez BPH. W świetle przedstawionych powyżej okoliczności, argumentacja Spółki, iż oświadczenie konsumenta o udzieleniu Bankowi pełnomocnictwa jest tylko jednym z wielu oświadczeń woli, które w sumie składają się na umowę kredytu, i w związku z tym nie jest sprzeczne z prawem ani z dobrymi obyczajami, nie mogła zostać uwzględniona. Prezes UOKiK nie podziela stanowiska BPH, iż zamieszczenie we wzorcu umowy kredytu konsumenckiego postanowień objętych zarzutem 1 – jako bezpośrednio związanych z przedmiotem tej umowy – nie narusza dobrych obyczajów. Należy zaznaczyć, że ww. pełnomocnictwo, jako zabezpieczenie spłaty kredytu, jest co prawda funkcjonalnie związane z samą umową kredytu, jednakże jako takie stanowi samodzielną instytucję prawną uregulowaną w art. 98 - 109 k.c. i nie jest elementem konstrukcyjnym samej umowy kredytu. Pełnomocnictwo stanowi jednostronną czynność prawną mocodawcy. Nie jest zatem nawet 5 A. Wolter, Prawo cywilne. Zarys części ogólnej , wyd. VIII, Warszawa 1986, str. 83. 6 Orzeczenie SN z 29 marca 1979 r., III CRN 59/79, niepubl. 7 Np. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 13 listopada 1991 r., I ACr 411/91, Wokanda 1992/4; J. Szwaja [w:] Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji – Komentarz , Warszawa 2000, str. 122-133; R. Stefanicki, Dobre obyczaje w prawie polskim , Przegląd Prawa Handlowego , 2002/5. 19 umową. Dlatego Prezes Urzędu ocenia jego umieszczenie wśród postanowień umowy jako sprzeczne z dobrymi obyczajami. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, na którą powołuje się Bank, iż kwestionowane przez Prezesa UOKiK postanowienie zostało zawarte w punkcie wzorca umowy zatytułowanym „Skutki braku płatności” . Zdaniem Spółki, jest to jeden z kluczowych dla konsumenta punktów umowy i z tego względu jest on dokładnie przez nich czytany. Prezes Urzędu stoi jednak na stanowisku, że BPH nie jest w stanie jednostronnie ocenić, które fragmenty wzorca umowy kredytu są odbierane przez konsumenta jako najistotniejsze i które z nich analizuje on dokładniej. Należy zauważyć, że konsument, nawet po uważnym przeczytaniu całej umowy, godząc się na jej treść, nie zawsze jest w stanie prawidłowo ją ocenić. W przeciwieństwie do przedsiębiorcy z reguły nie ma wystarczającej do tego wiedzy i doświadczenia. Profesjonalista, zamieszczając w umowie określone klauzule umowne, z łatwością może wykorzystać wynikającą z tej dysproporcji przewagę ze szkodą dla konsumenta. Z tego względu umiejscowienie wskazanych w punkcie I sentencji decyzji pełnomocnictw w określonym miejscu wzorca umowy kredytu pozostaje bez znaczenia dla oceny naruszenia dobrych obyczajów. Dodatkowo, Prezes Urzędu wskazuje, że zawarte we wzorcu umowy kredytu konsumenckiego pełnomocnictwo rodzi dla konsumenta daleko idące (niekorzystne) konsekwencje. Przede wszystkim, uprawnia Spółkę do ściągnięcia jej należności bez dyspozycji konsumenta przed wszystkimi płatnościami (z wyjątkiem tytułów egzekucyjnych realizowanych w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej). Wymaga zaznaczenia, że możliwa jest sytuacja, w której kwestia zasadności roszczenia Banku z tytułu zadłużenia przeterminowanego będzie sporna. Wówczas BPH i tak będzie uprawniony do skorzystania z udzielonego mu pełnomocnictwa i sięgnięcia po środki zgromadzone przez konsumenta na rachunku bankowym. Ponadto, przedmiotowe pełnomocnictwo jest nieodwołalne. W tym miejscu należy zauważyć, że zgodnie z art. 101 § 1 k.c. pełnomocnictwo może być co do zasady w każdym czasie odwołane. Zrzeczenie się jego odwołania stanowi wyjątek i powinno wynikać z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa oraz być wyraźnie oświadczone przez mocodawcę. Oprócz tego, zgodnie z treścią pełnomocnictwa, Bank jako pełnomocnik konsumenta jest jednocześnie drugą stroną czynności prawnej dokonywanej w imieniu konsumenta, podczas gdy przepis art. 108 zd. 1 k.c. ustanawia regułę, iż pełnomocnik nie może być drugą stroną czynności prawnej, której dokonywa w imieniu mocodawcy. Wyjątek od tej zasady może wynikać z treści pełnomocnictwa. Jest także dopuszczalny, jeżeli ze względu na treść czynności prawnej wyłączona jest możliwość naruszenia interesów mocodawcy. Wymaga zwrócenia uwagi, że przedmiotowe pełnomocnictwo zawiera postanowienia, które ustanawiają wyjątki od zasad określonych w k.c. Zastosowanie tych wyjątków jest dopuszczalne, ponieważ art. 101 § 1 i 108 zd. 1 k.c. mają charakter przepisów dyspozytywnych. Powinno mieć jednak szczególne uzasadnienie albo wynikać wprost z treści pełnomocnictwa. Jest to uzasadnione potrzebą ochrony interesów mocodawcy, który działa w zaufaniu do pełnomocnika. Ten ostatni uzyskuje bowiem znaczny wpływ na sferę prawną 20 swojego mocodawcy. W sytuacji utraty zaufania do pełnomocnika mocodawca zasadniczo powinien mieć możliwość jego odwołania. Z punktu widzenia mocodawcy nie jest także korzystne, aby pozbawiony zaufania pełnomocnik był drugą stroną czynności prawnej, której dokonywa w imieniu mocodawcy. Dlatego też pełnomocnictwo tylko w szczególnych sytuacjach może zawierać odstępstwa od opisanych wyżej reguł określonych w k.c. Powyższe okoliczności stanowią kolejny argument, który przemawia za wyodrębnieniem przedmiotowego pełnomocnictwa z treści umowy o kredyt konsumencki. Prezes Urzędu zauważa, że w przedmiotowej sprawie mocodawcą jest konsument, a więc słabsza strona obrotu, a pełnomocnikiem – przedsiębiorca-profesjonalista. W związku z tym, konieczne jest zwrócenie szczególnej uwagi konsumenta na niekorzystne z jego punktu widzenia, niestandardowe postanowienia pełnomocnictwa – tak, aby mógł w pełni świadomie wyrazić na nie zgodę. W ocenie Prezesa UOKiK, zgoda ta – inaczej niż twierdzi Bank – nie może być domniemana ani dorozumiana. Pod tym względem możliwe jest zatem jej porównanie do zgody na przetwarzanie danych osobowych, wobec której podobny wymóg formułuje art. 7 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych. W odniesieniu do pełnomocnictwa, w obrocie z konsumentami, wymóg ten wynika natomiast z dobrych obyczajów. Zdaniem Prezesa Urzędu, zawarcie przytoczonego w punkcie I sentencji decyzji postanowienia w osobnym dokumencie – tj. poza wzorem umowy – nie stanowiłoby, wbrew stanowisku BPH, naruszenia art. 30 ustawy o kredycie konsumenckim. Przepis ten w pkt 14 wskazuje, że umowa o kredyt konsumencki powinna określać sposób zabezpieczenia i ubezpieczenia spłaty kredytu, jeżeli umowa je przewiduje. Obowiązek określenia sposobu zabezpieczenia i ubezpieczenia spłaty kredytu nie oznacza jednak, w ocenie Prezesa UOKiK, konieczności zamieszczenia w treści umowy o kredyt konsumencki oświadczeń woli, które konstytuują dany rodzaj zabezpieczenia. Wystarczające jest odwołanie się do odpowiedniego stosunku prawnego. Przykładowo, zabezpieczenie kredytu w postaci ubezpieczenia nie rodzi obowiązku zamieszczenia w treści umowy kredytu konsumenckiego postanowień umowy ubezpieczenia. Czyniłoby to umowę kredytu całkowicie nieczytelną i rodziłoby wątpliwości co do jej rzeczywistego charakteru, który wynika przede wszystkim z art. 69 Prawa bankowego. Podobnie, udzielenie pełnomocnictwa powinno nastąpić w oddzielnym dokumencie, co pozostaje w zgodzie z art. 30 pkt 14 ustawy o kredycie konsumenckim. Powyższe nie stoi w sprzeczności z przywoływaną przez Spółkę, a ukształtowaną na gruncie uprzednio obowiązującej ustawy o kredycie konsumenckim, linią orzeczniczą, ani z dotychczasowym orzecznictwem Prezesa Urzędu, zgodnie z którym umieszczanie poza treścią umowy postanowień, które w myśl tej ustawy powinny być zawarte w umowie o kredyt konsumencki, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Za taką praktykę można by uznać pominięcie w treści umowy kredytu konsumenckiego informacji o sposobie zabezpieczenia kredytu, tj. brak postanowienia, iż zabezpieczenie spłaty kredytu stanowi np. pełnomocnictwo czy umowa ubezpieczenia. Zatem usunięcie z treści wzorca umowy postanowienia, które nie tyle wskazuje na sposób zabezpieczenia, co to zabezpieczenie ustanawia, nie narusza art. 30 ustawy o kredycie konsumenckim. Jednocześnie wymaga podkreślenia, że BPH informuje o sposobie zabezpieczenia kredytu poprzez oddzielną od zakwestionowanej w punkcie I sentencji decyzji klauzulę. Przykładowo 21 „Umowa kredytu gotówkowego” i „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego częściowo na spłatę innych kredytów” zawierają postanowienie o brzmieniu: „Prawne zabezpieczenie spłaty kredytu stanowi: ……….” (§ 1 ust. 2 wzorca umowy). Odmiennie niż wskazuje Spółka, Prezes UOKiK uważa, że oświadczenie woli konsumenta o udzieleniu Bankowi pełnomocnictwa (o treści określonej w zakwestionowanych postanowieniach) umieszczone w osobnym od umowy o kredyt konsumencki dokumencie nie musi być oświadczeniem wyrwanym z kontekstu. Może bowiem zawierać również wyjaśnienie, dlaczego konsument udziela BPH pełnomocnictwa w określonym zakresie. Mając na uwadze opisane wyżej okoliczności, należy stwierdzić, że Bank działał w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 17 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Powyższe argumenty pozwalają na uznanie, że zarzut bezprawności działania Spółki został udowodniony. 3) Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotyczący ogółu, a naruszenie tego interesu może mieć miejsce, gdy skutkami działań sprzecznych z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku – konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. Do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów konieczne jest, by działanie przedsiębiorcy zostało skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do adresata, którego nie da się z góry oznaczyć indywidualnie. Wobec tego działanie to jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa w odniesieniu do każdego z konsumentów (a nie jedynie wobec określonego konsumenta) i zagraża ono, przynajmniej potencjalnie, interesom każdego z członków zbiorowości konsumentów. W ocenie Prezesa UOKiK, działanie Banku opisane w punkcie I sentencji decyzji narusza interes konsumentów. Działanie to polega bowiem, co zostało udowodnione, na naruszeniu dobrych obyczajów. Zawarte w postanowieniu wzorca umowy kredytu konsumenckiego pełnomocnictwo rodzi dla konsumenta niekorzystne konsekwencje. Uprawnia bowiem Spółkę do ściągnięcia jej należności bez dyspozycji konsumenta przed wszystkimi płatnościami (z wyjątkiem tytułów egzekucyjnych realizowanych w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej). Dlatego też niewyodrębnienie przedmiotowej klauzuli z treści wzorca umowy narusza prawo konsumenta do podjęcia w pełni świadomej decyzji o wyrażeniu zgody na udzielenie ww. pełnomocnictwa, co narusza jego interesy. Udzielając tego pełnomocnictwa konsument powinien bowiem mieć pełną świadomość, że to czyni. Podpisanie go jako oddzielnego od wzorca umowy, odpowiednio zatytułowanego dokumentu, którego głównym postanowieniem będzie umocowanie do ściągnięcia należności konsumenta bez jego dyspozycji przed wszystkimi płatnościami (z wyjątkiem tytułów egzekucyjnych realizowanych w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej), powinno 22 spowodować, że udzielenie pełnomocnictwa nie umknie uwadze słabszego uczestnika obrotu. Otóż w takiej sytuacji, konsument zorientuje się, że poza umową kredytu konsumenckiego dokonuje dodatkowej czynności prawnej. Może to z kolei skłonić go do dokładniejszego przemyślenia jej treści, czy też do zasięgnięcia porady prawnej w przedmiotowej kwestii. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów – zarówno wszystkich konsumentów będących klientami Banku, jak również potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nim umowę. Działanie to jest zatem skierowane do z góry nieograniczonej i nieokreślonej liczby konsumentów. Oferta handlowa Banku ma charakter ogólnie dostępny, kierowana jest bowiem do wszystkich potencjalnych klientów. Tym samym kwestionowane przez Prezesa UOKiK działanie Banku może naruszać interes nieograniczonej liczby konsumentów, których nie sposób zindywidualizować. Oczywistym jest zatem, że bezprawne zachowanie Banku nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy czy indywidualny, ani też grupy takich osób, lecz narusza ono uprawnienia szerokiego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. Powyższe wskazuje na naruszenie w przedmiotowej sprawie zbiorowego interesu konsumentów, przez który należy rozumieć prawo wszystkich konsumentów do ukształtowania umowy z poszanowaniem dobrych obyczajów oraz słusznych interesów konsumentów. Mając na względzie przytoczoną powyżej argumentację należy uznać , iż w toku niniejszego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało wykazane, iż Bank, posługując się we wzorcach umownych wykorzystywanych przy zawieraniu z konsumentami umów kredytu konsumenckiego, postanowieniami o treści: - „Zadłużenie przeterminowane jest ściągane przez Bank przed wszystkimi płatnościami z wyjątkiem tytułów egzekucyjnych realizowanych w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej, bez dyspozycji Posiadacza/y rachunku/ów ze środków znajdujących się na Jego/ich rachunkach oraz wpływów na Jego/ich rachunki prowadzane przez Bank, do czego niniejszym Posiadacz/e rachunku/ów udziela/ją Bankowi nieodwołalnego pełnomocnictwa oraz potwierdza/ją, że Bank, jako pełnomocnik Posiadacza/y - będąc jednocześnie Bankiem prowadzącym należące do Posiadacza/y rachunki może być drugą stroną czynności prawnej dokonywanej w imieniu Posiadacza/y rachunku/ów tj. polecenia przelewu złożonego Bankowi w imieniu Posiadacz/y rachunku/ów” ( „Umowa o Limit w saldzie debetowym” ); - „ Zadłużenie przeterminowane jest ściągane przez Bank przed wszystkimi płatnościami z wyjątkiem tytułów egzekucyjnych realizowanych w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej, bez dyspozycji Kredytobiorcy ze środków znajdujących się na Jego rachunkach oraz wpływów na Jego rachunki prowadzane przez Bank, do czego niniejszym Kredytobiorca udziela Bankowi nieodwołalnego pełnomocnictwa oraz potwierdza, że Bank, jako pełnomocnik Kredytobiorcy - będąc jednocześnie Bankiem prowadzącym należące do Kredytobiorcy rachunki może być drugą stroną czynności prawnej dokonywanej w imieniu Kredytobiorcy tj. polecenia przelewu złożonego Bankowi w imieniu Kredytobiorcy” („Umowa kredytu gotówkowego” , „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego częściowo 23 na spłatę innych kredytów” , „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego na spłatę innych zobowiązań, którego celem jest restrukturyzacja zobowiązań” , „ Umowa kredytu gotówkowego z przeznaczeniem na cele konsumpcyjne, z opcją zabezpieczenia pojazdem „auto okazja” ), pozbawiał konsumentów możliwości wyrażenia wyraźnej i świadomej zgody na udzielenie ww. pełnomocnictwa, co narusza art. 17 o swobodzie działalności gospodarczej oraz art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Uwzględniając powyższe należy uznać, iż trzecia przesłanka do uznania działań BPH za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów została spełniona. Jak wynika z powyższego, wszystkie przesłanki konieczne do uznania, iż działanie Spółki wypełnia znamiona opisane w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zostały spełnione. Działanie takie stanowi zatem praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i jako takie jest zakazane. Wobec powyższego należało orzec jak w pkt. I sentencji decyzji. Zaniechanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w pkt I sentencji decyzji W przypadku stwierdzenia stosowania przez przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów Prezes UOKiK wydaje, na podstawie art. 26 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania. Jeżeli natomiast przedsiębiorca zaprzestał stosowania tych praktyk, Prezes UOKiK wydaje, na podstawie art. 27 ww. ustawy, decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. W piśmie z dnia 31 stycznia 2013 r. BPH poinformował, iż z dniem 28 grudnia 2012 r. usunął z kwestionowanych przez Prezesa UOKiK wzorców umów wykorzystywanych przy zawieraniu z konsumentami umów kredytu konsumenckiego klauzule wskazane w pkt. I sentencji postanowienia o wszczęciu postępowania. Na dowód tego Bank przekazał zmienione wzorce umowne: „Umowa o limit w saldzie debetowym”, „Umowa kredytu gotówkowego”, „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego częściowo na spłatę innych kredytów”, „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego na spłatę innych zobowiązań, którego celem jest restrukturyzacja zobowiązań”, „Umowa kredytu gotówkowego z przeznaczeniem na cele konsumpcyjne, z opcją zabezpieczenia pojazdem „Auto Okazja” , które nie zawierają postanowień wskazanych w pkt. I sentencji decyzji. Rozstrzygając w niniejszej sprawie, Prezes UOKiK wziął powyższą okoliczność pod uwagę i orzekł na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 24 Kara pieniężna Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może w drodze decyzji nałożyć na przedsiębiorcę, który dopuścił się, choćby nieumyślnie, stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, w rozumieniu art. 24 ustawy, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Z powołanego wyżej przepisu wynika, że kara pieniężna ma charakter fakultatywny. Zatem o tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsiębiorcy zasadne jest nałożenie kary pieniężnej decyduje Prezes UOKiK w ramach uznania administracyjnego. Zwrócić należy uwagę, iż przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają jakichkolwiek przesłanek, od których uzależnione byłoby podjęcie decyzji o nałożeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie w art. 111 ww. ustawy te okoliczności, które Prezes Urzędu winien uwzględnić decydując o wymiarze kary pieniężnej, wymieniając w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Podkreślić należy, iż sankcja w postaci nałożenia kary może być na przedsiębiorcę nałożona niezależnie od tego, czy dopuścił się on naruszenia umyślnie, czy też nieumyślnie. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, przede wszystkim charakter naruszeń tj. działanie sprzeczne z dobrymi obyczajami, o których mowa w art. 17 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, Prezes Urzędu uznał nałożenie kary pieniężnej za uzasadnione. Zdaniem Prezesa UOKiK, działania podejmowane przez BPH w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej powinny były uwzględniać możliwość naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Pamiętać należy, że na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego spoczywa obowiązek dochowania należytej staranności przy ocenie zgodności ich działań z obowiązującymi przepisami prawa. Spółka powinna zdawać sobie sprawę z konieczności konstruowania umów zawieranych z wykorzystaniem wzorców umownych w taki sposób, by nie doprowadzić do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Okolicznością przemawiającą za zastosowaniem wobec Spółki kary pieniężnej jest fakt, iż jako Bank z dużym doświadczeniem na rynku usług finansowych określając warunki umowne stosowane w obrocie konsumenckim nie może godzić w interesy swoich kontrahentów, a zatem nie może działać sprzecznie z dobrymi obyczajami. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy należy wskazać, że BPH nie zachował reguł ostrożności wymaganych w obrocie gospodarczym. Pozwala to na stwierdzenie, że Spółka działała nieumyślnie. Podkreślić zatem należy, iż nakładana przez Prezesa Urzędu kara finansowa pełnić powinna funkcje: represyjną, prewencyjną i edukacyjną. Ustalając wymiar kary należy wziąć przede wszystkim pod uwagę funkcję prewencyjną kar, w tym prewencję ogólną. Kara bowiem winna być ustalona tak, aby powstrzymywać przedsiębiorcę stosującego praktykę oraz innych przedsiębiorców przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Zachodzi zatem konieczność wymierzenia kary o takiej wysokości, która zniechęci przedsiębiorców do stosowania klauzul sprzecznych z prawem oraz niedozwolonych postanowień umownych. 25 Przychód osiągnięty przez BPH w roku poprzedzającym wydanie niniejszej decyzji, liczony jako obrót obliczony na podstawie rachunku zysków i strat za rok 2012 zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie sposobu obliczania obrotu przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji (Dz. U. Nr 134, poz. 935), wynosi […] zł (słownie: […] złotych). Maksymalna wysokość kary mogła zatem wynieść ok. […] zł. Oszacowanie wysokości kary przebiegało dwuetapowo. Ustalając jej wymiar Prezes UOKiK w pierwszej kolejności dokonał bowiem oceny wagi stwierdzonego naruszenia i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych ustaleń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wysokość kary – dokonał gradacji ustalonej kwoty bazowej. W punkcie I sentencji decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Spółkę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów określonej w art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na naruszeniu art. 17 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, co daje podstawę do nałożenia na BPH kary pieniężnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dokonując oceny wagi stwierdzonego w pkt. I sentencji decyzji naruszenia wzięto pod uwagę, iż ma ono miejsce na etapie zawierania kontraktu, w związku ze stosowaniem w obrocie z konsumentami wzorców umów kredytu konsumenckiego. Spółce przypisano stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na zamieszczeniu we wzorcu umowy postanowienia zawierającego nieodwołalne pełnomocnictwo do ściągnięcia zadłużenia przeterminowanego z tytułu umowy kredytu konsumenckiego (przed wszystkimi płatnościami z wyjątkiem tytułów egzekucyjnych realizowanych w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej) bez dyspozycji konsumenta ze środków znajdujących się na jego rachunkach oraz z wpływów na jego rachunki prowadzane przez Bank wraz z potwierdzeniem, że Bank, jako pełnomocnik konsumenta – będąc jednocześnie Bankiem prowadzącym należące do konsumenta rachunki – może być drugą stroną czynności prawnej dokonywanej w imieniu konsumenta jako posiadacza rachunku, tj. polecenia przelewu złożonego Bankowi w imieniu konsumenta przez Bank. W ocenie Prezesa Urzędu, pozbawia to konsumenta możliwości wyrażenia wyraźnej i świadomej zgody na udzielenie ww. pełnomocnictwa, a tym samym narusza art. 17 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Stanowi to przejaw sprzecznego z dobrymi obyczajami nierównorzędnego oraz nierzetelnego traktowania konsumentów i oznacza wykorzystywanie przewagi kontraktowej profesjonalisty nad słabszymi uczestnikami obrotu. Należy jednak zauważyć, że oferowany przez Spółkę produkt, jakim jest kredyt konsumencki, nie jest konsumentowi niezbędny do codziennego funkcjonowania, lecz stanowi narzędzie finansowe umożliwiające jednorazowe pozyskanie określonej kwoty pieniężnej, która może służyć dowolnym celom, także zbytkownym. Spółka stosowała postanowienie określone w pkt. I sentencji decyzji najpóźniej od 3 kwietnia 2012 r. Bank zaniechał jego wykorzystywania 28 grudnia 2012 r. Stwierdzony okres stosowania praktyki wynosi zatem niespełna dziewięć miesięcy. Wpłynęło to na przyjęcie, że BPH nie stosował praktyki długotrwale. 26 Podsumowanie wagi naruszenia pozwoliło Prezesowi Urzędu na ustalenie kwoty bazowej na poziomie […]% przychodu osiągniętego przez Spółkę w 2012 r., czyli w wysokości […] zł. Dokonując ustalenia ostatecznego wymiaru kary pieniężnej nałożonej na Spółkę za stwierdzoną w punkcie I sentencji decyzji praktykę dokonano również oceny zaistniałych w postępowaniu okoliczności łagodzących i obciążających. Prezes Urzędu ustalając okoliczności łagodzące i obciążające miał na uwadze całokształt zebranego w postępowaniu materiału dowodowego oraz postawę Spółki. Okoliczności te – w przypadku ich stwierdzenia – mogły mieć wpływ na procentowe zmniejszenie lub zwiększenie kwoty bazowej będącej podstawą wymierzenia kary. Jako okoliczność obciążającą należy przyjąć znaczny zasięg naruszenia. Powyższa okoliczność uzasadnia podwyższenie kary o […]%. Jako najistotniejszą okoliczność łagodzącą w niniejszej sprawie Prezes Urzędu uznał fakt, iż BPH zaniechał stosowania zarzucanej mu praktyki, co wpłynęło na obniżenie kary o […]%. Ponadto, Prezes UOKiK wziął pod uwagę okoliczność łagodzącą, polegającą na tym, że Spółka w toku postępowania aktywnie w nim uczestniczyła, przyczyniając się do jego szybkiego i sprawnego zakończenia. Okoliczność ta uzasadnia obniżenie kary o […]%. Decydując o nałożeniu kary i jej wysokości, wzięto pod uwagę wszystkie ww. okoliczności. Miarkując wysokość nałożonej kary, Prezes UOKiK uznał, iż przesłanki łagodzące i obciążające wpływają na zmniejszenie kwoty bazowej o […]%. Uwzględniając powyższe, Prezes Urzędu uznał za uzasadnione nałożenie na BPH kary pieniężnej w wysokości 912 861 zł (słownie: dziewięćset dwanaście tysięcy osiemset sześćdziesiąt jeden złotych), co stanowi ok. […]% przychodu osiągniętego przez Spółkę w 2012 r. i ok. […]% kary maksymalnej. Zdaniem Prezesa Urzędu tak określona kara spełni zarówno rolę represyjną jako sankcja i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak i prewencyjną, zapobiegającą ponownemu ich naruszeniu. Wobec powyższego należało orzec jak w punkcie II sentencji decyzji. Umorzenie postępowania w pkt. III sentencji decyzji Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie administracyjne z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jest obligatoryjne, co oznacza, iż ustalenie przesłanki bezprzedmiotowości postępowania stwarza obowiązek zakończenia postępowania w danej instancji przez jego umorzenie, ponieważ brak podstaw do rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Dalsze prowadzenie postępowania w takim przypadku stanowiłoby o jego wadliwości, mającej istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym należy, iż przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed 27 wszczęciem postępowania, co zostanie ujawnione w toczącym się postępowaniu, a może ona powstać także w czasie trwania postępowania, a więc w sprawie już zawisłej przed organami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 kwietnia 2003 r. (sygn. akt III SA 2225/01) podniósł, że bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie Bankowi został postawiony zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na wprowadzaniu w błąd, w związku z zawieraniem umów o kredyt konsumencki: 1) co do wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, poprzez prezentowanie informacji o jej wysokości wyliczonej przy błędnym założeniu, że kredytowane koszty kredytu powinny zostać uwzględnione w „kwocie wypłaty k” , o której mowa w pkt 2 załącznika nr 4 do ustawy o kredycie konsumenckim, co mogło stanowić nieuczciwą praktykę rynkową w rozumieniu art. 3 w zw. z art. 4 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. W opinii Prezesa Urzędu, w przypadku udzielania jednego kredytu kredytowane koszty kredytu nie powinny być uwzględniane ani w „kwocie wypłaty k” , ani w całkowitej kwocie kredytu. Odmienne rozwiązanie prowadzi bowiem do zafałszowania wyliczenia RRSO i w konsekwencji uniemożliwia konsumentom rzetelne porównanie ofert różnych przedsiębiorców. Wskazać w tym miejscu należy, iż RRSO odzwierciedla koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, wyrażone jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym ( vide art. 5 pkt 12 ustawy o kredycie konsumenckim). Sposób wyliczenia RRSO w postaci wzoru matematycznego wskazany jest w załączniku nr 4 do tej ustawy. Jednym z jego elementów jest wartość podana jako C k – „kwota wypłaty k” , czyli kwota wypłaty, która powinna obejmować jedynie środki pieniężne, którymi konsument może w sposób swobodny dysponować. Natomiast całkowita kwota kredytu to, zgodnie z art. 5 pkt 7 ww. ustawy, suma wszystkich środków pieniężnych, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt. Ratio legis powyższej regulacji sprowadza się do konieczności udzielenia konsumentowi w momencie zawarcia umowy o kredyt rzetelnej informacji o wysokości kwoty, jaką będzie mógł dysponować w sposób dowolny po zawarciu umowy. Do powyższej kwoty nie mogą zostać wliczone opłaty za udzielenie przedmiotowego kredytu, takie jak opłata przygotowawcza, opłata za ubezpieczenie, prowizja czy też odsetki. Wszystkie koszty związane z udzieleniem kredytu ponoszone przez konsumenta powinny zostać umieszczone jedynie w całkowitym koszcie kredytu. Podobne zdanie w niniejszej kwestii zajęła Komisja Europejska w Wytycznych w sprawie stosowania przepisów dyrektywy 28 o kredycie konsumenckim dotyczących rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania 8 . Zgodnie z powyższym dokumentem całkowita kwota kredytu ( total amount of credit ) nie obejmuje kwot, które stanowią koszt udzielonego kredytu, gdyż są one zamieszczone w całkowitym koszcie kredytu. Jako przykład Komisja podaje sytuację, w której wierzyciel udziela konsumentowi kredytu na kwotę 5000 euro, przy czym koszt udzielenia kredytu w wysokości 100 euro jest wliczony w pulę udostępnianą konsumentowi i następnie potrącany jest w momencie wypłaty środków. Faktycznie więc konsument może rozporządzać jedynie 4900 euro i to właśnie ta kwota – w ocenie Komisji Europejskiej – powinna stanowić całkowitą kwotę kredytu. Po przeprowadzeniu, w toku postępowania administracyjnego, dalszej analizy materiału dowodowego w sprawie należy stwierdzić, iż zakwestionowana przez Prezesa UOKiK praktyka BPH nie wprowadza konsumentów w błąd, a co za tym idzie nie stanowi nieuczciwej praktyki rynkowej ani praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Wymaga zaznaczenia, że stosownie do art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorców wobec konsumentów jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Za nieuczciwą praktykę rynkową uznaje się w szczególności praktykę rynkową wprowadzającą w błąd. Praktykę rynkową uznaje się za działanie wprowadzające w błąd, jeżeli działanie to w jakikolwiek sposób powoduje lub może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął (art. 5 ust. 1 ww. ustawy). W kontekście powyższych regulacji prawnych Prezes Urzędu ustalił, że BPH nie uwzględnia kredytowanych kosztów kredytu w „kwocie wypłaty k” , o której mowa w pkt 2 załącznika nr 4 do ustawy kredycie konsumenckim. W konsekwencji, sposób obliczania przez Spółkę RRSO należy uznać za prawidłowy. W rezultacie, zakwestionowane w zarzucie 3 działanie Banku nie wprowadza konsumenta w błąd i nie powoduje podjęcia przez niego decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Co za tym idzie, działanie to nie stanowi nieuczciwej praktyki rynkowej w rozumieniu art. 3 w zw. z art. 4 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym ani praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tego względu konieczne stało się umorzenie w tym zakresie postępowania w trybie art. 105 § 1 k.p.a. Wobec powyższego orzeka się jak w punkcie III sentencji decyzji. 8 Europen Commision, Commision staff working document “G uidelines on the application of Directive 2008/48/EC (Consumer Credit Directive) in relation to costs and the Annual Percentage Rate of charge”, SWD(2012) 128 final, Bruksela 8 maja 2012 r. s. 11. 29 Wydanie decyzji częściowej Zgodnie z art. 104 k.p.a., który w postępowaniu przed Prezesem UOKiK znajduje zastosowanie na mocy art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej (§ 1); decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji (§ 2). K.p.a., przewidując we wskazanym powyżej przepisie możliwość wydania decyzji częściowej, nie określa przesłanek dopuszczalności wydania takiej decyzji. W związku z tym należy przyjąć, że organ może wydać decyzję częściową w przypadku, gdy „sprawa jest podzielna, można z niej wyodrębnić części nadające się do rozstrzygnięcia względnie samodzielnego” 9 . Zgodnie z zasadą prawdy materialnej decyzja częściowa może być zatem wydana wówczas, gdy część sprawy została dostatecznie wyjaśniona i jest tego rodzaju, że może być przedmiotem odrębnego rozstrzygnięcia 10 . Mając na uwadze okoliczność, iż niniejsza decyzja rozstrzyga co do części postawionych Bankowi zarzutów pozostawiając do rozstrzygnięcia kwestię prezentowania przez Bank konsumentowi informacji o całkowitej kwocie kredytu konieczne stało się wydanie decyzji częściowej w trybie art. 104 § 2 k.p.a., obejmującej zarzuty określone w punkcie I i III. 1) postanowienia o wszczęciu postępowania. Pouczenie: Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.) od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury UOKiK w Warszawie. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie nr: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000 Dyrektor Delegatury UOKiK w Warszawie Dorota Grudzień-Barbachowska /podpis/ 9 B. Adamiak, J. Borkowski, „Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz” , Warszawa 2003, s. 466 10 M. Jaśkowska, A. Wróbel, „Komentarz bieżący do art. 104 k.p.a.” [w:] „Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz” , LEX, 2009, wyd. III 30 Otrzymuje: