RWA-27/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-23/11/AŻ Warszawa, dn. 19 listopada 2012 r. DECYZJA RWA-27/2012 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Bankowi Spółdzielczemu Rzemiosła w Radomiu - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, 1. uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę stosowaną przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu polegającą na stosowaniu we wzorach umownych postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, poprzez zawarcie postanowień o treści: a. Wszelkie sprawy sporne wynikłe z niniejszej Umowy rozstrzyga Sąd Powszechny właściwy dla siedziby Banku (§ 11 Umowy o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Oddział/Filia … rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego ROR w złotych , § 19 Umowy o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Oddział/Filia … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych) , b. Bank zastrzega sobie prawo zmiany postanowień niniejszego Regulaminu (§ 69 Regulaminu otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych ROR w Banku Spółdzielczym Rzemiosła w Radomiu ), c. Bank zastrzega sobie prawo zmiany postanowień Regulaminu (§ 57 Regulaminu otwierania i prowadzenia przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu rachunków płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych dla osób fizycznych , § 41 Regulaminu rachunków płatnych na każde żądanie w złotych potwierdzonych książeczką oszczędnościową ), d. Wszelkie pisma kierowane przez Bank do posiadacza rachunku na ostatni wskazany przez niego adres do korespondencji – uważa się za doręczone (§ 70 Regulaminu otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych ROR w Banku Spółdzielczym Rzemiosła w Radomiu , § 58 Regulaminu otwierania i prowadzenia przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu rachunków płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych dla osób fizycznych ), e. Korespondencja wysłana na adres wskazany uważana jest za doręczoną po upływie 14 dni od daty wysłania (§ 5 ust. 2 Umowy o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Oddział/Filia … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych , § 5 ust. 2 Umowy o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy 2 Rzemiosła w Radomiu Odział/Filia w … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w złotych potwierdzonych książeczką oszczędnościową ), f. Bank nie ponosi odpowiedzialności za następstwa wynikłe z telefonicznego uzyskiwania przez osobę postronną informacji o stanie środków i wysokości odsetek na rachunkach ( Dyspozycja telefonicznych usług na hasło oraz Dyspozycja telefonicznych usług przez Bankofon ), g. Postanowienia i zapisy niniejszej Umowy są wynikiem uzgodnień stron, a dla klienta są zrozumiałe i jednoznaczne (§ 3 ust. 2 Umowy o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Oddział/Filia … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych, § 3 ust. 2 Umowy o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Odział/Filia w … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w złotych potwierdzonych książeczką oszczędnościową ), h. Stronom przysługuje prawo rozwiązania umowy (…) w przypadku (…) dopuszczenia się czynu, który prowadzi do utraty zaufania Banku (§ 15 pkt f) Umowy o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Oddział/Filia … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych , § 12 pkt f) Umowy o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Odział/Filia w … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w złotych potwierdzonych książeczką oszczędnościową ), i. Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, a w szczególności (…) (§ 50 Regulaminu otwierania i prowadzenia przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu rachunków płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych dla osób fizycznych ), co stanowi naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 1 lipca 2011 r.; 2. uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę stosowaną przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu polegającą na niewskazywaniu we wzorcach umownych dotyczących prowadzenia rachunku bankowego przesłanek dopuszczalności zmiany przez bank oprocentowania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku, co jest niezgodne z art. 52 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.) i stanowi naruszenie art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 1 lipca 2011 r.; 3. uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę stosowaną przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu polegającą na niewskazywaniu we wzorcach umownych dotyczących prowadzenia rachunku bankowego przesłanek i trybu zmiany wysokości prowizji i opłat za czynności związane z wykonywaniem umowy, co jest niezgodne z art. 52 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.) i stanowi naruszenie art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 1 lipca 2011 r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U Nr 50, poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Bankowi Spółdzielczemu Rzemiosła w Radomiu - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu karę pieniężną w wysokości: 3 1. 16 730 zł (słownie: szesnaście tysięcy siedemset trzydzieści złotych), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o którym jest mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I.1. sentencji niniejszej decyzji; 2. 3 637 zł (słownie: trzy tysiące sześćset trzydzieści siedem złotych), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o którym jest mowa w art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I.2. sentencji niniejszej decyzji; 3. 5 092 zł (słownie: pięć tysięcy dziewięćdziesiąt dwa złote), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o którym jest mowa w art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I.3. sentencji niniejszej decyzji. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura UOKiK w Warszawie (dalej również: Prezes UOKiK, Prezes Urzędu, Delegatura UOKiK w Warszawie) przeprowadził postępowanie wyjaśniające (sygn. RWA-405-1/10/AŻ) mające na celu m in. kontrolę wzorców umów stosowanych przy zawieraniu z konsumentami umów rachunku bankowego przez banki spółdzielcze mające siedzibę na terenie województwa mazowieckiego. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego Prezes Urzędu wystąpił m.in. do Banku Spółdzielczego Rzemiosła w Radomiu (dalej także: Bank) o przesłanie aktualnie stosowanych wzorców umownych przedkładanych konsumentom przy zawieraniu umów rachunku bankowego. Po dokonaniu analizy otrzymanych wzorców umownych zatytułowanych: 1. Umowa o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Oddział/Filia … rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego ROR w złotych, 2. Umowa o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Oddział/Filia … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych, 3. Umowa o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Odział/Filia w … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w złotych potwierdzonych książeczką oszczędnościową, 4. Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych ROR w Banku Spółdzielczym Rzemiosła w Radomiu, 5. Regulamin otwierania i prowadzenia przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu rachunków płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych dla osób fizycznych, 6. Regulamin rachunków płatnych na każde żądanie w złotych potwierdzonych książeczką oszczędnościową, 7. Dyspozycja telefonicznych usług na hasło, 8. Dyspozycja telefonicznych usług przez Bankofon, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura UOKiK w Warszawie, stwierdził, iż mogło dojść do naruszenia art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji 4 i konsumentów, jak również art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 tej samej ustawy wobec czego wszczęcie postępowania w związku z podejrzeniem stosowania przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów stało się konieczne i uzasadnione. Z uwagi na powyższe, Prezes UOKiK postanowieniem z dnia 30 grudnia 2011 r. wszczął postępowanie w związku z podejrzeniem stosowania przez Bank praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów polegających na: I. stosowaniu we wzorcach umownych postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego poprzez zawarcie postanowień o treści: 1. Wszelkie sprawy sporne wynikłe z niniejszej Umowy rozstrzyga Sąd Powszechny właściwy dla siedziby Banku , 2. Bank zastrzega sobie prawo zmiany postanowień niniejszego Regulaminu , 3. Bank zastrzega sobie prawo zmiany postanowień Regulaminu , 4. Wszelkie pisma kierowane przez Bank do posiadacza rachunku na ostatni wskazany przez niego adres do korespondencji – uważa się za doręczone , 5. Korespondencja wysłana na adres wskazany uważana jest za doręczoną po upływie 14 dni od daty wysłania , 6. Bank nie ponosi odpowiedzialności za następstwa wynikłe z telefonicznego uzyskiwania przez osobę postronną informacji o stanie środków i wysokości odsetek na rachunkach , 7. Postanowienia i zapisy niniejszej Umowy są wynikiem uzgodnień stron, a dla klienta są zrozumiałe i jednoznaczne , 8. Stronom przysługuje prawo rozwiązania umowy (…) w przypadku (…) dopuszczenia się czynu, który prowadzi do utraty zaufania Banku , 9. Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, a w szczególności (…) , co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. II. niewskazywaniu we wzorcach umownych dotyczących prowadzenia rachunku bankowego – wbrew dyspozycji art. 52 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.) – przesłanek dopuszczalności zmiany przez bank oprocentowania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. III. niewskazywaniu we wzorcach umownych dotyczących prowadzenia rachunku bakowego – wbrew dyspozycji art. 52 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.) – przesłanek i trybu zmiany wysokości prowizji i opłat za czynności związane z wykonywaniem umowy, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Pismem z dnia 30 grudnia 2011 r. Bank został zawiadomiony o wszczętym postępowaniu, jak również wezwany do udzielenia informacji i złożenia dokumentów w przedmiotowej sprawie. W odpowiedzi na zawiadomienie Prezesa Urzędu, Bank w piśmie z dnia 16 stycznia 2012 r. odniósł się do postawionych zarzutów. Bank w swoim piśmie wskazał, iż zakwestionowane wzorce umowne zostały zmienione i poprawione poprzez usunięcie niedozwolonych klauzul. Bank uchwałą z dnia 30 grudnia 2010 r. (data wejścia w życie: 1 stycznia 2011 r.) przyjął nowy Regulamin i wzór Umowy o prowadzenie przez Bank rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych ROR w złotych, w którym usunął postanowienia o treści: Wszelkie sprawy sporne 5 wynikłe z niniejszej umowy rozstrzyga Sąd Powszechny właściwy dla siedziby Banku, Wszelkie pisma kierowane przez Bank do Posiadacza rachunku na ostatni wskazany przez niego adres do korespondencji – uważa się za doręczone. Dodatkowo, Bank wskazał ważne przyczyny upoważniające Bank do zmiany regulaminu: Regulamin może zostać zmieniony z ważnych przyczyn: zmian w przepisach prawa mających wpływ na czynności bankowe związane z umową lub zmiany w produktach mające na celu ulepszenie usług lub ekonomikę czynności bankowych. Bank poprawił również Dyspozycję telefonicznych usług na hasło poprzez wykreślenie postanowienia: Bank nie ponosi odpowiedzialności za następstwa wynikłe z telefonicznego uzyskiwania przez osobę postronną informacji o stanie środków i wysokości odsetek na rachunkach. Dyspozycja telefonicznych usług przez Bankfon została usunięta z uwagi na wycofanie się Banku ze świadczenia tej usługi. Bank w swoim piśmie wskazał również, iż uchwałą z dnia 28 czerwca 2011 r. (data wejścia w życie: 1 lipca 2011 r.) zmienił Regulamin otwierania i prowadzenia przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu rachunków płatnych na każe żądanie w walutach wymienialnych dla osób fizycznych oraz wprowadził nowy wzór umowy. Wzorce w nowym brzmieniu pozbawione są postanowień o treści: Wszelkie sprawy sporne wynikłe z niniejszej Umowy rozstrzyga Sąd Powszechny właściwy dla siedziby Banku, Korespondencja wysłana na adres wskazany uważana jest za doręczoną po upływie 14 dni od daty wysłania, Postanowienia i zapisy niniejszej Umowy są wynikiem uzgodnień stron, a dla klienta są zrozumiałe i jednoznaczne, Wszelkie pisma kierowane przez Bank do Posiadacza rachunku na ostatni wskazany przez niego adres do korespondencji – uważa się za doręczone. Ponadto, zakwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienie o treści: Stronom przysługuje prawo rozwiązania umowy (…) w przypadku (…) dopuszczenia się czynu, który prowadzi do utraty zaufania Banku zostało zastąpione klauzulą: Bank może dokonać wypowiedzenia umowy w przypadku: 8) w przypadku rażącego naruszenia warunków umowy lub Regulaminu przez posiadacza rachunku. Postanowienie dotyczące zmian regulaminu również otrzymało nowe brzmienie: Regulamin może być zmieniony z ważnych przyczyn: zmian w przepisach prawa mających wpływ na czynności bankowe związane z umową rachunku lub zmiany w produktach mające na celu ulepszenie usług lub czynności bankowych. Bank zmienił również treść postanowienia regulującego kwestie wypowiedzenia umowy przez Bank. Zgodnie z pismem Banku, nowa klauzula brzmi: Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, tj.: 1) podania przez Posiadacza rachunku nieprawdziwych informacji przy zawieraniu umowy, 2) rażącego naruszenia przez Posiadacza rachunku warunków Umowy lub regulaminu, 3) gdy w ciągu roku kalendarzowego brak jest obrotów na rachunku poza okresowym dopisywaniem odsetek, stan środków pieniężnych przechowywanych na rachunku utrzymuje się poniżej minimalnej kwoty określonej w § 7, 4) wejścia w życie przepisów powszechnie obowiązujących uniemożliwiających dalsze prowadzenie rachunku. Ze wzorca umownego Dyspozycja telefonicznych usług na hasło usunięte zostało postanowienie o treści: Bank nie ponosi odpowiedzialności za następstwa wynikłe z telefonicznego uzyskiwania przez osobę postronną informacji o stanie środków i wysokości odsetek na rachunku. Bank podniósł również, iż uchwałą z dnia 29 listopada 2010 r. (data wejścia w życie: 1 grudnia 2010 r.) uchwalił nowy Regulamin rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w złotych potwierdzonych książeczką oszczędnościową wraz z nowym wzorem umowy. Bank rozszerzył postanowienie dotyczące zmiany regulaminu przez Bank, w związku z czym nowa klauzula otrzymała brzmienie: Regulamin może być zmieniony z ważnych przyczyn: zmian w przepisach prawa mających wpływ na czynności bankowe związane z umową rachunku lub zmiany w produktach mające na celu ulepszenie usług lub czynności bankowych. Bank wykreślił postanowienia o treści: Korespondencja wysłana na adres wskazany uważana jest za doręczoną po upływie 14 dni od daty wysłania, Postanowienia i zapisy niniejszej umowy są wynikiem uzgodnień stron, a dla klienta są zrozumiałe i jednoznaczne. Ponadto, postanowienie o treści: Stronom przysługuje prawo rozwiązania umowy (…) w przypadku (…) dopuszczenia się czynu, który prowadzi do utraty zaufania Banku zostało zastąpione klauzulą w brzmieniu: Bank może dokonać wypowiedzenia umowy w przypadku 8) w przypadku rażącego naruszenia warunków umowy lub Regulaminu przez Posiadacza rachunku. Ustosunkowując się do zarzutów postawionych przez Prezesa Urzędu w postanowieniu o wszczęciu niniejszego postępowania, Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu wskazał, iż obowiązujące regulaminy i wzorce umów wypełniają dyspozycję art. 52 ust.2 pkt 5 i 6 ustawy 6 Prawo bankowe. Bank wskazał dodatkowo, że mimo zawarcia we wzorcach umownych zakwestionowanych postanowień, Bank w swojej praktyce ich nie stosował. Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu z uwagi na fakt, iż wszystkie zakwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia zostały usunięte i upłynął ponad rok od zaprzestania ich stosowania wniósł o umorzenie niniejszego postępowania lub odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej i wydanie decyzji stwierdzającej zaniechanie stosowania przez Bank praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu wskazał, iż działanie Banku nie wyrządziło szkody konsumentom i nie godziło w ich interesy. Bank podniósł, iż w przyszłości dołoży należytej staranności aby treści regulaminów i umów nie zawierały niedozwolonych postanowień. Bank w piśmie z dnia 30 kwietnia 2012 r. wskazał daty dzienne wycofania z obrotu konsumenckiego każdej z klauzul zakwestionowanych przez Prezesa Urzędu w postanowieniu o wszczęciu niniejszego postępowania. Dodatkowo, Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu złożył oświadczenie, zgodnie z którym w żadnym ze stosowanych wzorców umownych dotyczących rachunków bankowych nie znajdują się niedozwolone postanowienia umowne stanowiące przedmiot niniejszego postępowania. W toku postępowania Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu wskazał wysokość obrotu Banku obliczonego na podstawie rachunku zysków i strat za rok 2011 zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie sposobu obliczania obrotu przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji (Dz. U. Nr 134, poz. 935). Bank został zawiadomiony o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w niniejszym postępowaniu oraz o możliwości zapoznania się z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy w siedzibie Delegatury UOKiK w Warszawie. Strona niniejszego postępowania skorzystała z prawa do zapoznania się z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił, co następuje Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu został zarejestrowany w Krajowym Rejestrze Sądowym pod numerem 0000143901 i prowadzi działalność m.in. w zakresie przyjmowania wkładów pieniężnych płatnych na żądanie lub z nadejściem oznaczonego terminu oraz prowadzenie rachunków tych wkładów i w zakresie prowadzenia innych rachunków bankowych. Przy zawieraniu z klientami, będącymi konsumentami w rozumieniu art. 22 1 kodeksu cywilnego, tj. osobami fizycznymi dokonującymi czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z ich działalnością zawodową lub gospodarczą, umów rachunku bankowego Bank posługuje się wzorcami umownymi w rozumieniu art. 384 kodeksu cywilnego, zatytułowanymi: 1. Umowa o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Oddział/Filia … rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego ROR w złotyc”, 2. Umowa o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Oddział/Filia … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych, 3. Umowa o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Odział/Filia w … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w złotych potwierdzonych książeczką oszczędnościową, 4. Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych ROR w Banku Spółdzielczym Rzemiosła w Radomiu, 7 5. Regulamin otwierania i prowadzenia przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu rachunków płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych dla osób fizycznych, 6. Regulamin rachunków płatnych na każde żądanie w złotych potwierdzonych książeczką oszczędnościową, 7. Dyspozycja telefonicznych usług na hasło, 8. Dyspozycja telefonicznych usług przez Bankofon. Prezes UOKiK ustalił, iż Bank we wzorcach umownych zatytułowanych: Umowa o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Odział/Filia w … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w złotych potwierdzonych książeczką oszczędnościową oraz Regulamin rachunków płatnych na każde żądanie w złotych potwierdzonych książeczką oszczędnościową nie wskazywał przesłanek dopuszczalności zmiany przez bank oprocentowania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku, a we wzorcach umownych dotyczących rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych ROR, rachunków płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych dla osób fizycznych oraz rachunków płatnych na każde żądanie w złotych potwierdzonych książeczką oszczędnościową Bank nie wskazywał przesłanek i trybu zmiany wysokości prowizji i opłat za czynności związane z wykonywaniem umowy. Prezes UOKiK ustalił także, iż w treści wzorców umownych stosowanych przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu w obrocie z konsumentami znajdowały się postanowienia o treści: 1. Wszelkie sprawy sporne wynikłe z niniejszej Umowy rozstrzyga Sąd Powszechny właściwy dla siedziby Banku (§ 11 wzorca umownego zatytułowanego: Umowa o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Oddział/Filia … rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego ROR w złotych , § 19 wzorca umownego zatytułowanego: Umowa o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Oddział/Filia … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych ) , 2. Bank zastrzega sobie prawo zmiany postanowień niniejszego Regulaminu (§ 69 wzorca umownego zatytułowanego: Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych ROR w Banku Spółdzielczym Rzemiosła w Radomiu ), 3. Bank zastrzega sobie prawo zmiany postanowień Regulaminu (§ 57 wzorca umownego zatytułowanego: Regulamin otwierania i prowadzenia przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu rachunków płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych dla osób fizycznych , § 41 wzorca umownego zatytułowanego: Regulamin rachunków płatnych na każde żądanie w złotych potwierdzonych książeczką oszczędnościową ), 4. Wszelkie pisma kierowane przez Bank do posiadacza rachunku na ostatni wskazany przez niego adres do korespondencji – uważa się za doręczone (§ 70 wzorca umownego zatytułowanego: Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych ROR w Banku Spółdzielczym Rzemiosła w Radomiu , § 58 wzorca umownego zatytułowanego: Regulamin otwierania i prowadzenia przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu rachunków płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych dla osób fizycznych ), 5. Korespondencja wysłana na adres wskazany uważana jest za doręczoną po upływie 14 dni od daty wysłania (§ 5 ust. 2 wzorca umownego zatytułowanego: Umowa o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Oddział/Filia … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych , § 5 ust. 2 wzorca umownego zatytułowanego: Umowa o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Odział/Filia w … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w złotych potwierdzonych książeczką oszczędnościową ), 8 6. Bank nie ponosi odpowiedzialności za następstwa wynikłe z telefonicznego uzyskiwania przez osobę postronną informacji o stanie środków i wysokości odsetek na rachunkach (wzorzec umowny zatytułowany: Dyspozycja telefonicznych usług na hasło oraz Dyspozycja telefonicznych usług przez Bankofon ), 7. Postanowienia i zapisy niniejszej Umowy są wynikiem uzgodnień stron, a dla klienta są zrozumiałe i jednoznaczne (§ 3 ust. 2 wzorca umownego zatytułowanego: Umowa o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Oddział/Filia … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych, § 3 ust. 2 wzorca umownego zatytułowanego: Umowa o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Odział/Filia w … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w złotych potwierdzonych książeczką oszczędnościową ), 8. Stronom przysługuje prawo rozwiązania umowy (…) w przypadku (…) dopuszczenia się czynu, który prowadzi do utraty zaufania Banku (§ 15 pkt f) wzorca umownego zatytułowanego: Umowa o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Oddział/Filia … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych , § 12 pkt f) wzorca umownego zatytułowanego: Umowa o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Odział/Filia w … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w złotych potwierdzonych książeczką oszczędnościową ), 9. Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, a w szczególności (…) (§ 50 wzorca umownego zatytułowanego: Regulamin otwierania i prowadzenia przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu rachunków płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych dla osób fizycznych ). W rejestrze niedozwolonych klauzul umownych prowadzonym przez Prezesa Urzędu na podstawie art. 479 (45) k.p.c. zostały wpisane następujące klauzule: 1. Wszelkie spory rozstrzygać będzie Sąd dla M. Katowic – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 12 stycznia 2005 r. (sygn. akt XVII AmC 13/04) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 397, 2. Bank zastrzega sobie prawo zmiany niniejszego regulaminu – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24 kwietnia 2003 r. (sygn. akt XVII AmC 33/02) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 93, 3. Pismo wysłane do Kredytobiorcy na ostatni znany Bankowi adres korespondencyjny uważa się za doręczone – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 2 listopada 2009 r. (sygn. akt XVII AmC 1287/09) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 1826, 4. Wszelkie pisma kierowane przez Bank do posiadacza rachunku według ostatnich danych i na ostatni wskazany przez niego adres uważa się za skutecznie doręczone – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 10 lutego 2011 r. (sygn. akt XVII AmC 730/10) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 2360, 5. Wszelkie pisma kierowane do Posiadacza rachunku na ostatni, wskazany przez niego adres uważa się za doręczone – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 9 czerwca 2011 r. (sygn. akt XVII AmC 710/10) i wpisane do rejestru niedozwolonych 9 klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 2492, 6. Korespondencję uważa się za doręczoną po upływie 7 dni od daty wysłania na ostatni podany przez kredytobiorcę adres do korespondencji – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 18 listopada 2009 r. (sygn. akt XVII AmC 351/09) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 1861, 7. Pisemne zawiadomienie o dokonanych zmianach uważa się za doręczone po upływie 14 dni od daty wysłania na ostatni podany przez Abonenta adres do korespondencji – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 29 stycznia 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 692/09) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 1906, 8. Pisemne zawiadomienie o dokonanych zmianach wraz z podaniem dnia ich wejścia w życie uważa się za doręczone po upływie 14 dni od daty wysłania na ostatni podany przez Klienta adres do korespondencji – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 24 lutego 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 787/09) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 1954, 9. Korespondencję uważa się za dostarczoną po upływie 14 dni od daty wysłania – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 17 czerwca 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 1486/09) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 2042, 10. Bank nie ponosi odpowiedzialności za następstwa wynikłe z uzyskania przez osobę postronną informacji o stanie środków na rachunku poprzez system SMS Banking – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 15 lutego 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 741/09 do XVII AmC 747/09) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 1937, (postanowienie o identycznej treści zostało również uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 6 września 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 1664/09) i wpisane do ww. rejestru pod pozycją 2113), 11. Bank nie ponosi odpowiedzialności za następstwa wynikłe z uzyskania przez osoby postronne informacji dostępnych za pośrednictwem usługi bankowej „BANKOFON- informacja” – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 19 maja 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 609/10) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 2094, 12. Oświadczam, że zapoznałem się i wynegocjowałem treść niniejszej umowy – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 20 lipca 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 9/06) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 881, 13. Bank może wypowiedzieć Umowę (…) gdy Posiadacz (…) popełnił (…) czyn prowadzący do utraty zaufania Banku do Posiadacza – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 14 października 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 1498/09) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 2272, 14. Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, a w szczególności… – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 10 grudnia 2009 r. (sygn. akt XVII AmC 1582/09) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych 10 prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 1928, 15. Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, a w szczególności (…) – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 29 listopada 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 1457/09) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 2152, 16. Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, a w szczególności… – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 14 października 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 1497/09) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 2268, 17. Bank może wypowiedzieć umowę z ważnych przyczyn, w szczególności (…) – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2011 r. (sygn. XVII AmC 757/10) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 2554. Prezes UOKiK ustalił, iż wzorce umowne przekazane przez Bank w zakresie rachunku bankowego zawierające zakwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia stosowane były od czerwca 2010 r. Prezes Urzędu ustalił ponadto, iż Bank z dniem 1 lipca 2011 r. wycofał ze wszystkich stosowanych w obrocie konsumenckim wzorców umownych postanowienia o treści: • Wszelkie sprawy sporne wynikłe z niniejszej Umowy rozstrzyga Sąd Powszechny właściwy dla siedziby Banku , • Wszelkie pisma kierowane przez Bank do posiadacza rachunku na ostatni wskazany przez niego adres do korespondencji – uważa się za doręczone , • Korespondencja wysłana na adres wskazany uważana jest za doręczoną po upływie 14 dni od daty wysłania , • Bank nie ponosi odpowiedzialności za następstwa wynikłe z telefonicznego uzyskiwania przez osobę postronną informacji o stanie środków i wysokości odsetek na rachunkach , • Postanowienia i zapisy niniejszej Umowy są wynikiem uzgodnień stron, a dla klienta są zrozumiałe i jednoznaczne . Ustalenia Prezesa Urzędu wskazują również, iż Bank z dniem 1 stycznia 2011 r. zmienił treść postanowienia: Bank zastrzega sobie prawo zmiany postanowień niniejszego Regulaminu, a z dniem 1 lipca 2011 r. postanowienia: Bank zastrzega sobie prawo zmiany postanowień Regulaminu poprzez nadanie im treści: Regulamin może być zmieniony z ważnych przyczyn: zmian w przepisach prawa mających wpływ na czynności bankowe związane z umową < w części wzorców umownych: związane z umową rachunku> lub zmiany w produktach mające na celu ulepszenie usług lub ekonomikę czynności bankowych. Prezes UOKiK ustalił również, iż z dniem 1 lipca 2011 r. Bank zmienił treść postanowienia: Stronom przysługuje prawo rozwiązania umowy (…) w przypadku (…) dopuszczenia się czynu, który prowadzi do utraty zaufania Banku na klauzulę w brzmieniu: Bank może dokonać wypowiedzenia umowy w przypadku: 8) w przypadku rażącego naruszenia warunków umowy lub Regulaminu przez Posiadacza rachunku. Ponadto, poczynione przez Prezesa UOKiK ustalenia wskazują na zastąpienie przez Bank z dniem 1 lipca 2011 r. postanowienia o treści: Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, a w szczególności (…) klauzulą w brzmieniu: Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, tj.: 1) podania przez Posiadacza rachunku nieprawdziwych informacji przy zawieraniu umowy, 2) rażącego naruszenia przez Posiadacza rachunku warunków Umowy lub regulaminu, 3) gdy w ciągu roku kalendarzowego brak jest obrotów 11 na rachunku poza okresowym dopisywaniem odsetek, stan środków pieniężnych przechowywanych na rachunku utrzymuje się poniżej minimalnej kwoty określonej w § 7, 4) wejścia w życie przepisów powszechnie obowiązujących uniemożliwiających dalsze prowadzenie rachunku. Prezes Urzędu ustalił również, iż Bank od dnia 1 lipca 2011 r. we wszystkich stosowanych w obrocie konsumenckim wzorcach umownych zawarł postanowienia dotyczące wysokości oprocentowania, przesłanki dopuszczalności jego zmian, jak również przesłanki i tryb zmiany wysokości prowizji i opłat za czynności związane z wykonywaniem umowy. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje Naruszenie interesu publicznoprawnego Podstawą zastosowania przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie stwierdzenie przez Prezesa UOKiK, iż w wyniku stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów zagrożony został interes publicznoprawny. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ustawa ta określa warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Przepis ten przesądza o przynależności niniejszej ustawy do dziedziny prawa publicznego, jak również o wyłączeniu możliwości podejmowania przez Prezesa Urzędu działań w celu ochrony interesów indywidualnych czy grupowych. W toku postępowania i przy wydawaniu decyzji Prezes Urzędu jest zatem rzecznikiem interesu publicznego. Rola ta wynika nie tylko z celu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, lecz również z jednej z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, określonej w art. 7 k.p.a. Wobec powyższego, wykazanie wystąpienia zagrożenia interesu publicznoprawnego w danej sprawie stanowi podstawową przesłankę warunkującą możliwość jej rozstrzygania w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W ocenie Prezesa Urzędu, niniejsza sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami Banku Spółdzielczego Rzemiosła w Radomiu. Należy przy tym zauważyć, że interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy, naruszenie zbiorowego interesu konsumentów stanowi jednocześnie naruszenie interesu publicznoprawnego. Wobec powyższego uzasadnione było podjęcie przez Prezesa Urzędu w niniejszej sprawie działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Naruszenie zakazu z art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Ust. 2 tego artykułu definiuje tę praktykę jako godzące w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne działanie przedsiębiorcy. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami, polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Ustawodawca w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów podał przykładowe zachowania przedsiębiorców, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów. Pierwszą z trzech pozycji otwartego katalogu zakazanych praktyk stanowi stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego. W świetle powyższego, dane zachowanie może zostać uznane za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, gdy spełnione są równocześnie trzy przesłanki wyinterpretowane z art. 24 ust. 1 i 2 ww. ustawy: 12 1. kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy, 2. zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności, 3. praktyka godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Ad 1. Strona postępowania (przedsiębiorca) Zakaz naruszenia zbiorowych interesów konsumentów odnosi się do przedsiębiorców. Art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legalną definicję przedsiębiorcy, zgodnie z którą pod tym pojęciem rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tj. Dz. U. 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.), a także: (a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, (b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu, (c) osobę fizyczną, która posiada kontrolę, w rozumieniu pkt 4, nad co najmniej jednym przedsiębiorcą, choćby nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli podejmuje dalsze działania podlegające kontroli koncentracji, o której mowa w art. 13, (d) związek przedsiębiorców w rozumieniu pkt 2 – na potrzeby przepisów dotyczących praktyk ograniczających konkurencję oraz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Podmiot będący stroną niniejszego postępowania posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu powołanego powyżej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, gdyż jest spółdzielnią wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego, prowadzącą działalność gospodarczą we własnym imieniu. Tym samym oznacza to, iż zachowanie Banku Spółdzielczego Rzemiosła w Radomiu podlega kontroli dokonywanej na podstawie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad 2. Bezprawność działań Banku Spółdzielczego Rzemiosła w Radomiu Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy ustalenie, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa (por. J. Szwaja (red.): Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Komentarz, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s. 117-118). Prezes Urzędu oceniając zachowanie Banku Spółdzielczego Rzemiosła w Radomiu pod kątem ewentualnego naruszenia przepisów zakazujących stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, musi stosować inne akty prawa powszechnie obowiązującego i na ich podstawie stwierdzić, czy działanie przedsiębiorcy było bezprawne. Zgodnie z art. 87 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego. W odniesieniu do praktyk opisanych w punktach I.2. i I.3. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu zastosował przepisy ustawy Prawo bankowe. Przepis art. 52 ust. 2 tej ustawy enumeratywnie wskazuje elementy, jakie powinna zawierać umowa rachunku bankowego. W związku z powyższym, przedmiotem rozstrzygnięcia Prezesa Urzędu było wykazanie, iż Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu nie dostosował w całości wzorców umownych do przepisów ustawy Prawo bankowe. W przypadku praktyki opisanej w punkcie I.1. sentencji decyzji bezprawność działań przedsiębiorcy wynika bezpośrednio z naruszenia przepisu art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jak wskazał SOKiK w wyroku z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), w oparciu art. 24 ust. 2 można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru 13 postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści już wpisanej do rejestru niedozwolonych postanowień umownych stanowi wystarczającą przesłankę do uznania bezprawności działania tego przedsiębiorcy. Należy bowiem podnieść, iż stosowanie postanowienia, które po uznaniu go przez SOKiK za niedozwolone zostało wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, jest prawnie zakazane. Prawomocny wyrok SOKiK wydany po przeprowadzeniu kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy, wskazujący treść postanowień wzorca umowy uznanych za niedozwolone i zakazujący ich wykorzystywania ma od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru niedozwolonych klauzul umownych skutek wobec osób trzecich (art. 479 43 k.p.c.). Przepis tego artykułu rozszerza zatem prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Artykuł ten dotyczy rozszerzonej prawomocności materialnoprawnej w znaczeniu podmiotowym. Chodzi o grupę przypadków takiej prawomocności, w których wyrok z powodu szczególnego charakteru przedmiotu procesu ma powagę rzeczy osądzonej dla wszystkich i przeciwko wszystkim. Przepis bowiem wyraźnie stanowi, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, wywołuje więc skutek erga omnes 1 . Przepis art. 479 43 k.p.c. stanowiąc, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, nie ogranicza w żaden sposób kategorii tych podmiotów. Lege non distinguente , wyrok ma skutek wobec wszystkich, tzn. zarówno wobec przedsiębiorcy, który klauzulę wprowadził do swoich wzorców umów, jak i do każdego innego przedsiębiorcy, posługującego się taką klauzulą w stosowanych przez siebie wzorcach umów. Należy zatem przyjąć, że wyrok SOKiK od chwili wpisania klauzuli do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK wywiera skutek względem wszystkich uczestników obrotu, co oznacza, że żaden z podmiotów uczestniczących w obrocie prawnym nie może posługiwać się przedmiotowym postanowieniem. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) jednoznacznie wskazał, iż stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Tym samym SN przesądził, iż stosowanie klauzuli tożsamej z klauzulą wpisaną do rejestru niedozwolonych klauzul umownych, przez innego przedsiębiorcę, który nie był stroną lub uczestnikiem postępowania zakończonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Należy przy tym podkreślić, iż dla uznania, że klauzula wpisana do rejestru i klauzula z nią porównywana są tożsame nie jest konieczna dokładna literalna identyczność tych postanowień. Rozbieżność użytych wyrażeń, zmiana szyku zdania czy zastosowanie synonimów nie eliminuje abuzywnego charakteru ocenianego postanowienia. By zaistniała możliwość uznania dwóch postanowień za tożsame wystarczy, by hipoteza zapisu kwestionowanego w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów mieściła się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru. Nie jest konieczna literalna zgodność porównywalnych klauzul. Głównym czynnikiem przesądzającym powinien być, zdaniem Sądu, zamiar, cel jakiemu ma służyć kwestionowana klauzula. Jeśli jest on zgodny z celem utworzenia klauzuli uznanej za niedozwoloną, można uznać, iż obie są tożsame (wyrok SOKiK z dnia 25 maja 2005 r. sygn. akt XVII AmA 46/04). Stanowisko to znalazło również potwierdzenie w uchwale SN z dnia 13 lipca 2006 r., sygn. akt III SZP 3/06, w której Sąd ten argumentował, iż stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywołuje takie same skutki, godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru . 1 H. Ciepła, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. T. II, wydanie 3, s. 249. 14 Odnosząc powyższe uwagi do przedmiotowej sprawy należy zauważyć, co następuje: Ad I.1.a. sentencji decyzji Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu w § 11 wzorca umownego zatytułowanego Umowa o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Oddział/Filia … rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego ROR w złotych , w § 19 wzorca umownego zatytułowanego Umowa o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Oddział/Filia … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych stosował postanowienie o treści: Wszelkie sprawy sporne wynikłe z niniejszej Umowy rozstrzyga Sąd Powszechny właściwy dla siedziby Banku. W opinii Prezesa UOKiK, treść wskazanego powyżej postanowienia, jest tożsama z treścią postanowienia, uznanego za niedozwolone wyrokiem SOKiK z dnia 12 stycznia 2005 r., w sprawie o sygn. XVII AmC 13/04, wpisanego do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 397, o treści: Wszelkie spory rozstrzygać będzie Sąd dla M. Katowic . W przywołanym wyroku SOKiK stwierdził, iż narzucanie sądu siedziby pozwanego jako sądu wyłącznie właściwego jest klauzulą abuzywną w świetle art. 358 3 pkt 23 k.c. W przypadku, kiedy przedsiębiorca będzie dochodzić roszczeń powstałych z rozliczeń z umowy, kierując sprawę do sądu właściwego ze względu na miejsce siedziby przełamie właściwość ogólną sądu miejsca zamieszkania konsumenta wynikającą z art. 27 § 1 k.p.c., co zdaniem Sądu, powodować może uciążliwość dla konsumenta, co z kolei stanowi istotę klauzuli abuzywnej określonej w art. 358 3 pkt 23 k.c. Mając na uwadze treść zakwestionowanej klauzuli oraz klauzuli przywołanej powyżej, a wpisanej do rejestru niedozwolonych klauzul umownych należy wskazać, że przedmiotowa klauzula jest tożsama co do skutku i celu z klauzulą wpisaną do niniejszego rejestru. Istotą tych klauzul jest bowiem arbitralne narzucenie sądu siedziby przedsiębiorcy jako wyłącznie właściwego. Wskazać dodatkowo należy, iż tak sformułowane postanowienie wyklucza wytoczenie powództwa według przepisów o właściwości przemiennej. Z dniem usunięcia ze wszystkich stosowanych w obrocie konsumenckim wzorców umownych zakwestionowanego przez Prezesa Urzędu postanowienia, tj. z dniem 1 lipca 2011 r. Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu zaniechał stosowania ww. praktyki. Ad I.1.b i c. sentencji decyzji Bank w § 69 wzorca umownego zatytułowanego Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych ROR w Banku Spółdzielczym Rzemiosła w Radomiu stosował postanowienie o treści: Bank zastrzega sobie prawo zmiany postanowień niniejszego Regulaminu, a w § 57 wzorca umownego zatytułowanego Regulamin otwierania i prowadzenia przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu rachunków płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych dla osób fizycznych i w § 41 wzorca umownego zatytułowanego Regulamin rachunków płatnych na każde żądanie w złotych potwierdzonych książeczką oszczędnościową stosował postanowienie o treści: Bank zastrzega sobie prawo zmiany postanowień Regulaminu. Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowień jest tożsama z treścią postanowienia, uznanego za niedozwolone wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2003 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 33/02, wpisanego do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 93: Bank zastrzega sobie prawo zmiany niniejszego regulaminu. 15 Sąd stwierdził w wyroku, iż takie postanowienie wprowadza dla pozwanego prawo dokonywania zmian regulaminu bez wskazania ważnych przyczyn, co narusza w sposób jednoznaczny dyspozycję zakazu zawartą w normie art. 385 3 pkt 10 k.c., która stanowi, że niedozwolonym postanowieniem umowy jest takie, które uprawnia kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez podania ważnej przyczyny wskazanej w umowie. Zdaniem Prezesa Urzędu treść kwestionowanego postanowienia i treść klauzuli wpisanej do rejestru są tożsame. Prawie identyczne brzmienie tych postanowień, jak również ich identyczny skutek polegający na naruszeniu art. 385 3 pkt 10 k.c. poprzez niepodawanie ważnych przyczyn stanowiących podstawę do jednostronnej zmiany umowy wskazują na tożsamość porównywanych klauzul. Bank zmienił treść zakwestionowanych postanowień poprzez wprowadzenie postanowienia o treści: Regulamin może być zmieniony z ważnych przyczyn: zmian w przepisach prawa mających wpływ na czynności bankowe związane z umową < w części wzorców umownych: związane z umową rachunku> lub zmiany w produktach mające na celu ulepszenie usług lub ekonomikę czynności bankowych. Podkreślić należy, iż ocena nowego postanowienia stosowanego przez Bank dokonywana była wyłącznie przez pryzmat tożsamości z postanowieniem wpisanym do rejestru pod pozycją 93. Pierwsze ze wskazanych powyżej postanowień zostało zmodyfikowane z dniem 1 stycznia 2011 r., a drugie z dniem 1 lipca 2011 r. Z uwagi na fakt, iż postanowienia te dotyczą tego samego naruszenia jako datę zaniechania należy uznać 1 lipca 2011 r., czyli datę usunięcia ze wszystkich wzorców umownych stosowanych przez Bank w obrocie konsumenckim postanowienia niewskazującego ważnych przyczyn zmiany regulaminu. Ad I.1.d. Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu w § 70 wzorca umownego zatytułowanego Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych ROR w Banku Spółdzielczym Rzemiosła w Radomiu oraz w § 58 wzorca umownego zatytułowanego Regulamin otwierania i prowadzenia przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu rachunków płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych dla osób fizycznych stosował postanowienie o treści: Wszelkie pisma kierowane przez Bank do posiadacza rachunku na ostatni wskazany przez niego adres do korespondencji – uważa się za doręczone. Treść ww. postanowienia, w ocenie Prezesa Urzędu, jest tożsama z treścią postanowień: Pismo wysłane do Kredytobiorcy na ostatni znany Bankowi adres korespondencyjny uważa się za doręczone – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 2 listopada 2009 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 1287/09, wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 1826, Wszelkie pisma kierowane przez Bank do posiadacza rachunku według ostatnich danych i na ostatni wskazany przez niego adres uważa się za skutecznie doręczone – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 10 lutego 2011 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 730/10, wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 2360, Wszelkie pisma kierowane do Posiadacza rachunku na ostatni, wskazany przez niego adres uważa się za doręczone – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 9 czerwca 2011 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 710/10, wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 2492. Tożsamość postanowienia stosowanego przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu z zacytowanymi powyżej postanowieniami wpisanymi do rejestru niedozwolonych klauzul umownych można stwierdzić poprzez literalne porównanie ich treści. Wskazać należy na dwa identyczne elementy charakterystyczne dla każdej z ww. klauzul. Po pierwsze, każda z nich dotyczy wysyłania korespondencji przez przedsiębiorcę na ostatni wskazany przez konsumenta i znany przedsiębiorcy adres ( Wszelkie pisma kierowane przez Bank do posiadacza rachunku na ostatni wskazany przez niego adres do korespondencji (…), Pismo wysłane do Kredytobiorcy na ostatni znany Bankowi adres korespondencyjny (…), Wszelkie pisma kierowane przez Bank do posiadacza rachunku według 16 ostatnich danych i na ostatni wskazany przez niego adres (…), Wszelkie pisma kierowane do Posiadacza rachunku na ostatni, wskazany przez niego adres (…) ). Drugi element dotyczy automatycznego uznania tak wysłanej do konsumenta korespondencji za doręczoną ( Wszelkie pisma kierowane przez Bank (…) uważa się za doręczone, Pismo wysłane (…) uważa się za doręczone, Wszelkie pisma kierowane przez Bank (…) uważa się za skutecznie doręczone, Wszelkie pisma kierowane do Posiadacza (…) uważa się za doręczone ). Tak sformułowane postanowienia przyznają przedsiębiorcy uprawnienie do jednostronnej interpretacji umowy poprzez uznanie wysłanej korespondencji za doręczoną. Wobec powyższego, należy uznać, iż klauzula wykorzystywana w obrocie konsumenckim przez Bank jest tożsama literalnie, a tym samym pozostaje zbieżna co do skutku i celu z postanowieniami wpisanymi do rejestru niedozwolonych klauzul umownych. Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu z dniem 1 lipca 2011 r. usunął ze wszystkich stosowanych w obrocie konsumenckim wzorców umownych zakwestionowane postanowienie i tym samym zaniechał stosowania zarzucanej mu praktyki. Ad. I.1.e. Bank w § 5 ust. 2 wzorca umownego zatytułowanego: Umowa o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Oddział/Filia … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych i w § 5 ust. 2 wzorca umownego zatytułowanego: Umowa o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Odział/Filia w … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w złotych potwierdzonych książeczką oszczędnościową stosował postanowienie o treści: Korespondencja wysłana na adres wskazany uważana jest za doręczoną po upływie 14 dni od daty wysłania. W opinii Prezesa UOKiK, treść wskazanego powyżej postanowienia, jest tożsama z treścią postanowień: Korespondencję uważa się za doręczoną po upływie 7 dni od daty wysłania na ostatni podany przez kredytobiorcę adres do korespondencji – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 18 listopada 2009 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 351/09, wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 1861, Pisemne zawiadomienie o dokonanych zmianach uważa się za doręczone po upływie 14 dni od daty wysłania na ostatni podany przez Abonenta adres do korespondencji – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 29 stycznia 2010 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 692/09, wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 1906, Korespondencję uważa się za dostarczoną po upływie 14 dni od daty wysłania – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 17 czerwca 2010 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 1486/09, wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 2042, Pisemne zawiadomienie o dokonanych zmianach wraz z podaniem dnia ich wejścia w życie uważa się za doręczone po upływie 14 dni od daty wysłania na ostatni podany przez Klienta adres do korespondencji – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 24 lutego 2010 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 787/09, wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 1954. W uzasadnieniu do ostatniego z przywołanych wyroków, Sąd wskazał, iż tak sformułowane postanowienie daje pozwanemu uprawnienie do jednostronnej oceny doręczenia korespondencji konsumentom. Nie jest zgodne z art. 61 § 1 k.c., w myśl którego oświadczenie woli które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Ocena prawidłowości oświadczeń woli złożonych w powyższy sposób stanowi wyłącznie uprawnienie sądu, tutaj takie uprawnienie nadaje sobie pozwany, co jest rażąco sprzeczne z obowiązującymi przepisami i nieuczciwe w stosunku do konsumentów, gdyż bazuje na ich niskiej znajomości przepisów prawa. Jak wskazał Sąd, zakwestionowana klauzula może ponadto 17 spowodować, że konsument nawet czasowo nieobecny pod wskazanym adresem, może nie mieć świadomości treści adresowanej do niego korespondencji. Kwestionowana klauzula jako wprowadzająca w błąd co do przysługujących konsumentom uprawnień, wywołująca jego błędne przekonanie, wykorzystująca niewiedzę, narusza dobre obyczaje i w sposób sprzeczny z nimi kształtuje prawa i obowiązki konsumentów. Godzi również w równowagę kontraktową, powodując przewagę po stronie pozwanego, czym rażąco narusza interesy konsumentów. Postanowienie kwestionowane przez Prezesa Urzędu w niniejszym postępowaniu należy uznać za tożsame z klauzulami wpisanymi do rejestru co do skutku i celu tj. w zakresie jednostronnej oceny przez Bank skuteczności składanych oświadczeń woli i godzenia w równowagę kontraktową. Przedmiotowe postanowienie, podobnie jak postanowienia wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych, przewiduje jednostronną ocenę doręczenia korespondencji konsumentom, co zostało przez Sąd uznane za rażąco naruszające interesy konsumentów. Te okoliczności pozwalają na przyjęcie, że klauzula kwestionowana i wpisane do rejestru są tożsame. Dzień 1 lipca 2011 r., w którym Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu usunął kwestionowane postanowienie ze wszystkich znajdujących się w obrocie konsumenckim wzorców umów należy uznać za datę zaniechania stosowania zarzucanej praktyki. Ad I.1.f. Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu we wzorcach umownych zatytułowanych: Dyspozycja telefonicznych usług na hasło oraz Dyspozycja telefonicznych usług przez Bankofon stosował postanowienie o treści: Bank nie ponosi odpowiedzialności za następstwa wynikłe z telefonicznego uzyskiwania przez osobę postronną informacji o stanie środków i wysokości odsetek na rachunkach. Zdaniem Prezesa UOKiK, treść wskazanego powyżej postanowienia, jest tożsama z treścią postanowień: Bank nie ponosi odpowiedzialności za następstwa wynikłe z uzyskania przez osoby postronne informacji dostępnych za pośrednictwem usługi bankowej "BANKOFON-informacja – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 19 maja 2010 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 609/10, wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 2094, Bank nie ponosi odpowiedzialności za następstwa wynikłe z uzyskania przez osobę postronną informacji o stanie środków na rachunku poprzez system SMS Banking – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 15 lutego 2010 r., w sprawie o sygn. XVII AmC 741/09 do XVII AmC 747/09, wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 1937 (postanowienie o identycznej treści zostało również uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 6 września 2010 r., w sprawie o sygn. XVII AmC 1664/09, wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 2113). Bank w uzasadnieniu do wyroku z dnia 25 lutego 2010 r. w sprawie o sygn. akt XVII AmC 741/09 do XVII AmC 747/09 odniósł się do treści postanowienia: Bank nie ponosi odpowiedzialności za następstwa wynikłe z uzyskiwania przez osobę postronną informacji o stanie środków na rachunku poprzez system SMS Banking. Sąd wskazał, iż w treści wzorca umownego, w którym wpisane zostało zacytowane postanowienie, pozwany zastrzegł, iż informacje przekazywane są w sposób zapewniający zachowanie poufności. Nie określono jednak jakie działania pozwany będzie podejmować w celu realizacji obowiązku przekazywania SMS-em informacji z zachowaniem poufności. Zatem treść ww. obowiązku pozwanego została określona niejasno i nieprecyzyjnie. Równocześnie stosując zakwestionowane postanowienie pozwany wyłączył swoją odpowiedzialność za skutki wynikłe z uzyskania przez osoby postronne informacji o stanie środków na rachunkach poprzez system SMS Banking. Wyłączenie odpowiedzialności pozwanego było całkowite. Wobec powyższego, w opinii Sądu, pozwany z jednej strony zapewnił klienta, że będzie czuwał nad zachowaniem poufności informacji przekazywanych w ramach systemu SMS Banking, a z drugiej strony wyłączył całkowicie swoją odpowiedzialność za skutki uzyskania takich informacji przez osoby postronne w ramach 18 realizowanej usługi SMS Banking. Wprowadzenie zatem takich regulacji uzasadnia wniosek, że pozwany celowo tak ustalił treść tych postanowień, aby stworzyć pozory zapewnienia ochrony informacji klientów przekazywanych w ramach SMS Banking, a faktycznie zupełnie wyłączył swoją odpowiedzialność w tym zakresie. Zakwestionowane postanowienie jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumentów. W opinii Prezesa Urzędu, treść zakwestionowanego w niniejszym postępowaniu postanowienia, pomimo odmienności użytych sformułowań, jest tożsama co do skutku i celu z postanowieniami wpisanymi do rejestru niedozwolonych klauzul umownych. Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu we wzorcu umownym zatytułowanym: Dyspozycja telefonicznych usług na hasło zobowiązuje się do zabezpieczenia hasła przed dostępem osób nieupoważnionych, tym samym zapewniając zachowanie poufności, podobnie jak ma to miejsce w przypadku postanowienia wpisanego do rejestru niedozwolonych klauzul umownych. Jednocześnie Bank wyłącza zupełnie swoją odpowiedzialność poprzez wpisanie do ww. wzorca umownego zakwestionowanego przez Prezesa Urzędu w niniejszym postępowaniu postanowienia o treści: Bank nie ponosi odpowiedzialności za następstwa wynikłe z telefonicznego uzyskiwania przez osobę postronną informacji o stanie środków i wysokości odsetek na rachunkach. Zatem cel i skutek porównywanych postanowień pozostaje zbieżny – konsument z jednej strony zapewniany jest o bezpieczeństwie telefonicznej usługi na hasło/usługi SMS Banking, a z drugiej strony Bank w przypadku uzyskania przez osobę postronną informacji o stanie środków na rachunku z użyciem tej usługi wyłącza swoją odpowiedzialność całkowicie bez względu na okoliczności w jakich osoba trzecia takie informacje pozyskała. Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu z dniem 1 lipca 2011 r. zaniechał stosowania zarzucanej mu praktyki poprzez wykreślenie z treści wzorca umownego zatytułowanego: Dyspozycja telefonicznych usług na hasło zakwestionowanego przez Prezesa Urzędu postanowienia. Wzorzec umowny zatytułowany: Dyspozycja telefonicznych usług przez Bankofon, w którym również wpisane było przedmiotowe postanowienie został wycofany z obrotu konsumenckiego z uwagi na fakt, iż Bank zrezygnował ze świadczenia tej usługi. Ad I.1.g. Bank w § 3 ust. 2 wzorca umownego zatytułowanego: Umowa o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Oddział/Filia … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych oraz w § 3 ust. 2 wzorca umownego zatytułowanego: Umowa o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Odział/Filia w … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w złotych potwierdzonych książeczką oszczędnościową stosował postanowienie o treści: Postanowienia i zapisy niniejszej Umowy są wynikiem uzgodnień stron, a dla klienta są zrozumiałe i jednoznaczne. Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowienia jest tożsama z treścią postanowienia, uznanego za niedozwolone wyrokiem z dnia 20 lipca 2006 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 9/06, wpisanego do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 881: Oświadczam, że zapoznałem się i wynegocjowałem treść niniejszej umowy . W przywołanym wyroku Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał, iż przedmiotowe postanowienie narusza art. 385 1 § 1 k.c. jako, że nieprawdziwe jest oświadczenie jakiego podpisanie wymusza pozwany przedsiębiorca na konsumentach, stwierdzając, że wynegocjowali oni treść umowy, a więc nie zawiera on nieuzgodnionych indywidualnie postanowień. Sąd wskazał, iż poprzez kwestionowane postanowienie przedsiębiorca, jako autor wzorca przedstawionego konsumentowi do podpisu, stara się przerzucić na tego ostatniego ciężar dowodu, iż dany wzorzec został uzgodniony indywidualnie, a zatem nie podlega dyspozycji art. 385 1 § 1 k.c. Takie ukształtowanie przedmiotowego postanowienia należy uznać za sprzeczne z dobrymi obyczajami, rażąco naruszające interesy konsumentów. 19 Argumenty, na które powołał się SOKiK w ww. orzeczeniu należy bezpośrednio odnieść do postanowienia kwestionowanego w niniejszej sprawie. Analiza porównawcza postanowienia stosowanego przez Bank i wskazanego postanowienia wpisanego do rejestru pozwala stwierdzić, że postanowienia te w ten sam sposób kształtują stosunki między stronami umowy wymuszając na konsumentach stwierdzenie, że wynegocjowali oni treść umowy. W związku z tym analiza porównawcza wskazuje na tożsamość treści zestawionych klauzul, której nie naruszają odmienności wynikające z użytych zwrotów i wyrazów. Dzień 1 lipca 2011 r., czyli dzień w którym Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu zaprzestał stosowania ww. postanowienia we wzorach umownych wykorzystywanych w obrocie konsumenckim, należy uznać za datę zaniechania stosowania zarzucanej praktyki. Ad I.1.h. Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu w § 15 pkt f) wzorca umownego zatytułowanego: Umowa o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Oddział/Filia … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych , jak również w § 12 pkt f) wzorca umownego zatytułowanego: Umowa o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Odział/Filia w … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w złotych potwierdzonych książeczką oszczędnościową stosował postanowienie o treści: Stronom przysługuje prawo rozwiązania umowy (…) w przypadku (…) względnie dopuszczenia się czynu, który prowadzi do utraty zaufania Banku. Zdaniem Prezesa UOKiK, treść wskazanego powyżej postanowienia, jest tożsama z treścią postanowienia: Bank może wypowiedzieć Umowę (…) gdy Posiadacz (…) popełnił (…) czyn prowadzący do utraty zaufania Banku do Posiadacza – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 14 października 2010 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 1498/09, wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 2272. Sąd w uzasadnieniu do ww. wyroku wskazał, iż pozwany użył pojęcia „ważne powody” jako kryterium uprawniające go do wypowiedzenia umowy i podał przykładowo okoliczności stanowiące ważne powody do wypowiedzenia umowy. Ten „ważny powód” uprawniający go do wypowiedzenia umowy powód określił następująco: gdy posiadacz popełnił czyn prowadzący do utraty zaufania Banku do Posiadacza. W ocenie Sądu pozwany określił swoje prawo do wypowiedzenia umowy w sposób nieprecyzyjny, niedokładny i umożliwiający tylko jemu dokonanie oceny, czy zachodzi powód do wypowiedzenia umowy. Sąd przyjął za słuszne stanowisko powoda zaprezentowane w uzasadnieniu pozwu, zgodnie z którym zakwestionowane postanowienie przyznaje bankowi uprawnienie do dokonania wiążącej interpretacji umowy (art. 385 9 pkt 9 k.c.) i dlatego postanowienie to zostało uznane za niedozwolone. Postanowienie zakwestionowane przez Prezesa Urzędu w niniejszym postępowaniu jest tożsame co do skutku i celu z postanowieniem wpisanym do rejestru niedozwolonych klauzul umownych. Obie z porównywanych klauzul, które są zbieżne także literalnie, przyznają przedsiębiorcy uprawnienie do dokonania wiążącej interpretacji umowy poprzez fakt, iż to sam przedsiębiorca decyduje jakie zachowanie konsumenta zostanie uznane za prowadzące do utraty zaufania Banku. Tak sformułowana przesłanka rozwiązania (wypowiedzenia) umowy jest nieprecyzyjna i trudna do zweryfikowania. Konsument nie wie jakiego rodzaju zachowania po jego stronie mogą spowodować uratę zaufania Banku, a tym samym skutkować rozwiązaniem umowy. Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu zaniechał stosowania zarzucanej mu praktyki z dniem 1 lipca 2011 r. poprzez zastąpienie kwestionowanego postanowienia klauzulą o treści: Bank może dokonać wypowiedzenia umowy w przypadku: 8) w przypadku rażącego naruszenia warunków umowy lub Regulaminu przez posiadacza rachunku. 20 Ad I.1.i. Bank w § 50 wzorca umownego zatytułowanego: Regulamin otwierania i prowadzenia przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu rachunków płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych dla osób fizycznych stosował postanowienie o treści: Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, a w szczególności (…) . W opinii Prezesa UOKiK, treść wskazanego powyżej postanowienia, jest tożsama z treścią postanowień: Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, a w szczególności… – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 10 grudnia 2009 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 1582/09, wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 1928, Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, a w szczególności (…) – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 29 listopada 2010 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 1457/09, wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 2152, (…) Bank może wypowiedzieć umowę z ważnych przyczyn, w szczególności (…) – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2011 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 757/10, wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 2554, Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, a w szczególności… – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 14 października 2010 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 1497/09, wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 2268. Sąd w uzasadnieniu do ostatniego ze wskazanych wyroków wskazał, iż w zakwestionowanym postanowieniu bank określając sytuacje, w których ma prawo do wypowiedzenia umowy, określił te sytuacje jako „ważne powody” i wymienił konkretne okoliczności, które przyjął za te „ważne powody” dające mu prawo do wypowiedzenia umowy, ale w sposób przykładowy. Określając „ważne powody” pozwany użył bowiem określenia „w szczególności”, co oznacza, że wskazane okoliczności jako ważne powody dające mu prawo do wypowiedzenia umowy zostały podane jako jedynie przykłady „ważnych powodów”. Wymienione okoliczności nie stanowią zatem katalogu zamkniętego w odniesieniu do okoliczności dających prawo bankowi do wypowiedzenia umowy. Powołana ocena postanowienia uzasadnia wniosek, że bank może wypowiedzieć umowę, gdy zaistnieją również inne okoliczności niż wymienione w tym postanowieniu, a ocena zaistnienia tej okoliczności będzie należała wyłącznie do banku i może nie być powołana w zakwestionowanym postanowieniu. W opinii Sądu, powód zasadnie zakwestionował treść tego postanowienia z tych powodów, że bank przyznał tylko sobie uprawnienie do dokonywania wiążącej interpretacji umowy, czyli prawo banku do wypowiedzenia umowy w sytuacji, gdy regulacja tej kwestii zawiera pojęcia niejasne, nieprecyzyjne. Dotyczy to użytego w tym postanowieniu pojęcia „ważnych powód” przy równoczesnym określeniu tylko przykładowo okoliczności stanowiących te ważne powody. W opinii Prezesa Urzędu, treść postanowienia stosowanego przez Bank jest tożsama co do skutku i celu z zacytowanymi postanowieniami wpisanymi do rejestru niedozwolonych klauzul umownych. Postanowienie stosowane przez Bank, tak samo jak postanowienia wpisane do rejestru, wprowadza otwarty katalog przesłanek stanowiących podstawę dla wypowiedzenia umowy przez Bank. Tym samym, Bank może wypowiedzieć umowę w przypadku zaistnienia innych przesłanek niż wskazane w klauzuli, a uprawnienie do oceny czy dana przesłanka może zostać uznana za „ważny powód” pozostawiona jest wyłącznie Bankowi. Bank z dniem 1 lipca 2011 r. zmodyfikował treść zakwestionowanego postanowienia we wszystkich wykorzystywanych w obrocie konsumenckim wzorcach umownych poprzez nadanie mu brzmienia: Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, tj.: 1) podania przez Posiadacza rachunku nieprawdziwych informacji przy zawieraniu umowy, 2) rażącego naruszenia przez Posiadacza rachunku warunków Umowy lub regulaminu, 3) gdy w ciągu roku kalendarzowego brak jest obrotów na rachunku poza okresowym dopisywaniem odsetek, stan środków pieniężnych przechowywanych na rachunku utrzymuje się poniżej minimalnej kwoty określonej w § 7, 4) wejścia w życie przepisów powszechnie obowiązujących uniemożliwiających dalsze prowadzenie rachunku. 21 Dzień 1 lipca 2011 r. stanowi zatem datę zaniechania stosowania przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu zarzucanej mu praktyki. Ad I.2. sentencji decyzji Zgodnie z treścią art. 52 ust. 2 pkt 5 ustawy Prawo bankowe, umowa rachunku bankowego powinna określać w szczególności, o ile strony zastrzegają oprocentowanie środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku – wysokość tego oprocentowania i przesłanki dopuszczalności jego zmiany przez bank, a także terminy wypłaty, postawienia do dyspozycji lub kapitalizacji należnych odsetek. Mając powyższe na względzie, Prezes Urzędu ustalił, iż Bank w wykorzystywanych w obrocie konsumenckim wzorcach umów zatytułowanych: Umowa o prowadzenie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu Odział/Filia w … rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie w złotych potwierdzonych książeczką oszczędnościową oraz Regulamin rachunków płatnych na każde żądanie w złotych potwierdzonych książeczką oszczędnościową nie wskazywał wszystkich określonych przez Prawo bankowe, a wskazanych powyżej informacji. Analiza wyżej wymienionych wzorców umownych pozwoliła stwierdzić, iż Bank nie wypełnia w całości dyspozycji art. 52 ust. 2 pkt 5 Prawa bankowego poprzez niewskazywanie przesłanek dopuszczalności zmiany oprocentowania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku. Konsument nie jest zatem poinformowany od czego zależne jest oprocentowanie zgromadzonych przez niego środków pieniężnych. Wobec powyższego, zachowanie Banku polegające na niewypełnieniu przez Bank w całości dyspozycji art. 52 ust. 2 pkt 5 ustawy Prawo bankowe, zdaniem Prezesa Urzędu, ma charakter bezprawny. Z dniem 1 lipca 2011 r. Bank wprowadził zamknięty katalog przesłanek wypowiedzenia umowy i tym samym Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu dostosował wykorzystywane w obrocie konsumenckim wzorce umowne do treści art. 52 ust. 2 pkt 5 ustawy Prawo bankowe. Ad I.3. sentencji decyzji Stosownie do treści art. 52 ust.2 pkt 6 ustawy Prawo bankowe, umowa rachunku bankowego powinna określać w szczególności wysokość prowizji i opłat za czynności związane z wykonywaniem umowy oraz przesłanki i tryb ich zmiany przez bank. Uwzględniając nałożony na Bank obowiązek informacyjny wynikający ze wskazanego przepisu, Prezes Urzędu stwierdził, iż we wzorcach umownych dotyczących rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych ROR, rachunków płatnych na każde żądanie w walutach wymienialnych dla osób fizycznych oraz rachunków płatnych na każde żądanie w złotych potwierdzonych książeczką oszczędnościową Bank nie wypełniał go w zakresie trybu zmiany wysokości prowizji i opłat za czynności związane z wykonywaniem umowy. Ponadto, we wzorach umownych dotyczących rachunków płatnych na każde żądanie w złotych potwierdzonych książeczką oszczędnościową Bank nie informował również o przesłankach zmiany wysokości tych opłat i prowizji. Opisane powyżej działanie Banku polegające na niewypełnieniu w pełni dyspozycji art. 52 ust. 2 pkt 6 ustawy Prawo bankowe nosi znamiona bezprawności. Z dniem 1 lipca 2011 r. Bank dostosował wykorzystywane w obrocie konsumenckim wzorce umowne do treści art. 52 ust. 2 pkt 6 ustawy Prawo bankowe i tym samym zaniechał stosowania zarzucanej mu praktyki. Ad 3. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów Dla stwierdzenia przez Prezesa Urzędu stosowania przez przedsiębiorcę praktyki określonej w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest również wykazanie, 22 iż w wyniku jej stosowania przez przedsiębiorcę naruszony lub zagrożony został zbiorowy interes konsumentów. Wskazać należy, iż ww. ustawa nie definiuje pojęcia zbiorowy interes konsumentów , a art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wskazuje jedynie, iż nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotyczący ogółu, a naruszenie tego interesu może mieć miejsce, gdy skutkami działań sprzecznych z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku – konsumentów. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów – wszystkich konsumentów będących lub mogących być klientami Banku. Należy przy tym wskazać, że zdaniem Sądu Najwyższego wystarczające powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów), wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów, za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy [ vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2008 r.; sygn. akt III SK 27/07]. Zgodnie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu – jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 ustawy – wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, nakazującą zaniechanie jej stosowania. Z kolei w świetle art. 27 ust. 1 i 2 ww. ustawy, nie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 26, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki; w przypadku takim Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Mając na uwadze, że zostały spełnione wszystkie przesłanki pozwalające uznać zachowanie przedsiębiorcy za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, jak również fakt zaprzestania ich stosowania, orzeczono jak w punkcie I sentencji decyzji. Ad II sentencji decyzji Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może w drodze decyzji nałożyć na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, w rozumieniu art. 24 ustawy, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Z powołanego wyżej przepisu wynika, że kara pieniężna ma charakter fakultatywny. Zatem o tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsiębiorcy zasadne jest nałożenie kary pieniężnej decyduje Prezes UOKiK w ramach uznania administracyjnego. Zwrócić należy uwagę, iż przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają jakichkolwiek przesłanek, od których uzależnione byłoby podjęcie decyzji o nałożeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie w art. 111 ww. ustawy te okoliczności, które Prezes Urzędu winien uwzględnić decydując o wymiarze kary pieniężnej, wymieniając w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Podkreślić należy, iż sankcja w postaci nałożenia kary może być na przedsiębiorcę nałożona niezależnie od tego, czy dopuścił się on naruszenia umyślnie, czy też nieumyślnie. 23 Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, przede wszystkim charakter naruszeń, które przypisano Bankowi Spółdzielczemu Rzemiosła w Radomiu, Prezes Urzędu uznał nałożenie kary pieniężnej za uzasadnione. Zdaniem Prezesa UOKiK, opisane w niniejszej decyzji działania podejmowane przez Bank w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej powinny były uwzględniać możliwość naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Pamiętać jednak należy, że na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego spoczywa obowiązek dochowania należytej staranności przy ocenie zgodności ich działań z obowiązującymi przepisami prawa. Okolicznością przemawiającą za zastosowaniem wobec Banku kary pieniężnej jest fakt, iż Bank jako profesjonalny uczestnik obrotu rynkowego powinien mieć świadomość, że niewypełnianie dyspozycji art. 52 ust. 2 ustawy Prawo bankowe przy umowach rachunku bankowego jest bezprawne. Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu winien zatem zdawać sobie sprawę z konieczności konstruowania wzorców umownych z uwzględnieniem przepisów ustawy Prawo bankowe. Bank określając warunki umowne stosowane w obrocie konsumenckim nie może godzić w interesy swoich kontrahentów, a zatem nie może wprowadzać regulacji niezgodnych z przepisami powszechnie obowiązującymi. Ponadto, okolicznością przemawiającą za zastosowaniem kary pieniężnej jest fakt, iż Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu jako przedsiębiorca powinien mieć świadomość, że stosowanie klauzul uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych, jest bezprawne. Bank winien zatem zdawać sobie sprawę z konieczności konstruowania wzorców umownych z uwzględnieniem przepisów art. 385 1 i nast. kodeksu cywilnego, jak również z potrzeby dostosowywania wykorzystywanych przez siebie wzorców umownych w taki sposób, by nie były tożsame z wpisami zamieszczanymi w rejestrze. Zauważyć przy tym należy, że rejestr postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone jest jawny, powszechnie dostępny, publikowany na stronie www.uokik.gov.pl. Abuzywność postanowień wpisanych do tego rejestru jest jednoznaczna, a zakaz stosowania w obrocie postanowień w nim zamieszczonych nie powinien budzić jakichkolwiek wątpliwości. Przychód osiągnięty przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu w roku poprzedzającym wydanie niniejszej decyzji w kwocie […] zł (słownie: […] złotych) ustalono na podstawie złożonego przez Bank oświadczenia opartego o rachunek zysków i strat. Maksymalna wysokość kary mogła zatem wynieść […] zł. Oszacowanie wysokości kary przebiegało dwuetapowo. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał bowiem oceny wagi stwierdzonych naruszeń i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych ustaleń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wysokość kary – dokonał gradacji ustalonej kwoty bazowej. II.1. W punkcie I.1. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, co daje podstawę do nałożenia na przedsiębiorcę kary pieniężnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Podczas ustalania wagi naruszeń stwierdzonych w punktach I.a. – I.i. sentencji decyzji Prezes Urzędu wziął pod uwagę, iż postanowienia stosowane przez Bank miały w zamiarze narzucanie sądu siedziby pozwanego jako sądu wyłącznie właściwego (punkt I.a. sentencji decyzji), przyznanie prawa dokonywania zmian regulaminu przez Bank bez wskazania ważnych przyczyn (punkt I.b. i I.c. sentencji decyzji), jednostronną ocenę doręczenia korespondencji konsumentom (punkt I.d. i I.e. sentencji decyzji), uchylenie się od odpowiedzialności przez Bank (punkt I.f. sentencji decyzji), wymuszanie na konsumentach stwierdzenia, że wynegocjowali oni treść umowy (punkt I.g. sentencji decyzji), jak również przyznanie uprawnienia do dokonania wiążącej interpretacji umowy (punkt I.h. i I.i. sentencji decyzji). Należy jednocześnie wskazać, iż z uwagi na charakter naruszenia postanowienie wskazane w punkcie I.b. sentencji decyzji w kontekście wymiaru kary oceniane jest łącznie z postanowieniem z punktu I.c. sentencji decyzji. Podobnie postanowienie określone 24 w punkcie I.d. sentencji decyzji z postanowieniem wskazanym w punkcie I.e. sentencji, a postanowienie określone w punkcie I.h. sentencji decyzji oceniane jest łącznie z postanowieniem wskazanym w punkcie I.i. sentencji decyzji. Przypisana Bankowi Spółdzielczemu Rzemiosła w Radomiu praktyka miała charakter długotrwały. Postanowienia niedozwolone, tożsame z wpisanymi do rejestru niedozwolonych klauzul umownych stosowane były przez Bank od czerwca 2010 r. do dnia 1 lipca 2011 r. Podsumowanie wagi stwierdzonego w punkcie I.1. sentencji niniejszej decyzji naruszenia pozwoliło Prezesowi Urzędu na stwierdzenie, iż waga naruszenia wynikająca ze stosowania sześciu postanowień niedozwolonych kształtuje się na poziomie […] % przychodu osiągniętego przez Bank w 2011 r. Tym samym ustalona przez Prezesa Urzędu kwota bazowa stanowiąca równowartość […] % przychodu osiągniętego przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu wynosi […] zł. Dokonując ustalenia ostatecznego wymiaru kary pieniężnej nałożonej na przedsiębiorcę za stwierdzone w punkcie I.1. sentencji niniejszej decyzji stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, dokonano również oceny zaistniałych w postępowaniu okoliczności mogących mieć wpływ na wymiar kary. Za taką okoliczność Prezes Urzędu uznał fakt, iż Bank zaniechał stosowania zarzucanej mu praktyki. Uznano to za okoliczność łagodzącą dającą podstawę do obniżenia kary o […]% , co pozwala na obniżenie wyjściowego poziomu kwoty bazowej będącej podstawą wymierzenia kary o […] %. Uwzględnienie ww. okoliczności wpłynęło na zmniejszenie uprzednio ustalonej kary o […] %. W świetle powyższego za naruszenie stwierdzone w punkcie I.1. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu nałożył na przedsiębiorcę karę pieniężną w wysokości 16 730 zł (słownie: szesnaście tysięcy siedemset trzydzieści złotych), co stanowi […]% przychodu osiągniętego w 2011 r. i […] % kary maksymalnej. II.2. W punkcie I.2. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów co daje podstawę do nałożenia na Bank kary pieniężnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przy szacowaniu wagi tego naruszenia wzięto pod uwagę, iż praktyka, której stosowanie Prezes Urzędu stwierdził w punkcie I.2. sentencji niniejszej decyzji polegała na niewypełnianiu na etapie zawierania kontraktu dyspozycji przepisu ustawy Prawo bankowe. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu wziął pod uwagę, że Bank nie wskazywał we wzorcach umownych dotyczących prowadzenia rachunku bankowego przesłanek dopuszczalności zmiany przez bank oprocentowania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku, co jest niezgodne z art. 52 ust. 2 pkt 5 ustawy Prawo bankowe. Przypisana Bankowi praktyka miała charakter długotrwały, była bowiem stosowana od czerwca 2010 r. do dnia 1 lipca 2011 r. Ocena wagi stwierdzonego naruszenia pozwoliła Prezesowi Urzędu na stwierdzenie, iż waga naruszenia wynikająca ze stosowania praktyki zakwestionowanej w punkcie I.2. sentencji niniejszej decyzji kształtuje się na poziomie […] % przychodu osiągniętego przez Bank w roku poprzedzającym wydanie niniejszej decyzji. Tym samym ustalona przez Prezesa Urzędu kwota bazowa stanowiąca równowartość […] % przychodu osiągniętego przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu wynosi […] zł. Dokonując ustalenia ostatecznego wymiaru kary pieniężnej nałożonej na Bank za stwierdzone w punkcie I.2. sentencji niniejszej decyzji stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy 25 konsumentów, dokonano również oceny zaistniałych w postępowaniu okoliczności mogących mieć wpływ na wymiar kary. Za taką okoliczność Prezes Urzędu uznał fakt, iż Bank zaniechał stosowania zarzucanej mu praktyki. Uznano to za okoliczność łagodzącą dającą podstawę do obniżenia kary o […]% , co pozwala na obniżenie wyjściowego poziomu kwoty bazowej będącej podstawą wymierzenia kary o […] %. Uwzględnienie ww. okoliczności wpłynęło na obniżenie uprzednio ustalonej kary o […] %. W świetle powyższego za naruszenie stwierdzone w punkcie I.2. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu nałożył na Bank karę pieniężną w wysokości 3 637 zł (słownie: trzy tysiące sześćset trzydzieści siedem złotych), co stanowi […] % przychodu osiągniętego w 2011 r. i […] % kary maksymalnej. II.3. W punkcie I.3 sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Bank praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów co daje podstawę do nałożenia na Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu kary pieniężnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przy szacowaniu wagi tego naruszenia wzięto pod uwagę, iż praktyka, której stosowanie Prezes Urzędu stwierdził w punkcie I.3. sentencji niniejszej decyzji polegała na niewypełnianiu na etapie zawierania kontraktu dyspozycji przepisu ustawy Prawo bankowe. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu wziął pod uwagę, że Bank nie wskazywał we wzorcach umownych dotyczących prowadzenia rachunku bankowego przesłanek i trybu zmiany wysokości prowizji i opłat za czynności związane z wykonywaniem umowy, co jest niezgodne z art. 52 ust. 2 pkt 6 ustawy Prawo bankowe. Przypisana Bankowi praktyka miała charakter długotrwały, była bowiem stosowana od czerwca 2010 r. do dnia 1 lipca 2011 r. Ocena wagi stwierdzonego naruszenia pozwoliła Prezesowi Urzędu na stwierdzenie, iż waga naruszenia wynikająca ze stosowania praktyki zakwestionowanej w punkcie I.3. sentencji niniejszej decyzji kształtuje się na poziomie […] % przychodu osiągniętego przez Bank w roku poprzedzającym wydanie niniejszej decyzji. Tym samym ustalona przez Prezesa Urzędu kwota bazowa stanowiąca równowartość […] % przychodu osiągniętego przez Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu wynosi […] zł. Dokonując ustalenia ostatecznego wymiaru kary pieniężnej nałożonej na Bank za stwierdzone w punkcie I.3. sentencji niniejszej decyzji stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, dokonano również oceny zaistniałych w postępowaniu okoliczności mogących mieć wpływ na wymiar kary. Za taką okoliczność Prezes Urzędu uznał fakt, iż Bank zaniechał stosowania zarzucanej mu praktyki. Uznano to za okoliczność łagodzącą dającą podstawę do obniżenia kary o […]% , co pozwala na obniżenie wyjściowego poziomu kwoty bazowej będącej podstawą wymierzenia kary o […] %. Uwzględnienie ww. okoliczności wpłynęło na obniżenie uprzednio ustalonej kary o […] %. W świetle powyższego za naruszenie stwierdzone w punkcie I.3. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu nałożył na Bank karę pieniężną w wysokości 5 092 zł (słownie: pięć tysięcy dziewięćdziesiąt dwa złote), co stanowi […] % przychodu osiągniętego w 2011 r. i […] % kary maksymalnej. W świetle powyższych okoliczności, w opinii Prezesa UOKiK, uznać należy, że kary pieniężne nałożone na Bank Spółdzielczy Rzemiosła w Radomiu są adekwatne do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 26 Prezes Urzędu nakładając niniejszą decyzją ww. kary pieniężne za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wziął pod uwagę, że kara ma: po pierwsze – charakter represyjny (nakładana jest za naruszenie ustawowych zakazów), po drugie – prewencyjny (ma zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości i zniechęcać do naruszania prawa), zaś zagrożenie nią, czyli potencjalna możliwość nałożenia kary przez Prezesa Urzędu – nadaje jej charakter dyscyplinujący (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. akt: III SK 31/04). Zdaniem Prezesa UOKiK tak wymierzone kary spełnią zarówno rolę represyjną jako sankcję i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak i prewencyjną, zapobiegającą ponownemu ich naruszeniu. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie II sentencji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie nr: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie. Dyrektor Delegatury UOKIK w Warszawie / podpis/ Otrzymuje: