RWA-28/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-26/11/AŻ Warszawa, dn. 21 listopada 2012 r. DECYZJA RWA-28/2012 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Spółdzielczemu Bankowi Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę stosowaną przez Spółdzielczy Bank Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie polegającą na stosowaniu we wzorach umownych postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, poprzez zawarcie postanowień o treści: 1. Bank zastrzega sobie prawo zmiany niniejszego Regulaminu (§ 54 ust. 1 Regulaminu otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w Spółdzielczym Banku Rzemiosła i Rolnictwa z siedzibą w Wołominie, § 80 ust. 1 Regulaminu prowadzenia rachunków terminowych lokat oszczędnościowych oraz rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie (a vista) w walucie krajowej dla osób fizycznych ) , 2. Zamknięcie rachunku ze strony Banku może nastąpić m.in., w przypadku: (…) (§ 47 ust. 3 Regulaminu otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w Spółdzielczym Banku Rzemiosła i Rolnictwa z siedzibą w Wołominie ) , 3. Umowa może być wypowiedziana przez Bank, w formie pisemnej z zachowaniem 30 dniowego okresu wypowiedzenia, z zastrzeżeniem ust. 3 tylko z ważnych powodów, a w szczególności: (…) (§ 70 ust. 2 Regulaminu prowadzenia rachunków terminowych lokat oszczędnościowych oraz rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie (a vista) w walucie krajowej dla osób fizycznych ) , co stanowi naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 16 stycznia 2012 r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U Nr 50, poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Spółdzielczemu Bankowi Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, 2 nakłada się na Spółdzielczy Bank Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie karę pieniężną w wysokości 74 712 zł (słownie: siedemdziesiąt cztery tysiące siedemset dwanaście złotych), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o którym jest mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura UOKiK w Warszawie (dalej również: Prezes UOKiK, Prezes Urzędu, Delegatura UOKiK w Warszawie) przeprowadził postępowanie wyjaśniające (sygn. RWA-405-1/10/AŻ) mające na celu m. in. kontrolę wzorców umów stosowanych przy zawieraniu z konsumentami umów rachunku bankowego przez banki spółdzielcze mające siedzibę na terenie województwa mazowieckiego. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego Prezes Urzędu wystąpił m.in. do Spółdzielczego Banku Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie (dalej także: Bank) o przesłanie aktualnie stosowanych wzorców umownych przedkładanych konsumentom przy zawieraniu umów rachunku bankowego. Po dokonaniu analizy otrzymanych wzorców umownych zatytułowanych: 1. Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w Spółdzielczym Banku Rzemiosła i Rolnictwa z siedzibą w Wołominie, 2. Regulamin prowadzenia rachunków terminowych lokat oszczędnościowych oraz rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie (a vista) w walucie krajowej dla osób fizycznych, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura UOKiK w Warszawie, stwierdził, iż mogło dojść do naruszenia art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wobec czego wszczęcie postępowania w związku z podejrzeniem stosowania przez Spółdzielczy Bank Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów stało się konieczne i uzasadnione. Z uwagi na powyższe, Prezes UOKiK postanowieniem z dnia 30 grudnia 2011 r. wszczął postępowanie w związku z podejrzeniem stosowania przez Bank praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów polegających na stosowaniu we wzorcach umownych postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej również: rejestr niedozwolonych klauzul umownych) poprzez zawarcie postanowień o treści: 1. Bank zastrzega sobie prawo zmiany niniejszego Regulaminu, 2. Zamknięcie rachunku ze strony Banku może nastąpić m.in., w przypadku: (…), 3. Umowa może być wypowiedziana przez Bank, w formie pisemnej z zachowaniem 30 dniowego okresu wypowiedzenia, z zastrzeżeniem ust. 3 tylko z ważnych powodów, a w szczególności: (…), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Pismem z dnia 30 grudnia 2011 r. Bank został zawiadomiony o wszczętym postępowaniu, jak również wezwany do udzielenia informacji i złożenia dokumentów w przedmiotowej sprawie. W odpowiedzi na zawiadomienie Prezesa Urzędu, Bank w piśmie z dnia 13 stycznia 2012 r. odniósł się do postawionych zarzutów. 3 Bank w swoim piśmie wskazał, iż po otrzymaniu zawiadomienia o wszczęciu niniejszego postępowania niezwłocznie przystąpił do skorygowania zakwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień zawartych w Regulaminie otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w Spółdzielczym Banku Rzemiosła i Rolnictwa z siedzibą w Wołominie oraz w Regulaminie prowadzenia rachunków terminowych lokat oszczędnościowych oraz rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie (a vista) w walucie krajowej dla osób fizycznych. Jak podkreślił Bank, efektem podjętych czynności było wprowadzenie Uchwałami Zarządu Nr 4/2012 z dnia 11 stycznia 2012 r. oraz Nr 5/2012 z dnia 11 stycznia 2012 r. (data wejścia w życie: 16 stycznia 2012 r.) zmian w ww. wzorcach umownych. Bank mając na uwadze art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wniósł o niewydawanie decyzji przez Prezesa Urzędu o uznaniu praktyk, wskazanych w sentencji postanowienia o wszczęciu niniejszego postępowania, za naruszające zbiorowe interesy konsumentów, z uwagi na fakt zmiany wskazanych postanowień wzorców umownych, a tym samym zaprzestania stosowania wskazanych praktyk przez Spółdzielczy Bank Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie. W piśmie z dnia 7 maja 2012 r. Bank oświadczył, iż postanowienia zakwestionowane w toku niniejszego postępowania nie przejawiają się w żadnym wzorcu umownym stosowanym przez Spółdzielczy Bank Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie. W toku postępowania Spółdzielczy Bank Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie wskazał wysokość obrotu Banku obliczonego na podstawie rachunku zysków i strat za rok 2011 zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie sposobu obliczania obrotu przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji (Dz. U. Nr 134, poz. 935). Bank został zawiadomiony o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w niniejszym postępowaniu oraz o możliwości zapoznania się z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy w siedzibie Delegatury UOKiK w Warszawie. Strona niniejszego postępowania nie skorzystała z prawa do zapoznania się z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił, co następuje Spółdzielczy Bank Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie został zarejestrowany w Krajowym Rejestrze Sądowym pod numerem 0000051692 i prowadzi działalność m.in. w zakresie pozostałego pośrednictwa pieniężnego czy też w zakresie pozostałej finansowej działalności usługowej, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszów emerytalnych. Przy zawieraniu z klientami, będącymi konsumentami w rozumieniu art. 22 1 kodeksu cywilnego, tj. osobami fizycznymi dokonującymi czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z ich działalnością zawodową lub gospodarczą, umów rachunku bankowego Bank posługuje się wzorcami umownymi w rozumieniu art. 384 kodeksu cywilnego, zatytułowanymi: 1. Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w Spółdzielczym Banku Rzemiosła i Rolnictwa z siedzibą w Wołominie, 2. Regulamin prowadzenia rachunków terminowych lokat oszczędnościowych oraz rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie (a vista) w walucie krajowej dla osób fizycznych. Prezes UOKiK ustalił, iż w treści wzorców umownych stosowanych przez Spółdzielczy Bank Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie w obrocie z konsumentami znajdowały się postanowienia o treści: 1. Bank zastrzega sobie prawo zmiany niniejszego Regulaminu (§ 54 ust. 1 wzorca umownego zatytułowanego Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowo – 4 rozliczeniowych w Spółdzielczym Banku Rzemiosła i Rolnictwa z siedzibą w Wołominie, § 80 ust. 1 Regulaminu prowadzenia rachunków terminowych lokat oszczędnościowych oraz rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie (a vista) w walucie krajowej dla osób fizycznych ) , 2. Zamknięcie rachunku ze strony Banku może nastąpić m.in., w przypadku: (…) (§ 47 ust. 3 wzorca umownego o nazwie: Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w Spółdzielczym Banku Rzemiosła i Rolnictwa z siedzibą w Wołominie ) , 3. Umowa może być wypowiedziana przez Bank, w formie pisemnej z zachowaniem 30 dniowego okresu wypowiedzenia, z zastrzeżeniem ust. 3 tylko z ważnych powodów, a w szczególności: (…) (§ 70 ust. 2 wzorca umownego zatytułowanego: Regulamin prowadzenia rachunków terminowych lokat oszczędnościowych oraz rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie (a vista) w walucie krajowej dla osób fizycznych ) . W rejestrze niedozwolonych klauzul umownych prowadzonym przez Prezesa Urzędu na podstawie art. 479 (45) k.p.c. zostały wpisane następujące klauzule: 1. Bank zastrzega sobie prawo zmiany niniejszego regulaminu – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24 kwietnia 2003 r. (sygn. akt XVII AmC 33/02) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 93, 2. Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, a w szczególności… – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 10 grudnia 2009 r. (sygn. akt XVII AmC 1582/09) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 1928, 3. Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, a w szczególności (…) – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 29 listopada 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 1457/09) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 2152, 4. (…) Bank może wypowiedzieć umowę z ważnych przyczyn, w szczególności (…) – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 28 kwietnia 2011 r. (sygn. akt XVII AmC 757/10) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 2554, 5. Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, a w szczególności… – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 14 października 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 1497/09) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędy Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 2268. Prezes UOKiK ustalił, iż wzorzec umowny zatytułowany: Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w Spółdzielczym Banku Rzemiosła i Rolnictwa z siedzibą w Wołominie stosowany był przez Bank od dnia 1 sierpnia 2003 r., a wzorzec umowny zatytułowany: Regulamin prowadzenia rachunków terminowych lokat oszczędnościowych oraz rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie (a vista) w walucie krajowej dla osób fizycznych od dnia 24 października 2005 r. Prezes Urzędu ustalił ponadto, iż Bank wprowadził zmiany w treści ww. wzorców w zakresie zakwestionowanym przez Prezesa Urzędu. Zmiany weszły w życie z dniem 16 stycznia 2012 r. 5 Postanowienie o treści: Bank zastrzega sobie prawo zmiany niniejszego Regulaminu we wzorcu umownym o nazwie: Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w Spółdzielczym Banku Rzemiosła i Rolnictwa z siedzibą w Wołominie zostało zastąpione postanowieniem w brzmieniu: Bank zastrzega sobie prawo zmiany postanowień Regulaminu z ważnych przyczyn. Za ważne przyczyny uznaje się: 1) wprowadzenie nowych lub zmiany obowiązujących przepisów prawa, bądź wydanie przez uprawnione organy rekomendacji lub interpretacji w sprawie sposobu stosowania tych przepisów, 2) zmianę funkcjonalności produktów lub usług bankowych oferowanych w Banku niepowodującą dodatkowych zobowiązań po stronie Posiadacza rachunku, 3) zmiany w ofercie Banku lub rezygnacja z prowadzenia niektórych produktów lub usług oferowanych w ramach zawartej z Posiadaczem rachunku Umowy, 4) zmiany w systemie informatycznym. We wzorcu umownym zatytułowanym: Regulamin prowadzenia rachunków terminowych lokat oszczędnościowych oraz rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie (a vista) w walucie krajowej dla osób fizycznych kwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienie otrzymało brzmienie: Bank zastrzega sobie prawo zmiany postanowień Regulaminu z ważnych przyczyn. Za ważne przyczyny uznaje się: 1) wprowadzenie nowych lub zmiany obowiązujących przepisów prawa, bądź wydanie przez uprawnione organy rekomendacji lub interpretacji w sprawie sposobu stosowania tych przepisów, 2) zmianę funkcjonalności produktów lub usług bankowych oferowanych w Banku niepowodującą dodatkowych zobowiązań po stronie właściciela książeczki/bonu, 3) zmiany w ofercie Banku lub rezygnacja z prowadzenia niektórych produktów lub usług oferowanych w ramach zawartej z właścicielem książeczki/bonu umowy, 4) zmiany w systemie informatycznym. Postanowienie o treści: Zamknięcie rachunku ze strony Banku może nastąpić m.in., w przypadku: (…) Bank zastąpił klauzulą: Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów. Za ważne powody uznaje się: 1) powstania salda debetowego i nie spłaceniu go w terminie określonym w § 28 ust. 2 bądź naruszenia warunków umowy limitu kredytowego, 2) dokonywania za pośrednictwem ror rozliczeń z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, 3) braku wpływów na rachunek przez nieprzerwany okres kolejnych 6 miesięcy wpłat niższych od zadeklarowanych, 4) działania na szkodę Banku przez Posiadacza rachunku lub Pełnomocników, 5) osiągnięcia przez pełnomocnika ror start 18 roku życia lub ukończenia przez pełnomocnika ror start nauki w szkole średniej, 6) utraty statusu posiadacza ror student. Prezes Urzędu ustalił również, iż Spółdzielczy Bank Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie zastąpił postanowienie o treści: Umowa może być wypowiedziana przez Bank, w formie pisemnej z zachowaniem 30 dniowego okresu wypowiedzenia, z zastrzeżeniem ust. 3 tylko z ważnych powodów, a w szczególności: (…) klauzulą w brzmieniu: Umowa może być wypowiedziana przez Bank, w formie pisemnej z zachowaniem 30 dniowego okresu wypowiedzenia, z zastrzeżeniem ust. 3, tylko z ważnych powodów. Za ważne powody uznaje się: 1) podanie przez właściciela książeczki/bonu nieprawdziwych informacji przy zawieraniu umowy, 2) naruszenie przez właściciela książeczki/bonu warunków umowy, 3) wycofanie z oferty Banku produktu lub usługi będących przedmiotem umowy, przy czym wycofanie to może nastąpić nie wcześniej niż po upływie 3 miesięcy od dnia rezygnacji z oferowania przez Bank tego produktu lub usługi nowym klientom, o której właściciel książeczki/bonu informowany jest w odrębnej korespondencji, z wyprzedzeniem wynoszącym co najmniej 1 miesiąc. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje Naruszenie interesu publicznoprawnego Podstawą zastosowania przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie stwierdzenie przez Prezesa UOKiK, iż w wyniku stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów zagrożony został interes publicznoprawny. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ustawa ta określa warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Przepis ten przesądza o przynależności niniejszej ustawy do dziedziny prawa publicznego, jak również o wyłączeniu możliwości podejmowania przez Prezesa 6 Urzędu działań w celu ochrony interesów indywidualnych czy grupowych. W toku postępowania i przy wydawaniu decyzji Prezes Urzędu jest zatem rzecznikiem interesu publicznego. Rola ta wynika nie tylko z celu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, lecz również z jednej z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, określonej w art. 7 k.p.a. Wobec powyższego, wykazanie wystąpienia zagrożenia interesu publicznoprawnego w danej sprawie stanowi podstawową przesłankę warunkującą możliwość jej rozstrzygania w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W ocenie Prezesa Urzędu, niniejsza sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami Spółdzielczego Banku Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie. Należy przy tym zauważyć, że interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy, naruszenie zbiorowego interesu konsumentów stanowi jednocześnie naruszenie interesu publicznoprawnego. Wobec powyższego uzasadnione było podjęcie przez Prezesa Urzędu w niniejszej sprawie działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Naruszenie zakazu z art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Ust. 2 tego artykułu definiuje tę praktykę jako godzące w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne działanie przedsiębiorcy. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami, polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Ustawodawca w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów podał przykładowe zachowania przedsiębiorców, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów. Pierwszą z trzech pozycji otwartego katalogu zakazanych praktyk stanowi stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego. W świetle powyższego, dane zachowanie może zostać uznane za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, gdy spełnione są równocześnie trzy przesłanki wyinterpretowane z art. 24 ust. 1 i 2 ww. ustawy: 1. kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy, 2. zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności, 3. praktyka godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Ad 1. Strona postępowania (przedsiębiorca) Zakaz naruszenia zbiorowych interesów konsumentów odnosi się do przedsiębiorców. Art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legalną definicję przedsiębiorcy, zgodnie z którą pod tym pojęciem rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tj. Dz. U. 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.), a także: (a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, (b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu, (c) osobę fizyczną, która posiada kontrolę, w rozumieniu pkt 4, nad co najmniej jednym przedsiębiorcą, choćby nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli podejmuje dalsze działania podlegające kontroli koncentracji, o której mowa w art. 13, (d) związek przedsiębiorców w rozumieniu pkt 2 – na potrzeby przepisów dotyczących praktyk ograniczających konkurencję oraz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. 7 Podmiot będący stroną niniejszego postępowania posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu powołanego powyżej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, gdyż jest spółdzielnią wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego, prowadzącą działalność gospodarczą we własnym imieniu. Tym samym oznacza to, iż zachowanie Spółdzielczego Banku Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie podlega kontroli dokonywanej na podstawie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad 2. Bezprawność działań Spółdzielczego Banku Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie Bezprawność, do której odwołał się ustawodawca wprowadzając do ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów definicję praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, należy rozumieć jako sprzeczność z prawem. Bezprawność działań przedsiębiorcy co do zasady wynika z naruszenia innych przepisów powszechnie obowiązujących, niemniej należy wskazać, iż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w jednym przypadku identyfikuje wprost jako bezprawne działanie przedsiębiorcy polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Jak wskazał Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), w oparciu o art. 24 ust. 2 można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. A zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści już wpisanej do rejestru niedozwolonych klauzul umownych stanowi wystarczającą przesłankę do uznania bezprawności działania tego przedsiębiorcy. Należy bowiem podnieść, iż stosowanie postanowienia, które po uznaniu go przez Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone zostało wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych, jest prawnie zakazane. Prawomocny wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, wydany po przeprowadzeniu kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy, wskazujący treść postanowień wzorca umowy uznanych za niedozwolone i zakazujący ich wykorzystywania ma od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru niedozwolonych klauzul umownych skutek wobec osób trzecich (art. 479 43 k.p.c.). Przepis tego artykułu rozszerza zatem prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Artykuł ten dotyczy rozszerzonej prawomocności materialnoprawnej w znaczeniu podmiotowym. Chodzi o grupę przypadków takiej prawomocności, w których wyrok z powodu szczególnego charakteru przedmiotu procesu ma powagę rzeczy osądzonej dla wszystkich i przeciwko wszystkim. Przepis bowiem wyraźnie stanowi, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, wywołuje więc skutek erga omnes . 1 Przepis art. 479 43 Kodeksu postępowania cywilnego stanowiąc, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, nie ogranicza w żaden sposób kategorii tych podmiotów. Lege non distiguente , wyrok ma skutek wobec wszystkich, tzn. zarówno wobec przedsiębiorcy, który klauzulę wprowadził do swoich wzorców umów, jak i do każdego innego przedsiębiorcy, stosującego własne warunki umów. Należy zatem przyjąć, że wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów od chwili wpisania klauzuli do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK wywiera skutek względem wszystkich uczestników obrotu, co oznacza, że żaden z podmiotów uczestniczących w obrocie prawnym nie może posługiwać się przedmiotowym postanowieniem. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) jednoznacznie wskazał, iż stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów . Tym samym Sąd Najwyższy przesądził, iż stosowanie klauzuli tożsamej z klauzulą wpisaną do rejestru niedozwolonych klauzul umownych, przez innego przedsiębiorcę, który nie był stroną lub 1 H. Ciepła, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. T. II, wydanie 3, s. 249. 8 uczestnikiem postępowania zakończonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Należy przy tym podkreślić, iż dla uznania, że klauzula wpisana do rejestru i klauzula z nią porównywana są tożsame w treści nie jest konieczna dokładna literalna identyczność tych postanowień. Rozbieżność użytych wyrażeń, zmiana szyku zdania czy zastosowanie synonimów nie eliminuje abuzywnego charakteru ocenianego postanowienia. By zaistniała możliwość uznania dwóch postanowień za tożsame wystarczy, by hipoteza zapisu kwestionowanego w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów mieściła się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru. Nie jest konieczna literalna zgodność porównywalnych klauzul. Głównym czynnikiem przesądzającym powinien być, zdaniem Sądu, zamiar, cel jakiemu ma służyć kwestionowana klauzula. Jeśli jest on zgodny z celem utworzenia klauzuli uznanej za niedozwoloną, można uznać, iż obie są tożsame (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 25 maja 2005 r. sygn. akt XVII Ama 46/04). Stanowisko to znalazło również potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006 r., sygn. akt III SZP 3/06, w której Sąd ten argumentował, iż stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywołuje takie same skutki, godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru . W celu wykazania bezprawności działań Spółdzielczego Banku Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie koniecznym jest zatem ustalenie, że Bank stosuje wzorce umowne, których zapisy mieszczą się w hipotezie klauzul wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych. Odnosząc powyższe uwagi do przedmiotowej sprawy należy zauważyć, co następuje: Ad I.1. sentencji decyzji Spółdzielczy Bank Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie w § 54 ust. 1 wzorca umownego zatytułowanego Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w Spółdzielczym Banku Rzemiosła i Rolnictwa z siedzibą w Wołominie oraz w § 80 ust. 1 Regulaminu prowadzenia rachunków terminowych lokat oszczędnościowych oraz rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie (a vista) w walucie krajowej dla osób fizycznych stosował postanowienie o treści: Bank zastrzega sobie prawo zmiany niniejszego Regulaminu. Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowienia jest tożsama z treścią postanowienia, uznanego za niedozwolone wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2003 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 33/02, wpisanego do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 93: Bank zastrzega sobie prawo zmiany niniejszego regulaminu. Sąd stwierdził w wyroku, iż takie postanowienie wprowadza dla pozwanego prawo dokonywania zmian regulaminu bez wskazania ważnych przyczyn, co narusza w sposób jednoznaczny dyspozycję zakazu zawartą w normie art. 385 3 pkt 10 k.c., która stanowi, że niedozwolonym postanowieniem umowy jest takie, które uprawnia kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez podania ważnej przyczyny wskazanej w umowie. Zdaniem Prezesa Urzędu treść kwestionowanego postanowienia i treść klauzuli wpisanej do rejestru są tożsame. Prawie identyczne brzmienie tych postanowień, jak również ich identyczny skutek polegający na naruszeniu art. 385 3 pkt 10 k.c. poprzez niepodawanie ważnych przyczyn stanowiących podstawę do jednostronnej zmiany umowy wskazują na tożsamość porównywanych klauzul. Bank z dniem 16 stycznia 2012 r. zmienił treść zakwestionowanego postanowienia poprzez wprowadzenie do wzorca umownego zatytułowanego: Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w Spółdzielczym Banku Rzemiosła i Rolnictwa z siedzibą w Wołominie postanowienia w brzmieniu: Bank zastrzega sobie prawo zmiany postanowień Regulaminu z ważnych przyczyn. Za ważne przyczyny uznaje się: 1) wprowadzenie nowych lub zmiany 9 obowiązujących przepisów prawa, bądź wydanie przez uprawnione organy rekomendacji lub interpretacji w sprawie sposobu stosowania tych przepisów, 2) zmianę funkcjonalności produktów lub usług bankowych oferowanych w Banku niepowodującą dodatkowych zobowiązań po stronie Posiadacza rachunku, 3) zmiany w ofercie Banku lub rezygnacja z prowadzenia niektórych produktów lub usług oferowanych w ramach zawartej z Posiadaczem rachunku Umowy, 4) zmiany w systemie informatycznym, a do wzorca umownego zatytułowanego: Regulamin prowadzenia rachunków terminowych lokat oszczędnościowych oraz rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie (a vista) w walucie krajowej dla osób fizycznych postanowienie w brzmieniu: Bank zastrzega sobie prawo zmiany postanowień Regulaminu z ważnych przyczyn. Za ważne przyczyny uznaje się: 1) wprowadzenie nowych lub zmiany obowiązujących przepisów prawa, bądź wydanie przez uprawnione organy rekomendacji lub interpretacji w sprawie sposobu stosowania tych przepisów, 2) zmianę funkcjonalności produktów lub usług bankowych oferowanych w Banku niepowodującą dodatkowych zobowiązań po stronie właściciela książeczki/bonu, 3) zmiany w ofercie Banku lub rezygnacja z prowadzenia niektórych produktów lub usług oferowanych w ramach zawartej z właścicielem książeczki/bonu umowy, 4) zmiany w systemie informatycznym. W związku z powyższym, z dniem 16 stycznia 2012 r. Bank zaniechał stosowania zarzucanej mu praktyki. Ad I.2. i I.3. Bank w § 47 ust. 3 wzorca umownego o nazwie: Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w Spółdzielczym Banku Rzemiosła i Rolnictwa z siedzibą w Wołominie stosował postanowienie o treści: Zamknięcie rachunku ze strony Banku może nastąpić m.in., w przypadku: (…) , a w § 70 ust. 2 wzorca umownego zatytułowanego: Regulamin prowadzenia rachunków terminowych lokat oszczędnościowych oraz rachunków oszczędnościowych płatnych na każde żądanie (a vista) w walucie krajowej dla osób fizycznych stosował postanowienie o brzmieniu: Umowa może być wypowiedziana przez Bank, w formie pisemnej z zachowaniem 30 dniowego okresu wypowiedzenia, z zastrzeżeniem ust. 3 tylko z ważnych powodów, a w szczególności: (…). W opinii Prezesa UOKiK, treść wskazanych powyżej postanowień, jest tożsama z treścią postanowień: Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, a w szczególności… – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 10 grudnia 2009 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 1582/09, wpisanego do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 1928, Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, a w szczególności (…) – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 29 listopada 2010 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 1457/09, wpisanego do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 2152, (…) Bank może wypowiedzieć umowę z ważnych przyczyn, w szczególności (…) – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2011 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 757/10, wpisanego do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 2554, Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, a w szczególności… – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 14 października 2010 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 1497/09, wpisanego do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 2268. Sąd w uzasadnieniu do ostatniego ze wskazanych wyroków, wskazał, iż w zakwestionowanym postanowieniu bank określając sytuacje, w których ma prawo do wypowiedzenia umowy, określił te sytuacje jako „ważne powody” i wymienił konkretne okoliczności, które przyjął za te „ważne powody” dające mu prawo do wypowiedzenia umowy, ale w sposób przykładowy. Określając „ważne powody” pozwany użył bowiem określenia „w szczególności”, co oznacza, że wskazane okoliczności jako ważne powody dające mu prawo do wypowiedzenia umowy zostały podane jako jedynie przykłady „ważnych powodów”. Wymienione okoliczności nie stanowią zatem katalogu zamkniętego w odniesieniu do okoliczności dających prawo bankowi do 10 wypowiedzenia umowy. Powołana ocena postanowienia uzasadnia wniosek, że bank może wypowiedzieć umowę, gdy zaistnieją również inne okoliczności niż wymienione w tym postanowieniu, a ocena zaistnienia tej okoliczności będzie należała wyłącznie do banku i może nie być powołana w zakwestionowanym postanowieniu. W opinii Sądu, powód zasadnie zakwestionował treść tego postanowienia z tych powodów, że bank przyznał tylko sobie uprawnienie do dokonywania wiążącej interpretacji umowy, czyli prawo banku do wypowiedzenia umowy w sytuacji, gdy regulacja tej kwestii zawiera pojęcia niejasne, nieprecyzyjne. Dotyczy to użytego w tym postanowieniu pojęcia „ważnych powód” przy równoczesnym określeniu tylko przykładowo okoliczności stanowiących te ważne powody. W opinii Prezesa Urzędu, pomimo odmienności użytych sformułowań, treść postanowień stosowanych przez Bank jest tożsama co do skutku i celu z zacytowanymi postanowieniami wpisanymi do rejestru niedozwolonych klauzul umownych. W pierwszym z zakwestionowanych postanowień (punkt I.2. sentencji decyzji) Bank użył zwrotu zamknięcie rachunku. W ocenie Prezesa Urzędu jest to równoznaczne z rozwiązaniem/ wypowiedzeniem umowy przez Bank. Zatem postanowienia stosowane przez Spółdzielczy Bank Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie, tak samo jak postanowienia wpisane do rejestru, wprowadzają otwarty katalog przesłanek stanowiących podstawę dla wypowiedzenia umowy (zamknięcia rachunku, co oznacza rozwiązanie umowy) przez Bank. Tym samym, Bank może wypowiedzieć (rozwiązać) umowę w przypadku zaistnienia innych przesłanek niż wskazane w klauzuli, a uprawnienie do oceny czy dana przesłanka może zostać uznana za „ważny powód” pozostawiona jest wyłącznie Bankowi. Bank z dniem 16 stycznia 2012 r. zmodyfikował treść zakwestionowanych postanowień. Postanowienie o treści: Zamknięcie rachunku ze strony Banku może nastąpić m.in., w przypadku: (…) Bank zastąpił klauzulą: Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów. Za ważne powody uznaje się: 1) powstania salda debetowego i nie spłaceniu go w terminie określonym w § 28 ust. 2 bądź naruszenia warunków umowy limitu kredytowego, 2) dokonywania za pośrednictwem ror rozliczeń z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, 3) braku wpływów na rachunek przez nieprzerwany okres kolejnych 6 miesięcy wpłat niższych od zadeklarowanych, 4) działania na szkodę Banku przez Posiadacza rachunku lub Pełnomocników, 5) osiągnięcia przez pełnomocnika ror start 18 roku życia lub ukończenia przez pełnomocnika ror start nauki w szkole średniej, 6) utraty statusu posiadacza ror student. Dodatkowo, Spółdzielczy Bank Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie zastąpił postanowienie o treści: Umowa może być wypowiedziana przez Bank, w formie pisemnej z zachowaniem 30 dniowego okresu wypowiedzenia, z zastrzeżeniem ust. 3 tylko z ważnych powodów, a w szczególności: (…) klauzulą w brzmieniu: Umowa może być wypowiedziana przez Bank, w formie pisemnej z zachowaniem 30 dniowego okresu wypowiedzenia, z zastrzeżeniem ust. 3, tylko z ważnych powodów. Za ważne powody uznaje się: 1) podanie przez właściciela książeczki/bonu nieprawdziwych informacji przy zawieraniu umowy, 2) naruszenie przez właściciela książeczki/bonu warunków umowy, 3) wycofanie z oferty Banku produktu lub usługi będących przedmiotem umowy, przy czym wycofanie to może nastąpić nie wcześniej niż po upływie 3 miesięcy od dnia rezygnacji z oferowania przez Bank tego produktu lub usługi nowym klientom, o której właściciel książeczki/bonu informowany jest w odrębnej korespondencji, z wyprzedzeniem wynoszącym co najmniej 1 miesiąc. Dzień 16 stycznia 2012 r. stanowi zatem datę zaniechania stosowania przez Spółdzielczy Bank Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie zarzucanej mu praktyki. Ad 3. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów Dla stwierdzenia przez Prezesa Urzędu stosowania przez przedsiębiorcę praktyki określonej w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest również wykazanie, iż w wyniku jej stosowania przez przedsiębiorcę naruszony lub zagrożony został zbiorowy interes konsumentów. Wskazać należy, iż ww. ustawa nie definiuje pojęcia zbiorowy interes konsumentów , a art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wskazuje jedynie, iż nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa 11 konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotyczący ogółu, a naruszenie tego interesu może mieć miejsce, gdy skutkami działań sprzecznych z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku – konsumentów. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów – wszystkich konsumentów będących lub mogących być klientami Banku. Należy przy tym wskazać, że zdaniem Sądu Najwyższego wystarczające powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów), wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów, za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy [ vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2008 r.; sygn. akt III SK 27/07]. Zgodnie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu – jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 ustawy – wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, nakazującą zaniechanie jej stosowania. Z kolei w świetle art. 27 ust. 1 i 2 ww. ustawy, nie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 26, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki; w przypadku takim Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Mając na uwadze, że zostały spełnione wszystkie przesłanki pozwalające uznać zachowanie przedsiębiorcy za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, jak również fakt zaprzestania ich stosowania, orzeczono jak w punkcie I sentencji decyzji. Ad II sentencji decyzji Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może w drodze decyzji nałożyć na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, w rozumieniu art. 24 ustawy, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Z powołanego wyżej przepisu wynika, że kara pieniężna ma charakter fakultatywny. Zatem o tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsiębiorcy zasadne jest nałożenie kary pieniężnej decyduje Prezes UOKiK w ramach uznania administracyjnego. Zwrócić należy uwagę, iż przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają jakichkolwiek przesłanek, od których uzależnione byłoby podjęcie decyzji o nałożeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie w art. 111 ww. ustawy te okoliczności, które Prezes Urzędu winien uwzględnić decydując o wymiarze kary pieniężnej, wymieniając w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Podkreślić należy, iż sankcja w postaci nałożenia kary może być na przedsiębiorcę nałożona niezależnie od tego, czy dopuścił się on naruszenia umyślnie, czy też nieumyślnie. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, przede wszystkim charakter naruszeń, które przypisano Spółdzielczemu Bankowi Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie, Prezes Urzędu uznał nałożenie kary pieniężnej za uzasadnione. Zdaniem Prezesa UOKiK, opisane w niniejszej decyzji działania podejmowane przez Bank w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej powinny były uwzględniać możliwość naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Pamiętać jednak należy, że na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego spoczywa obowiązek dochowania należytej staranności przy ocenie zgodności ich 12 działań z obowiązującymi przepisami prawa. Okolicznością przemawiającą za zastosowaniem kary pieniężnej jest fakt, iż Spółdzielczy Bank Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie jako przedsiębiorca powinien mieć świadomość, że stosowanie klauzul uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych, jest bezprawne. Bank winien zatem zdawać sobie sprawę z konieczności konstruowania wzorców umownych z uwzględnieniem przepisów art. 385 1 i nast. kodeksu cywilnego, jak również z potrzeby dostosowywania wykorzystywanych przez siebie wzorców umownych w taki sposób, by nie były tożsame z wpisami zamieszczanymi w rejestrze. Zauważyć przy tym należy, że rejestr postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone jest jawny, powszechnie dostępny, publikowany na stronie www.uokik.gov.pl. Abuzywność postanowień wpisanych do tego rejestru jest jednoznaczna, a zakaz stosowania w obrocie postanowień w nim zamieszczonych nie powinien budzić jakichkolwiek wątpliwości. Przychód osiągnięty przez Spółdzielczy Bank Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie w roku poprzedzającym wydanie niniejszej decyzji w kwocie […] zł (słownie: […] złote) ustalono na podstawie złożonego przez Bank oświadczenia opartego o rachunek zysków i strat. Maksymalna wysokość kary mogła zatem wynieść ok. […] zł. Oszacowanie wysokości kary przebiegało dwuetapowo. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał bowiem oceny wagi stwierdzonych naruszeń i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych ustaleń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wysokość kary – dokonał gradacji ustalonej kwoty bazowej. W punkcie I. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Spółdzielczy Bank Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, co daje podstawę do nałożenia na przedsiębiorcę kary pieniężnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Podczas ustalania wagi naruszeń stwierdzonych w punktach I.1. – I.3. sentencji decyzji Prezes Urzędu wziął pod uwagę, iż postanowienia stosowane przez Bank miały w zamiarze przyznanie prawa dokonywania zmian regulaminu przez Bank bez wskazania ważnych przyczyn (punkt I.1. sentencji decyzji), jak również przyznanie uprawnienia do dokonania wiążącej interpretacji umowy (punkt I.2. i I.3. sentencji decyzji). Należy jednocześnie wskazać, iż z uwagi na charakter naruszenia postanowienie wskazane w punkcie I.2. sentencji decyzji w kontekście kary oceniane jest łącznie z postanowieniem z punktu I.3. sentencji decyzji. Postanowienie o treści: Bank zastrzega sobie prawo zmiany niniejszego Regulaminu Spółdzielczy Bank Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie stosował od dnia 1 sierpnia 2003 r. do dnia 15 stycznia 2012 r. Niedozwolone postanowienie umowne, z którym Prezes Urzędu porównywał wskazaną powyżej klauzulę zostało wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych w dniu 20 sierpnia 2004 r. Wobec powyższego, Bank stosował ww. niedozwolone postanowienie umowne od dnia 20 sierpnia 2004 r. do 15 stycznia 2012 r. Klauzula o treści: Zamknięcie rachunku ze strony Banku może nastąpić m.in., w przypadku: (…) stosowana była przez Bank od dnia 1 sierpnia 2003 r. do dnia 15 stycznia 2012 r., a postanowienie o treści: Umowa może być wypowiedziana przez Bank, w formie pisemnej z zachowaniem 30 dniowego okresu wypowiedzenia, z zastrzeżeniem ust. 3 tylko z ważnych powodów, a w szczególności: (…) Bank wykorzystywał w obrocie konsumenckim od dnia 24 października 2005 r. do dnia 15 stycznia 2012 r. Wśród postanowień, z którymi Prezes Urzędu porównywał ww. klauzule, najwcześniejszy wpis do rejestru niedozwolonych klauzul umownych miał miejsce w stosunku do postanowienia wpisanego pod pozycją 1928 i nastąpił w dniu 13 maja 2010 r. Wobec powyższego, Spółdzielczy Bank Rzemiosła i Rolnictwa stosował niedozwolone postanowienie umowne wprowadzające otwarty katalog przesłanek stanowiących podstawę do wypowiedzenia (rozwiązania) umowy przez Bank od dnia 13 maja 2010 r. do dnia 15 stycznia 2012 r. 13 Zgodnie z powyższym, praktyka przypisana Bankowi, w zakresie stosowania klauzul tożsamych z wpisanymi do rejestru niedozwolonych klauzul umownych, stosowana była długotrwale. Podsumowanie wagi stwierdzonego w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji naruszenia pozwoliło Prezesowi Urzędu na stwierdzenie, iż waga naruszenia wynikająca ze stosowania dwóch postanowień niedozwolonych kształtuje się na poziomie […] % przychodu osiągniętego przez Bank w 2011 r. Tym samym ustalona przez Prezesa Urzędu kwota bazowa stanowiąca równowartość […] % przychodu osiągniętego przez Spółdzielczy Bank Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie wynosi […] zł. Dokonując ustalenia ostatecznego wymiaru kary pieniężnej nałożonej na przedsiębiorcę za stwierdzone w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, dokonano również oceny zaistniałych w postępowaniu okoliczności mogących mieć wpływ na wymiar kary. Za taką okoliczność Prezes Urzędu uznał fakt, iż Bank zaniechał stosowania zarzucanej mu praktyki. Uznano to za okoliczność łagodzącą dającą podstawę do obniżenia kary o […]% , co pozwala na obniżenie wyjściowego poziomu kwoty bazowej będącej podstawą wymierzenia kary o […] %. Uwzględnienie ww. okoliczności wpłynęło na zmniejszenie uprzednio ustalonej kary o […] %. W świetle powyższego za naruszenie stwierdzone w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu nałożył na przedsiębiorcę karę pieniężną w wysokości 74 712 zł (słownie: siedemdziesiąt cztery tysiące siedemset dwanaście złotych), co stanowi […] % przychodu osiągniętego w 2011 r. i […] % kary maksymalnej. W świetle powyższych okoliczności, w opinii Prezesa UOKiK, uznać należy, że kara pieniężna nałożona na Spółdzielczy Bank Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie jest adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu nakładając niniejszą decyzją ww. karę pieniężną za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wziął pod uwagę, że ma ona: po pierwsze – charakter represyjny (nakładana jest za naruszenie ustawowych zakazów), po drugie – prewencyjny (ma zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości i zniechęcać do naruszania prawa), zaś zagrożenie nią, czyli potencjalna możliwość nałożenia kary przez Prezesa Urzędu – nadaje jej charakter dyscyplinujący (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. akt: III SK 31/04). Zdaniem Prezesa UOKiK tak wymierzone kary spełnią zarówno rolę represyjną jako sankcję i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak i prewencyjną, zapobiegającą ponownemu ich naruszeniu. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie II sentencji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie nr: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie. 14 Dyrektor Delegatury UOKIK w Warszawie / podpis/ Otrzymuje: