RWA-36/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-25/11/AŻ Warszawa, dn. 3 grudnia 2012 r. DECYZJA RWA-36/2012 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Bankowi Spółdzielczemu „Mazowsze” w Płocku - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę stosowaną przez Bank Spółdzielczy „Mazowsze” w Płocku polegającą na stosowaniu we wzorcach umownych postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, poprzez zawarcie postanowień o treści: 1. O zmianie opłat i prowizji Bank powiadamia posiadacza rachunku w formie informacji wywieszanych na tablicy ogłoszeń w siedzibie Banku i Oddziałach ze wskazaniem daty podjęcia uchwały przez Zarząd Banku oraz termin, od którego zmiany obowiązują. Na powyższy sposób informowania posiadacz rachunku wyraża zgodę (§ 12 ust. 4 Umowy rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego Nr... ) , 2. O zmianie opłat i prowizji Bank powiadamia posiadacza rachunku w formie informacji wywieszanych na tablicy ogłoszeń w jednostkach organizacyjnych Banku ze wskazaniem daty podjęcia Uchwały przez Zarząd Banku oraz terminu, od którego obowiązują zmiany (§ 44 ust. 3 Regulaminu dla posiadaczy rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w BS „Mazowsze” w walucie polskiej ) , 3. Bank zastrzega sobie prawo zmiany postanowień niniejszego Regulaminu (§ 47 ust. 1 Regulaminu dla posiadaczy rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w BS „Mazowsze” w walucie polskiej ) , 4. Bankowi służy prawo do rozwiązania niniejszej umowy, z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia, w przypadkach określonych w Regulaminie, o którym mowa w § 1 niniejszej umowy, a w szczególności w przypadku: (…) (§ 8 ust. 2 Umowy rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego Nr... ) , 5. Wypowiedzenie umowy na podstawie decyzji Banku prowadzącego rachunek następuje w formie pisemnej, w szczególności gdy: (…) (§ 52 ust. 4 Regulaminu dla posiadaczy rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w BS „Mazowsze” w walucie polskiej ) , 6. Wszelkie pisma kierowane przez Bank do posiadacza ROR na ostatni podany wskazany przez niego adres uważa się za doręczone (§ 47 ust. 3 Regulaminu dla posiadaczy rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w BS „Mazowsze” w walucie polskiej ) , 2 7. Wypowiedzenie umowy ROR przez bank wysłane przesyłką poleconą za zwrotnym poświadczeniem odbioru, na ostatni podany przez posiadacza rachunku adres, traktowane jest jako skutecznie doręczone (§ 52 ust. 5 Regulaminu dla posiadaczy rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w BS „Mazowsze” w walucie polskiej ) , 8. Ja, (…) niżej podpisany/a, oświadczam, że (…) 4. Będąc w pełni świadom/ą znaczenia postanowień powyższego regulaminu i niniejszej umowy oraz będąc pouczonym/ą o możliwości ich kwestionowania – wyrażam zgodę na ich zamieszczenie jako indywidualnie ze mną uzgodnionych w rozumieniu art. 385 1 § 1 i § 3 kc (postanowienie zawarte w Oświadczeniu Posiadacza rachunku do umowy rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego ). co stanowi naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 16 stycznia 2012 r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U Nr 50, poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Bankowi Spółdzielczemu „Mazowsze” w Płocku - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na Bank Spółdzielczy „Mazowsze” w Płocku karę pieniężną w wysokości 24 669 zł (słownie: dwadzieścia cztery tysiące sześćset sześćdziesiąt dziewięć złotych), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o którym jest mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura UOKiK w Warszawie (dalej również: Prezes UOKiK, Prezes Urzędu, Delegatura UOKiK w Warszawie) przeprowadził postępowanie wyjaśniające (sygn. RWA-405-1/10/AŻ) mające na celu m in. kontrolę wzorców umów stosowanych przy zawieraniu z konsumentami umów rachunku bankowego przez banki spółdzielcze mające siedzibę na terenie województwa mazowieckiego. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego Prezes Urzędu wystąpił m.in. do Banku Spółdzielczego „Mazowsze” w Płocku (dalej także: Bank) o przesłanie aktualnie stosowanych wzorców umownych przedkładanych konsumentom przy zawieraniu umów rachunku bankowego. Po dokonaniu analizy otrzymanych wzorców umownych zatytułowanych: 1. Regulamin dla posiadaczy rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w BS „Mazowsze” w walucie polskiej, 2. Umowa rachunku oszczędnościowo — rozliczeniowego Nr..., 3. Oświadczenie Posiadacza rachunku do umowy rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura UOKiK w Warszawie, stwierdził, iż mogło dojść do naruszenia art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wobec czego wszczęcie postępowania w związku z podejrzeniem stosowania przez 3 Bank Spółdzielczy „Mazowsze” w Płocku praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów stało się konieczne i uzasadnione. Z uwagi na powyższe, Prezes UOKiK postanowieniem z dnia 30 grudnia 2011 r. wszczął postępowanie w związku z podejrzeniem stosowania przez Bank praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów polegających na stosowaniu we wzorcach umownych postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (dalej również: rejestr niedozwolonych klauzul umownych), o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego poprzez zawarcie postanowień o treści: 1. O zmianie opłat i prowizji Bank powiadamia posiadacza rachunku w formie informacji wywieszanych na tablicy ogłoszeń w siedzibie Banku i Oddziałach ze wskazaniem daty podjęcia uchwały przez Zarząd Banku oraz termin, od którego zmiany obowiązują. Na powyższy sposób informowania posiadacz rachunku wyraża zgodę, 2. O zmianie opłat i prowizji Bank powiadamia posiadacza rachunku w formie informacji wywieszanych na tablicy ogłoszeń w jednostkach organizacyjnych Banku ze wskazaniem daty podjęcia Uchwały przez Zarząd Banku oraz terminu, od którego obowiązują zmiany, 3. Bank zastrzega sobie prawo zmiany postanowień niniejszego Regulaminu, 4. Bankowi służy prawo do rozwiązania niniejszej umowy, z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia, w przypadkach określonych w Regulaminie, o którym mowa w § 1 niniejszej umowy, a w szczególności w przypadku: (…), 5. Wypowiedzenie umowy na podstawie decyzji Banku prowadzącego rachunek następuje w formie pisemnej, w szczególności gdy: (…), 6. Wszelkie pisma kierowane przez Bank do posiadacza ROR na ostatni podany wskazany przez niego adres uważa się za doręczone, 7. Wypowiedzenie umowy ROR przez bank wysłane przesyłką poleconą za zwrotnym poświadczeniem odbioru, na ostatni podany przez posiadacza rachunku adres, traktowane jest jako skutecznie doręczone, 8. Ja, (…) niżej podpisany/a, oświadczam, że (…) 4. Będąc w pełni świadom/ą znaczenia postanowień powyższego regulaminu i niniejszej umowy oraz będąc pouczonym/ą o możliwości ich kwestionowania – wyrażam zgodę na ich zamieszczenie jako indywidualnie ze mną uzgodnionych w rozumieniu art. 385 1 § 1 i § 3 kc , co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Pismem z dnia 30 grudnia 2011 r. Bank został zawiadomiony o wszczętym postępowaniu, jak również wezwany do udzielenia informacji i złożenia dokumentów w przedmiotowej sprawie. W odpowiedzi na zawiadomienie Prezesa Urzędu, Bank w piśmie z dnia 12 stycznia 2012 r. odniósł się do postawionych zarzutów. Bank w swoim piśmie, nie kwestionując ustaleń poczynionych przez Delegaturę UOKiK w Warszawie, wniósł o rozważenie możliwości umorzenia przedmiotowego postępowania. Uzasadniając swój wniosek, Bank wskazał, że kwestionowane przez Prezesa Urzędu regulacje zostały uchylone i zastąpione nowymi. W dniu 20 grudnia 2011 r. Zarząd Banku podjął uchwałę o przyjęciu pakietu wewnętrznych aktów prawnych regulujących obszar obsługi depozytowej klientów indywidualnych. Bank przekazał Prezesowi Urzędu odpis stosownej uchwały wraz z załącznikami. Bank Spółdzielczy „Mazowsze” w Płocku wyraził przekonanie, iż przyjęte regulacje są pozbawione wad prawnych opisanych w postanowieniu o wszczęciu niniejszego postępowania. W toku postępowania Bank Spółdzielczy „Mazowsze” w Płocku wskazał wysokość obrotu Banku obliczonego na podstawie rachunku zysków i strat za rok 2011 zgodnie z § 4 rozporządzenia 4 Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie sposobu obliczania obrotu przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji (Dz. U. Nr 134, poz. 935). Bank został zawiadomiony o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w niniejszym postępowaniu oraz o możliwości zapoznania się z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy w siedzibie Delegatury UOKiK w Warszawie. Strona niniejszego postępowania skorzystała z prawa do zapoznania się z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił, co następuje Bank Spółdzielczy „Mazowsze” w Płocku został zarejestrowany w Krajowym Rejestrze Sądowym pod numerem 0000115961 i prowadzi działalność m.in. w zakresie przyjmowania wkładów pieniężnych płatnych na żądanie lub z nadejściem oznaczonego terminu oraz prowadzenie rachunków tych wkładów i w zakresie prowadzenia innych rachunków bankowych. Przy zawieraniu z klientami, będącymi konsumentami w rozumieniu art. 22 1 kodeksu cywilnego, tj. osobami fizycznymi dokonującymi czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z ich działalnością zawodową lub gospodarczą, umów rachunku bankowego Bank posługiwał się wzorcami umownymi w rozumieniu art. 384 kodeksu cywilnego, zatytułowanymi: 1. Regulamin dla posiadaczy rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w BS „Mazowsze” w walucie polskiej, 2. Umowa rachunku oszczędnościowo — rozliczeniowego Nr..., 3. Oświadczenie Posiadacza rachunku do umowy rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego. Prezes UOKiK ustalił, iż w treści wzorców umownych stosowanych przez Bank Spółdzielczy „Mazowsze” w Płocku w obrocie z konsumentami znajdowały się postanowienia o treści: 1. O zmianie opłat i prowizji Bank powiadamia posiadacza rachunku w formie informacji wywieszanych na tablicy ogłoszeń w siedzibie Banku i Oddziałach ze wskazaniem daty podjęcia uchwały przez Zarząd Banku oraz termin, od którego zmiany obowiązują. Na powyższy sposób informowania posiadacz rachunku wyraża zgodę (§ 12 ust. 4 wzorca umownego zatytułowanego: Umowa rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego Nr... ) , 2. O zmianie opłat i prowizji Bank powiadamia posiadacza rachunku w formie informacji wywieszanych na tablicy ogłoszeń w jednostkach organizacyjnych Banku ze wskazaniem daty podjęcia Uchwały przez Zarząd Banku oraz terminu, od którego obowiązują zmiany (§ 44 ust. 3 wzorca umownego o nazwie: Regulamin dla posiadaczy rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w BS „Mazowsze” w walucie polskiej ) , 3. Bank zastrzega sobie prawo zmiany postanowień niniejszego Regulaminu (§ 47 ust. 1 wzorca umownego zatytułowanego: Regulamin dla posiadaczy rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w BS „Mazowsze” w walucie polskiej ) , 4. Bankowi służy prawo do rozwiązania niniejszej umowy, z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia, w przypadkach określonych w Regulaminie, o którym mowa w § 1 niniejszej umowy, a w szczególności w przypadku: (…) (§ 8 ust. 2 wzorca umownego zatytułowanego: Umowa rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego Nr... ) , 5. Wypowiedzenie umowy na podstawie decyzji Banku prowadzącego rachunek następuje w formie pisemnej, w szczególności gdy: (…) (§ 52 ust. 4 wzorca umownego o nazwie: Regulamin dla posiadaczy rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w BS „Mazowsze” w walucie polskiej ) , 5 6. Wszelkie pisma kierowane przez Bank do posiadacza ROR na ostatni podany wskazany przez niego adres uważa się za doręczone (§ 47 ust. 3 wzorca umownego zatytułowanego: Regulamin dla posiadaczy rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w BS „Mazowsze” w walucie polskiej ) , 7. Wypowiedzenie umowy ROR przez bank wysłane przesyłką poleconą za zwrotnym poświadczeniem odbioru, na ostatni podany przez posiadacza rachunku adres, traktowane jest jako skutecznie doręczone (§ 52 ust. 5 wzorca umownego o nazwie: Regulamin dla posiadaczy rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w BS „Mazowsze” w walucie polskiej ) , 8. Ja, (…) niżej podpisany/a, oświadczam, że (…) 4. Będąc w pełni świadom/ą znaczenia postanowień powyższego regulaminu i niniejszej umowy oraz będąc pouczonym/ą o możliwości ich kwestionowania – wyrażam zgodę na ich zamieszczenie jako indywidualnie ze mną uzgodnionych w rozumieniu art. 385 1 § 1 i § 3 kc (postanowienie ze wzorca umownego zatytułowanego: Oświadczenie Posiadacza rachunku do umowy rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego ). W rejestrze niedozwolonych klauzul umownych prowadzonym przez Prezesa Urzędu na podstawie art. 479 (45) k.p.c. zostały wpisane następujące klauzule: 1. PKO - bp podaje do wiadomości obowiązujące stawki prowizji i opłat przez wywieszenie w Oddziałach PKO - bp Taryfy oraz udostępnia Taryfę na życzenie posiadacza rachunku – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 30 września 2002 r. (sygn. akt XVII AmC 47/01) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 32, 2. Bank zastrzega sobie prawo zmiany niniejszego regulaminu – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24 kwietnia 2003 r. (sygn. akt XVII AmC 33/02) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 93, 3. Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, a w szczególności… – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 10 grudnia 2009 r. (sygn. akt XVII AmC 1582/09) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 1928, 4. Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, a w szczególności (…) – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 29 listopada 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 1457/09) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 2152, 5. Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, a w szczególności… – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 14 października 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 1497/09) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 2268, 6. Bank może wypowiedzieć umowę z ważnych przyczyn, w szczególności (…) – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2011 r. (sygn. akt XVII AmC 757/10) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 2554, 6 7. Pismo wysłane do Kredytobiorcy na ostatni znany Bankowi adres korespondencyjny uważa się za doręczone – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 2 listopada 2009 r. (sygn. akt XVII AmC 1287/09) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 1826, 8. Wszelkie pisma kierowane przez Bank do posiadacza rachunku według ostatnich danych i na ostatni wskazany przez niego adres uważa się za skutecznie doręczone – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 10 lutego 2011 r. (sygn. akt XVII AmC 730/10) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 2360, 9. Wszelkie pisma kierowane do Posiadacza rachunku na ostatni, wskazany przez niego adres uważa się za doręczone – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 9 czerwca 2011 r. (sygn. akt XVII AmC 710/10) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 2492, 10. Oświadczam, że zapoznałem się i wynegocjowałem treść niniejszej umowy – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 20 lipca 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 9/06) i wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod pozycją 881. Prezes UOKiK ustalił, iż wzorce umowne przekazane przez Bank w zakresie rachunku bankowego zawierające zakwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia stosowane były od dnia 5 sierpnia 2010 r. (data potwierdzenia za zgodność przekazanych przez Bank w toku postępowania wzorców umownych stanowiących podstawę dla postawienia zarzutów stanowiących przedmiot niniejszego postępowania) do dnia 15 stycznia 2012 r. Prezes Urzędu ustalił, iż z dniem 16 stycznia 2012 r. uchylone zostały poprzednio wykorzystywane wzorce umowne i jednocześnie Bank wprowadził: - Instrukcję służbową świadczenia usług w zakresie prowadzenia rachunków bankowych wydawania kart do rachunków oraz usług bankowości elektronicznej dla klientów indywidualnych, SKO i PKZP w Banku Spółdzielczym „Mazowsze” w Płocku, - Regulamin świadczenia usług w zakresie prowadzenia rachunków bankowych, wydawania kart do rachunków oraz usług bankowości elektronicznej dla klientów indywidualnych, SKO i PKZP w Banku Spółdzielczym „Mazowsze” w Płocku, - Ogólne warunki otwierania i prowadzenia rachunków bankowych osób fizycznych w złotych w Banku Spółdzielczym „Mazowsze” w Płocku, - Instrukcję służbową otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowych z wkładami płatnymi na każde żądanie w Banku Spółdzielczym „Mazowsze” w Płocku, - Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowych z wkładami płatnymi na każde żądanie w Banku Spółdzielczym „Mazowsze” w Płocku, - Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w Banku Spółdzielczym „Mazowsze” w Płocku, - Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowych z wkładami terminowymi w Banku Spółdzielczym „Mazowsze” w Płocku, - Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków terminowych lokat oszczędnościowych SGB w złotych w Banku Spółdzielczym „Mazowsze” w Płocku. 7 Zgodnie z ustaleniami Prezesa Urzędu, wzorce umowne przekazane przez Bank przy piśmie z dnia 12 stycznia 2012 r. nie zawierają w swojej treści zakwestionowanych przez Prezesa UOKiK postanowień. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje Naruszenie interesu publicznoprawnego Podstawą zastosowania przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie stwierdzenie przez Prezesa UOKiK, iż w wyniku stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów zagrożony został interes publicznoprawny. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ustawa ta określa warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Przepis ten przesądza o przynależności niniejszej ustawy do dziedziny prawa publicznego, jak również o wyłączeniu możliwości podejmowania przez Prezesa Urzędu działań w celu ochrony interesów indywidualnych czy grupowych. W toku postępowania i przy wydawaniu decyzji Prezes Urzędu jest zatem rzecznikiem interesu publicznego. Rola ta wynika nie tylko z celu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, lecz również z jednej z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, określonej w art. 7 k.p.a. Wobec powyższego, wykazanie wystąpienia zagrożenia interesu publicznoprawnego w danej sprawie stanowi podstawową przesłankę warunkującą możliwość jej rozstrzygania w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W ocenie Prezesa Urzędu, niniejsza sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami Banku Spółdzielczego „Mazowsze” w Płocku. Należy przy tym zauważyć, że interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy, naruszenie zbiorowego interesu konsumentów stanowi jednocześnie naruszenie interesu publicznoprawnego. Wobec powyższego, uzasadnione było podjęcie przez Prezesa Urzędu w niniejszej sprawie działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Naruszenie zakazu z art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Ust. 2 tego artykułu definiuje tę praktykę jako godzące w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne działanie przedsiębiorcy. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami, polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Ustawodawca w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów podał przykładowe zachowania przedsiębiorców, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów. Pierwszą z trzech pozycji otwartego katalogu zakazanych praktyk stanowi stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego. W świetle powyższego, dane zachowanie może zostać uznane za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, gdy spełnione są równocześnie trzy przesłanki wyinterpretowane z art. 24 ust. 1 i 2 ww. ustawy: 1. kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy, 2. zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności, 3. praktyka godzi w zbiorowe interesy konsumentów. 8 Ad 1. Strona postępowania (przedsiębiorca) Zakaz naruszenia zbiorowych interesów konsumentów odnosi się do przedsiębiorców. Art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legalną definicję przedsiębiorcy, zgodnie z którą pod tym pojęciem rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tj. Dz. U. 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.), a także: (a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, (b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu, (c) osobę fizyczną, która posiada kontrolę, w rozumieniu pkt 4, nad co najmniej jednym przedsiębiorcą, choćby nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli podejmuje dalsze działania podlegające kontroli koncentracji, o której mowa w art. 13, (d) związek przedsiębiorców w rozumieniu pkt 2 – na potrzeby przepisów dotyczących praktyk ograniczających konkurencję oraz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Podmiot będący stroną niniejszego postępowania posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu powołanego powyżej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, gdyż jest spółdzielnią wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego, prowadzącą działalność gospodarczą we własnym imieniu. Tym samym oznacza to, iż zachowanie Banku Spółdzielczego „Mazowsze” w Płocku podlega kontroli dokonywanej na podstawie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad 2. Bezprawność działań Banku Spółdzielczego „Mazowsze” w Płocku Bezprawność, do której odwołał się ustawodawca wprowadzając do ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów definicję praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, należy rozumieć jako sprzeczność z prawem. Bezprawność działań przedsiębiorcy co do zasady wynika z naruszenia innych przepisów powszechnie obowiązujących, niemniej należy wskazać, iż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w jednym przypadku identyfikuje wprost jako bezprawne działanie przedsiębiorcy polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Jak wskazał Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), w oparciu o art. 24 ust. 2 można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. A zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści już wpisanej do rejestru niedozwolonych klauzul umownych stanowi wystarczającą przesłankę do uznania bezprawności działania tego przedsiębiorcy. Należy bowiem podnieść, iż stosowanie postanowienia, które po uznaniu go przez Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone zostało wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych, jest prawnie zakazane. Prawomocny wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, wydany po przeprowadzeniu kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy, wskazujący treść postanowień wzorca umowy uznanych za niedozwolone i zakazujący ich wykorzystywania ma od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru niedozwolonych klauzul umownych skutek wobec osób trzecich (art. 479 43 k.p.c.). Przepis tego artykułu rozszerza zatem prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Artykuł ten dotyczy rozszerzonej prawomocności materialnoprawnej w znaczeniu podmiotowym. Chodzi o grupę przypadków takiej prawomocności, w których wyrok z powodu szczególnego charakteru przedmiotu procesu ma powagę rzeczy osądzonej dla wszystkich i przeciwko wszystkim. Przepis bowiem wyraźnie stanowi, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, wywołuje więc skutek erga omnes . 1 Przepis art. 479 43 Kodeksu postępowania cywilnego stanowiąc, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, nie ogranicza w żaden sposób 1 H. Ciepła, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. T. II, wydanie 3, s. 249. 9 kategorii tych podmiotów. Lege non distiguente , wyrok ma skutek wobec wszystkich, tzn. zarówno wobec przedsiębiorcy, który klauzulę wprowadził do swoich wzorców umów, jak i do każdego innego przedsiębiorcy, stosującego własne warunki umów. Należy zatem przyjąć, że wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów od chwili wpisania klauzuli do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK wywiera skutek względem wszystkich uczestników obrotu, co oznacza, że żaden z podmiotów uczestniczących w obrocie prawnym nie może posługiwać się przedmiotowym postanowieniem. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) jednoznacznie wskazał, iż stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów . Tym samym Sąd Najwyższy przesądził, iż stosowanie klauzuli tożsamej z klauzulą wpisaną do rejestru niedozwolonych klauzul umownych, przez innego przedsiębiorcę, który nie był stroną lub uczestnikiem postępowania zakończonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Należy przy tym podkreślić, iż dla uznania, że klauzula wpisana do rejestru i klauzula z nią porównywana są tożsame w treści nie jest konieczna dokładna literalna identyczność tych postanowień. Rozbieżność użytych wyrażeń, zmiana szyku zdania czy zastosowanie synonimów nie eliminuje abuzywnego charakteru ocenianego postanowienia. By zaistniała możliwość uznania dwóch postanowień za tożsame wystarczy, by hipoteza zapisu kwestionowanego w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów mieściła się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru. Nie jest konieczna literalna zgodność porównywalnych klauzul. Głównym czynnikiem przesądzającym powinien być, zdaniem Sądu, zamiar, cel jakiemu ma służyć kwestionowana klauzula. Jeśli jest on zgodny z celem utworzenia klauzuli uznanej za niedozwoloną, można uznać, iż obie są tożsame (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 25 maja 2005 r. sygn. akt XVII Ama 46/04). Stanowisko to znalazło również potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006 r., sygn. akt III SZP 3/06, w której Sąd ten argumentował, iż stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywołuje takie same skutki, godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru . W celu wykazania bezprawności działań Banku Spółdzielczego „Mazowsze” w Płocku koniecznym jest zatem ustalenie, że Bank stosuje wzorce umowne, których zapisy mieszczą się w hipotezie klauzul wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych. Odnosząc powyższe uwagi do przedmiotowej sprawy należy zauważyć, co następuje: Ad I.1. i I.2. sentencji decyzji Bank Spółdzielczy „Mazowsze” w Płocku w § 12 ust. 4 wzorca umownego zatytułowanego umowa rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego Nr … stosował postanowienie o treści: O zmianie opłat i prowizji Bank powiadamia posiadacza rachunku w formie informacji wywieszanych na tablicy ogłoszeń w siedzibie Banku i Oddziałach ze wskazaniem daty podjęcia uchwały przez Zarząd Banku oraz termin, od którego zmiany obowiązują. Na powyższy sposób informowania posiadacz rachunku wyraża zgodę, a w § 44 ust. 3 wzorca umownego o nazwie: Regulamin dla posiadaczy rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w BS „Mazowsze” w walucie polskiej stosował postanowienie o brzmieniu: O zmianie opłat i prowizji Bank powiadamia posiadacza rachunku w formie informacji wywieszanych na tablicy ogłoszeń w jednostkach organizacyjnych Banku ze wskazaniem daty podjęcia Uchwały przez Zarząd Banku oraz terminu, od którego obowiązują zmiany. 10 Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowień jest tożsama z treścią postanowienia, uznanego za niedozwolone wyrokiem z dnia 30 września 2002 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 47/01, wpisanego do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod pozycją 32: PKO - bp podaje do wiadomości obowiązujące stawki prowizji i opłat przez wywieszenie w Oddziałach PKO - bp Taryfy oraz udostępnia Taryfę na życzenie posiadacza rachunku. W przywołanym wyroku Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zgodził się ze stanowiskiem Prezesa UOKiK, iż postanowienie w tym brzmieniu jest niezgodne z bezwzględnie obowiązującymi w tym zakresie przepisami art. 384 § 1 i 2 k.c. oraz art. 384 1 k.c. Według art. 384 § 1 k.c. ustalony przez jedną ze stron wzorzec umowy wiąże drugą stronę, jeżeli został jej doręczony przy zawieraniu umowy. Odstępstwo od tej zasady przewiduje art. 384 § 2 k.c. zdanie pierwsze stanowiący, że w razie gdy posługiwanie się wzorcem jest w stosunkach danego rodzaju zwyczajowo przyjęte, wiąże on także wtedy, gdy druga strona mogła się z łatwością dowiedzieć o jego treści. Zgodnie ze zdaniem drugim wskazanego przepisu odstępstwo to nie dotyczy jednak umów zawieranych z udziałem konsumentów, z wyjątkiem umów powszechnie zawieranych w drobnych, bieżących sprawach życia codziennego. Prezes UOKiK stwierdził, a Sąd uznał to stanowisko, że skoro opłaty i prowizje są istotnym elementem umowy rachunku bankowego, a tabele (taryfy) takich opłat i prowizji stanowią część stosowanych przez Bank wzorców wzmiankowych umów, to dla zawarcia z klientem – konsumentem takiej umowy konieczne jest doręczenie mu jej wzorca. Taki sam tryb obowiązuje Bank, gdy wzorzec umowy ma zostać wprowadzony do obrotu z konsumentami w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym, a za taki uznać należy umowę rachunku bankowego. Jak wynika bowiem z treści art. 384 1 k.c. wzorzec umowny wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym wiąże konsumenta, jeżeli został mu doręczony, a ten nie wypowiedział umowy w najbliższym terminie wypowiedzenia. Mając na uwadze treść zakwestionowanych klauzul oraz klauzuli przywołanej powyżej, a wpisanej do rejestru niedozwolonych klauzul umownych należy wskazać, że przedmiotowe klauzule są tożsame co do skutku i celu z klauzulą wpisaną do niniejszego rejestru. Istotą tych klauzul jest bowiem niedoręczanie przez Bank zmienionego wzorca umownego – taryfy opłat i prowizji. Bank informuje o nowych stawkach poprzez komunikat wywieszony w swoich lokalach. Konsument nie jest zatem informowany o nowych stawkach wprowadzonych przez Bank poprzez ich doręczenie, co jednocześnie wiąże się tym, że konsument zostaje pozbawiony prawa wypowiedzenia umowy w najbliższym terminie wypowiedzenia. Bank Spółdzielczy „Mazowsze” w Płocku zaniechał stosowania zarzucanej mu praktyki z dniem 16 stycznia 2012 r., czyli w momencie kiedy wzorce umowne zawierające zakwestionowane postanowienia zostały wycofane z obrotu konsumenckiego i zastąpione zostały nowymi wzorcami pozbawionymi ww. klauzul tożsamych z postanowieniem wpisanym do rejestru niedozwolonych klauzul umownych. Ad I.3. sentencji decyzji Bank w § 47 ust. 1 wzorca umownego zatytułowanego: Regulamin dla posiadaczy rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w BS „Mazowsze” w walucie polskiej stosował postanowienie o treści: Bank zastrzega sobie prawo zmiany postanowień niniejszego Regulaminu. Treść ww. postanowienia jest, w opinii Prezesa Urzędu, tożsama z treścią postanowienia, uznanego za niedozwolone wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2003 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 33/02, wpisanego do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 93: Bank zastrzega sobie prawo zmiany niniejszego regulaminu. Sąd stwierdził w wyroku, iż takie postanowienie wprowadza dla pozwanego prawo dokonywania zmian regulaminu bez wskazania ważnych przyczyn, co narusza w sposób jednoznaczny dyspozycję zakazu zawartą w normie art. 385 3 pkt 10 k.c., która stanowi, że niedozwolonym 11 postanowieniem umowy jest takie, które uprawnia kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez podania ważnej przyczyny wskazanej w umowie. Zdaniem Prezesa Urzędu treść kwestionowanego postanowienia i treść klauzuli wpisanej do rejestru są tożsame. Prawie identyczne brzmienie tych postanowień, jak również ich identyczny skutek polegający na naruszeniu art. 385 3 pkt 10 k.c. poprzez niepodawanie ważnych przyczyn stanowiących podstawę do jednostronnej zmiany umowy wskazują na tożsamość porównywanych klauzul. Bank w dniu 16 stycznia 2012 r., w którym wycofał z obrotu konsumenckiego wzorzec umowny zawierający zakwestionowane postanowienie, zaniechał stosowania zarzucanej mu praktyki. Nowe wzorce umowne wprowadzone przez Bank nie zawierają w swojej treści postanowień tożsamych z ww. postanowieniem wpisanym do rejestru niedozwolonych klauzul umownych. Ad. I.4. i I.5. Bank Spółdzielczy „Mazowsze” w Płocku w § 8 ust. 2 wzorca umownego zatytułowanego Umowa rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego Nr … stosował postanowienie o treści: Bankowi służy prawo do rozwiązania niniejszej umowy, z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia, w przypadkach określonych w Regulaminie, o którym mowa w § 1 niniejszej umowy, a w szczególności w przypadku: (…). We wskazanym postanowieniu Bank odwołuje się do przypadków określonych w Regulaminie dla posiadaczy rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w BS „Mazowsze” w walucie polskiej. We wzorcu umownym regulaminu, w § 52 ust. 4, Bank stosował postanowienie o treści: Wypowiedzenie umowy na podstawie decyzji Banku prowadzącego rachunek następuje w formie pisemnej, w szczególności gdy: (…). W opinii Prezesa UOKiK, treść wskazanych powyżej postanowień, jest tożsama z treścią postanowień: Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, a w szczególności… – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 10 grudnia 2009 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 1582/09, wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 1928, Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, a w szczególności (…) – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 29 listopada 2010 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 1457/09, wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 2152, (…) Bank może wypowiedzieć umowę z ważnych przyczyn, w szczególności (…) – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2011 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 757/10, wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 2554, Bank może wypowiedzieć Umowę tylko z ważnych powodów, a w szczególności… – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 14 października 2010 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 1497/09, wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 2268. Sąd w uzasadnieniu do ostatniego ze wskazanych wyroków wskazał, iż w zakwestionowanym postanowieniu bank określając sytuacje, w których ma prawo do wypowiedzenia umowy, określił te sytuacje jako „ważne powody” i wymienił konkretne okoliczności, które przyjął za te „ważne powody” dające mu prawo do wypowiedzenia umowy, ale w sposób przykładowy. Określając „ważne powody” pozwany użył bowiem określenia „w szczególności”, co oznacza, że wskazane okoliczności jako ważne powody dające mu prawo do wypowiedzenia umowy zostały podane jako jedynie przykłady „ważnych powodów”. Wymienione okoliczności nie stanowią zatem katalogu zamkniętego w odniesieniu do okoliczności dających prawo bankowi do wypowiedzenia umowy. Powołana ocena postanowienia uzasadnia wniosek, że bank może wypowiedzieć umowę, gdy zaistnieją również inne okoliczności niż wymienione w tym postanowieniu, a ocena zaistnienia tej okoliczności będzie należała wyłącznie do banku i może nie być powołana w zakwestionowanym postanowieniu. W opinii Sądu, powód zasadnie zakwestionował treść tego postanowienia z tych powodów, że bank przyznał tylko sobie uprawnienie do dokonywania wiążącej interpretacji umowy, czyli prawo banku do 12 wypowiedzenia umowy w sytuacji, gdy regulacja tej kwestii zawiera pojęcia niejasne, nieprecyzyjne. Dotyczy to użytego w tym postanowieniu pojęcia „ważnych powód” przy równoczesnym określeniu tylko przykładowo okoliczności stanowiących te ważne powody. W opinii Prezesa Urzędu, treść postanowień stosowanych przez Bank jest tożsama co do skutku i celu z zacytowanymi postanowieniami wpisanymi do rejestru niedozwolonych klauzul umownych. Postanowienia stosowane przez Bank, tak samo jak postanowienia wpisane do rejestru, wprowadzają otwarty katalog przesłanek stanowiących podstawę dla wypowiedzenia umowy przez Bank. Tym samym, Bank może wypowiedzieć umowę w przypadku zaistnienia innych przesłanek niż wskazane w klauzuli. Bank Spółdzielczy „Mazowsze” w Płocku z dniem 16 stycznia 2012 r. zaniechał stosowania zarzucanej mu praktyki poprzez wycofanie z obrotu konsumenckiego zakwestionowanych wzorców umownych. Nowe wzorce umowne wprowadzone przez Bank nie zawierają w swojej treści zakwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień. Ad I.6. i I.7. Bank w § 47 ust. 3 wzorca umownego zatytułowanego: Regulamin dla posiadaczy rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w BS „Mazowsze” w Płocku w walucie polskiej stosował postanowienie o treści: Wszelkie pisma kierowane przez Bank do posiadacza ROR na ostatni podany wskazany przez niego adres uważa się za doręczone, a w § 52 ust. 5 tego samego wzorca umownego stosował postanowienie o brzmieniu: Wypowiedzenie umowy ROR przez bank wysłane przesyłką poleconą za zwrotnym poświadczeniem odbioru, na ostatni podany przez posiadacza rachunku adres, traktowane jest jako skutecznie doręczone. Treść ww. postanowień, w ocenie Prezesa Urzędu, jest tożsama z treścią postanowień: Pismo wysłane do Kredytobiorcy na ostatni znany Bankowi adres korespondencyjny uważa się za doręczone – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 2 listopada 2009 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 1287/09, wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 1826, Wszelkie pisma kierowane przez Bank do posiadacza rachunku według ostatnich danych i na ostatni wskazany przez niego adres uważa się za skutecznie doręczone – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 10 lutego 2011 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 730/10, wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 2360, Wszelkie pisma kierowane do Posiadacza rachunku na ostatni, wskazany przez niego adres uważa się za doręczone – postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 9 czerwca 2011 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 710/10, wpisane do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 2492. Tożsamość postanowień stosowanych przez Bank Spółdzielczy „Mazowsze” w Płocku z zacytowanymi powyżej postanowieniami wpisanymi do rejestru niedozwolonych klauzul umownych można stwierdzić poprzez literalne porównanie ich treści. Wskazać należy na dwa identyczne elementy charakterystyczne dla każdej z ww. klauzul. Po pierwsze, każda z nich dotyczy wysyłania korespondencji przez przedsiębiorcę na ostatni wskazany przez konsumenta i znany przedsiębiorcy adres ( Wszelkie pisma kierowane przez Bank do posiadacza ROR na ostatni podany wskazany przez niego adres (…), Wypowiedzenie umowy ROR przez bank wysłane (…) na ostatni podany przez posiadacza rachunku adres (…), Pismo wysłane do Kredytobiorcy na ostatni znany Bankowi adres korespondencyjny (…), Wszelkie pisma kierowane przez Bank do posiadacza rachunku według ostatnich danych i na ostatni wskazany przez niego adres (…), Wszelkie pisma kierowane do Posiadacza rachunku na ostatni, wskazany przez niego adres (…) ). Drugi element dotyczy automatycznego uznania tak wysłanej do konsumenta korespondencji za doręczoną ( Wszelkie pisma 13 kierowane przez Bank (…) uważa się za doręczone, Wypowiedzenie umowy ROR przez bank wysłane (…) traktowane jest jako skutecznie doręczone, Pismo wysłane (…) uważa się za doręczone, Wszelkie pisma kierowane przez Bank (…) uważa się za skutecznie doręczone, Wszelkie pisma kierowane do Posiadacza (…) uważa się za doręczone ). Tak sformułowane postanowienia przyznają przedsiębiorcy uprawnienie do jednostronnej interpretacji umowy poprzez uznanie wysłanej korespondencji za doręczoną. Wobec powyższego, należy uznać, iż klauzule wykorzystywane w obrocie konsumenckim przez Bank są tożsame literalnie, a tym samym pozostają zbieżne co do skutku i celu z postanowieniami wpisanymi do rejestru niedozwolonych klauzul umownych. Bank Spółdzielczy „Mazowsze” w Płocku z dniem 16 stycznia 2012 r. wycofał z obrotu konsumenckiego wzorzec umowny, w którym wpisane były zakwestionowane postanowienia. Nowe wzorce umowne wprowadzone przez Bank nie zawierają ww. postanowień. Tym samym Bank z dniem 16 stycznia 2012 r. zaniechał stosowania zarzucanej mu praktyki. Ad I.8. Bank Spółdzielczy „Mazowsze” w Płocku we wzorcu umownym zatytułowanym: Oświadczenie Posiadacza rachunku do umowy rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego stosował postanowienie o treści: Ja, (…) niżej podpisany/a, oświadczam, że (…) 4. Będąc w pełni świadom/ą znaczenia postanowień powyższego regulaminu i niniejszej umowy oraz będąc pouczonym/ą o możliwości ich kwestionowania – wyrażam zgodę na ich zamieszczenie jako indywidualnie ze mną uzgodnionych w rozumieniu art. 385 1 § 1 i § 3 kc. Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowienia jest tożsama z treścią postanowienia, uznanego za niedozwolone wyrokiem z dnia 20 lipca 2006 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 9/06, wpisanego do rejestru niedozwolonych klauzul umownych pod numerem 881: Oświadczam, że zapoznałem się i wynegocjowałem treść niniejszej umowy . W przywołanym wyroku Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał, iż przedmiotowe postanowienie narusza art. 385 1 § 1 k.c. jako, że nieprawdziwe jest oświadczenie jakiego podpisanie wymusza pozwany przedsiębiorca na konsumentach, stwierdzając, że wynegocjowali oni treść umowy, a więc nie zawiera on nieuzgodnionych indywidualnie postanowień. Sąd wskazał, iż poprzez kwestionowane postanowienie przedsiębiorca, jako autor wzorca przedstawionego konsumentowi do podpisu, stara się przerzucić na tego ostatniego ciężar dowodu, iż dany wzorzec został uzgodniony indywidualnie, a zatem nie podlega dyspozycji art. 385 1 § 1 k.c. Takie ukształtowanie przedmiotowego postanowienia należy uznać za sprzeczne z dobrymi obyczajami, rażąco naruszające interesy konsumentów. Argumenty, na które powołał się SOKiK w ww. orzeczeniu należy bezpośrednio odnieść do postanowienia kwestionowanego w niniejszej sprawie. Analiza porównawcza postanowienia stosowanego przez Bank i wskazanego postanowienia wpisanego do rejestru pozwala stwierdzić, że postanowienia te w ten sam sposób kształtują stosunki między stronami umowy wymuszając na konsumentach stwierdzenie, że wynegocjowali oni treść umowy. W związku z tym analiza porównawcza wskazuje na tożsamość treści zestawionych klauzul, której nie naruszają odmienności wynikające z użytych zwrotów i wyrazów. Dzień 16 stycznia 2012 r., czyli dzień w którym Bank Spółdzielczy „Mazowsze” w Płocku wycofał z obrotu konsumenckiego wzorzec umowny zawierający zakwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienie, należy uznać za datę zaniechania stosowania zarzucanej praktyki. Ad 3. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów Dla stwierdzenia przez Prezesa Urzędu stosowania przez przedsiębiorcę praktyki określonej w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest również wykazanie, 14 iż w wyniku jej stosowania przez przedsiębiorcę naruszony lub zagrożony został zbiorowy interes konsumentów. Wskazać należy, iż ww. ustawa nie definiuje pojęcia zbiorowy interes konsumentów , a art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wskazuje jedynie, iż nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotyczący ogółu, a naruszenie tego interesu może mieć miejsce, gdy skutkami działań sprzecznych z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku – konsumentów. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów – wszystkich konsumentów będących lub mogących być klientami Banku. Należy przy tym wskazać, że zdaniem Sądu Najwyższego wystarczające powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów), wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów, za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy [ vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2008 r.; sygn. akt III SK 27/07]. Zgodnie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu – jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 ustawy – wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, nakazującą zaniechanie jej stosowania. Z kolei w świetle art. 27 ust. 1 i 2 ww. ustawy, nie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 26, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki; w przypadku takim Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Mając na uwadze, że zostały spełnione wszystkie przesłanki pozwalające uznać zachowanie przedsiębiorcy za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, jak również fakt zaprzestania ich stosowania, orzeczono jak w punkcie I sentencji decyzji. Ad II sentencji decyzji Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może w drodze decyzji nałożyć na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, w rozumieniu art. 24 ustawy, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Z powołanego wyżej przepisu wynika, że kara pieniężna ma charakter fakultatywny. Zatem o tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsiębiorcy zasadne jest nałożenie kary pieniężnej decyduje Prezes UOKiK w ramach uznania administracyjnego. Zwrócić należy uwagę, iż przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają jakichkolwiek przesłanek, od których uzależnione byłoby podjęcie decyzji o nałożeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie w art. 111 ww. ustawy te okoliczności, które Prezes Urzędu winien uwzględnić decydując o wymiarze kary pieniężnej, wymieniając w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Podkreślić należy, iż sankcja w postaci nałożenia kary może być na przedsiębiorcę nałożona jeżeli ten, choćby nieumyślnie dopuścił się naruszenia. Zdaniem Prezesa UOKiK, opisane w niniejszej decyzji działania podejmowane przez Bank w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej – profesjonalnego uczestnika obrotu rynkowego od 15 którego oczekiwać należy dochowania należytej staranności – powinny były uwzględniać możliwość naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Należy wskazać, że w zgromadzonym materiale dowodowym nie ma jednak jednoznacznych dowodów wyraźnej intencji Banku naruszenia tych interesów. Zebrane wyjaśnienia i informacje mogą wskazywać na co najmniej nieumyślne działanie Banku Spółdzielczego „Mazowsze” w Płocku. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, przede wszystkim charakter naruszeń, które przypisano Banku Spółdzielczemu „Mazowsze” w Płocku, Prezes Urzędu uznał nałożenie kary pieniężnej za uzasadnione. Zdaniem Prezesa UOKiK, opisane w niniejszej decyzji działania podejmowane przez Bank w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej powinny były uwzględniać możliwość naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Pamiętać jednak należy, że na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego spoczywa obowiązek dochowania należytej staranności przy ocenie zgodności ich działań z obowiązującymi przepisami prawa. Okolicznością przemawiającą za zastosowaniem kary pieniężnej jest fakt, iż Bank Spółdzielczy „Mazowsze” w Płocku jako przedsiębiorca powinien mieć świadomość, że stosowanie klauzul uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru niedozwolonych klauzul umownych, jest bezprawne. Bank winien zatem zdawać sobie sprawę z konieczności konstruowania wzorców umownych z uwzględnieniem przepisów art. 385 1 i nast. kodeksu cywilnego, jak również z potrzeby dostosowywania wykorzystywanych przez siebie wzorców umownych w taki sposób, by nie były tożsame z wpisami zamieszczanymi w rejestrze. Zauważyć przy tym należy, że rejestr postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone jest jawny, powszechnie dostępny, publikowany na stronie www.uokik.gov.pl. Abuzywność postanowień wpisanych do tego rejestru jest jednoznaczna, a zakaz stosowania w obrocie postanowień w nim zamieszczonych nie powinien budzić jakichkolwiek wątpliwości. Przychód osiągnięty przez Bank Spółdzielczy „Mazowsze” w Płocku w roku poprzedzającym wydanie niniejszej decyzji w kwocie […] zł (słownie: […] złotych) ustalono na podstawie złożonego przez Bank oświadczenia opartego o rachunek zysków i strat. Maksymalna wysokość kary mogła zatem wynieść […] zł. Oszacowanie wysokości kary przebiegało dwuetapowo. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał bowiem oceny wagi stwierdzonych naruszeń i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych ustaleń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wysokość kary – dokonał gradacji ustalonej kwoty bazowej. W punkcie I. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Bank Spółdzielczy „Mazowsze” w Płocku praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, co daje podstawę do nałożenia na przedsiębiorcę kary pieniężnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Podczas ustalania wagi naruszeń stwierdzonych w punktach I.1. – I.8. sentencji decyzji Prezes Urzędu wziął pod uwagę, iż postanowienia stosowane przez Bank miały w zamiarze zmianę taryfy opłat i prowizji bez doręczania jej konsumentowi (punkt I.1. i I.2. sentencji decyzji), przyznanie prawa dokonywania zmian regulaminu przez Bank bez wskazania ważnych przyczyn (punkt I.3. sentencji decyzji), przyznanie uprawnienia do dokonania wiążącej interpretacji umowy (punkt I.4. i I.5. sentencji decyzji), jednostronną ocenę doręczenia korespondencji konsumentom (punkt I.6. i I.7. sentencji decyzji), jak również wymuszanie na konsumentach stwierdzenia, że wynegocjowali oni treść umowy (punkt I.8. sentencji decyzji). Należy jednocześnie wskazać, iż z uwagi na charakter naruszenia postanowienie wskazane w punkcie I.1. sentencji decyzji w kontekście wymiaru kary oceniane jest łącznie z postanowieniem z punktu I.2. sentencji decyzji, postanowienie określone w punkcie I.4. sentencji decyzji łącznie z postanowieniem wskazanym w punkcie I.5. sentencji decyzji, a klauzula z punktu I.6. oceniana jest łącznie z postanowieniem wskazanym w punkcie I.7. sentencji decyzji. 16 Postanowienia niedozwolone, tożsame z wpisanymi do rejestru niedozwolonych klauzul umownych stosowane były przez Bank długotrwale, tj. od dnia 5 sierpnia 2010 r. do dnia 15 stycznia 2012 r. Podsumowanie wagi stwierdzonego w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji naruszenia pozwoliło Prezesowi Urzędu na stwierdzenie, iż waga naruszenia wynikająca ze stosowania pięciu postanowień niedozwolonych kształtuje się na poziomie […] % przychodu osiągniętego przez Bank w 2011 r. Tym samym ustalona przez Prezesa Urzędu kwota bazowa stanowiąca równowartość […] % przychodu osiągniętego przez Bank Spółdzielczy „Mazowsze” w Płocku wynosi […] zł. Dokonując ustalenia ostatecznego wymiaru kary pieniężnej nałożonej na przedsiębiorcę za stwierdzone w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, dokonano również oceny zaistniałych w postępowaniu okoliczności mogących mieć wpływ na wymiar kary. Za taką okoliczność Prezes Urzędu uznał fakt, iż Bank zaniechał stosowania zarzucanej mu praktyki. Uznano to za okoliczność łagodzącą dającą podstawę do obniżenia kary o […]% , co pozwala na obniżenie wyjściowego poziomu kwoty bazowej będącej podstawą wymierzenia kary o […] %. Uwzględnienie ww. okoliczności wpłynęło na zmniejszenie uprzednio ustalonej kary o […] %. W świetle powyższego za naruszenie stwierdzone w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu nałożył na przedsiębiorcę karę pieniężną w wysokości 24 669 zł (słownie: dwadzieścia cztery tysiące sześćset sześćdziesiąt dziewięć złotych), co stanowi […] % przychodu osiągniętego w 2011 r. i […] % kary maksymalnej. W świetle powyższych okoliczności, w opinii Prezesa UOKiK, uznać należy, że kara pieniężna nałożona na Bank Spółdzielczy „Mazowsze” w Płocku jest adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu nakładając niniejszą decyzją ww. karę pieniężną za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wziął pod uwagę, że kara ma: po pierwsze – charakter represyjny (nakładana jest za naruszenie ustawowych zakazów), po drugie – prewencyjny (ma zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości i zniechęcać do naruszania prawa), zaś zagrożenie nią, czyli potencjalna możliwość nałożenia kary przez Prezesa Urzędu – nadaje jej charakter dyscyplinujący (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. akt: III SK 31/04). Zdaniem Prezesa UOKiK tak wymierzone kary spełnią zarówno rolę represyjną jako sankcję i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak i prewencyjną, zapobiegającą ponownemu ich naruszeniu. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie II sentencji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie nr: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Warszawie. 17 Dyrektor Delegatury UOKIK w Warszawie / podpis/ Otrzymuje: