RWA-4/2013

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-40/12/ZT/JKA Warszawa, dn. 26 lutego 2013 r. DECYZJA CZĘŚCIOWA Nr RWA- 4/2013 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) i stosownie do treści art. 33 ust. 6 tej ustawy oraz art. 104 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w zw. z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, po przeprowadzeniu przeciwko Bankowi BPH Spółce Akcyjnej z siedzibą w Krakowie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w toku którego zostało uprawdopodobnione, iż przedsiębiorca, posługując się, przy zawieraniu z konsumentami umów kredytu konsumenckiego, formularzem informacyjnym, o którym mowa w art. 14 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126, poz. 715 ze zm.), zawierającym postanowienie o treści: „Niniejsza informacja zachowuje ważność od … do czasu zmiany reprezentatywnego przykładu lub Taryfy opłat i prowizji Banku BPH S.A. dla Klientów Indywidualnych, lub zmiany stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego”, w którym został określony końcowy termin ważności formularza jako moment nastąpienia określonych zdarzeń, co pozbawia konsumenta informacji, do kiedy w ofercie Banku BPH S.A. znajduje się produkt dotyczący kredytu konsumenckiego, mógł naruszać art. 17 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. 2010 r., Nr 220, poz. 1447 ze zm.) i art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz po złożeniu w toku postępowania zobowiązania Banku BPH S.A z siedzibą w Krakowie do zaniechania naruszania zbiorowych interesów konsumentów poprzez zmianę treści postanowienia zawartego w formularzu informacyjnym i nadanie mu brzmienia: „Termin ważności niniejszej informacji wynosi co najmniej 3 dni robocze, począwszy od dnia (dzień/miesiąc/rok) i kończy się w dniu (dzień/miesiąc/rok)”, nakłada się na Bank BPH S.A. z siedzibą w Krakowie obowiązek wykonania tego zobowiązania. 2 II. Na podstawie art. 28 ust. 3 w związku z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) i stosownie do treści art. 33 ust. 6 tej ustawy oraz art. 104 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w zw. z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada na Bank BPH S.A. z siedzibą w Krakowie obowiązek przekazania, w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, informacji o stopniu realizacji zobowiązania nałożonego w punkcie I. sentencji decyzji oraz dowodów potwierdzających wprowadzenie formularza informacyjnego uwzględniającego zmiany określone w pkt. I sentencji niniejszej decyzji. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura UOKiK w Warszawie (dalej: Prezes Urzędu, Prezes UOKiK) przeprowadził postępowanie wyjaśniające (znak: RWA-405-9/12/ZT) mające na celu wstępne ustalenie czy Bank BPH Spółka Akcyjna z siedzibą w Krakowie (dalej: BPH, Bank lub Spółka) stosuje we wzorcach umów o kredyt konsumencki (z wyłączeniem wzorców umów o karty kredytowe) postanowienia naruszające obowiązujące przepisy prawa, co uzasadniałoby wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów lub podjęcie działań przewidzianych w odrębnych ustawach. Postępowanie to było częścią szerszego badania prowadzonego przez Prezesa UOKiK w zakresie monitoringu przedkładanych konsumentom do podpisu wzorców umownych dotyczących kredytu konsumenckiego (z wyłączeniem umów o karty kredytowe). W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego Prezes Urzędu wezwał Bank do przekazania m.in. wzorców umów o kredyt konsumencki w rozumieniu art. 3 ustawy o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126, poz. 715 ze zm.), wraz ze wszystkimi wzorcami stanowiącymi integralną część umowy, tj. regulaminami, tabelami opłat i prowizji oraz formularza informacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego, stanowiącego załącznik nr 1 do ustawy o kredycie konsumenckim, wypełnionego w oparciu o reprezentatywny model konsumenta zaciągającego kredyt konsumencki oraz do przedstawienia innych informacji niezbędnych do poczynienia ustaleń w sprawie. W odpowiedzi na wezwanie Prezesa Urzędu BPH przedstawił m.in. następujące wzorce umów: - „Umowa o limit w saldzie debetowym”, - „Taryfa opłat i prowizji Banku BPH dla Klientów Indywidualnych” – w zakresie dotyczącym Limitu w saldzie debetowym, - „Umowa kredytu gotówkowego”, -„Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego częściowo na spłatę innych kredytów”, - „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego na spłatę innych zobowiązań, którego celem jest restrukturyzacja zobowiązań”, 3 - „Umowa kredytu gotówkowego z przeznaczeniem na cele konsumpcyjne, z opcją zabezpieczenia pojazdem „auto okazja” . Bank przekazał również formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego, stanowiący załącznik nr 1 do ustawy o kredycie konsumenckim, wypełniony w oparciu o reprezentatywny model konsumenta zaciągającego kredyt konsumencki oraz przedstawił informację dotyczącą uwzględniania kosztów kredytu, w całkowitym koszcie kredytu i całkowitej kwocie kredytu. Analiza zgromadzonego materiału stała się podstawą do wszczęcia w dniu 23 listopada 2012 r. wobec Bank BPH Spółka Akcyjna z siedzibą w Krakowie postępowania w związku z podejrzeniem, iż: 1) Stosowanie we wzorcach umownych wykorzystywanych przy zawieraniu z konsumentami umów kredytu konsumenckiego, postanowienia o treści: - „Zadłużenie przeterminowane jest ściągane przez Bank przed wszystkimi płatnościami z wyjątkiem tytułów egzekucyjnych realizowanych w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej, bez dyspozycji Posiadacza/y rachunku/ów ze środków znajdujących się na Jego/ich rachunkach oraz wpływów na Jego/ich rachunki prowadzane przez Bank, do czego niniejszym Posiadacz/e rachunku/ów udziela/ją Bankowi nieodwołalnego pełnomocnictwa oraz potwierdza/ją, że Bank, jako pełnomocnik Posiadacza/y - będąc jednocześnie Bankiem prowadzącym należące do Posiadacza/y rachunki może być drugą stroną czynności prawnej dokonywanej w imieniu Posiadacza/y rachunku/ów tj. polecenia przelewu złożonego Bankowi w imieniu Posiadacz/y rachunku/ów”(„Umowa o Limit w saldzie debetowym”); - „Zadłużenie przeterminowane jest ściągane przez Bank przed wszystkimi płatnościami z wyjątkiem tytułów egzekucyjnych realizowanych w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej, bez dyspozycji Kredytobiorcy ze środków znajdujących się na Jego rachunkach oraz wpływów na Jego rachunki prowadzane przez Bank, do czego niniejszym Kredytobiorca udziela Bankowi nieodwołalnego pełnomocnictwa oraz potwierdza, że Bank, jako pełnomocnik Kredytobiorcy - będąc jednocześnie Bankiem prowadzącym należące do Kredytobiorcy rachunki może być drugą stroną czynności prawnej dokonywanej w imieniu Kredytobiorcy tj. polecenia przelewu złożonego Bankowi w imieniu Kredytobiorcy” („Umowa kredytu gotówkowego”, „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego częściowo na spłatę innych kredytów”, „Umowa kredytu gotówkowego przeznaczonego na spłatę innych zobowiązań, którego celem jest restrukturyzacja zobowiązań”, „Umowa kredytu gotówkowego z przeznaczeniem na cele konsumpcyjne, z opcją zabezpieczenia pojazdem „auto okazja”), pozbawia konsumenta możliwości wyrażenia wyraźnej i świadomej zgody na udzielenie ww. pełnomocnictwa, co może naruszać art. 17 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 Nr 220, poz. 1447 ze zm.) oraz art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 2) Stosowanie, w związku z zawieraniem z konsumentami umów kredytu konsumenckiego, formularza informacyjnego, o którym mowa w art. 14 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. 4 o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126, poz. 715 ze zm.), zawierającego postanowienie o treści: „Niniejsza informacja zachowuje ważność od … do czasu zmiany reprezentatywnego przykładu lub Taryfy opłat i prowizji Banku BPH S.A. dla Klientów Indywidualnych, lub zmiany stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego”, poprzez określenie końcowego terminu ważności ww. formularza jako momentu nastąpienia określonych zdarzeń, pozbawia konsumenta informacji, do kiedy w ofercie Banku BPH S.A. z siedzibą w Krakowie znajduje się produkt dotyczący kredytu konsumenckiego, może naruszać art. 17 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 Nr 220, poz. 1447 ze zm.) oraz art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 3) Wprowadzanie w błąd, w związku z zawieraniem umów o kredyt konsumencki: a) co do wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, poprzez prezentowanie informacji o jej wysokości wyliczonej przy błędnym założeniu, że kredytowane koszty kredytu powinny zostać uwzględnione w kwocie wypłaty k , o której mowa w pkt 2 załącznika nr 4 do ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126, poz. 715 ze zm.), b) co do proporcji pomiędzy całkowitym kosztem kredytu a całkowitą kwotą kredytu, poprzez prezentowanie informacji o całkowitej kwocie kredytu obliczonej przy błędnym założeniu, że powinna ona uwzględniać kredytowane koszty kredytu, może stanowić nieuczciwą praktykę rynkową w rozumieniu art. 3 w zw. z art. 4 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206) oraz naruszać art. 24 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zawiadamiając Spółkę o wszczęciu postępowania Prezes Urzędu poinformował Bank o prawie ustosunkowania się do postawionych zarzutów oraz o treści postanowienia z dnia 23 listopada 2012 r., na mocy którego zaliczono w poczet materiału dowodowego dokumenty uzyskane w toku postępowania wyjaśniającego. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania Bank szeroko odniósł się do twierdzeń Prezesa Urzędu wskazując, iż nie zgadza się z zarzutami przedstawionymi w pkt. 1 i 3 sentencji postanowienia o wszczęciu postępowania. W zakresie zarzutu sprecyzowanego w pkt. 2 sentencji postanowienia o wszczęciu przedmiotowego postępowania Bank złożył wniosek o wydanie decyzji w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zobowiązując się do zmiany treści postanowienia zawartego w formularzu informacyjnym zakwestionowanym w sentencji niniejszej decyzji i nadanie mu brzmienia : „Termin ważności niniejszej informacji wynosi co najmniej 3 dni robocze, począwszy od dnia (dzień/miesiąc/rok) i kończy się w dniu (dzień/miesiąc/rok)”. Złożony przez Bank w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wniosek umożliwił wydanie w tym zakresie – na podstawie art. 104 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.; dalej: k.p.a.) – decyzji częściowej nakładającej 5 na Bank obowiązek wykonania zobowiązania. Złożone przez Bank zobowiązanie przedmiotowo obejmuje tylko jeden z zarzutów w prowadzonym przeciwko Bankowi postępowaniu, a samodzielny charakter wskazanego zarzutu powoduje, iż kwestia ta może stanowić przedmiot odrębnego rozstrzygnięcia. W dniu 11 lutego 2013 r. Prezes Urzędu zakończył postępowanie dowodowe w zakresie zarzutu sprecyzowanego w pkt. 2 sentencji postanowienia o wszczęciu postępowania, a objętego wnioskiem Banku o wydanie decyzji w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jednocześnie Bank został poinformowany o zakończeniu postępowania oraz możliwości zapoznania się z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy w siedzibie Delegatury UOKiK w Warszawie. Bank skorzystał z przysługującego uprawnienia. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny oraz zważył, co następuje: Bank BPH Spółka Akcyjna z siedzibą w Krakowie jest wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000010260. Do przedmiotu działalności Banku należy m.in.: udzielanie kredytów, udzielanie gwarancji bankowych, wydawanie kart płatniczych. Przy zawieraniu z konsumentami umów o kredyt konsumencki Bank przekazuje konsumentom formularz informacyjny, o którym mowa w art. 14 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126, poz. 715 ze zm.). Formularz ten zawiera postanowienie o treści: „Niniejsza informacja zachowuje ważność od … do czasu zmiany reprezentatywnego przykładu lub Taryfy opłat i prowizji Banku BPH S.A. dla Klientów Indywidualnych, lub zmiany stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego”. Formularz określa końcowy termin ważności ww. formularza jako moment nastąpienia określonych zdarzeń. Nie daje to jasnej informacji konsumentowi do kiedy w ofercie Banku znajduje się produkt dotyczący kredytu konsumenckiego. W piśmie złożonym w trakcie niniejszego postępowania Bank złożył zobowiązanie do podjęcia działań zmierzających do zmiany treści formularza informacyjnego. Zgodnie z treścią zobowiązania Banku postanowienie zacytowane w sentencji decyzji miałoby zostać zmienione poprzez nadanie mu brzmienia: „Termin ważności niniejszej informacji wynosi co najmniej 3 dni robocze, począwszy od dnia (dzień/miesiąc/rok) i kończy się w dniu (dzień/miesiąc/rok)”. Bank wniósł o przyjęcie zobowiązania o ww. treści oraz o wydanie decyzji, o której mowa art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 6 I. Interes publicznoprawny Podstawą zastosowania przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie stwierdzenie przez Prezesa UOKiK, iż w wyniku stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów zagrożony został interes publicznoprawny. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ustawa ta określa warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Przepis ten przesądza o przynależności niniejszej ustawy do dziedziny prawa publicznego, jak również o wyłączeniu możliwości podejmowania przez Prezesa UOKiK działań w celu ochrony interesów indywidualnych czy grupowych. W toku postępowania i przy wydawaniu decyzji Prezes UOKiK jest zatem rzecznikiem interesu publicznego. Rola ta wynika nie tylko z celu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, lecz również z jednej z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, określonej w art. 7 k.p.a. Wobec powyższego, wykazanie wystąpienia zagrożenia interesu publicznoprawnego w danej sprawie stanowi podstawową przesłankę warunkującą możliwość jej rozstrzygania w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W ocenie Prezesa UOKiK, niniejsza sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą zainteresowani ofertą Spółki. Należy przy tym zauważyć, że interes publicznoprawny przejawia sie także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy, naruszenie zbiorowego interesu konsumentów stanowi jednocześnie naruszenie interesu publicznoprawnego. Wobec powyższego uzasadnione było podjęcie przez Prezesa UOKiK w niniejszej sprawie działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. II. Uprawdopodobnienie stosowania praktyk, o których mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i przyjęcie zobowiązania Przepis art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, że jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. W związku z powyższym, dla zastosowania art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zachodzi w przedmiotowej sprawie konieczność uprawdopodobnienia naruszenia przez Bank przepisu art. 24 ww. ustawy. Zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, przez które stosownie do definicji zawartej w ust. 2 tego przepisu rozumie się godzące w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne działania przedsiębiorcy. 7 Jednocześnie artykuł ten zawiera przykładowe wyliczenie zachowań przedsiębiorców uważanych za naruszające zbiorowe interesy konsumentów. W otwartym katalogu zakazanych praktyk ustawodawca umieścił stosowanie postanowień wzorów umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (pkt 1), naruszenie przez przedsiębiorcę obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji (pkt 2), nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji (pkt 3). Aby określone zachowanie mogło zostać uznane za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łączne spełnienie następujących przesłanek: 1. kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy, 2. działanie to jest bezprawne, 3. działanie to godzi w zbiorowy interes konsumentów. 1. Status przedsiębiorcy Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legalną definicję przedsiębiorcy. Zgodnie z jej art. 4 pkt 1, pod pojęciem tym należy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) oraz: a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o działalności gospodarczej, b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu (…), d) związek przedsiębiorców w rozumieniu pkt. 2 – na potrzeby przepisów dotyczących (…) praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów 1 . Natomiast w myśl art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, przedsiębiorcą w jej rozumieniu jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Właściwą dla przedsiębiorcy działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły (art. 2 ww. ustawy). Bank BPH Spółka Akcyjna z siedzibą w Krakowie jest spółką prawa handlowego wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego, prowadzącą we własnym imieniu działalność gospodarczą. Nie ulega zatem wątpliwości, iż posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu powoływanego powyżej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Oznacza to, że przy wykonywaniu działalności gospodarczej Bank podlega rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym jego działania mogą podlegać 1 Trzeci człon definicji przedsiębiorcy zawartej w art. 4 pkt 1 [lit. c] uokik znajduje zastosowanie wyłącznie w postępowaniach w sprawach koncentracji. 8 ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. 2. Uprawdopodobnienie bezprawności działania Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w przepisie art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 klasyfikuje zachowanie przedsiębiorcy jako praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, jeżeli polegają one na bezprawnym działaniu przedsiębiorcy godzącym w zbiorowe interesy konsumentów. Prezes Urzędu ustalił, iż przy zawieraniu umów o kredyt konsumencki Bank przekazuje konsumentom formularz informacyjny, o którym mowa w art. 14 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126, poz. 715 ze zm.). Formularz ten zawiera postanowienie o treści: „Niniejsza informacja zachowuje ważność od … do czasu zmiany reprezentatywnego przykładu lub Taryfy opłat i prowizji Banku BPH S.A. dla Klientów Indywidualnych, lub zmiany stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego”. W ocenie Prezesa Urzędu określenie końcowego terminu ważności ww. formularza jako momentu nastąpienia określonych zdarzeń, pozbawia konsumenta informacji, do kiedy w ofercie Banku BPH S.A. z siedzibą w Krakowie znajduje się produkt dotyczący kredytu konsumenckiego. Takie działanie może naruszać słuszny interes konsumenta, który – wobec treści tak sformułowanej informacji – jest pozbawiony pewności, że oferta będzie jeszcze obowiązywać w chwili podjęcia przez niego decyzji o zaciągnięciu kredytu konsumenckiego, a ponadto stwarza Bankowi możliwość niekontrolowanej przez konsumenta zmiany informacji na mniej dla niego korzystną. Tymczasem art. 17 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej stanowi, iż przedsiębiorca ma obowiązek wykonywać działalność gospodarczą na zasadach uczciwej konkurencji i poszanowania dobrych obyczajów oraz słusznych interesów konsumentów. Na tym tle zauważyć należy, że ustawa o kredycie konsumenckim nakłada na kredytodawców obowiązek dostarczania konsumentom przed zawarciem umowy o kredyt konsumencki formularza informacyjnego. W art. 13 ustawa ta wymienia, jakie konkretnie informacje powinny w nim zostać zawarte. Należy do nich m.in. termin, w którym kredytodawca jest związany informacjami, które przekazał konsumentowi. Określony w ustawie enumeratywny katalog informacji ma w założeniu dostarczyć konsumentowi wiedzy, która umożliwi mu porównanie różnych produktów na rynku i podjęcie decyzji, czy (a jeśli tak, to z kim) zawrzeć umowę o kredyt. Formularz jest kwalifikowaną informacją o charakterze quasi oferty. Winien być zatem sformułowany w sposób pełny, spójny, niesprzeczny, przejrzysty i jednoznaczny, aby konsument miał dokładną informację, do kiedy oferowane przez Bank warunki udzielenia kredytu są aktualne. W przeciwnym razie nie będzie w stanie podjąć racjonalnej decyzji dotyczącej zawarcia umowy z konkretnym kredytodawcą. Dokonując wyboru określonej oferty nie ma bowiem pewności, czy oferta ta w dalszym ciągu obowiązuje. Zdaniem Prezesa Urzędu, ramy czasowe obowiązywania formularza powinny zostać określone wyraźnie, poprzez podanie terminu początkowego (dzień sporządzenia formularza) i końcowego (ostatni dzień terminu), tak by konsument wiedział, w jakim konkretnie okresie ma podjąć decyzję. Określenie końcowego momentu 9 obowiązywania formularza poprzez odwołanie się do trudnych do zweryfikowania przez konsumenta kryteriów takich jak, moment zmiany reprezentatywnego przykładu, moment zmiany „Taryfy opłat i prowizji Banku BPH S.A. dla Klientów Indywidualnych” , czy moment zmiany stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego, stanowi informację niedookreśloną, niejasną dla konsumenta, a przez to całkowicie nieprzydatną przy podejmowaniu decyzji o wyborze kontrahenta. W konsekwencji, należy uznać, że Bank informuje konsumentów o terminie obowiązywania formularza informacyjnego w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 17 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Taka praktyka godzi z kolei w zbiorowe interesy konsumentów stanowiąc zarazem naruszenie art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jak już wskazano materialnoprawną podstawę do analizy działań przedsiębiorcy z punktu widzenia stosowania takich praktyk stanowi art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który w ust. 1 stanowi, iż „zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów”, przez które stosownie do treści zawartej w ust. 2 rozumie się bezprawne działanie przedsiębiorcy godzące w zbiorowe interesy konsumentów. Zastosowanie normy wyinterpretowanej z treści art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymaga zatem wykazania, iż działania przedsiębiorcy są bezprawne oraz godzą w zbiorowe interesy konsumentów. Bezprawność to sprzeczność zachowania z przepisami prawa zawartymi w różnych jego gałęziach oraz z zasadami współżycia społecznego. Chodzi więc o sprzeczność z szeroko rozumianym porządkiem prawnym jako całością. Istotnym jest również fakt, iż bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezależnym od wystąpienia szkody, czy od zamiaru podmiotu dopuszczającego się działań bezprawnych. W ocenie Prezesa Urzędu jest prawdopodobnym, że przekazywanie konsumentom niedookreślonej, niejasnej informacji o terminie obowiązywania formularza informacyjnego, o którym mowa w art. 14 ustawy o kredycie konsumenckim jest bezprawne, gdyż pozostaje w sprzeczności z przepisem art. 17 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej i jako takie stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 3. Uprawdopodobnienie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów W okolicznościach przedmiotowej sprawy uprawdopodobniono, że analizowane zachowania Banku są bezprawne. W celu uprawdopodobnienia stosowania przez Bank praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, konieczne jest w dalszej kolejności wykazanie, że zachowania te mogą godzić w interesy konsumentów jako zbiorowości. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotyczący ogółu, a naruszenie tego interesu może mieć miejsce, gdy skutkami działań sprzecznych z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku – konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. 10 Do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów konieczne jest, by działanie przedsiębiorcy zostało skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do adresata, którego nie da się z góry oznaczyć indywidualnie. Wobec tego działanie to jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa w odniesieniu do każdego z konsumentów (a nie jedynie wobec określonego konsumenta) i zagraża ono, przynajmniej potencjalnie, interesom każdego z członków zbiorowości konsumentów. W ocenie Prezesa UOKiK, działanie Banku opisane w sentencji decyzji może naruszać interes konsumentów. Działanie to polega bowiem na wykorzystywaniu w obrocie postanowienia sprzecznego z prawem lub dobrymi obyczajami oraz zagrażającego lub naruszającego interes konsumentów. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów – zarówno wszystkich konsumentów będących klientami Banku, jak również potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nim umowę. Działanie to jest zatem skierowane do z góry nieograniczonej i nieokreślonej liczby konsumentów. Oferta handlowa Banku, w tym zwłaszcza udostępniany przez Bank formularz informacyjny ma charakter ogólnie dostępny, kierowana jest bowiem do wszystkich potencjalnych klientów. Tym samym kwestionowane przez Prezesa UOKiK działanie Banku może naruszać interes nieograniczonej liczby konsumentów, których nie sposób zindywidualizować. Oczywistym jest zatem, że bezprawne zachowanie Banku nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy czy indywidualny, ani też grupy takich osób, lecz narusza ono uprawnienia szerokiego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. Powyższe wskazuje na prawdopodobieństwo naruszenia w przedmiotowej sprawie zbiorowego interesu konsumentów, przez który należy rozumieć prawo wszystkich konsumentów do ukształtowania umowy zgodnie z przepisami prawa powszechnie obowiązującego. Mając na względzie przytoczoną powyżej argumentację należy uznać , iż w toku niniejszego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało uprawdopodobnione, iż Bank, posługując się przy zawieraniu z konsumentami umów kredytu konsumenckiego, formularzem informacyjnym, o którym mowa w art. 14 ustawy o kredycie konsumenckim zawierającym postanowienie o treści: „Niniejsza informacja zachowuje ważność od … do czasu zmiany reprezentatywnego przykładu lub Taryfy opłat i prowizji Banku BPH S.A. dla Klientów Indywidualnych, lub zmiany stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego”, poprzez określenie końcowego terminu ważności ww. formularza jako momentu nastąpienia określonych zdarzeń, pozbawia konsumenta informacji, do kiedy w ofercie Banku znajduje się produkt dotyczący kredytu konsumenckiego, mógł naruszać art. 17 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej i art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 11 III. Zobowiązanie Banku do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów 1. Treść zobowiązania Stosownie do przepisu art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie przepisu art. 24 ww. ustawy, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia ww. naruszeniom, Prezes Urzędu – po uprawdopodobnieniu w toku postępowania, iż przedsiębiorca stosuje praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów – może, w drodze decyzji, nałożyć na przedsiębiorcę obowiązek wykonania tych zobowiązań. Odpowiadając na zarzuty zawarte w postanowieniu o wszczęciu postępowania w swym piśmie z dnia 10 grudnia 2012 r. Bank – w zakresie zarzutu objętego niniejszą decyzją - złożył zobowiązanie do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia wskazanym przez Prezesa Urzędu naruszeniom. Zgodnie z treścią zobowiązania Banku zakwestionowane w niniejszym postępowaniu postanowienie zawarte w formularzu informacyjnym miałoby zostać zmienione poprzez nadanie mu brzmienia: „Termin ważności niniejszej informacji wynosi co najmniej 3 dni robocze, począwszy od dnia (dzień/miesiąc/rok) i kończy się w dniu (dzień/miesiąc/rok)”. Bank złożył zobowiązanie o ww. treści oraz wniósł o przyjęcie zobowiązania, o którym mowa art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Należy uznać, że nałożone na Bank rozwiązanie jest równoznaczne z podjęciem działań zmierzających do zapobieżenia uprawdopodobnionym w toku niniejszego postępowania naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z uwagi na powyższe, zasadnym jest skorzystanie z instrumentu prawnego przewidzianego art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w punkcie I sentencji decyzji. 2. Informacja o stopniu realizacji zobowiązania Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów „ w decyzji (…) Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań ”. Zgodnie z powołanym przepisem Spółka została zobowiązana do złożenia w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji informacji o stopniu realizacji zobowiązania nałożonego w punkcie I decyzji oraz dowodów potwierdzających wprowadzenie formularza informacyjnego uwzględniającego zmiany określone w niniejszej decyzji. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w punkcie II sentencji decyzji. 12 IV. Wydanie decyzji częściowej Zgodnie z art. 104 k.p.a., który w postępowaniu przed Prezesem UOKiK znajduje zastosowanie na mocy art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej (§ 1); decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji (§ 2). Kodeks postępowania administracyjnego, przewidując we wskazanym powyżej przepisie oraz w art. 138 § 1 pkt 2 możliwość wydania decyzji częściowej, nie określa przesłanek dopuszczalności wydania takiej decyzji. W związku należy przyjąć, że organ może wydać decyzję częściową w przypadku, gdy „sprawa jest podzielna, można z niej wyodrębnić części nadające się do rozstrzygnięcia względnie samodzielnego” 2 . Zgodnie z zasadą prawdy materialnej decyzja częściowa może być zatem wydana wówczas, gdy część sprawy została dostatecznie wyjaśniona i jest tego rodzaju, że może być przedmiotem odrębnego rozstrzygnięcia 3 . Mając na uwadze okoliczność, iż zarzut objęty złożonym przez Bank zobowiązaniem mógł zostać już rozstrzygnięty Prezes UOKiK uznał, że wydanie decyzji częściowej w trybie art. 104 § 2 k.p.a jest uzasadnione i zgodne z zasadą ekonomiki postępowania. Pouczenie: Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 kodeksu postępowania cywilnego od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury UOKiK w Warszawie. Dyrektor Delegatury UOKIK w Warszawie /podpis/ Otrzymuje: 2 B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz , Warszawa 2003, s. 466. 3 M. Jaśkowska, A. Wróbel, Komentarz bieżący do art. 104 k.p.a. [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz , LEX, 2009, wyd. III.