RWA-45/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-13/12/AT/ZP Warszawa, dn. 28 grudnia 2012 r. DECYZJA RWA- 45/2012 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.), stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Bank Millennium Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów 1. uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów działanie Bank Millennium Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie polegające na niewskazywaniu w umowach o otwarcie i prowadzenie indywidualnych kont emerytalnych – wbrew dyspozycji art. 52 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. nr 72, poz. 665 ze zm.) – przesłanek dokonywania zmian umowy, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowania; 2. uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę stosowaną przez Bank Millennium Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie polegającą na niewskazywaniu w umowach o otwarcie i prowadzenie indywidualnych kont emerytalnych – wbrew dyspozycji art. 52 ust. 2 pkt 10 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. nr 72, poz. 665 ze zm.) – zakresu odpowiedzialności banku za terminowe i prawidłowe przeprowadzenie rozliczeń pieniężnych oraz wysokości odszkodowania za przekroczenie terminu realizacji dyspozycji posiadacza rachunku, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowania. 2 II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów , stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Bank Millennium Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada się na Bank Millennium Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie karę pieniężną w wysokości: 1. 1.680.817 zł (słownie: jeden milion sześćset osiemdziesiąt tysięcy osiemset siedemnaście złotych), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o którym jest mowa w art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , w zakresie opisanym w punkcie I.1. sentencji niniejszej decyzji, 2. 1.176.572 zł (słownie: jeden milion sto siedemdziesiąt sześć tysięcy pięćset siedemdziesiąt dwa złote), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o którym jest mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , w zakresie opisanym w punkcie I.2 sentencji niniejszej decyzji. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura UOKiK w Warszawie (dalej jako: „Prezes UOKiK”, „Prezes Urzędu”) przeprowadził postępowanie wyjaśniające (znak RWA-401-1/11/ZT/AŻ) mające na celu m.in. kontrolę wzorców umów przedkładanych konsumentom do podpisu przez wybrane podmioty rynku finansowego oferujące produkty służące dobrowolnemu, dodatkowemu oszczędzaniu na przyszłą emeryturę. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego Prezes Urzędu wystąpił m.in. do Bank Millennium Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie (dalej jako: „Bank”) o przesłanie aktualnie stosowanych wzorców umownych przedkładanych konsumentom przy zawieraniu umów dotyczących indywidualnych kont emerytalnych. Bank przedstawił m.in. 3 wzorce umowne zatytułowane „ Umowa Indywidualnego Konta Emerytalnego ” i „ Ogólne Warunki Umowy Indywidualnego Konta Emerytalnego ” stanowiące załącznik nr 1 do Zarządzenia nr ZA/19/11/UM z dnia 20 kwietnia 2011 r. (dalej: „OWU IKE”), które zostały następnie zmienione Zarządzeniem nr ZA/37/11 z dnia 21 lipca 2011 r. („OWU IKE z lipca 2011 r.”). Po przeanalizowaniu powyższych wzorców umownych Prezes Urzędu stwierdził, że mogło dojść do naruszenia art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z uwagi na powyższe, Prezes Urzędu wszczął postanowieniem z dnia 30 stycznia 2012 r. postępowanie w związku z podejrzeniem stosowania przez Bank praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów polegających na: 1. niewskazywaniu w umowach o otwarcie i prowadzenie indywidualnych kont emerytalnych – wbrew dyspozycji art. 52 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. nr 72, poz. 665 ze zm.) – przesłanek dokonywania zmian umowy, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 2. niewskazywaniu w umowach o otwarcie i prowadzenie indywidualnych kont emerytalnych – wbrew dyspozycji art. 52 ust. 2 pkt 10 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. nr 72, poz. 665 ze zm.) – zakresu odpowiedzialności banku za terminowe i prawidłowe przeprowadzenie rozliczeń pieniężnych oraz wysokości odszkodowania za przekroczenie terminu realizacji dyspozycji posiadacza rachunku, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Pismem z dnia 30 stycznia 2012 r. Bank został zawiadomiony o wszczętym postępowaniu, jak również wezwany do udzielenia informacji i złożenia dokumentów w przedmiotowej sprawie. W piśmie z dnia 17 lutego 2012 r., w odpowiedzi na zawiadomienie Prezesa Urzędu, Bank odniósł się do postawionych zarzutów. Odnośnie do zarzutu dotyczącego braku przesłanek zmian umowy w Ogólnych Warunkach Umowy Indywidualnego Konta Emerytalnego Bank wyjaśnił, że zmiany w tym zakresie zostały wprowadzone do § 14 tego dokumentu, na podstawie Zarządzenia nr ZA/37/11 z dnia 21 lipca 2011 r., które weszło w życie 1 września 2011 r. Bank stwierdził, że nowe brzmienie OWU IKE z lipca 2011 było 4 „ podyktowane bieżącą analizą przez Bank stanowisk Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz orzecznictwa Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów dotyczącego zapisów wzorców umownych, w tym regulaminów, o potencjalnie abuzywnym charakterze ”. W zakresie zarzutu dotyczącego braku określenia zakresu odpowiedzialności za terminowe i prawidłowe przeprowadzenie rozliczeń w umowach Bank wyjaśnił, że nie zamieścił dotychczas takiego zapisu ze względu na fakt, że indywidualne konto emerytalne (dalej jako: „IKE”) nie jest rachunkiem oszczędnościowo-rozliczeniowym, ale produktem (rachunkiem) oszczędnościowym mającym swoje dodatkowe regulacje w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego (Dz. U. nr 116, poz. 1205 ze zm.) (dalej jako: „ustawa o IKE”). W ocenie Banku IKE ma inne cele niż tradycyjny rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy i nie służy do rozliczeń pieniężnych, a wypłata środków z IKE musi być poprzedzona jedną z dyspozycji, o których mowa w ustawie o IKE. Odpowiedzialność Banku z tytułu terminowego i prawidłowego rozliczenia pieniężnego nie ma pierwszorzędnego znaczenia, ponieważ IKE jest z założenia produktem długoterminowym, służącym gromadzeniu kapitału, a nie pokrywaniu bieżących wydatków posiadacza IKE i rozliczaniu transakcji płatniczych. Ponadto, Bank wskazał, że w możliwie najszybszym terminie uzupełni OWU IKE o dodatkowe postanowienia dotyczące jego odpowiedzialności za terminowe i prawidłowe przeprowadzenie rozliczeń pieniężnych oraz wysokości odszkodowania za przekroczenie terminu realizacji dyspozycji posiadacza rachunku. Do ww. pisma Bank załączył po dziesięć przykładowych umów o prowadzenie IKE zawartych z konsumentami w oparciu o stosowane wzorce OWU IKE oraz OWU IKE z lipca 2011. W piśmie z dnia 11 września 2012 r. Bank wskazał wysokość swojego obrotu za rok 2011 r. obliczonego na podstawie rachunku zysków i strat za rok 2011, zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie sposobu obliczania obrotu przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji (Dz. U. z 2007 r., nr 134, poz. 935). Zgodnie z art. 10 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000 r. nr 98, poz. 1071, t.j. ze zm.) pismem z dnia 7 grudnia 2012 r., Bank został zawiadomiony o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w niniejszym postępowaniu, a także o możliwości zapoznania się z aktami sprawy w siedzibie Delegatury UOKiK w Warszawie oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. 5 W odpowiedzi na powyższe wezwanie, w piśmie z dnia 17 grudnia 2012 r., Bank poinformował, że z dniem 1 kwietnia 2012 r., uzupełniono OWU IKE o następujące zapisy: 1. „ Bank odpowiada za terminową i prawidłową realizację wypłaty, wypłaty transferowej, częściowego zwrotu lub zwrotu środków zgromadzonych na IKE.” 2. „W przypadku nieterminowej realizacji wypłaty, wypłaty transferowej, częściowego zwrotu lub zwrotu środków zgromadzonych na IKE, Posiadaczowi rachunku przysługują odsetki w wysokości ustawowej za każdy dzień opóźnienia, co nie wyklucza dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych ”. W celu potwierdzenia tego faktu do ww. pisma dołączono m.in. Załącznik 1 do Zarządzenia nr ZA/8/12/UM z dnia 27 lutego 2012 r. zawierający odpowiednio zmieniony wzorzec umowny OWU IKE. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił, co następuje. Bank Millennium Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie („Bank”) został zarejestrowany w Krajowym Rejestrze Sądowym pod numerem 0000010186 i prowadzi działalność m.in. w zakresie pozostałej finansowej działalności usługowej, gdzie indziej niesklasyfikowanej, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszów emerytalnych. Przy zawieraniu umów o prowadzenie IKE z klientami, będącymi konsumentami w rozumieniu art. 22 1 kodeksu cywilnego z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz. U. z 1964 r., nr 16, poz. 93 ze zm.) (dalej jako: „kc”), tj. osobami fizycznymi dokonującymi czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z ich działalnością zawodową lub gospodarczą, Bank posługiwał się wzorcami umownymi w rozumieniu art. 384 kc, zatytułowanymi „ Umowa Indywidualnego Konta Emerytalnego ” („WU IKE”) oraz „ Ogólne Warunki Umowy Indywidualnego Konta Emerytalnego ” („OWU IKE”). Prezes UOKiK ustalił, że Bank w treści wzorca umownego OWU IKE (stanowiącego załącznik nr 1 do Zarządzenia nr ZA/19/11/UM z dnia 20 kwietnia 2011 r.), w okresie od 24 kwietnia 2011 r. do 1 września 2011 r. nie określał przesłanek dokonywania zmiany umowy oraz zakresu odpowiedzialności Banku za terminowe i prawidłowe przeprowadzenie rozliczeń pieniężnych oraz wysokości odszkodowania za przekroczenie terminu realizacji dyspozycji posiadacza rachunku. 6 W dniu 1 września 2011 r. Bank wprowadził do obrotu nowy wzorzec ogólnych warunków umowy – zmieniając załącznik nr 1 do Zarządzenia nr ZA/19/11/UM z dnia 20 kwietnia 2011 r. Zarządzeniem nr ZA/37/11 z dnia 21 lipca 2011 r. („OWU IKE z lipca 2011”). Do treści OWU IKE z lipca 2011 Bank wprowadził postanowienia określające przesłanki dokonywania zmian umowy. Prezes UOKiK ustalił, że z dniem 1 września 2011 r. Bank zastąpił postanowienie § 14 OWU IKE o treści: „Bank ma prawo dokonywania zmian w Ogólnych warunkach. W przypadku zmiany Ogólnych warunków, Bank przesyła Posiadaczowi rachunku tekst zmian. Zmienione ogólne warunki wiążą Bank oraz Posiadacza rachunku po 14 dniach od dnia doręczenia tekstu zmian, chyba że Posiadacz rachunku w tym okresie złoży wypowiedzenia umowy rachunku bankowego zgodnie z trybem § 11.” postanowieniem w brzmieniu (§ 14 OWU IKE z lipca 2011): „ Bank ma prawo dokonywania zmian w Ogólnych warunkach. W przypadku zmiany Ogólnych warunków, jeśli wystąpi przynajmniej jedna z poniższych przyczyn: 1) zmiana przepisów prawa regulujących sektor bankowy lub finansowy albo zmiana rekomendacji lub dobrych praktyk przez instytucje nadzorujące lub związane z sektorem bankowym wpływająca na wzajemne prawa i obowiązki stron umowy IKE, 2) zmiana zakresu lub sposobu świadczenia usług, do których stosują się zapisy Ogólnych warunków, poprzez wprowadzenie nowych usług albo wycofanie lub zmianę cech dotychczasowych usług, a także wprowadzenie lub zmiana nazwy handlowej. Bank zastrzega sobie prawo do dokonywania zmian Cennika usług, w trakcie trwania umowy IKE, jeżeli wystąpi przynajmniej jedna z poniższych przyczyn:….” Podkreślić należy, iż ocena powyższego postanowienia stosowanego przez Bank dokonywana była wyłącznie przez pryzmat jego zgodności z art. 52 ust. 2 pkt 8 ustawy Prawo bankowe. Następnie, Bank wprowadził kolejne zmiany do OWU IKE. Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr ZA/8/12/UM z dnia 27 lutego 2012 r., które weszło w życie w dniu 1 kwietnia 2012 r. („OWU IKE z lutego 2012”) określa zarówno postanowienia określające przesłanki dokonywania zmian umowy (§ 15), w brzmieniu OWU IKE z lipca 2011, oraz zakres odpowiedzialności Banku za terminowe i prawidłowe przeprowadzenie rozliczeń pieniężnych oraz wysokości odszkodowania za przekroczenie terminu realizacji dyspozycji posiadacza rachunku (§ 13 ust. 4 i 5). Prezes Urzędu ustalił, że z dniem 1 kwietnia 2012 r. OWU IKE zostały uzupełnione przez Bank o następujące postanowienia: 7 1. „ Bank odpowiada za terminową i prawidłową realizację wypłaty, wypłaty transferowej, częściowego zwrotu lub zwrotu środków zgromadzonych na IKE.” 2. „W przypadku nieterminowej realizacji wypłaty, wypłaty transferowej, częściowego zwrotu lub zwrotu środków zgromadzonych na IKE, Posiadaczowi rachunku przysługują odsetki w wysokości ustawowej za każdy dzień Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje Naruszenie interesu publicznoprawnego Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Dopiero wykazanie tej okoliczności pozwala na realizację celu ustawy, którym zgodnie z jej art. 1 ust. 1 jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Przedmiotowa sprawa, w ocenie Prezesa UOKiK, ma charakter publicznoprawny, gdyż wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy obecnie są lub w przyszłości będą klientami Banku. W świetle powyższego, podjęcie działań przez Prezesa Urzędu w przedmiotowej sprawie było uzasadnione. Naruszenie zakazu z art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Ustęp 2 tego artykułu definiuje tę praktykę jako godzące w zbiorowy interes konsumentów bezprawne działanie przedsiębiorcy. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami, polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Zachowanie przedsiębiorcy może zostać uznane za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, gdy spełnione są równocześnie trzy przesłanki wyinterpretowane z art. 24 ust. 1 i 2 ww. ustawy: 1. kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy, 8 2. zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności, 3. praktyka godzi w zbiorowe interesy konsumentów. W art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawodawca podał przykładowe zachowania przedsiębiorców, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów. Ad 1. Bank jako przedsiębiorca Zakaz naruszenia zbiorowych interesów konsumentów odnosi się do przedsiębiorców. Art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legalną definicję przedsiębiorcy, obejmującą przedsiębiorców w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tj. Dz. U. 2010 r. nr 220, poz. 1447 ze zm.), oraz: (a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, (b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu, (c) osobę fizyczną, która posiada kontrolę, w rozumieniu pkt. 4, nad co najmniej jednym przedsiębiorcą, choćby nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli podejmuje dalsze działania podlegające kontroli koncentracji, o której mowa w art. 13 ww. ustawy, (d) związek przedsiębiorców w rozumieniu pkt. 2 – na potrzeby przepisów dotyczących praktyk ograniczających konkurencję oraz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Podmiot będący stroną niniejszego postępowania posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu powołanego powyżej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , gdyż jest spółką handlową wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego, prowadzącą działalność gospodarczą we własnym imieniu. Tym samym oznacza to, iż zachowanie Banku podlega kontroli dokonywanej na podstawie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 9 Ad 2. Bezprawność działań Banku Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy ustalenie, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa (por. J. Szwaja (red.): Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Komentarz , Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s. 117-118). Prezes Urzędu oceniając zachowanie Banku pod kątem ewentualnego naruszenia przepisów zakazujących stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, musi stosować inne akty prawa powszechnie obowiązującego i na ich podstawie stwierdzić, czy działanie przedsiębiorcy było bezprawne. Zgodnie z art. 87 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. nr 78, poz. 483) „ źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego.” Zarzuty postawione Bankowi w ramach niniejszego postępowania związane są z zawieranymi z konsumentami umowami o prowadzenie indywidualnego konta emerytalnego w formie rachunku oszczędnościowego. Z uwagi na łączony charakter tego produktu (indywidualne konto emerytalne i rachunek oszczędnościowy w jednym), jego prowadzenie powinno odbywać się zgodnie z przepisami ustawy o IKE, jak również z przepisami ustawy Prawo bankowe . Zgodnie bowiem z art. 32 ustawy o IKE bank zawiera umowę o prowadzenie IKE w formie rachunku oszczędnościowego zgodnie z zasadami określonymi w ustawie Prawo bankowe , o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Wobec powyższego, stwierdzić należy, iż każda umowa o prowadzenie IKE, bez względu na podmiot z którym zawierania jest umowa (np. fundusz inwestycyjny, zakład ubezpieczeń, bank), zawierać powinna elementy wskazane w art. 9 ust. 1 ustawy o IKE. Dodatkowo, z uwagi na rodzaj podmiotu, z którym zawierana jest umowa, a tym samym rodzaj produktu, którego umowa dotyczy, powinna być ona dostosowana do przepisów regulujących daną materię. Tym samym stwierdzić należy, iż postanowienia wzorców umownych konstruowanych w celu zawierania przez konsumentów umów o prowadzenie IKE w formie rachunku bankowego powinny być redagowane z poszanowaniem przepisów ustawy Prawo bankowe . Art. 52 ust. 2 ustawy Prawo bankowe wskazuje enumeratywnie elementy, które każda umowa rachunku bankowego powinna zawierać. Z uwagi na fakt, iż art. 9 ust. 1 ustawy o IKE 10 nie jest sprzeczny w swojej treści z art. 52 ust. 2 ustawy Prawo bankowe , jak również biorąc pod uwagę, iż w ustawie o IKE brak jest wyłączenia art. 52 ust. 2 ustawy Prawo bankowe w stosunku do umów o prowadzenie IKE w formie rachunku bankowego, uznać należy, iż przepisy te powinno się stosować równolegle. Wobec powyższego, argumenty Banku w tym zakresie zaprezentowane w piśmie z dnia 17 lutego 2012 r. należy uznać za nietrafne. W odniesieniu do praktyk opisanych w punktach I.1., I.2. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu zastosował przepisy ustawy Prawo bankowe . Przepis art. 52 ust. 2 tej ustawy enumeratywnie wskazuje elementy, jakie powinna zawierać umowa rachunku bankowego. W związku z powyższym, przedmiotem rozstrzygnięcia Prezesa Urzędu było wykazanie, iż Bank nie dostosował w całości umów o prowadzenie IKE do przepisów ustawy Prawo bankowe . Art. 52 ust. 2 ustawy Prawo bankowe traktuje o obligatoryjnych elementach umowy. Prezes Urzędu przeanalizował przedstawione w toku postępowania umowy zawarte przez Bank, których integralną częścią były OWU IKE i OWU IKE z lipca 2011. Postępowanie dowodowe wykazało, że przedstawione przykładowe umowy zawarte z użyciem ww. wzorców umownych nie zawierają wszystkich elementów wskazanych w tym przepisie. W związku z tym, że Bank wskazał, że zawiera umowy o oparciu o stosowane wzorce, należy przyjąć, że również pozostałe umowy zawarte w oparciu o te wzorce, niezawierające obligatoryjnych elementów wyszczególnionych enumeratywnie w ustawie Prawo bankowe, są tych elementów pozbawione. Odnosząc powyższe uwagi do przedmiotowej sprawy należy zauważyć, co następuje: Ad I.1. sentencji decyzji Zgodnie z treścią art. 52 ust. 2 pkt 8 ustawy Prawo bankowe , umowa rachunku bankowego powinna określać przesłanki i tryb dokonywania zmian umowy. Prezes UOKiK ustalił, że umowach IKE, wbrew dyspozycji z art. 52 ust. 2 pkt 8 ustawy Prawo bankowe , Bank przyznawał sobie prawo do dokonywania zmian w umowie w sposób jednostronny, jednak nie wskazywał sytuacji, w których może takie zmiany wprowadzić. W konsekwencji powstała sytuacja, w której Bank mógł w każdym czasie jednostronnie zmieniać istotne postanowienia umowy bez udziału konsumenta. Konsument 11 pozbawiony był zatem pewności co do kształtu trwającego stosunku prawnego. Nałożony przez ustawodawcę obowiązek wynikający z art. 52 ust. 2 pkt 8 ustawy Prawo bankowe stwarza pewność po stronie konsumenta, iż umowa może zostać zmieniona jednostronnie tylko w ściśle określonych sytuacjach, a wszystkie inne zmiany mogą zostać wprowadzone jedynie za zgodą obu stron umowy. Zachowanie polegające na niewypełnianiu w całości przez Bank dyspozycji art. 52 ust. 2 pkt 8 ustawy Prawo bankowe uznać należy za bezprawne. W dniu 1 września 2011 r. Bank wprowadził do obrotu OWU IKE z lipca 2011, w których wskazał przesłanki stanowiące podstawę do jednostronnej zmiany umowy. Wobec powyższego należy stwierdzić, iż Bank dostosował wykorzystywane w obrocie konsumenckim wzorce umowne do treści art. 52 ust. 2 pkt 8 ustawy Prawo bankowe . Wprowadzenie zmian do wzorców umownych stwarza pewność, że umowy zawierane w oparciu o te wzorce, tj. zawarte po dniu 1 września 2011 r., będą dostosowane do treści art. 52 ust. 2 pkt 8 ustawy Prawo bankowe . Zauważyć należy natomiast, że sama zmiana wzorca umownego nie powoduje automatycznie zmiany umów już zawartych. Umowy zawarte z użyciem OWU IKE niezawierającym postanowień dotyczących przesłanek zmian umowy, nie zawierają tychże przesłanek, niezależnie od wprowadzenia w życie OWU IKE z lipca 2011. W celu zapewnienia zgodności z tych umów z art. 52 ust. 2 pkt 8 ustawy Prawo bankowe strony umów powinny wprowadzić do nich takie postanowienia, np. poprzez ich aneksowanie. Podkreślenia wymaga również, że zgodnie z art. 27 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ciężar udowodnienia zaniechania stosowania praktyki spoczywa na Banku. Niewątpliwie, w niniejszej sprawie Bank nie wykazał, że zaniechał stosowanie praktyki. Ad I.2. sentencji decyzji Zgodnie z treścią art. 52 ust. 2 pkt 10 ustawy Prawo bankowe umowa rachunku bankowego powinna określać zakres odpowiedzialności banku za terminowe i prawidłowe przeprowadzenie rozliczeń pieniężnych oraz wysokość odszkodowania za przekroczenie terminu realizacji dyspozycji posiadacza rachunku. Bank podniósł, że nie zawarł takich postanowień w stosowanych wzorcach i umowach, ponieważ w jego opinii rachunek IKE, nie jest rachunkiem oszczędnościowo – rozliczeniowym i nie służy do rozliczeń pieniężnych. Odpowiedzialność banku z tytułu 12 terminowego i prawidłowego rozliczenia pieniężnego nie ma tu zatem pierwszorzędnego znaczenia. W opinii Prezesa Urzędu, zaprezentowany argument Banku jest bezzasadny. Zgodnie bowiem z art. 63 ust. 1 ustawy Prawo bankowe rozliczenia pieniężne mogą być przeprowadzane za pośrednictwem banków, jeżeli przynajmniej jedna ze stron rozliczenia (dłużnik lub wierzyciel) posiada rachunek bankowy. Rozliczenia pieniężne przeprowadza się gotówkowo lub bezgotówkowo za pomocą papierowych lub informatycznych nośników danych. Art. 63 ust. 2 ustawy Prawo bankowe wskazuje sposoby rozliczeń gotówkowych (czek gotówkowy lub wpłata gotówki na rachunek wierzyciela), a art. 63 ust. 3 rozliczeń bezgotówkowych (polecenie przelewu, polecenie zapłaty, czek rozrachunkowy, karta płatnicza), jednak nie jest to katalog zamknięty. W tym miejscu warto odwołać się do poglądów wyrażonych w doktrynie, zgodnie z którymi: „ Rozliczenia pieniężne przeprowadzane za pośrednictwem banków są operacjami, których skutkiem jest dokonanie zmiany w stanie środków pieniężnych na rachunku bankowym klienta banku (…) czyli zmiany stanu wierzytelności klienta w stosunku do banku (lub odwrotnie w wypadku występowania na rachunku klienta debetu).” 1 Jednocześnie należy zauważyć, iż posiadacz IKE, zgodnie z ustawą o IKE, może dokonywać takich dyspozycji jak: • wypłata – wypłata jednorazowa albo w ratach środków zgromadzonych na IKE, • wypłata transferowa – m.in. przeniesienie środków zgromadzonych przez oszczędzającego na IKE do innej instytucji finansowej, • zwrot – wycofanie całości środków zgromadzonych na IKE, jeżeli nie zachodzą przesłanki do wypłaty bądź wypłaty transferowej, • częściowy zwrot – wycofanie części środków zgromadzonych na IKE, jeżeli nie zachodzą przesłanki do wypłaty bądź wypłaty transferowej. 2 W ocenie Prezesa Urzędu, poprzez dokonywanie np. wypłaty w ratach czy zwrotu, Bank przeprowadza rozliczenia pieniężne. Na rachunku bankowym konsumenta prowadzonym przez Bank w postaci rachunku lokacyjnego IKE następuje bowiem operacja, której skutkiem jest zmiana w stanie środków pieniężnych. Fakt, iż w porównaniu ze 1 M. Porzycki (w:) Prawo bankowe. Komentarz. Tom I i II (Komentarz do art. 63 ustawy – Prawo bankowe, punkt 1), Zakamycze, 2005. 2 Definicje wykorzystanych pojęć: art. 2 pkt 13, 14, 15, 15a ustawy o IKE. 13 „zwykłym” rachunkiem bankowym w ramach IKE takich rozliczeń jest zdecydowanie mniej, nie uprawnia Banku do niewypełniania dyspozycji art. 52 ust. 2 pkt 10 ustawy Prawo bankowe . Bank powinien w każdej umowie rachunku bankowego wskazywać zakres odpowiedzialności za terminowe i prawidłowe przeprowadzenie rozliczeń pieniężnych wraz z wysokością odszkodowania za przekroczenie terminu realizacji dyspozycji posiadacza rachunku. Dodatkowo, należy wskazać, że umowa o prowadzenie IKE może przybierać w różne formy m.in. formę umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, umowy zawartej z podmiotem prowadzącym działalność maklerską o świadczenie usług polegających na wykonywaniu zleceń nabycia lub zbycia instrumentów finansowych i prowadzenie rachunku papierów wartościowych oraz rachunku pieniężnego czy właśnie formę umowy rachunku bankowego. Każda z tych umów ma swoją specyfikę i swoje uwarunkowania prawne. Konsument decydując się na zawarcie umowy o prowadzenie IKE w każdej z możliwych ustawowo form oczekuje, że każda z nich będzie spełniać określone prawnie warunki stworzone nie tylko dla IKE określone w ustawie o IKE, ale również warunki sformułowane w innych odpowiednich przepisach. Tym samym, konsument wybierając umowę o prowadzenie IKE w formie rachunku bankowego ma prawo oczekiwać, iż zawierana przez niego umowa będzie spełniać wszelkie warunki określone dla rachunku bankowego wskazane w ustawie Prawo bankowe . Zachowanie polegające na niewypełnianiu przez Bank dyspozycji art. 52 ust. 2 pkt 10 ustawy Prawo bankowe należy zatem uznać za bezprawne. Prezes Urzędu przeanalizował wzorce umowne dotyczące indywidualnych kont emerytalnych stosowane przez Bank, w kontekście wypełnienia przez Bank dyspozycji art. 52 ust. 2 pkt 10 ustawy Prawo bankowe , i stwierdził, iż do dnia 1 kwietnia 2012 r. Bank nie określał zakresu odpowiedzialności za terminowość i prawidłowość rozliczeń pieniężnych, jak również nie wskazywał wysokości odszkodowania za przekroczenie terminu realizacji dyspozycji złożonej przez posiadacza rachunku. W dniu 1 kwietnia 2012 r. Bank wprowadził do obrotu OWU IKE z lutego 2012, w których zamieścił wymagane postanowienia. Wobec tego należy stwierdzić, iż Bank dostosował wykorzystywane w obrocie konsumenckim wzorce umowne do treści art. 52 ust. 2 pkt 10 ustawy Prawo bankowe . W ocenie Prezesa Urzędu wprowadzenie zmian do wzorców umownych stwarza pewność, że umowy zawierane w oparciu o te wzorce, tj. 14 zawarte po dniu 1 kwietnia 2012 r., będą dostosowane do treści art. 52 ust. 2 pkt 10 ustawy Prawo bankowe . Jak już wskazano powyżej, sama zmiana wzorca umownego nie powoduje automatycznie zmiany umów już zawartych. Zatem, umowy zawarte z użyciem OWU IKE niezawierającym postanowień określających zakres odpowiedzialności Banku za terminowe i prawidłowe przeprowadzenie rozliczeń pieniężnych oraz wysokości odszkodowania za przekroczenie rozliczeń pieniężnych oraz wysokości odszkodowania za przekroczenie terminu realizacji dyspozycji posiadacza rachunku, nie zawierają tychże przesłanek, niezależnie od wprowadzenia w życie OWU IKE z lutego 2012. W celu zapewnienia zgodności z tych umów z art. 52 ust. 2 pkt 10 ustawy Prawo bankowe strony umów powinny wprowadzić do nich takie postanowienia, np. poprzez ich aneksowanie. Niewątpliwie, Bank również nie wykazał, że zaniechał stosowanie tej praktyki, zgodnie z art. 27 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Ad 3. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów Dla stwierdzenia stosowania przez przedsiębiorcę praktyki określonej w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest również wykazanie, że w wyniku jej stosowania przez przedsiębiorcę naruszony lub zagrożony został zbiorowy interes konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje pojęcia „ zbiorowy interes konsumentów” , a art. 24 ust. 3 tej ustawy wskazuje jedynie, iż nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym czy naruszony został interes zbiorowy nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotyczący ogółu, a naruszenie tego interesu może mieć miejsce, gdy skutkami działań sprzecznych z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku – konsumentów. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów – wszystkich konsumentów będących lub mogących być klientami Banku. Zdaniem Sądu Najwyższego wystarczające powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów), wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów, za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Praktyką naruszającą 15 zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2008 r.; sygn. akt III SK 27/07, OSNP 2009/13- 14/188). W ocenie Prezesa Urzędu praktyki Banku wskazane w sentencji niniejszej decyzji istotnie naruszają zbiorowy interes konsumentów, mogły bowiem bezprawnie godzić w interesy potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów. Zgodnie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , jeżeli Prezes Urzędu stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 ustawy, wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów nakazującą zaniechanie jej stosowania. Prezes Urzędu nie miał przesłanek do stwierdzenia zaniechania stosowania żadnej z praktyk Banku określonych sentencji niniejszej decyzji. Postawione przez Prezesa UOKiK zarzuty dotyczyły nie tyle postanowień wzorców umownych, ale umów o prowadzenie IKE. Przesłanką dla stwierdzenia zaniechania stosowania tak sformułowanej praktyki jest nie tylko zmiana wzorca umownego, ale również aneksowanie wciąż obowiązujących umów nie zawierających właściwych postanowień, tak aby ich treść uczynić zgodną z przepisami ustawy Prawo Bankowe . Bank nie przedłożył w toku postępowania dowodów na dostosowanie wciąż obowiązujących umów zawartych w oparciu o zakwestionowane wzorce umowne do treści art. 52 ust. 2 pkt 8 i 10 ustawy Prawo bankowe , a tym samym nie zaistniały przesłanki do stwierdzenia przez Prezesa Urzędu zaniechania w tym zakresie. Mając na uwadze, że zostały spełnione wszystkie przesłanki pozwalające uznać zachowanie przedsiębiorcy za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów orzeczono jak w punkcie I sentencji decyzji. Ad II. sentencji decyzji Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu może w drodze decyzji nałożyć na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów karę pieniężną w wysokości nie 16 większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Z powołanego wyżej przepisu wynika, że kara pieniężna ma charakter fakultatywny. Zatem o tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsiębiorcy zasadne jest nałożenie kary pieniężnej decyduje Prezes UOKiK w ramach uznania administracyjnego. Zwrócić należy uwagę, iż przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają jakichkolwiek przesłanek, od których uzależnione byłoby podjęcie decyzji o nałożeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie w art. 111 ww. ustawy te okoliczności, które Prezes Urzędu winien uwzględnić decydując o wymiarze kary pieniężnej, wymieniając w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Podkreślić należy, iż sankcja w postaci nałożenia kary może być na przedsiębiorcę nałożona niezależnie od tego, czy dopuścił się on naruszenia umyślnie, czy też nieumyślnie. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, a przede wszystkim charakter naruszeń, które przypisano Bankowi, Prezes Urzędu uznał nałożenie kary pieniężnej za uzasadnione. Zdaniem Prezesa UOKiK opisane w niniejszej decyzji działania podejmowane przez Bank w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej powinny były uwzględniać możliwość naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Zebrane wyjaśnienia i informacje mogą wskazywać na co najmniej nieumyślne działanie. Pamiętać jednak należy, że na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego spoczywa obowiązek dochowania należytej staranności przy ocenie zgodności ich działań z obowiązującymi przepisami prawa. Okolicznością przemawiającą za zastosowaniem wobec Banku kary pieniężnej jest fakt, iż jako bank z dużym doświadczeniem na rynku usług finansowych powinien mieć świadomość, że niewypełnianie dyspozycji art. 52 ust. 2 ustawy Prawo bankowe przy zawieraniu umów rachunku bankowego jest bezprawne. Bank winien zatem zdawać sobie sprawę z konieczności konstruowania wzorców umownych w oparciu o które zawierane są umowy, z uwzględnieniem przepisów ustawy Prawo bankowe . Bank określając warunki umowne stosowane w obrocie konsumenckim nie może godzić w interesy swoich kontrahentów, a zatem nie może wprowadzać regulacji niezgodnych z przepisami powszechnie obowiązującymi. 17 Przychód osiągnięty przez Bank w roku poprzedzającym wydanie niniejszej decyzji w kwocie […] ustalono na podstawie złożonego przez Bank oświadczenia opartego o rachunek zysków i strat. Maksymalna wysokość kary mogła zatem wynieść […]. Oszacowanie wysokości kary przebiegało dwuetapowo. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał bowiem oceny wagi stwierdzonych naruszeń i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych ustaleń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wysokość kary – dokonał gradacji ustalonej kwoty bazowej. II.1. W punkcie I.1. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Bank praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów co daje podstawę do nałożenia na Bank kary pieniężnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przy szacowaniu wagi tego naruszenia wzięto pod uwagę, iż praktyka, której stosowanie Prezes Urzędu stwierdził w pkt. I.1. sentencji niniejszej decyzji polegała na niewypełnianiu na etapie zawierania kontraktu dyspozycji przepisu ustawy Prawo bankowe . Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu wziął pod uwagę, że Bank nie wskazywał w umowach o prowadzenie IKE przesłanek dokonywania zmian umowy, co jest sprzeczne z art. 52 ust. 2 pkt 8 ustawy Prawo bankowe . Przypisana Bankowi praktyka ma charakter długotrwały, jest bowiem stosowana od 24 lipca 2011 r. Ocena wagi stwierdzonego naruszenia pozwoliła Prezesowi Urzędu na stwierdzenie, iż waga naruszenia wynikająca ze stosowania praktyki zakwestionowanej w punkcie I.1. sentencji niniejszej decyzji kształtuje się na poziomie […] przychodu osiągniętego przez Bank w roku poprzedzającym wydanie niniejszej decyzji. Tym samym ustalona przez Prezesa Urzędu kwota bazowa stanowiąca równowartość […] przychodu osiągniętego przez Bank wynosi […]. […] Zatem za naruszenie stwierdzone w punkcie I.1. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu nałożył na Bank karę pieniężną w wysokości 1.680.817 zł (słownie: jeden 18 milion sześćset osiemdziesiąt tysięcy osiemset siedemnaście złotych), co stanowi […] przychodu osiągniętego w 2011 r. i […] kary maksymalnej II.2. W punkcie I.2. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Bank praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa art. 24 ust. 2 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów co daje podstawę do nałożenia na Bank kary pieniężnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przy szacowaniu wagi tego naruszenia wzięto pod uwagę, iż praktyka, której stosowanie Prezes Urzędu stwierdził w pkt. I.2. sentencji niniejszej decyzji również polega na niewypełnianiu na etapie zawierania kontraktu dyspozycji przepisu ustawy Prawo bankowe . Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu wziął pod uwagę, że Bank nie wskazuje w umowach o prowadzenie indywidualnych kont emerytalnych zakresu odpowiedzialności przez bank za terminowe i prawidłowe przeprowadzenie rozliczeń pieniężnych oraz wysokości odszkodowania za przekroczenie terminu realizacji dyspozycji posiadacza rachunku, co jest sprzeczne z art. 52 ust. 2 pkt 10 ustawy Prawo bankowe . Przypisana Bankowi praktyka ma charakter długotrwały, jest bowiem stosowana od 24 lipca 2011 r. Ocena wagi stwierdzonego naruszenia pozwoliła Prezesowi Urzędu na stwierdzenie, iż waga naruszenia wynikająca ze stosowania praktyki zakwestionowanej w punkcie I.2. sentencji niniejszej decyzji kształtuje się na poziomie […] przychodu osiągniętego przez Bank w roku poprzedzającym wydanie niniejszej decyzji. Tym samym ustalona przez Prezesa Urzędu kwota bazowa stanowiąca równowartość […] przychodu osiągniętego przez Bank wynosi […]. […] Zatem za naruszenie stwierdzone w punkcie I.2. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu nałożył na przedsiębiorcę karę pieniężną w wysokości 1.176.572 zł (słownie: jeden milion sto siedemdziesiąt sześć tysięcy pięćset siedemdziesiąt dwa złote), co stanowi […] przychodu osiągniętego w 2011 r. i […] kary maksymalnej. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie II sentencji decyzji. 19 Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie nr: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 kodeksu postępowania cywilnego z dnia 17 listopada 1964 r. (Dz. U. z 1964 r. nr 43, poz. 296 ze zm.) od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Warszawie. Dyrektor Delegatury UOKIK w Warszawie / podpis/ Otrzymuje: