RWR-16/2001

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROCŁAWIU 50-413 Wrocław, ul. Walońska 3-5 tel. (0-71) 34 46-587, (0-71) 34-05-920, fax (0-71) 34-05-922 E-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 561 - S - 4/2001/JB Wrocław, dn. 9.07.2001 r. Decyzja DL WR 16 /2001 Na podstawie art. 104 kpa i art. 11 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz. U. Nr 122, poz. 1319), w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po rozpoznaniu wszczętej z urzędu sprawy przeciwko Wałbrzyskiemu Związkowi Wodociągów i Kanalizacji z siedzibą w Wałbrzychu nie stwierdza się stosowania przez ten podmiot praktyki ograniczającej konkurencję, polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na lokalnym rynku dostaw wody i odbioru ścieków w Wałbrzychu, w wyniku bezpośredniego narzucania cen nadmiernie wygórowanych w wysokości 2,20 zł/m 3 (netto) za dostawy wody dla gospodarstw domowych i 1,38 zł/m 3 (netto) za odprowadzanie ścieków z gospodarstw domowych. UZASADNIENIE I. Do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura (UOKiK) we Wrocławiu wpłynęła dnia 12.03.2001 r. skarga Miejskiego Komitetu Obywatelskiego w Wałbrzychu na Wałbrzyski Związek Wodociągów i Kanalizacji dotycząca cen za dostawy wody i odprowadzanie ścieków dla gospodarstw domowych. Komitet stwierdził m.in., iŜ w ciągu półtora roku cena wody w Wałbrzychu wzrosła o 30% i aktualnie jest najwyŜszą ceną na ,,Podsudeciu”. ( Dowód : karta 1). 1.1. W związku z powyŜszym - z uwagi na to, iŜ Miejski Komitet Obywatelskiego nie posiadał legitymacji prawnej do wszczęcia postępowania 2 administracyjnego w trybie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, zwanej dalej ustawą antymonopolową, Prezes Urzędu, kierując się interesem publicznym, wszczął z urzędu dnia 18 kwietnia 2001 r. postępowanie administracyjne przeciwko Wałbrzyskiemu Związkowi Wodociągów i Kanalizacji w Wałbrzychu, zwanemu dalej ,,WZWiK”, w sprawie nakazania zaniechania przez ten podmiot praktyki ograniczającej konkurencję polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na lokalnym rynku dostaw wody i odbioru ścieków w Wałbrzychu, w wyniku bezpośredniego narzucania cen nadmiernie wygórowanych w wysokości 2,20 zł/m 3 (netto) za dostawy wody dla gospodarstw domowych i 1,38 zł/m 3 (netto) za odprowadzanie ścieków z gospodarstw domowych, co mogło stanowić naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 1 powołanej wyŜej ustawy. (Dowód : karta 31, 32). 1.2. W odpowiedzi na postawiony zarzut WZWiK, pismem z dnia 27 kwietnia 2001 r. stwierdził, Ŝe zarzut stosowania cen nadmiernie wygórowanych za dostawy wody i odprowadzanie ścieków dla gospodarstw domowych jest bezpodstawny. WZWIK jako osoba prawna działa na własnym rozrachunku i utrzymuje się z własnych dochodów, nie otrzymując dotacji z budŜetu państwa ani z gmin - członków Związku. Wysokość przedmiotowych opłat w Wałbrzychu jest ściśle powiązana z warunkami w jakich działa WZWiK, które moŜna zaliczyć do jednych z najtrudniejszych w kraju.. Górzysty region ( wiąŜe się z większymi nakładami aby utrzymać odpowiednie ciśnienie w instalacji wodociągowej), likwidacja kopalń i uboŜenie społeczeństwa (wysokie bezrobocie) spowodowało załamanie lokalnego rynku sprzedaŜy wody i odbioru ścieków np. porównując plan na 2001 r. do wykonania planu za 1994 r. stwierdza się spadek sprzedaŜy wody o 50%, a ścieków o 51%. Jednocześnie, region wałbrzyski jest ubogi w wodę, woda tłoczona jest z ujęć wody z Marciszowa (28 km) oraz z około 100 ujęć głębinowych. Skutkuje to tym, iŜ jest relatywnie długa ilość sieci wodociągowej (750 km) w stosunku do ciągle spadającej sprzedaŜy. Wskaźnik sprzedaŜy wody wynosi w Wałbrzychu 11 466 m 3 /km/rok i jest znacznie niŜszy od takiego wskaźnika w Legnicy (30 000 m 3 /km/rok ) czy we Wrocławiu (41 666 m 3 /km/rok). Ustosunkowując się do zarzutu postawionego w postanowieniu o wszczęciu postępowania administracyjnego Uczestnik wykazał, iŜ w innych miejscowościach przedmiotowe opłaty oraz ich dynamika kształtują się na podobnym poziomie jak w Wałbrzychu. Wskaźnik rentowności WZWiK za 2000 r. wynosi 2,5%, odnotowując znaczny spadek w stosunku do roku ubiegłego. Związek ma trudną sytuację finansową, poniewaŜ wdraŜając poszczególne dyrektywy Unii Europejskiej w zakresie ochrony środowiska musi ponosić dodatkowe nakłady inwestycyjne. Uczestnik zaakcentował, iŜ 80% kosztów wchodzących w skład ceny kalkulacyjnej wody, są to koszty stałe wynikające z procesów 3 technologicznych produkcji i dostarczania wody oraz warunków w jakich działa Związek. ( Dowód : karta 35-40) II. Przeprowadzone przez organ antymonopolowy postępowanie dowodowe pozwoliło na ustalenie następującego stanu faktycznego : 2.1. Uczestnik : Wałbrzyski Związek Wodociągów i Kanalizacji (WZWiK) został utworzony w 1991 r. na podstawie uchwał Rad Gmin : • Boguszów Gorce, • Czarny Bór, • Głuszyca, • Jedlina Zdrój, • Marciszów, • Mieroszów, • Stare Bogaczowice, • Szczawno Zdrój, • Świebodzice, • Walim, • Wałbrzych. PowyŜsze Gminy powierzyły utworzonemu przez nie związkowi międzygminnemu (WZWiK), całość zadań z zakresu wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych. Osobowość prawną WZWiK nabył z dniem wpisu do rejestru związków międzygminnych pod nr 15 - prowadzonym przez Prezesa Rady Ministrów, tj. 24.06.1991 r. (Dowód : karta 47-56). 2.2. Do realizacji swoich zadań statutowych WZWiK powołał zakład budŜetowy o nazwie Wałbrzyski Zakład Wodociągów i Kanalizacji, który zajmuje się m.in. : - ujmowaniem wody surowej i jej uzdatnianiem, - zapewnieniem ciągłości dostaw wody systemem wodociągowym, - odbiorem i oczyszczaniem ścieków, - kontrolą laboratoryjną i badaniem wody i ścieków. 4 Ponadto wykonuje prace remontowe, konserwacyjne i inwestycyjne związane z siecią i urządzeniami wodno - kanalizacyjnymi. (Dowód : karta 105). 2.3. Opłatę za wodę i ścieki ustala Zgromadzenie WZWiK w oparciu o §10 pkt 8 Statutu. (Dowód : karta 49). 2.4. Stawki opłat - wraz z ich kalkulacją - za świadczone przez Uczestnika usługi w latach 2000 - 2001 wynosiły : 2000 r. tabela nr 1 Koszty ŚCIEKI gospodarstwa domowe ŚCIEKI przemysł i poz. odbiorcy Koszty stałe 6 674 358 5 089 602 Płace + narzuty 2 057 364 1 197 658 Remonty 798 661 465 043 Pozostałe koszty 1 042 875 353 209 Koszty wydziałowe 488 881 284 665 Koszty ogólnozakładowe 2 286 577 774 437 Amortyzacja 0 2 014 290 Koszty zmienne 1 262 875 427 721 Opłata za gosp. korz. ze środow. 628 827 212 976 Energia 483 710 163 827 Materiały do oczyszczania 150 338 50 918 Razem koszty 7 937 233 5 517 323 Narzut zysku 0 882 772 Ogółem koszty 7 937 233 6 400 095 SprzedaŜ ogółem (m 3 ) 6 306 942 2 133 612 Jednostkowa cena stosowana 1,20 3,00 Jednostkowa cena kalkulacyjna 1,26 3,00 Jednostkowa róŜnica -0,06 0,00 Źródło danych w tabeli : karta 90, 93 tabela nr 2 Koszty WODA gospodarstwa domowe WODA przemysł i poz. odbiorcy Koszty stałe 13 210 751 5 155 452 Płace + narzuty 2 436 365 1 044 157 Remonty 4 662 541 1 998 232 Pozostałe koszty 2 640 601 861 523 Koszty wydziałowe 1 163 239 498 531 5 Koszty ogólnozakładowe 2 308 005 753 009 Koszty zmienne 2 804 867 915 116 Opłata za gosp. korz. ze środow. 366 978 119 730 Energia 2 234 188 728 926 Materiały do uzdatniania 203 701 66 460 Razem koszty 16 015 618 6 070 568 SprzedaŜ ogółem 6 834 760 2 225 228 Jednostkowa cena stosowana 1,95 2,65 Jednostkowa cena kalkulacyjna 2,34 2,73 Jednostkowa róŜnica - 0,39 -0,08 Źródło danych w tabeli : karta 91, 92 2001 r. (Plan) tabela nr 3 Koszty ŚCIEKI gospodarstwa domowe ŚCIEKI przemysł i poz. odbiorcy Koszty stałe 6 700 000 5 610 000 Płace + narzuty 1 500 000 1 500 000 Remonty 2 400 000 1 610 000 Pozostałe koszty 800 000 1 000 000 Koszty wydziałowe 600 000 300 000 Koszty ogólnozakładowe 1 400 000 1 200 000 Koszty zmienne 1 304 000 900 000 Opłata za gosp. korz. ze środow. 604 000 100 000 Energia 600 000 500 000 Materiały do oczyszczania 100 000 300 000 Razem koszty 8 004 000 6 510 000 SprzedaŜ ogółem 5 800 000 2 100 000 Jednostkowa cena stosowana 1,38 3,10 Jednostkowa cena kalkulacyjna 1,38 3,10 Jednostkowa róŜnica 0,00 0,00 Źródło danych w tabeli : karta 95 tabela nr 4 Koszty WODA gospodarstwa domowe WODA przemysł i poz. odbiorcy Koszty stałe 12 740 000 4 564 184 Płace + narzuty 3 000 000 1 200 000 Remonty 5 640 000 1 250 000 Pozostałe koszty 1 200 000 1 034 184 Koszty wydziałowe 900 000 580 000 Koszty ogólnozakładowe 2 000 000 500 000 6 Koszty zmienne 1 670 000 1 165 816 Opłata za gosp. korz. ze środow. 300 000 265 816 Energia 1 200 000 800 000 Materiały do oczyszczania 170 000 100 000 Razem koszty 14 410 000 5 730 000 SprzedaŜ ogółem 6 550 000 2 050 000 Jednostkowa cena stosowana 2,20 2,80 Jednostkowa cena kalkulacyjna 2,20 2,80 Jednostkowa róŜnica 0,00 0,00 Źródło danych w tabeli : karta 94 2.5. Z powyŜszych danych wynika, Ŝe dla gospodarstw domowych WZWiK ustala niŜsze opłaty za dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków niŜ dla przemysłu i pozostałych odbiorców. NaleŜy jednakŜe zaakcentować, iŜ Wałbrzyski Zakład Wodociągów i Kanalizacji będący eksploatatorem sieci wodno-kanalizacyjnej na terenie działania WZWiK prowadzi kalkulację cen jednostkowych odrębnie dla gospodarstw domowych i odrębnie dla przemysłu i innych odbiorców. Zakład prowadzi ewidencję sprzedaŜy, w której wyróŜnia się przychody odrębnie dla gospodarstw domowych i odrębnie dla przemysłu i innych odbiorców. Jednocześnie Zakład ewidencjonuje koszty oddzielnie dla gospodarki wodnej, ściekowej oraz pozostałej działalności. Kalkulacji kosztów jednostkowych wody i ścieków ( koszty zmienne, koszty ogólnozakładowe i pozostałe koszty ) z podziałem na gospodarstwa domowe oraz przemysł i innych odbiorców Uczestnik dokonuje proporcjonalnie do ilości sprzedaŜy : tabela nr 5 Struktura sprzedaŜy wody i odbioru ścieków wg grup odbiorców w 2000 r. WODA ŚCIEKI Gospodarstwa domowe 75,4% 74,7% Przemysł i inni odbiorcy 24,6% 25,3% Źródło danych w tabeli : karta 81 Dla rozliczenia pozycji kosztowych : płace + narzuty, remonty i koszty wydziałowe, zastosowano klucz technologiczny uzaleŜniony od ilości awarii : 7 tabela nr 6 Struktura awarii sieci wodno - kanalizacyjnej wg grup odbiorców w 2000 r. WODA ŚCIEKI Gospodarstwa domowe 70,0% 63,2% Przemysł i inni odbiorcy 30,0% 36,8% Źródło danych w tabeli : karta 82 2.6. UOKiK zbadał prawidłowość danych zawartych w kalkulacjach jednostkowych przedmiotowych opłat za 2000 r. i stwierdził, Ŝe zostały one dokonane zgodnie z przedstawionymi powyŜej kluczami podziałowymi kosztów. Kalkulacja cen za 2001r. jest podana w wielkościach planistycznych, które mają być weryfikowane w trakcie roku. 2.7. Przedstawiona przez Uczestnika kalkulacja cen nie zawsze zawiera koszty amortyzacji. Oznacza to, iŜ występuje brak środków pienięŜnych na odtworzenie majątku, co skutkuje dekapitalizacją środków trwałych. W 2000 r. jedynie w grupie przemysł i inni odbiorcy dokonano odpisów amortyzacyjnych, związanych m.in. z rozbudową i modernizacją oczyszczalni ścieków (w Cierniach) dla tej grupy dostawców ścieków. W planowanej kalkulacji opłat za wodę i ścieki na 2001 r. WZWiK nie uwzględnił amortyzacji dla Ŝadnej grupy odbiorców. (Dowód : karta 83, 85-95, 104). 2.8. Wyniki finansowe WZWiK przedstawiają się następująco : tabela nr 7 [tajemnica przedsiebiorstwa] Z powyŜszej tabeli wynika, iŜ rentowność która wynosiła w 1999 r. [tajemnica przedsiębiorstwa] zmniejszyła się w 2000 r. do [tajemnica przedsiębiorstwa] 2.9. Narzut zysku kalkulacyjnego w stosunku do kosztów własnych jest malejący i np. w latach 2000 - 2001 dla wody - we wszystkich grupach odbiorców - wynosi 0%, a dla ścieków ma w ww. okresie tendencję malejącą (w 2000 r. dla gospodarstw domowych wynosił 0%, a dla pozostałych odbiorców 16%, natomiast w 2001 r. dla wszystkich grup odbiorców ww. narzut zysku jest równy 0% ). 8 (Dowód : karta 85-95). 2.10. WyŜsza opłata za wodę dla przemysłu i pozostałych odbiorców wynika m.in. z wyŜszych opłat za pobór wody ze środowiska wynikających z Rozporządzenia Rady Ministrów z 27 grudnia 1993 r. w sprawie opłaty za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych (Dz.U. nr 133 poz. 637 ze zm). Obowiązująca od 1 stycznia 2001 r. nowelizacja ww. Rozporządzenia przewiduje np., iŜ opłata za 1m 3 wody podziemnej - na terenie województwa dolnośląskiego - pobranej dla zaopatrzenia ludności wynosi 2,08 gr., a za wodę podziemną pobraną dla celów produkcyjnych 31,36 gr. za 1m 3 . W przypadku ścieków wyŜsze opłaty dla przemysłu i pozostałych odbiorców wynikają m.in. z wyŜszych opłat za wprowadzenie ładunków zanieczyszczeń w ściekach odprowadzonych do wód lub do ziemi, np. opłaty za zrzut 1 kg zanieczyszczeń kształtują się na poziomie od 8,16 zł. dla przemysłu chemicznego do 0,816 zł. dla kanalizacji sanitarnej (wskaźnik BZT 5). ( Dowód : karta 106, 107). 2.11. Stan środków obrotowych : - na dzień 1.01.2000 r. wynosił 2 091 175 zł. - na dzień 31.12.2000 r. wynosił 119 795 zł. -------------------------------------- zmniejszenie = 1 971 380 zł. ( Dowód : karta 83). 2.12 . W 2000 r. na sprzedaŜy wody WZWiK poniósł stratę w obu grupach odbiorców, która wyniosła łącznie 2 861 549 zł., z tego w grupie przemysł i pozostali odbiorcy strata wyniosła 173 790 zł, a w grupie gospodarstwa domowe aŜ 2 687 759 zł. Na odbiorze ścieków w 2000 r. Uczestnik w grupie gospodarstw domowych poniósł stratę w wysokości 378 416 zł. W grupie przemysł i pozostali odbiorcy uzyskano wynik neutralny ( sprzedaŜ po kosztach własnych). ( Dowód : karta 82, 83, 90-93). 9 2.13. Dodatni wynik finansowy za 2000 r. w wysokości 878 620 zł. - pomimo straty na sprzedaŜy wody i ścieków - Uczestnik uzyskał m.in. dzięki zyskowi w wysokości 1 211 269 zł. z działalności pozostałej (ubocznej) - prac remontowych, konserwacyjnych i inwestycyjnych związanych z siecią i urządzeniami wodno - kanalizacyjnymi, usług w zakresie wykonywania podłączeń do sieci, zakładania, napraw i legalizacji wodomierzy - oraz wskutek zmniejszenia się o 1 971 380 zł. stanu środków obrotowych. (Dowód : karta 48, 49, 82, 83) 2.14. W 2000 r. na terenie działalności WZWiK stwierdza się największy w latach 1994 - 2000 spadek sprzedaŜy wody i ścieków, który wynosi w przypadku : wody 15,6 %, ścieków 16,2% w stosunku do 1999 r. (Dowód : karta 41). NaleŜy zaakcentować, iŜ spadek ten był w przypadku dostaw wody dla grupy przemysł i inni odbiorcy większy niŜ dla gospodarstw domowych. Spadek ilości odprowadzanych ścieków był jednakowy dla obu grup odbiorców: tabela nr 8 Spadek sprzedaŜy wody i ścieków w 2000 r. w stosunku do roku ubiegłego wg grup odbiorców WODA ŚCIEKI Gospodarstwa domowe 13,8% 16,2% Przemysł i inni odbiorcy 20,7% 16,2% Źródło danych w tabeli : karta 41. 2.15. Przedmiotowe opłaty w pobliskich miejscowościach oraz w innych miastach o podobnej wielkości kształtowały się następująco : 10 Ceny netto w zł. za 1 m 3 wody i ścieków dla gosp. domowych oraz ich dynamika w latach 1999-2001 tabela nr 9 Lp Miejscowość woda dynamika % 1999- 2001 ścieki dynamika % 1999- 2001 1999 2000 2001 woda 1999 2000 2001 ścieki 1. DzierŜoniów 1,50 1,65 1,88 125% 1,15 1,28 1,50 130% 2. Zgorzelec. 1,32 1,32 1,50 114% 0,96 0,96 1,14 119% 3. Zielona Góra 1,27 1,36 1,44 113% 0,75 0,80 0,85 113% 4. Świdnica 1,25 1,34 1,49 119% 1,48 1,65 1,82 123% 5. Gorzów Wlkp 1,34 1,69 1,90 142% 1,60 1,87 2,14 134% 6. Wrocław 1,51 1,64 2,05 136% 1,01 1,19 1,46 123% 7. Lubin 1,60 1,64 2,04 128% 1,05 1,26 1,70 162% 8. Jelenia Góra 1,40 1,50 1,89 135% 1,30 1,41 2,52 194% 9. Głogów 1,23 1,38 1,72 140% 1,29 1,45 2,42 188% 10. Legnica 1,71 1,79 2,12 124% 1,24 1,52 1,85 149% 11. Wałbrzych 1,80 1,95 2,20 122% 1,10 1,20 1,38 125% Źródło danych w tabeli : karta 68 - 79, 94, 95 Wysokość opłat za wodę dla gospodarstw domowych w 2001 r. (w zł.) wykres 1 wykres 3 0,00 0,50 1,00 1,50 2,00 2,50 DzierŜoniów Zgorzelec. Zielona Góra Świdnica Gorzów Wlkp Wrocław Lubin Jelenia Góra Głogów Legnica Wałbrzych 11 Wysokość opłat za ścieki dla gospodarstw domowych w 2001 r. (w zł.) wykres 2 wykres 3 Przyrost procentowy cen wody w latach 1999-2001 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45% DzierŜoniów Zgorzelec. Zielona Góra Świdnica Gorzów Wlkp Wrocław Lubin Jelenia Góra Głogów Legnica Wałbrzych 0,00 0,50 1,00 1,50 2,00 2,50 3,00 DzierŜoniów Zgorzelec. Zielona Góra Świdnica Gorzów Wlkp Wrocław Lubin Jelenia Góra Głogów Legnica Wałbrzych 12 wykres 4 2.16. Z powyŜszych danych wynika, iŜ cena netto 1 m 3 wody (w zł.) dla gospodarstw domowych w ww. miastach kształtowała się w granicach : 1999 r. - 1,23 - 1,80 2000 r. - 1,34 - 1,95 2001 r. - 1,44 - 2,20 a 1 m 3 ścieków : 1999 r. - 0,75 - 1,81 2000 r. - 0,80 - 1,95 2001 r. - 0,85 - 2,52 Porównując te dane moŜna zauwaŜyć, Ŝe ceny wody i ścieków w Wałbrzychu plasowały się na poziomie cen średnich w przypadku ścieków oraz na poziomie cen wysokich (były cenami najwyŜszymi) w przypadku wody. W celu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy Urząd poddał takŜe analizie dynamikę wzrostu cen za dostarczaną wodę i odprowadzane ścieki dla gospodarstw domowych w latach 1999 - 2001 w Wałbrzychu oraz innych miastach woj. dolnośląskiego i lubuskiego (por. tabela nr 9). Z powyŜszych danych wynika, Ŝe dynamika wzrostu ceny 1m 3 wody dla gospodarstw domowych w 2001 r. w stosunku do roku wyjściowego tj. 1999 Przyrost procentowy cen za odprowadzanie ścieki w latach 1999-2001 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% DzierŜoniów Zgorzelec. Zielona Góra Świdnica Gorzów Wlkp Wrocław Lubin Jelenia Góra Głogów Legnica Wałbrzych 13 była najwyŜsza w Gorzowie Wlkp (wzrost ceny o 42%), a najniŜsza w Zielonej Górze (wzrost ceny o 13%). W przypadku ścieków największa dynamika wzrostu przedmiotowej opłaty w ww. okresie wystąpiła w Jeleniej Górze (wzrost ceny o 94%), a najniŜsza w Zielonej Górze ( wzrost ceny o 13%). Z przedstawionych danych wynika, iŜ wzrost opłat za wodę (22%) i ścieki (25%) dla gospodarstw domowych w Wałbrzychu w latach 1999 - 2001 kształtował się na poziomie średnim wśród badanych miast. 2.17. Ceny za wodę dla gospodarstw domowych w miastach województwa śląskiego (podobnie jak w Wałbrzychu teren pokopalniany) : tabela nr 10 Ceny netto w zł. za 1 m 3 wody dla gosp. domowych w miastach województwa śląskiego w 2001 r. Katowice 2,95 Bytom 2,95 Chorzów 2,98 Będzin 2,90 Gliwice 2,55 Sosnowiec 2,93 Źródło danych w tabeli : karta 100, 101 Z przedstawionych danych wynika, Ŝe cena wody dla gospodarstw domowych w Wałbrzychu (2,20 zł. netto) jest znacznie niŜsza od podobnych cen w ww. miastach woj. śląskiego. III. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, organ antymonopolowy zwaŜył co następuje : Uczestnik postępowania, będący związkiem gmin jest przedsiębiorcą (związkiem przedsiębiorców) w rozumieniu art. 4 ustawy antymonopolowej, powołanym do wykonywania zadań własnych gminy w zakresie zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty. Odnoszą się zatem do niego wprost regulacje tej ustawy przeciwdziałające stosowaniu praktyk ograniczających konkurencję. Wprawdzie organy antymonopolowe nie mają kompetencji w prawnoprocesowych formach postępowania uchylania uchwał gmin z zakresu 14 administracji publicznej, gdyŜ naleŜy to do kompetencji sądu administracyjnego, to jednak są one władne oceniać, czy określone działania wywierające skutki na rynku - w tym równieŜ treść uchwał gmin - stanowią przejaw praktyki ograniczającej konkurencję. W świetle uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 września 1994 r. w sprawie powszechnie obowiązującej wykładni art. 85 i 87 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym ( j.t. Dz. U. z 1996 r. Nr 13, poz. 74 ze zm. ), moŜliwe jest ustanowienie przez ustawodawcę kontroli lub nadzoru nad określonymi formami prawnymi działalności komunalnej gminy wykonywanego w innym trybie i przez inne organy działające za pomocą sobie właściwych środków prawnych. Takiego charakteru nie moŜna odmówić organom działającym na podstawie ustawy antymonopolowej. Przepisy tej ustawy mają zatem odpowiednie zastosowanie do gminy. W myśl powyŜszego, oznacza to, Ŝe tak gmina, jak i podmioty gospodarcze, którym powierzyła wykonywanie swych zadań, mają obowiązek przestrzegania reguł ustawy antymonopolowej (wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 24 kwietnia 1996 r., sygn. akt XVII Amr 34/95). JeŜeli chodzi o zarzut stawiany WZWiK, to do stwierdzenia praktyki ograniczającej konkurencję określonej w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki : 1) posiadanie przez przedsiębiorcę pozycji dominującej na rynku krajowym lub lokalnym, 2) narzucenie z racji posiadanej siły rynkowej raŜąco zawyŜonej ceny w stosunku do wartości świadczenia. Ad 1. Art. 4 pkt 9 ustawy antymonopolowej definiuje pozycję dominującą jako pozycję przedsiębiorcy, która umoŜliwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku właściwym przez stworzenie mu moŜliwości działania w znaczcznym zakresie niezaleŜnie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów ; domniemywa się, Ŝe przedsiębiorca ma pozycję dominującą, jeŜeli jego udział w rynku przekracza 40% . PoniewaŜ zachowania podmiotów odbywają się w strukturze rynkowej istotne znaczenie dla niniejszej sprawy ma określenie rynku właściwego, zdefiniowanego w art. 4 pkt 8 ustawy antymonopolowej. Zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Sądu Antymonopolowego w sprawach o stosowanie praktyk monopolistycznych, naleŜy dąŜyć do moŜliwie wąskiej segmentacji rynku. Im węziej, bardziej szczegółowo, jak wskazuje Sąd Antymonopolowy w orzeczeniu z dnia 4 października 1993 r. (sygn. akt XVII Amr 29/93, Wokanda 1994 r. Nr 3) uda się wyodrębnić rynek, tak w ujęciu produktowym (przedmiotowym), jak i terytorialnym, tym większy w nim udział moŜe mieć określony przedsiębiorca, co wyznacza poziom jego dominacji i zarazem wskazuje ograniczenia jakie stwarza mu ustawa antymonopolowa. W 15 przeciwnym bowiem przypadku trudno byłoby znaleźć podmiot o pozycji dominującej co powodowałoby, iŜ ograniczenia antymonopolowe straciłyby sens. Rynek w znaczeniu przedmiotowym odnosi się do towarów w rozumieniu art. 4 pkt 6 ustawy antymonopolowej (m.in. rzeczy, usługi). W przedmiotowej sprawie towarem oferowanym nabywcom przez Uczestnika postępowania jest usługa dostawy wody i odprowadzania ścieków. Tak więc w aspekcie produktowym WZWIK operuje na rynku dostaw wody i odprowadzania ścieków. Z uwagi na technologię dostarczania wody (siecią wodociągową) i odprowadzania ścieków (siecią kanalizacyjną) rynek w aspekcie geograficznym wyznaczany jest przez sieć wodno-kanalizacyjną naleŜącą do Uczestnika postępowania. Na rynku dostaw wody i odprowadzania ścieków w Wałbrzychu Uczestnik jest monopolistą naturalnym (sieciowym), gdyŜ jest właścicielem (dysponentem) jedynej występującej tam sieci wodno-kanalizacyjnej. To właśnie dzięki sieci, Uczestnik w stosunku do swoich odbiorców posiada pozycję monopolu naturalnego. Na tak wyznaczonym rynku właściwym Uczestnik nie spotyka się z Ŝadną konkurencją, w związku z czym zajmuje niekwestionowaną pozycję dominującą. Posiada zatem na tym rynku siłę gospodarczą, przy uŜyciu której moŜe zapobiegać nie tylko efektywnej konkurencji, ale i działać w duŜym stopniu niezaleŜnie od zachowania swych kontrahentów, a w szczególności eksploatować swoją pozycję rynkową ich kosztem. W związku z powyŜszym została spełniona pierwsza z przesłanek art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy antymonopolowej, tj. posiadanie pozycji dominującej. Spełnienie przez Uczestnika powyŜszej przesłanki potwierdzone jest takŜe w orzecznictwie Sądu Antymonopolowego (np. wyrok S.A. z dnia 7 października 1998 r. sygn. akt XVII Ama 44/98), który stanowi, iŜ do podmiotów posiadających pozycję tzw. naturalnego monopolisty odnoszą się zakazy naduŜywania pozycji dominującej. Ad 2 . JeŜeli chodzi o drugą przesłankę hipotezy art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej tj. pobieranie nadmiernie wygórowanych opłat za dostawę wody i ścieków to naleŜy wskazać, iŜ miernikami pomocnymi przy określeniu ceny nadmiernie wygórowanej są : • miernik kosztów (kalkulacja wody), • porównanie cen 1 m 3 wody i ścieków w Wałbrzychu z cenami obowiązującymi w innych miastach, • miernik dynamiki wzrostu cen wody i ścieków w Wałbrzychu i innych miastach w latach 1999 - 2001, • wielkość zysku na sprzedaŜy 1 m 3 wody i ścieków. 16 W oparciu o dostarczone przez Uczestnika kalkulacje kosztów oraz inne dokumenty Urząd nie dopatrzył się aby kalkulacja ceny 1 m 3 wody i ścieków była sporządzona niezgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Ceny dostarczania wody i odprowadzania ścieków kalkulowane są na podstawie art. 107 ust. 3 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne (Dz. U. Nr 38, poz. 230 ze zm.) oraz ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 października 1998 r. Z przytoczonych powyŜej aktów prawnych wynika, iŜ podstawę do ustalania przedmiotowych opłat stanowią planowane roczne koszty utrzymania i eksploatacji urządzeń zaopatrzenia w wodę i urządzeń kanalizacyjnych powiększone o narzut zysku. Cenę 1 m 3 wody i ścieków ustala się dzieląc podstawę czyli planowane koszty własne przez planowaną ilość pobranej wody i wprowadzanych ścieków w danym okresie. NaleŜy jednak zaakcentować, iŜ stosowanie wyłącznie kryteriów kosztowych przy badaniu moŜliwości stosowania przez WZWiK cen nadmiernie wygórowanych nie byłoby miarodajne, gdyŜ podmiot o pozycji dominującej nie poddawany konfrontacji ze strony konkurentów ma łatwą moŜliwość wkalkulowania do ceny pozornych kosztów działalności, co jest z drugiej strony trudne do udowodnienia. Dlatego, aczkolwiek podstawą dla ustalania opłat za dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków winny być kryteria kosztowe wskazane w § 3 ust. 2a cytowanego wyŜej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 października 1998 r., niemniej jednak ich wysokość nie moŜe w ostatecznym rozrachunku nadmiernie róŜnić się od opłat pobieranych przez konkurentów działających w podobnych warunkach na innych rynkach. Innymi słowy naleŜy porównać ceny stosowane przez taki podmiot (w niniejszej sprawie przez WZWiK) z cenami potencjalnych konkurentów prowadzących toŜsamą działalność, ale na innych, porównywalnych rynkach, czyli w innych miejscach. Orzecznictwo antymonopolowe przy ocenie kryteriów ceny nadmiernie wygórowanej w zasadzie odchodzi od analizy kosztowej, obarczonej w duŜej mierze uwarunkowaniami subiektywnymi danego sprzedawcy na rzecz bardziej obiektywnych kryteriów porównawczych których zastosowanie wskaŜe jak przedmiotowe opłaty kształtują się na tle opłat konkurencji (wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 31 stycznia 1996 r. sygn. akt XVII Amr 60/95). Czynienie powyŜszych porównań jest niekiedy trudne, jako Ŝe z reguły występują w poszczególnych miejscowościach odmienne okoliczności, a przede wszystkim inna infrastruktura techniczna przy wykorzystaniu której prowadzona jest przedmiotowa działalność, skutkująca róŜnymi kosztami eksploatacji urządzeń. Jednak w niniejszej sprawie takie porównania mogą być przydatne jako poszerzające spektrum badań i dające pełniejszy obraz przedmiotu postępowania. 17 Z analizy porównawczej danych zawartych w tabeli nr 9 wynika, iŜ ceny wody i ścieków w Wałbrzychu dla gospodarstw domowych nie są nadmiernie wygórowane i plasują się na poziomie cen średnich w przypadku cen ścieków oraz na poziomie cen wysokich w przypadku cen wody. NaleŜy jednakŜe zaakcentować, iŜ fakt ustalenia opłaty za wodę na poziomie cen wysokich (nawet ceny najwyŜszej) wśród badanych podmiotów nie daje podstaw do uznania, Ŝe WZWiK stosuje ceny nadmiernie wygórowane, naruszając art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej. Zgodnie z orzecznictwem (wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 30 października 1996 r. sygn. akt XVII Amr 43/96) dowodem na naruszenie wspomnianego przepisu przez Uczestnika byłoby pobieranie na innych rynkach znacznie niŜszych cen przez potencjalnych konkurentów danego podmiotu gospodarczego. Urząd ustalił, iŜ pobierane przez WZWiK przedmiotowe opłaty - pomimo tego, iŜ cena wody dla gospodarstw domowych jest najwyŜsza w woj. dolnośląskim - nie odbiega znacznie od cen stosowanych przez inne podmioty działające w porównywalnych warunkach. Cena za dostarczanie wody dla gospodarstw domowych w Wałbrzychu jest tylko o 0,08 zł (4%) wyŜsza niŜ w Legnicy, o 0,15 zł. (7%) wyŜsza niŜ we Wrocławiu i o 0,16 zł.(7%) wyŜsza niŜ w Lubinie. Zdaniem Urzędu, powyŜsze róŜnice są nieznaczne, tym bardziej, Ŝe uwarunkowania techniczne WZWiK (teren pokopalniany, znaczna część sieci przebiega w terenie górzystym,) naraŜają ten podmiot na relatywnie większe koszty eksploatacyjne od przedsiębiorców prowadzących podobną działalność na terenie nizinnym. Jednocześnie, naleŜy zaakcentować, iŜ przedmiotowa cena za dostawę wody w miastach woj. śląskiego (podobnie jak w Wałbrzychu teren pokopalniany) jest znacznie wyŜsza niŜ w Wałbrzychu np. w Katowicach i w Bytomiu wynosi obecnie 2,95 zł (netto) i jest o 34% wyŜsza niŜ w Wałbrzychu, w Chorzowie wynosi 2,98 zł. (netto) - wyŜsza o 35% od odpowiedniej ceny w Wałbrzychu. Cena za odprowadzanie ścieków dla gospodarstw domowych kształtuje się w Wałbrzychu na poziomie cen średnich wśród badanych miast. Trzecim miernikiem jest dynamika wzrostu cen w latach 1999 - 2001. Ujęte w tabeli nr 9 dane wskazują, iŜ dynamika przedmiotowych opłat wśród badanych przedsiębiorstw w ww. okresie kształtuje się w przedziale 113% - 142% w przypadku cen wody oraz 113% - 194% za odprowadzane ścieki. W Wałbrzychu powyŜsza dynamika wynosi odpowiednio 122 % i 125%, a więc naleŜy do najniŜszych w przypadku opłat za ścieki oraz kształtuje się na poziomie średnim w przypadku opłat za wodę. 18 Ostatnim czynnikiem (miernikiem) wziętym pod uwagę przez UOKiK jest wielkość zysku na sprzedaŜy 1 m 3 wody i ścieków liczony jako róŜnica między jednostkową ceną sprzedaŜy a jednostkową ceną kalkulacyjną: Kształtowanie się róŜnicy między ceną kalkulowaną a ceną obowiązującą za dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków dla gospodarstw domowych. tabela nr 11 1999 2000 2001 Woda - 0,11 zł. - 0,39 zł. 0,00 zł. Ścieki 0,18 zł. - 0,06 zł. 0,00 zł. Z powyŜszej tabeli wynika, iŜ 1999 r. WZWiK do kaŜdego m 3 dostarczonej wody dopłacał 0,11 zł. W 2000 r. dopłata ta zwiększyła się i wynosiła 0,39 zł./m 3 . Plan na 2001 r. zakłada stopniowe zniesienie dopłat czyli sprzedaŜy poniŜej kosztów wytworzenia wody, co z ekonomicznego punktu widzenia jest całkowicie słuszne. W przypadku cen za odprowadzanie ścieków naleŜy zaznaczyć, Ŝe chociaŜ w 1999 r. Uczestnik osiągał 0,18 zł. zysku na 1 m 3 odprowadzanych ścieków, to w 2000 r. ponosił juŜ stratę, dopłacając 0,06 zł/m 3 . Plan na 2001 r. - podobnie jak w przypadku wody - przewiduje zniesienie dopłat. MoŜna więc stwierdzić, iŜ podwyŜki opłat za dostarczaną wodę i odprowadzane ścieki dla gospodarstw domowych w Wałbrzychu w latach 2000 - 2001 nie miały na celu maksymalizacji zysku, lecz wyłącznie wyeliminowanie strat na sprzedaŜy wody i odprowadzaniu ścieków. Reasumując, biorąc pod uwagę powyŜsze orzeczenia Sądu Antymonopolowego, a takŜe w oparciu o dostarczone przez Uczestnika kalkulacje kosztów i inne dokumenty oraz na podstawie analizy porównawczej przedmiotowych cen w Wałbrzychu z cenami w innych miastach, UOKiK nie znalazł podstaw do stwierdzenia stosowania przez WZWiK praktyki ograniczającej konkurencję z art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej. Mając powyŜsze na uwadze Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów orzekł jak w sentencji. 19 Od niniejszej decyzji słuŜy odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Antymonopolowego za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia decyzji. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK we Wrocławiu Zbigniew Jurczyk Otrzymuje : Wałbrzyski Związek Wodociągów i Kanalizacji Al. Wyzwolenia 39 58 - 300 Wałbrzych