RWR-18/2014

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROCŁAWIU 50-413 Wrocław, ul. Walońska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-20/13/JM Wrocław, 9. 07.2014 r. DECYZJA RWR 18/2014 I. Na podstawie art. 27 ust.1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 4, 5 i 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Fundusz Senior sp. z o.o. w Jastrzębiu Zdroju, - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działanie ww. przedsiębiorcy polegające na: a) rozpowszechnianiu na stronie internetowej o adresie www.funduszsenior.pl/renta.html informacji nieprawdziwej, która moŜe wprowadzić konsumentów w błąd, o treści: „W przypadku przeniesienia prawa własności, zabezpieczeniem dla Seniora jest zawarcie notarialnej umowy doŜywocia, która daje mu prawo do doŜywotniego, niezakłóconego mieszkania w zbywanej nieruchomości oraz doŜywotnich świadczeń na jego rzecz, m.in. opłacanie czynszu, ubezpieczenia mieszkania czy podatku od nieruchomości.”, co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 4 ust. 1 i 2 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 września 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym ( j.t. Dz. U. z 2007 r., nr 171, poz. 1206), b) rozpowszechnianiu na stronie internetowej o adresie www.funduszsenior.pl/korzysci.html informacji nieprawdziwych, które mogą wprowadzić konsumentów w błąd, o treści: • „Fundusz przejmuje płatności związane z nieruchomością, w tym czynsze,(…)”, • „MoŜliwość wynajęcia lokalu osobie trzeciej przez Seniora.”, • „MoŜliwość uwzględnienia prawa spadkobierców w części ułamkowej nieruchomości.”, co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 4 ust. 1 i 2 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 września 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym ( j.t. Dz. U. z 2007 r., nr 171, poz. 1206), c) rozpowszechnianiu na stronie internetowej o adresie www.funduszsenior.pl/oferta.html informacji prawdziwej, która moŜe wprowadzić konsumentów w błąd, o treści: „KaŜdy kto posiada nieruchomość (mieszkanie, dom lub działkę), bez potrzeby spełniania wymogu zdolności kredytowej, moŜe otrzymać doŜywotnią rentę, która pozwoli mu na zwiększenie swojej emerytury, aby Ŝyć pełnią Ŝycia bez wyrzeczeń.”, 2 co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 4 ust. 1 i 2 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 września 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym ( j.t. Dz. U. z 2007 r., nr 171, poz. 1206), i stwierdza się jej zaniechanie stosowania z dniem 1 września 2013r. II. Na podstawie art. 106 ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 4, 5 i 6 tej ustawy, - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na Fundusz Senior sp. z o.o. w Jastrzębiu Zdroju : karę pienięŜną w wysokości 2.466 zł (słownie: dwa tysiące czterysta sześćdziesiąt sześć złotych) z tytułu naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w pkt I sentencji decyzji, płatną do budŜetu państwa . UZASADNIENIE 1.1 Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, dalej: „Prezes Urzędu” , zgodnie z przewidzianymi w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów kompetencjami, przeprowadził, w ramach postępowania wyjaśniającego (sygn. RWR 403-2/13/EK), analizę reklam, niezaleŜnie od środków i form ich przekazu, stosowanych przez przedsiębiorców zawierających umowy świadczeń doŜywotnich. W ramach tego postępowania zbadano zagadnienia dotyczące wypełniania przez ww. przedsiębiorców obowiązków informacyjnych i stosowania nieuczciwych praktyk rynkowych, co mieści się w zakresie uregulowanym przepisami ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 roku o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. z 2007 r., Nr 171, poz. 1206 z późn. zm.), zwanej dalej: „ ustawa o pnpr”. Badaniu poddane zostały treści reklam stosowane m.in. przez Fundusz Senior sp. z o.o. w Jastrzębiu Zdroju, dalej: „ SENIOR lub Spółka ”. W związku z powyŜszym, Prezes Urzędu postanowieniem nr 174/2013 z dnia 30 sierpnia 2013 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie podejrzenia stosowania przez SENIORA, praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegających na: a) rozpowszechnianiu na stronie internetowej o adresie www.funduszsenior.pl/renta.html informacji nieprawdziwej, która moŜe wprowadzić konsumentów w błąd, o treści: „W przypadku przeniesienia prawa własności, zabezpieczeniem dla Seniora jest zawarcie notarialnej umowy doŜywocia, która daje mu prawo do doŜywotniego, niezakłóconego mieszkania w zbywanej nieruchomości oraz doŜywotnich świadczeń na jego rzecz, m.in. opłacanie czynszu, ubezpieczenia mieszkania czy podatku od nieruchomości.”, co moŜe stanowić nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 4 ust. 1 i 2 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 września 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym ( j.t. Dz. U. z 2007 r., nr 171, poz. 1206), b) rozpowszechnianiu na stronie internetowej o adresie www.funduszsenior.pl/korzysci.html informacji nieprawdziwych, które mogą wprowadzić konsumentów w błąd, o treści: • „Fundusz przejmuje płatności związane z nieruchomością, w tym czynsze,(…)”, • „MoŜliwość wynajęcia lokalu osobie trzeciej przez Seniora.”, • „MoŜliwość uwzględnienia prawa spadkobierców w części ułamkowej nieruchomości.”, co moŜe stanowić nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 4 ust. 1 i 2 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 września 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym ( j.t. Dz. U. z 2007 r., nr 171, poz. 1206), 3 c) rozpowszechnianiu na stronie internetowej o adresie www.funduszsenior.pl/oferta.html informacji prawdziwej, która moŜe wprowadzić konsumentów w błąd, o treści: „KaŜdy kto posiada nieruchomość (mieszkanie, dom lub działkę), bez potrzeby spełniania wymogu zdolności kredytowej, moŜe otrzymać doŜywotnią rentę, która pozwoli mu na zwiększenie swojej emerytury, aby Ŝyć pełnią Ŝycia bez wyrzeczeń.”, co moŜe stanowić nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 4 ust. 1 i 2 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 września 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym ( j.t. Dz. U. z 2007 r., nr 171, poz. 1206). Jednocześnie, ww. postanowieniem nr 174/2013 z dnia 30 sierpnia 2013 r. Prezes Urzędu zaliczył w poczet dowodów materiały zebrane w trakcie postępowania wyjaśniającego o sygn. sygn. akt RWR 403-2/13/EK tj. pismo Fundusz Senior sp. z o.o. w Jastrzębiu Zdroju z dnia 23 stycznia 2013 r. oraz wydruki ze stron internetowych o adresach www.funduszsenior.pl/renta.html , www.funduszsenior.pl/korzysci.html i www.funduszsenior.pl/oferta.html . (dowód: karta 1-10) 1.2. Spółka nie zgodziła się z postawionymi w ww. postanowieniu zarzutami. W uzasadnieniu swojego stanowiska podniosła, iŜ cyt. „(…) opisane przez Prezesa Urzędu praktyki nie mogą zostać uznane za naruszające zbiorowe interesy konsumentów. ” Odnosząc się do zarzutu opisanego w pkt I.a postanowienia nr 174/2013, SENIOR podał cyt.: „(…) Treść strony internetowej w ocenie Przedsiębiorcy w Ŝadnym wypadku nie sugeruje jednakŜe, Ŝe opisane korzyści (w znaczeniu ekonomicznym), a w rzeczywistości uprawnienia składające się na treść umowy doŜywocia w jej kodeksowym kształcie, względnie naturalne konsekwencje przeniesienia prawa własności nieruchomości, mają charakter korzyści przyznawanych dodatkowo przez Przedsiębiorcę. Brak jest równieŜ jakichkolwiek przesłanek pozwalających na przyjęcie, Ŝe wskazane korzyści noszą znamiona wyjątkowych i specyficznych wyłącznie dla Przedsiębiorcy i jego oferty, czy teŜ występujących wyłącznie w przypadku umów przez niego oferowanych, (…) Tego rodzaju decyzja ma bez wątpienia niewątpliwie charakter decyzji o znaczeniu fundamentalnym i w sposób zasadniczy determinujący — w wielu aspektach — kształt dalszego Ŝycia osoby rozporządzających. W ocenie Przedsiębiorcy jest zaś zupełnie nieprawdopodobnym, aby osoby dysponujące nieruchomościami mogły podejmować tak istotną decyzję w oparciu jedynie o treść strony internetowej. - Świadczy o tym juŜ choćby sama liczba zawartych umów doŜywocia lub renty (to jest 4 (cztery)) wobec liczby wejść na stronę internetową (…) W związku z faktem, Ŝe informacja ta miała charakter reklamy (…) — nie moŜe dziwić z kolei, Ŝe w pewnym stopniu uwypuklił pozytywne i „przyjemne” dla przyszłego kontrahenta aspekty stanu prawnego. (…).” Ustosunkowując się do drugiego z zarzutów SENIOR podał, cyt.: „(…)Przedsiębiorca rzeczywiście bowiem - co do zasady – przejmuje na siebie formalny obowiązek dokonywania i dbałości o płatności związane z utrzymaniem nieruchomości, co jest zrozumiałe chociaŜby z tego powodu, Ŝe to przedsiębiorca jako właściciel staje się podmiotem odpowiedzialnym za ich uiszczanie. Oczywiście strony umowy mogą umówić się inaczej, co miało miejsce w przypadku niektórych umów zawieranych przez Przedsiębiorcę. Nie moŜe stanowić dla nikogo równieŜ Ŝadnego zaskoczenia, Ŝe świadczenia powyŜsze muszą zostać uwzględnione przez Przedsiębiorcę przy ekonomicznym rachunku towarzyszącym kształtowaniu treści umowy, jej wskaźników ekonomicznych oraz — finalnie — jej zawarciu.(…) W odniesieniu do pozostałych wskazanych dogodności związanych z zawarciem umowy, Przedsiębiorca wskazuje, Ŝe zostały one wyraźnie i jednoznacznie scharakteryzowane jedynie jako dodatkowe moŜliwości, warianty ukształtowania treści umowy. Warianty te kaŜdorazowo uczynionoby — w wypadku zgłoszenia tego rodzaju zamiaru przez konsumenta – przedmiotem uzgodnień zmierzających do ustalenia brzmienia i treści umowy. Sytuacja taka nie miała jednakŜe ani 4 razu miejsca w toku działalności Przedsiębiorcy.” Odnosząc się do ostatniego zarzutu Spółka podniosła, iŜ cyt.: „(…) nie moŜna Przedsiębiorcy uczynić zarzutu ze wskazania pozytywnych aspektów oferowanego przez siebie produktu. Takim aspektem, choć przecieŜ nie o przesądzającym czy nawet istotnym znaczeniu, jest równieŜ moŜliwość pozyskania środków finansowych połączonych z moŜliwością pozostania w dotychczasowym miejscu zamieszkania do czasu śmierci, często niemoŜliwa lub utrudniona do osiągnięcia w inni sposób z uwagi na wymóg w postaci zdolności kredytowej.” Jak podkreślił SENIOR w drugim piśmie z dnia 22 listopada 2013 r. cyt.: „Przedsiębiorca wskazał w treści uprzednio złoŜonych wyjaśnień jednoznacznie, Ŝe o ile celem zamieszczenia przedmiotowych postanowień była przede wszystkim reklama świadczonych usług , o tyle treść strony internetowej stanowi jedynie jedno z ogniw (wcale jednak nie najbardziej istotne ani nawet istotne) prawidłowego procesu decyzyjnego w tej sprawie.” (dowód: karta nr 19-23, 37) II. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: 2.1. Fundusz Senior sp. z o.o. w Jastrzębiu Zdroju prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, zarejestrowanej pod numerem 0000364181 w Krajowym Rejestrze Sądowym w Sądzie Rejonowym w Gliwicach. Spółka świadczy usługi m.in. w zakresie pozostałej finansowej działalności usługowej, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszów emerytalnych oraz w zakresie pozostałej finansowej działalności usługowej, gdzie indziej niesklasyfikowanej, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszów emerytalnych. (dowód: karta 11-14) 2.2. W ramach prowadzonej działalności, SENIOR oferuje konsumentom m.in. moŜliwość otrzymania renty doŜywotniej na mocy: a) umowy o doŜywocie, zawieranej w formie aktu notarialnego w oparciu o regulacje prawne zawarte w art. 908-916 Kodeks cywilny (j.t. Dz.U. z 2014 r., poz. 121), dalej: „kc”. Zgodnie z zapisami tej umowy konsument przenosi na Spółkę prawo własności nieruchomości w zamian za: - doŜywotnie utrzymanie w postaci określonego świadczenia pienięŜnego płatnego co miesiąc, - jednorazowego świadczenia pienięŜnego w określonej wysokości wypłacanego w dniu podpisania umowy, - doŜywotniego, nieodpłatnego prawa uŜytkowania lokalu przez konsumenta, b) umowy przeniesienia prawa własności nieruchomości, wraz z ustanowieniem słuŜebności i hipoteki, zawieraną w formie aktu notarialnego w oparciu o regulacje prawne zawarte w art. 903-907 kc. Na mocy tej umowy: - konsumentowi wypłacana jest doŜywotnio co miesięczna renta pienięŜna, - na rzecz konsumenta ustanawiana jest doŜywotnia odpłatna słuŜebność mieszkania lokalu, którego umowa dotyczy, polegająca na tym, iŜ konsument zobowiązuje się do regulowania opłat bieŜących związanych z eksploatacją lokalu (czynsz, woda, gaz, energia elektryczna itp.). PowyŜsze produkty oferowane są konsumentom z grupy wiekowej powyŜej 65 roku Ŝycia. (dowód: karta 5-6) 2.3. W latach 2010-2012 Spółka zawarła (tajemnica przedsiębiorstwa) (dowód: karta 7, 23) 5 2.4. Zgodnie z oświadczeniem Spółki działalność reklamowa prowadzona była poprzez stronę internetową www.funduszsenior.pl oraz bezpłatną infolinię. Przedmiotowa strona internetowa działała od dnia 14 lipca 2010 r. przez okres 3 lat tj. do dnia 31 sierpnia 2013 r. Po upływie tego okresu SENIOR nie zamieszczał informacji, o których mowa w postanowieniu o wszczęciu postępowania (patrz pkt 1.1. decyzji). (dowód: karta 7, 16-17) 2.5. Jak wynika z pisma Spółki na poszczególne zakładki strony internetowej www.funduszsenior.pl odnotowano następującą ilość wejść: www.funduszsenior.pl/re nta.html www.funduszsenior.pl/ko rzysci.html www.funduszsenior.pl/of erta.html 2010 696 570 862 2011 2148 1699 2407 2012 666 485 730 2013 (do dn. 31 sierpnia) 155 113 167 Razem 3665 2867 4166 (dowód: karta 17) 2.6. SENIOR nie ma opracowanych procedur postępowania w przypadku, gdyby konsument wyraził chęć wynajęcia lokalu osobie trzeciej. Spółka podała, iŜ w takim przypadku cyt.: „Całokształt czynności Przedsiębiorcy związanych z uwzględnieniem ewentualnego Ŝądania konsumenta byłby rzecz jasna zróŜnicowany w zaleŜności od tego, jaka byłaby treść tego Ŝądania. W kaŜdym przypadku w pierwszej kolejności ocenie podlegałyby względy ekonomiczne, w szczególności czy kształt Ŝądania konsumenta nie sprawia, Ŝe zawarcia umowy w tym kształcie wyklucza rachunek ekonomiczny. (…) Ustalenie przez Przedsiębiorcę, Ŝe zakres Ŝądania konsumenta nie powoduje utraty przez umowę jej ekonomicznej zasadności, spowodowałoby przejście na kolejny poziom działań. Zawarcie umowy przez konsumenta (Seniora) mogłoby nastąpić przy tym bądź przy samej czynności zawarcia umowy doŜywocia, bądź w terminie późniejszym. Ukształtowanie podstaw do wypowiedzenia umowy, uwzględniające brzmienie przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2000 roku o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t. jedn.: Dz. U. z 2005 roku Nr 31. poz. 266 z późn. zm.) zaleŜałoby juŜ od konkretnego przypadku konkretnego zapotrzebowania konsumenta. Przedsiębiorca wymagałby — co naturalne — równieŜ uczynienia przez Seniora na jego rzecz zapisu (w treści testamentu lub kodycylu) wierzytelności wynikających z umowy najmu.” (dowód: karta 35) 2.7. Spółka nie opracowała takŜe procedur na wypadek „uwzględnienia prawa spadkobierców w części ułamkowej nieruchomości” . Jej zdaniem cyt.: „ RównieŜ i w tym przypadku wyraŜenie przez Przedsiębiorcę zgody na realizację Ŝądania konsumenta (Seniora) zostałoby przy tym poprzedzone wnikliwa analizą ekonomiczną, obejmującą w szczególności ocenę potencjalnych kłopotów w okresie następującym po śmierci konsumenta, to jest w okresie występowania współwłasności nieruchomości. Oczywistym jest przy tym, Ŝe negatywnej decyzji sprzyjałaby w szczególności duŜa liczba współuprawnionych lub ich znaczny łączny 6 udział w prawie własności nieruchomości. Podjęcie pozytywnej decyzji nie niosłoby za sobą konieczności podejmowania dalszych czynności zasadniczo odmiennych od zwykłego trybu zawierania umowy doŜywocia. RóŜnica tkwiłaby bowiem jedynie w określeniu przedmiotu świadczenia doŜywotnika.” W przesłanych przez Spółkę aktach notarialnych kwestie te takŜe nie były uregulowane. (dowód: karta 36, 48-64) 3. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes Urzędu zwaŜył, co następuje: 3.1. Określenie zarzutów Prezes Urzędu wszczął z urzędu postępowanie przeciwko SENIOROWI w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów polegających na rozpowszechnianiu na stronach internetowych o adresie www.funduszsenior.pl/renta.html , www.funduszsenior.pl/korzysci.html i www.funduszsenior.pl/oferta.html informacji (prawdziwych lub nieprawdziwych), która mogą wprowadzić konsumentów w błąd (pkt 1.1 decyzji). 3.2. Naruszenie interesu publicznoprawnego Przede wszystkim rozwaŜenia wymaga, czy w sprawie niniejszej naruszony został interes publicznoprawny. Zgodnie z celem ustawy o ochronie (...) opisanym w art. 1 ust. 1, określa ona warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Z treści art. 1 ust. 1 tej ustawy wynika, iŜ celem jej jest m.in. ochrona konsumentów przed eksploatacją ze strony silniejszych uczestników rynku. PowyŜsze przesądza o wyłączeniu moŜliwości podejmowania przez organ antymonopolowy działań w celu ochrony wyłącznie interesów indywidualnych. NaleŜy zatem stwierdzić, Ŝe nie kaŜde naruszenie prawa w stosunkach cywilno-prawnych kwalifikuje sprawę do postępowania w trybie ww. ustawy. Odmiennie niŜ to ma miejsce w postępowaniu cywilnym ukierunkowanym na ochrone praw podmiotowych stron, postępowanie w trybie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ma za swój przedmiot ochronę interesu publicznoprawnego, a więc ma to miejsce wtedy, gdy skutkami działań sprzecznych z ustawą dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, bądź gdy wywołują one inne niekorzystne zjawiska na rynku wymagające ingerencji ze strony organów działających w trybie tej ustawy. W niniejszej sprawie postępowanie dotyczy zarzutów naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, a zatem potencjalnie skutkami zarzucanych działań dotknięty jest szeroki krąg osób, którzy zawarli lub mogli w przeszłości zawrzeć z SENIOREM umowę o oferowany przez Spółkę produkt – rentę doŜywotnią w zamian za zabezpieczenie na hipotece nieruchomości lub w zamian za przeniesienie prawa własności nieruchomości. Wynika stąd wniosek, iŜ w sprawie mógł zostać naruszony interes publicznoprawny, a więc wszczęcie niniejszego postępowania było w świetle interesu publicznoprawnego w pełni uzasadnione. 3.3. Status przedsiębiorcy Przedmiotem postępowania są praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, przez które rozumie się godzące w nie bezprawne działania przedsiębiorców (art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie (…)). Definicja legalna pojęcia „przedsiębiorca” zawarta jest w art. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z pkt 1 powołanego artykułu, ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy, rozumie się przez to, co do zasady, 7 przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 roku o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2013r., poz. 672 ze zm.) W myśl art. 4 ust. 1 tej ustawy przedsiębiorcą jest m.in. osoba prawna. Tym samym SENIOR, jako spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, to jest osoba prawna, jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 4. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie I sentencji niniejszej decyzji 4. 1. Przesłanki zastosowania art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, Ŝe zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Z kolei art. 24 ust. 2 wskazuje, Ŝe „przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy”. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed działaniami przedsiębiorców, które są sprzeczne z prawem, tj. przepisami określonych aktów prawnych oraz zasadami współŜycia społecznego i dobrymi obyczajami. Powołany art. 24 ust. 2 zawiera przykładowe wyliczenie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich m.in. w pkt. 3 nieuczciwe praktyki rynkowe godzące w interesy konsumentów. Do stwierdzenia zatem praktyki z art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest wykazanie, Ŝe spełnione zostały łącznie następujące przesłanki: 1) bezprawność działań przedsiębiorcy, polegająca na stosowaniu nieuczciwych praktyk rynkowych 2) godzenie tymi działaniami w zbiorowy interes konsumentów. Ad. 1 Zarzut naruszenia art. 4 ust. 1 i 2 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 ustawy o pnpr Bezprawność działań przedsiębiorcy tradycyjnie rozumieć naleŜy jako działanie sprzeczne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. Źródłem tych zasad są normy prawa powszechnie obowiązującego oraz nakazy i zakazy wynikające z zasad współŜycia społecznego (dobre obyczaje). Powołany przepis art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie(…) pojęcie bezprawności odnosi między innymi do nieuczciwych praktyk rynkowych. Zawarte w powyŜszej definicji pojęcie „nieuczciwych praktyk rynkowych” naleŜy utoŜsamiać z praktykami opisanymi w ustawie o pnpr. Oznacza to, Ŝe jeśli mamy do czynienia z nieuczciwą praktyką rynkową, która jednocześnie godzi w zbiorowe interesy konsumentów, takie działanie w świetle prawa moŜe zostać uznane za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyŜszym, przedmiotem rozstrzygnięcia Prezesa Urzędu stało się zwaŜenie, czy w omawianym stanie faktycznym przedsiębiorca stosował nieuczciwą praktykę, a następnie, czy przedmiotowa praktyka mogła godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Postawiony Spółce zarzut dotyczy naruszenia art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o pnpr. Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy, stosowana przez przedsiębiorcę praktyka rynkowa jest nieuczciwa, jeŜeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub moŜe zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy, w trakcie jej zawierania lub po zawarciu. Przedmiotowy przepis stanowi klauzulę generalną, która na okoliczność stosowania danej praktyki podlega stosownej konkretyzacji. Jednocześnie, ustawa o pnpr dokonuje podziału praktyk rynkowych na wprowadzające w błąd 8 oraz agresywne praktyki rynkowe (art. 4 ust. 2). Praktyki rynkowe wprowadzające w błąd mogą przybrać postać czynną i bierną, tj. polegać na działaniu (art. 5) lub zaniechaniu (art. 6) wprowadzającym w błąd. WyŜej wymienione praktyki nie stanowią jednak praktyk zakazanych w kaŜdych okolicznościach (art. 7). Oznacza to, iŜ by wykazać, Ŝe dany przedsiębiorca je stosuje naleŜy odnieść się zarówno do definicji praktyki wprowadzającej w błąd (art. 5 ust. 1 lub art. 6 ust. 1 ustawy o pnpr), jak i do ogólnej definicji nieuczciwej praktyki rynkowej z art. 4 ust. 1 ustawy o pnpr. Przede wszystkim w celu wykazania, iŜ Spółka stosowała nieuczciwą praktykę rynkową konieczne jest uznanie, iŜ zarzucane jej zachowanie mieści się w pojęciu praktyki rynkowej, o której mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o pnpr. Definicję praktyki rynkowej podaje art. 2 pkt 4 przedmiotowej ustawy wskazując, iŜ za taką uznaje się działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, sposób postępowania, oświadczenie lub informację handlową, w szczególności reklamę i marketing, bezpośrednio związane z promocją lub nabyciem produktu przez konsumenta. Pojęcie produktu wskazane w wyŜej przywołanym artykule ma znaczenie szerokie i obejmuje równieŜ pojęcie usługi. W zakresie pojęcia praktyki rynkowej mieści się zatem kaŜdy czyn przedsiębiorcy (działanie, jak i zaniechanie), oraz kaŜda forma działania przedsiębiorcy (sposób postępowania, oświadczenie lub komunikat handlowy, w tym reklama i marketing). Istotnym jest, iŜ wskazane formy mogą być kwalifikowane jako praktyki rynkowe, wtedy tylko, gdy są bezpośrednio związane z promocją lub nabyciem produktu przez konsumenta, to jest, gdy mogą oddziaływać na podjęcie przez konsumenta decyzji dotyczącej umowy. W niniejszej sprawie przedmiotem oceny Prezes Urzędu uczynił treści zamieszczone na stronach internetowych o adresach www.funduszsenior.pl/renta.html , www.funduszsenior.pl/korzysci.html i www.funduszsenior.pl/oferta.html , słuŜących do reklamowania przez SENIORA produktu – cyt.: „(…) renty doŜywotniej w zamian za zabezpieczenie na hipotece nieruchomości (lub ewentualnie w zamian za przeniesienie prawa własności nieruchomości)” (karta nr 8). Zawartość tych stron internetowych, jak teŜ ich szata graficzna oraz treści na nich zamieszczone były określane przez Spółkę. Bez wątpienia prowadzenie przez Spółkę ww. stron internetowych było elementem kampanii reklamowej, a informacje na niej zamieszczone zmierzały do promocji produktu – renty doŜywotniej. Ich celem było zatem nakłonienie konsumentów do zawarcia ze Spółką stosownej umowy. Tym samym uznać naleŜy, iŜ wyŜej opisane zachowanie SENIORA moŜe być zakwalifikowane jako praktyka rynkowa w rozumieniu ustawy o pnpr. Jak wskazano juŜ powyŜej nieuczciwą praktyką rynkową moŜe być w szczególności ta, która wprowadza w błąd. Warunkiem takiego uznania, jest ustalenie, iŜ oceniane działanie powoduje lub moŜe powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął (art. 5 ust. 1 ustawy o pnpr). Jednocześnie, zgodnie z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 tej ustawy wprowadzającym w błąd działaniem moŜe być w szczególności rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji lub teŜ rozpowszechnianie prawdziwych informacji w sposób mogący wprowadzać w błąd. W tym miejscu wskazać naleŜy, iŜ ustawa o pnpr posługuje się pojęciem przeciętnego konsumenta, w odniesieniu do którego powinna być dokonywana ocena kaŜdej praktyki rynkowej, w tym praktyki polegającej na działaniu wprowadzającym w błąd. Będące przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia zachowanie Spółki powinno być zatem oceniane z perspektywy przeciętnego konsumenta. Zgodnie z treścią art. 2 pkt 8 ustawy o pnpr za przeciętnego konsumenta uwaŜa się konsumenta, który jest dostatecznie dobrze poinformowany, uwaŜny i ostroŜny; oceny dokonuje się z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynaleŜności danego konsumenta do szczególnej 9 grupy konsumentów, przez którą rozumie się dającą się jednoznacznie zidentyfikować grupę konsumentów, szczególnie podatną na oddziaływanie praktyki rynkowej lub na produkt, którego praktyka rynkowa dotyczy, ze względu na szczególne cechy takie jak wiek, niepełnosprawność fizyczna, czy umysłowa. Wskazanie na takie cechy jak dostateczne poinformowanie, uwaga oraz ostroŜność określa pewien zespół cech mentalnych konsumenta (jego „przeciętność”), polegającą na tym, Ŝe z jednej strony moŜemy wymagać od niego pewnego stopnia wiedzy i orientacji w rzeczywistości, lecz z drugiej strony nie moŜemy uznać, Ŝe jego wiedza jest kompletna i profesjonalna oraz Ŝe konsument nie ma prawa pewnych rzeczy nie wiedzieć. Przeciętny konsument nie posiada wiedzy specjalistycznej w danej dziedzinie, ale przede wszystkim rozumie kierowane do niego informacje i potrafi je wykorzystać do podjęcia świadomej decyzji dotyczącej produktu. Odnosząc powyŜsze rozwaŜania do sytuacji zaistniałej w niniejszej sprawie podnieść naleŜy, Ŝe produkt oferowany przez Spółkę jest kierowany do określonej, dającej się wyodrębnić grupy konsumentów. Przeciętnym konsumentem, do którego kierowane są zakwestionowane przez Prezesa Urzędu informacje, jest osoba powyŜej 65 roku Ŝycia, niejednokrotnie samotna, będąca właścicielem nieruchomości. Osoba ta rozwaŜa podjęcie decyzji w kwestii rozporządzenia istotnym składnikiem swojego majątku, a konsekwencje tego działania poniesie do końca swojego Ŝycia. Przeciętny konsument decyzję taką podejmuje raz lub najwyŜej kilka razy w Ŝyciu, a więc kieruje się przy tym szczególną ostroŜnością i wnikliwością. Z drugiej strony, z produktu oferowanego przez Spółkę korzystają osoby w podeszłym wieku, których zdolność rozumienia specjalistycznych terminów, niejednokrotnie prawniczych, zawartych zarówno w reklamie, jak i wzorcach umów, moŜe być osłabiona. Jak juŜ wskazano powyŜej, odbiorcami informacji rozpowszechnianych przez Spółkę są cyt.: „Usługi Spółki oferowane są do Konsumentów grupy wiekowej powyŜej 65 roku Ŝycia, Ŝyjących na skraju ubóstwa, samotne, schorowane, opuszczone przez rodzinę i dzieci, pozostawione beŜ Ŝadnej pomocy, posiadające jednak nieruchomość, w której zamieszkują i w której mają „zamroŜony kapitał”. Oferowane przez Spółkę produkty pozwalają im skorzystać z tego kapitału jeszcze za Ŝycia i znacząco poprawić swoja sytuację finansową i zdrowotną.”. (karta nr 6). Ze względu na skomplikowany charakter oferowanej im umowy mogą nie być one w stanie uchwycić wszystkich szczegółów prezentowanej oferty. Dlatego moŜna przyjąć, iŜ osoby te działają w duŜym zaufaniu co do prawdziwości i rzetelności prezentowanych im treści reklamowych. Nieuczciwe praktyki rynkowe, o których mowa w punkcie I. a i I. b sentencji niniejszej decyzji W przedmiotowej sprawie koniecznym zatem stało się rozwaŜenie, czy rozpowszechnianie przez Spółkę określonych informacji na stronach internetowych www.funduszsenior.pl/renta.html i www.funduszsenior.pl/korzysci.html mogło wprowadzać przeciętnego konsumenta w błąd co do zakresu świadczeń, które konsument moŜe uzyskać z tytułu oferowanej przez przedsiębiorcę umowy, tj. powodowało lub co najmniej mogło powodować podjęcie przez niego decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Na stronach internetowych SENIOR zamieścił szereg danych o oferowanym produkcie, a w tym informacje o treści: - strona www.funduszsenior.pl/renta.html „W przypadku przeniesienia prawa własności, zabezpieczeniem dla Seniora jest zawarcie notarialnej umowy doŜywocia, która daje mu prawo do doŜywotniego, niezakłóconego 10 mieszkania w zbywanej nieruchomości oraz doŜywotnich świadczeń na jego rzecz, m.in. opłacanie czynszu, ubezpieczenia mieszkania czy podatku od nieruchomości.”, - strona www.funduszsenior.pl/korzysci.html „Fundusz przejmuje płatności związane z nieruchomością, w tym czynsze,(…)”, „MoŜliwość wynajęcia lokalu osobie trzeciej przez Seniora.”, „MoŜliwość uwzględnienia prawa spadkobierców w części ułamkowej nieruchomości.” Zdaniem Prezesa Urzędu, przeciętny konsument zapoznający się z treścią omawianych informacji wywieść moŜe, iŜ jedną z korzyści moŜliwych do uzyskania z zawartej z przedsiębiorcą umowy jest, oprócz otrzymywania comiesięcznej renty, takŜe ulga w postaci przejęcia przez przedsiębiorcę obowiązku uiszczania opłat związanych z utrzymaniem nieruchomości. Spółka konstruując powyŜsze informacje wskazuje bowiem wprost, iŜ „ opłacanie czynszu, ubezpieczenia mieszkania czy podatku od nieruchomości”, „płatności związane z nieruchomością, w tym czynsze,(…)” będą dokonywane przez nią jako doŜywotnie świadczenie na rzecz konsumenta. Z analizy treści ww. postanowień jednoznacznie wynika, iŜ SENIOR wymienia, jako korzyść dla konsumenta, przejęcie płatności związanych z nieruchomością na równi z rentą doŜywotnią. W rzeczywistości jednak ulga w postaci opłat czynszowych ma charakter pozorny, skoro Spółka zawierając z konsumentem umowę czyni ustalenia dotyczące ich wysokości po to, aby wkalkulować je w wysokość renty miesięcznej. I choć płacone są one przez SENIORA, to jednak o ich wysokość pomniejszana jest kwota miesięcznej renty przekazywanej konsumentowi, który pozostaje nadal ich faktycznym płatnikiem. Spółka w przytoczonych powyŜej postanowieniach wymienia takŜe opłaty z tytułu ubezpieczenia nieruchomości oraz podatku od nieruchomości, jako świadczenia, które konsument moŜe uzyskać z zawartej z przedsiębiorcą umowy. W rzeczywistości cięŜar ponoszenia powyŜszych opłat spoczywa na właścicielu nieruchomości, którym, z momentem przeniesienia własności nieruchomości, (zawarcia umowy doŜywocia), staje się SENIOR. Tym samym świadczenia te nie są świadczeniami otrzymywanymi dodatkowo przez konsumenta, a wynikają z samej istoty przeniesienia własności nieruchomości. Innymi słowy, ekwiwalentem świadczenia spełnianego przez konsumenta zawierającego z SENIOREM umowę o rentę doŜywotnią (w zamian za zabezpieczenie na hipotece nieruchomości lub w zamian za przeniesienie prawa własności nieruchomości) nie są jakieś dwa odrębne świadczenia, z których jedno otrzymuje on dodatkowo. Spółka bowiem dokonując obliczenia wysokości naleŜnej renty miesięcznej wkalkulowuje w nią przyjmowany na siebie obowiązek zapłaty naleŜności czynszowych. Natomiast opłaty związane z ubezpieczeniem nieruchomości i podatkiem od nieruchomości obciąŜają właściciela nieruchomości, którym staje się Spółka. Tym samym nie moŜna mówić o jakimś dodatkowym proficie dla konsumenta. Jako korzyści dla konsumenta SENIOR wymienia takŜe „moŜliwość wynajęcia lokalu osobie trzeciej przez Seniora” oraz „moŜliwość uwzględnienia prawa spadkobierców w części ułamkowej nieruchomości” . Informacje te nie znajdują jednak potwierdzenia w treści umów świadczeń doŜywotnich zawieranych przez konsumentów z tym przedsiębiorcą. Brak jest w nich regulacji, które potwierdzałyby moŜliwość wynajęcia przez konsumenta lokalu po zawarciu umowy lub teŜ uwzględnienia prawa spadkobierców w części ułamkowej. Ponadto informacja o moŜliwości wynajęcia nieruchomości moŜe sugerować, Ŝe konsument pozostaje dysponentem prawnym mieszkania (właścicielem), co jest równieŜ sprzeczne z istotą oferowanych przez SENIORA umów. Podkreślić takŜe naleŜy, Ŝe Spółka pomimo tego, iŜ tego rodzaju udogodnienia ujęła w swojej ofercie, nie wprowadziła Ŝadnych procedur na wypadek zgłoszenia przez konsumenta któregokolwiek z tych Ŝądań. Kwestie ewentualnego 11 trybu postępowania w takich przypadkach przedstawiła dopiero na etapie toczącego się postępowania. Podsumowując powyŜsze, istnieje zatem rozbieŜność pomiędzy rzeczywistym zakresem świadczeń i korzyści, które konsument moŜe uzyskać z tytułu zawieranej umowy, a komunikatem przekazywanym konsumentowi na stronie internetowej i w tym teŜ zakresie, zdaniem Prezesa Urzędu, przejawia się nieuczciwa praktyka rynkowa wprowadzająca w błąd. Wprowadzające w błąd działanie Spółki dotyczy rzetelnego prezentowania własnej oferty i polega na rozpowszechnianiu nieprawdziwych informacji. Podkreślić naleŜy, iŜ przeciętny konsument, o którym moŜna mówić w kontekście niniejszej sprawy jest osobą powyŜej 65 roku Ŝycia, to jest osobą, której zdolność zrozumienia skomplikowanych konstrukcji prawnych jest ograniczona. MoŜe on nie rozumieć wszelkich zawiłości zawieranego stosunku prawnego, a w szczególności będzie oczekiwał, iŜ istotne dla niego informacje dotyczące korzyści, które mogą dla niego wynikać z zawarcia umowy będą zaprezentowane w sposób jasny i precyzyjny. Zdaniem Prezesa Urzędu, wbrew twierdzeniom Spółki, powyŜsze informacje wpływają na podejmowane przez konsumenta decyzje. Skoro napotyka on komunikat, iŜ w wyniku zawarcia umowy otrzyma zarówno comiesięczną rentę, jak i korzyść w postaci zwolnienia z obowiązku uiszczania ww. opłat (czynszowych, podatku od nieruchomości, ubezpieczenia nieruchomości), a takŜe będzie miał wpływ na dysponowanie nieruchomością za Ŝycia (najem) i na wypadek śmierci (dziedziczenie przez spadkobierców w części ułamkowej), to będzie on tę korzyść traktował właśnie jako dodatkowy zysk z umowy. W rzeczywistości jednak, korzyści w tytułu opłat zostały juŜ przez Spółkę wkalkulowane w wysokość comiesięcznej renty. Natomiast kwestie dziedziczenia i moŜliwości najmu stały się „wabikiem” do przyciągnięcia uwagi, gdyŜ Spółka nie wypracowała nawet podstawowych procedur postępowania w przypadku zgłoszenia tego rodzaju Ŝądania. Nieuczciwa praktyka rynkowa, o której mowa w punkcie I. c sentencji niniejszej decyzji W niniejszej sprawie, Prezes Urzędu postawił ponadto Spółce zarzut stosowania nieuczciwej praktyki rynkowej polegającej na rozpowszechnianiu na stronie internetowej o adresie www.funduszsenior.pl/oferta.html informacji prawdziwej, która moŜe wprowadzić konsumentów w błąd, o treści: „KaŜdy kto posiada nieruchomość (mieszkanie, dom lub działkę), bez potrzeby spełniania wymogu zdolności kredytowej, moŜe otrzymać doŜywotnią rentę, która pozwoli mu na zwiększenie swojej emerytury, aby Ŝyć pełnią Ŝycia bez wyrzeczeń.”. Zdaniem Prezesa Urzędu, przeciętny konsument zapoznający się z treścią powyŜszej informacji wywieść moŜe, iŜ Spółka zawrze z nim umowę o doŜywocie nawet w przypadku, gdy nie będzie posiadał zdolności kredytowej. Taka informacja, co do zasady prawdziwa, w sposób fałszywy prezentuje zalety oferowanego produktu, gdyŜ wymóg zdolności kredytowej jest całkowicie nieistotny w kontekście moŜliwości zawarcia umowy świadczeń doŜywotnich. Zabezpieczeniem bowiem dla SENIORA jest nieruchomość, której własność konsument na niego przenosi lub na której Spółka ustanawia hipotekę. Zatem zdolność kredytowa konsumenta, bądź jej brak, nie ma w tym przypadku Ŝadnego znaczenia, zaś tak podana informacja moŜe sugerować większą łatwość w uzyskaniu proponowanego przez Spółkę produktu. MoŜe to dawać konsumentowi złudne wraŜenie, iŜ kierując się interesem konsumenta całe ryzyko w przypadku zawarcia umowy przez SENIORA z osobą nie posiadającą takiej zdolności, ponosi Spółka. 12 Podsumowując powyŜsze, istnieje zatem rozbieŜność pomiędzy komunikatem reklamowym przekazywanym konsumentowi przez Spółkę a faktem, iŜ przy tego typu umowach zdolność kredytowa konsumenta nie ma Ŝadnego znaczenia. Komunikat ten, co do zasady prawdziwy, został skonstruowany w ten sposób, iŜ przeciętny konsument mógł nim zostać wprowadzony w błąd, to jest mógł wywołać u niego mylne przekonanie, iŜ kwestie zdolności kredytowej mogą mieć jakikolwiek wpływ na zawarcie umowy. W tym teŜ zakresie, zdaniem Prezesa Urzędu, przejawia się nieuczciwa praktyka rynkowa wprowadzająca w błąd. Jak juŜ podkreślano powyŜej przeciętny konsument, o którym moŜna mówić w kontekście niniejszej sprawy jest osobą powyŜej 65 roku Ŝycia, decydującą się na zawarcie umowy, która pociąga za sobą konsekwencje prawne i finansowe w długim horyzoncie czasowym. Będzie on szczególnie zainteresowany skorzystaniem z produktu, który moŜe otrzymać bez względu na wysokość swoich dochodów. A szczególnie zainteresowani tą ofertą mogą być osoby Ŝyjące na niskim poziomie finansowym, które chcą poprawić swoją jakość Ŝycia. W tym kontekście uznać naleŜy, iŜ informacja o braku wymogu spełnienia zdolności kredytowej, będzie miała istotne znaczenie przy podejmowaniu decyzji o ewentualnym zawarciu ze Spółką umowy o doŜywocie. Mając powyŜsze na uwadze uznać jednocześnie naleŜy, iŜ powyŜej opisane działania Spółki były równieŜ doniosłe dla sfery decyzyjnej konsumenta w tym znaczeniu, Ŝe pod ich wpływem konsument co najmniej mógł podjąć decyzję dotyczącą umowy, której inaczej by nie podjął. Istotnym jest bowiem, iŜ w wyniku działania Spółki naruszone zostało prawo konsumentów do podjęcia świadomej decyzji rynkowej, dokonania efektywnego wyboru działania. Konsumenci otrzymali bowiem na etapie przedkontraktowym wprowadzającą w błąd informację, fałszywie prezentującą zakres świadczeń moŜliwych do uzyskania z tytułu oferowanej umowy oraz sugerującą, iŜ brak zdolności kredytowej nie stanowi przeszkody do zawarcia tego rodzaju umowy. Bez wątpienia, dla przeciętnego konsumenta rozwaŜającego zawarcie z SENIOREM umowy o rentę doŜywotnią były to informacje istotne, kreujące ogólne wyobraŜenie o atrakcyjności tego produktu. Zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy o pnpr przez decyzję dotyczącą umowy rozumie się podejmowaną przez konsumenta decyzję, co do tego, czy, w jaki sposób i na jakich warunkach dokona zakupu, zapłaci za produkt w całości lub w części, zatrzyma produkt rozporządzi nim lub wykona uprawnienie umowne związane z produktem, bez względu na to, czy konsument postanowi dokonać określonej czynności, czy teŜ powstrzyma się od jej dokonania. W niniejszej sprawie, decyzja taka będzie sprowadzać się do sytuacji, w której konsument pod wpływem zamieszczonych na stronie internetowej informacji zainteresuje się ofertą Spółki i np. uda się do jej placówki celem zawarcia stosownej umowy. Wśród elementów konstrukcyjnych decyzji dotyczącej umowy wskazanych w art. 2 pkt 7 ustawy o pnpr wskazuje się bowiem podejmowaną przez konsumenta decyzję, co do tego, czy i na jakich warunkach dokona on zakupu – bez względu na to, czy konsument postanowi dokonać określonej czynności, czy teŜ powstrzyma się z jej dokonaniem. Zainteresowanie się ofertą, sam fakt udania się do punktu sprzedaŜy, zapoznania się z jej zasadami na stronie internetowej lub bezpośrednio w placówce przedsiębiorcy, pod wpływem błędnego przekazu reklamowego wystarcza zatem do stwierdzenia stosowania nieuczciwej praktyki rynkowej. Tym samym przeciętny konsument, do którego kierowane były kwestionowane informacje rozpowszechniane przez Spółkę, mógł na podstawie tylko przez nie ukształtowanego wyobraŜenia o treści oferty podjąć decyzję dotyczącą umowy, której inaczej by nie podjął, to jest dla przykładu udać się do placówki przedsiębiorcy, wypełnić formularz kontaktowy. Zdaniem Prezesa Urzędu sam fakt, iŜ liczba odsłon ww. stron internetowych (patrz pkt 2.5 decyzji) miała znikome przełoŜenie na liczbę zawartych umów (patrz pkt 2.3 decyzji) nie 13 ma znaczenia. śaden bowiem przedsiębiorca nie ma pewności, Ŝe reklama produktu wpłynie pozytywnie na jego sprzedaŜ. Chodzi przede wszystkim o to, czy informacje kierowane do konsumenta w reklamie są rzetelne, prawdziwe i nie wprowadzą go w błąd, czy nie stwarzają u niemo mylnego przekonania o wyjątkowej atrakcyjności tego produktu. Przedsiębiorca ma pełne prawo do uwypuklenia określonych szczegółów oferty w celu zachęcenia konsumenta do skorzystania z niej. Nie moŜe to jednak odbywać się kosztem konsumentów, którzy rozczarowują się konfrontując przedstawione warunki oferty z rzeczywistością. Wobec powyŜszego, w ocenie Prezesa Urzędu, zachodzą przesłanki do uznania opisanych powyŜej zachowań Spółki za nieuczciwe praktyki rynkowe wprowadzające w błąd. Działania te, przybierające postać rozpowszechniania przez Spółkę na stronach internetowych wprowadzających w błąd informacji, mogło powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął, a zatem prowadzić mogło do zniekształcenia zachowania przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy. Klauzula generalna nieuczciwej praktyki rynkowej wymaga takŜe uznania, iŜ dana praktyka rynkowa narusza dobre obyczaje. Dobre obyczaje pozostają klauzulą generalną, która podlega konkretyzacji na okoliczność danego stanu faktycznego. Zgodnie z poglądem doktryny sprzeczne z dobrymi obyczajami są działania, które zmierzają do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u klienta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności (…), czyli takie działanie, które potocznie określone jest jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania ( K. Pietrzykowski, red., Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2002r., s. 804). W niniejszej sprawie dobre obyczaje naleŜy ocenić jako prawo do rzetelnej, jednoznacznej informacji, jaką przedsiębiorca powinien udzielić konsumentowi na kaŜdym etapie kontraktowym, a więc równieŜ na etapie przedkontraktowym. Naruszenie tak rozumianych dobrych obyczajów zostało dokonane przez Spółkę poprzez rozpowszechnianie na stronach internetowych www.funduszsenior.pl/renta.html , www.funduszsenior.pl/korzysci.html i www.funduszsenior.pl/oferta.html informacji wprowadzających w błąd, zarówno co do co do zakresu świadczeń, które konsument moŜe uzyskać z tytułu oferowanej przez przedsiębiorcę umowy, jak i co do braku konieczności posiadania przez niego zdolności kredytowej. Wobec powyŜszego, w ocenie Prezesa Urzędu, uznać naleŜy, iŜ działania Spółki stanowiły nieuczciwą praktykę rynkową w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy o pnpr, a zatem, iŜ działania te były bezprawne. Ad. 2 Godzenie powyŜej opisanymi nieuczciwymi praktykami rynkowymi w zbiorowy interes konsumentów. Ustawa o ochronie (…) nie podaje definicji „zbiorowego interesu konsumentów”, wskazując jednak w przepisie art. 24 ust. 3, Ŝe nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów oznacza zatem naraŜenie na uszczerbek interesów znacznej grupy lub wszystkich konsumentów, poprzez stosowaną przez przedsiębiorcę praktykę, obejmującą tak działania, jak i zaniechania. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów moŜe polegać zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagroŜeniu ich naruszenia. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, poniewaŜ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta moŜe być przejawem stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. Dla stwierdzenia 14 naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest ustalenie, Ŝe konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, Ŝe nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym moŜliwość (chociaŜby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów, którzy zawarli bądź zamierzali zawrzeć ze Spółką umowę, a następnie wystąpią z roszczeniami z tytułu niezgodności zakupionego towaru z umową. Interes konsumentów naleŜy przy tym rozumieć jako interes prawny (a nie faktyczny), a więc uznany przez ustawodawcę na zasługujący na ochronę i zabezpieczenie. Pod tym pojęciem naleŜy rozumieć zarówno naruszenie interesów stricte ekonomicznych (o wymiarze majątkowym), jak równieŜ prawo konsumentów do uczestniczenia w przejrzystych i niezakłóconych przez przedsiębiorcę warunkach rynkowych, zapewniających konsumentom dokonywanie transakcji handlowych z przedsiębiorcami przy całkowitym zrozumieniu rzeczywistego sensu ekonomicznego i prawnego warunków dokonywanych czynności na etapie przedkontraktowym oraz w czasie wykonywania umowy, czego urzeczywistnieniem jest m.in. abstrakcyjnie pojmowane prawo do rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji w komunikacji pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem. W niniejszej sprawie, zdaniem Prezesa Urzędu, doszło do naruszenia interesów pozaekonomicznych konsumentów. Zostały one naruszone poprzez nierzetelność ich traktowania i wprowadzanie w błąd. Konsumenci mają prawo do uczciwego i etycznego traktowania w relacjach z przedsiębiorcami, których elementem jest bez wątpienia uzyskanie rzetelnych (z punktu widzenia konsumentów) informacji o istotnych cechach oferowanego im produktu. Temu uprawnieniu konsumentów odpowiada obowiązek przedsiębiorcy czynienia tego w sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny i wypływa on z obowiązku lojalnego kontraktowania. Mając powyŜsze na względzie, Prezes Urzędu stwierdził, Ŝe zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki niezbędne dla zakwalifikowania opisanych działań jako praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, określonych w art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie (…). 4.2. Zaniechanie praktyki. Stosownie do art. 27. ustawy o ochronie (...), jeŜeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. W toku postępowania ustalono, Ŝe Spółka prowadziła strony internetowe www.funduszsenior.pl/renta.html , www.funduszsenior.pl/korzysci.html i www.funduszsenior.pl/oferta.html w okresie od 14 lipca 2010 r. do dnia 31 sierpnia 2013 r. W świetle powyŜszego uzasadnione jest twierdzenie, iŜ zarzucana praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w pkt I sentencji decyzji, została zaprzestana z pierwszym dniem, w którym ww. strony internetowe Spółki przestały działać tj. z dniem 1 września 2013 r. Z uwagi na powyŜsze orzeczono jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. 5. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt II sentencji decyzji 15 Zgodnie z art.106 ust.1 pkt 4 ustawy o ochronie (…), Prezes Urzędu moŜe nałoŜyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji karę pienięŜną w wysokości nie większej niŜ 10 % przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary, jeŜeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 . Z treści przepisu wynika, iŜ ww. kara ma charakter fakultatywny. W związku z tym Prezes Urzędu w ramach uznania administracyjnego decyduje, czy zasadne jest w danej sprawie nałoŜenie kary. Dopuszczenie się naruszenia przepisów ustawy moŜe nastąpić zarówno umyślnie (tj. kiedy przedsiębiorca miał taki zamiar), jak teŜ i nieumyślnie (tj. kiedy przedsiębiorca nie miał na celu działania niezgodnego z normami wynikającymi z przepisów tej ustawy). Kara pienięŜna moŜe zostać nałoŜona takŜe w przypadku, gdy przedsiębiorca „choćby nieumyślnie” dopuścił się określonego czynu (art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie (…)). Nakładając karę pienięŜną określoną w art. 106 ust. 1 pkt. 4 ww. ustawy o ochronie Prezes Urzędu wziął pod uwagę konieczność ustalenia, czy określone w ww. przepisie naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. W punkcie I.a, I.b i I.c sentencji decyzji, Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Spółkę praktyki określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie (…), polegającej na rozpowszechnianiu na stronach internetowych informacji wprowadzających konsumentów w błąd, co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową o której mowa w art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 ustawy o pnpr. Okolicznością przemawiającą za zastosowaniem wobec SENIORA kary pienięŜnej, w zakresie stosowania praktyki opisanej w punkcie I sentencji decyzji jest fakt, Ŝe jako podmiot profesjonalnie prowadzący działalność gospodarczą, powinien mieć świadomość, Ŝe nie moŜna zachęcać konsumentów do nabycia swojego produktu poprzez podawanie informacji wprowadzających w błąd. Ma to tym bardziej szczególne znaczenie, Ŝe oferta skierowana jest do ludzi starszych, powyŜej 65 roku Ŝycia. Zdaniem Prezesa Urzędu, a wbrew twierdzeniu Spółki, podawanie do wiadomości informacji nieprawdziwych lub prawdziwych, ale wprowadzających konsumenta w błąd nie moŜna nazwać, jak na to wskazuje SENIOR, uwypukleniem pozytywnych i przyjemnych dla przyszłego kontrahenta aspektów stanu prawnego (patrz karta 22). Przedsiębiorca sam stwierdził, Ŝe kierował swoją ofertę do osób Ŝyjących na skraju ubóstwa, samotnych, schorowanych, które nie mogły dostrzec rozbieŜności pomiędzy ofertą zawartą na stronie internetowej, a rzeczywistym zakresem świadczeń i korzyści uzyskiwanym z tytułu zawartej umowy (patrz karta nr 6).. Okoliczność ta oznacza, Ŝe konsumenci byli celowo wprowadzani w błąd. Dlatego teŜ, w ocenie Prezesa Urzędu, SENIOR miał zamiar stosowania praktyki wprowadzającej w błąd. Zatem w sposób umyślny zamieścił na swojej stronie dane informacje, które miały na celu przyciągnięcie uwagi ewentualnych, przyszłych kontrahentów (konsumentów). Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, przede wszystkim charakter zarzuconych Spółce praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz skalę naruszenia, Prezes Urzędu uznał, Ŝe nałoŜenie na nią kary pienięŜnej jest w pełni uzasadnione. Ustalenie kary w przedmiotowej sprawie miało charakter wieloetapowy, co spowodowane było zaistnieniem w postępowaniu okoliczności mających wpływ na jej wysokość. Ustalając wymiar kary pienięŜnej Prezes UOKiK w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk i na tej podstawie ustalił kwoty bazowe, stanowiące podstawę do dalszych ustaleń wysokości kar, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wysokość kary – dokonał gradacji ustalonych w ten sposób kwot bazowych. 16 Przychód osiągnięty przez SENIORA w 2013 r. wyniósł (tajemnica przedsiębiorstwa) (dowód: karta nr 43-46). Maksymalna kara pienięŜna, która mogłaby zostać nałoŜona na przedsiębiorcę to w (tajemnica przedsiębiorstwa) Ustalając wysokość kary pienięŜnej, w przypadku przedmiotowej praktyki, Prezes Urzędu wziął pod uwagę, iŜ była ona długotrwała albowiem SENIOR stosował ją od 14 lipca 2010 r. do 31 sierpnia 2013 r., Natomiast negatywne skutki praktyki, polegające na pozbawieniu konsumentów istotnych dla nich informacji ujawnić się mogły przede wszystkim na etapie przedkontraktowym i świadczą o szkodliwości stosowanej praktyki. Uwzględniając powyŜsze, Prezes Urzędu ustalił za kaŜde z trzech omawianych naruszeń kwotę bazową kary na poziomie (tajemnica przedsiębiorstwa) W dalszym etapie kalkulacji kary Prezes Urzędu rozwaŜył, czy ww. kwota bazowa powinna podlegać modyfikacjom ze względu na występujące w sprawie okoliczności łagodzące bądź obciąŜające. Zdaniem Prezesa Urzędu, w przypadku omawianej praktyki występuje okoliczność łagodząca – przedsiębiorca zaniechał stosowania praktyki bezpośrednio jeszcze przed otrzymaniem postanowienia o wszczęciu niniejszego postępowania (-30%). Występuje równieŜ okoliczność obciąŜająca tj. umyślność naruszenia (+50%). Zestawienie wymienionych okoliczności daje łączne podwyŜszenie kwoty bazowej o 20%. Dlatego teŜ za stosowanie praktyki określonej w pkt I sentencji decyzji Prezes Urzędu postanowił nałoŜyć na przedsiębiorcę karę pienięŜną w wysokości 2.466 zł , co stanowi (tajemnica przedsiębiorstwa) Stosunkowo niski wymiar kary jest przede wszystkim wyrazem nadania jej roli prewencyjnej za naruszenie przepisów ustawy o ochronie (…), mającej zapobiec ponownemu ich naruszeniu. Nie bez znaczenia jest teŜ jej walor edukacyjny, w tym wymiar ogólny, odstraszający dla innych przedsiębiorców, oferujących osobom starszym (powyŜej 65 roku Ŝycia) umowę o rentę doŜywotnią w zamian za zabezpieczenie na hipotece nieruchomości lub w zamian za przeniesienie prawa własności nieruchomości, przed podobnym naruszaniem słusznych interesów konsumentów. Przyjmując wspomniane ww. wcześniej okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie (...), jak równieŜ fakt, iŜ kara winna być orzekana na poziomie wystarczającym do osiągnięcia zamierzonego celu i odczuwalna dla przedsiębiorcy, Prezes Urzędu postanowił nałoŜyć karę w wysokości określonej, jak w punkcie II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 1 ustawy o ochronie (…) karę pienięŜną naleŜy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawie: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000 . Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 Kpc – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wrocławiu. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury we Wrocławiu 17 Zbigniew Jurczyk