RWR-25/2011

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROCŁAWIU 50-413 Wrocław, ul. Walońska 3-5 tel.(071)344 65 87, (071)34 05 920, fax (071)34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-17/11/AJ/ Wrocław, 15 września 2011 r. DECYZJA nr RWR 25/2011 Na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 oraz stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887) - po przeprowadzeniu – wszczętego z urzędu - postępowania w sprawie podejrzenia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przez Unique Moments Sp. z o. o. z siedzibą we Wrocławiu przy ul. Świeradowskiej 51/57 - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, praktykę Unique Moments Sp. z o. o. , polegającą na zamieszczeniu we wzorcu umowy pn.: „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Unique Moments Sp. z o.o.”, w ust. 10 pkt 2, postanowienia o treści: „Sądem właściwym do rozpoznania ewentualnych sporów z Uczestnikami będzie sąd powszechny we Wrocławiu”, które jest postanowieniem umownym wpisanym na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, m.in., pod pozycją nr 612 o treści: „Biuro określa jako Sąd właściwy miejscowo do rozpoznawania ewentualnych sporów z Uczestnikami, właściwy rzeczowo Sąd Powszechny w Rzeszowie”. co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 30 maja 2011 r. UZASADNIENIE 1. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w ramach działań polegających na monitoringu działalności organizatorów turystyki, przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu wstępne ustalenie zgodności działania przedsiębiorców prowadzących działalność w przedmiocie świadczenia usług turystycznych na terenie województwa dolnośląskiego i lubuskiego, z przepisami art. 384 i nast. Kodeksu cywilnego, przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (tj.: Dz. U. z 2004 r. Nr 223 poz. 2268 ze zm.) oraz ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie przestrzegania zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W ramach tego postępowania, dokonano kontroli działalności, m.in., przedsiębiorcy o nazwie: Unique 2 Moments Sp. z o. o. z siedzibą we Wrocławiu przy ul. Świeradowskiej 51/57 (zwanej dalej także „Spółką”). 2. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, iż Spółka określiła zasady uczestnictwa w organizowanych przez siebie imprezach turystycznych we wzorcu umowy o nazwie: „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Unique Moments Sp. z o.o.”. Po przeprowadzeniu analizy prawnej tego wzorca stwierdzono, że postanowienie o treści: „Sądem właściwym do rozpoznania ewentualnych sporów z Uczestnikami będzie sąd powszechny we Wrocławiu”, zamieszczone w ust. 10 pkt 2 ww. wzorca umowy, wykazuje znaczne podobieństwo z postanowieniem wpisanym do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, m.in., pod pozycją nr 612 o treści: „Biuro określa jako Sąd właściwy miejscowo do rozpoznawania ewentualnych sporów z Uczestnikami, właściwy rzeczowo Sąd Powszechny w Rzeszowie”. 3. W związku z powyższym, postanowieniem Nr 113/2011 z dnia 12 maja 2011 r., Prezes Urzędu, wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Unique Moments Sp. z o. o. z siedzibą we Wrocławiu, praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której stanowi art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na zamieszczeniu we wzorcu umowy pn.: „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Unique Moments Sp. z o.o.”, w ust. 10 pkt 2, postanowienia o treści: „Sądem właściwym do rozpoznania ewentualnych sporów z Uczestnikami będzie sąd powszechny we Wrocławiu”, które może być tożsame z postanowieniem umownym wpisanym na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, m.in., pod pozycją nr 612. 4. Postanowieniem Nr 113/2011 z dnia 12 maja 2011 r. Prezes Urzędu zaliczył w poczet dowodów materiały uzyskane w trakcie wymienionego wyżej postępowania o sygn. akt RWR 403-13/11/AJ/ZK, tj.: - odpis aktualny z rejestru przedsiębiorców w KRS; - wzorzec umowy pn. Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Unique Moments Sp. o.o.; - pismo Unique Moments Sp. z o.o. z dnia 14 marca 2011 r. 5. Odpowiadając na zarzuty postawione w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania, Prezes Zarządu Unique Moments Sp. z o.o. stwierdził, że nie wiedział, że objęta zarzutem postępowania klauzula jest niedozwolona. W piśmie z dnia 30 maja 2011 r. oświadczył, iż kwestionowane postanowienie zostało usunięte z ogólnych warunków uczestnictwa, na dowód czego przedstawił nowoobowiązujący wzorzec umowy. 6. Pismem z dnia 3 czerwca 2011 r. zawiadomiono Stronę postępowania o zakończeniu gromadzenia materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym i jednocześnie wskazano, że z aktami sprawy, Strona lub jej pełnomocnicy mogą zapoznać się w siedzibie Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wrocławiu. Spółka nie skorzystała z ww. uprawnienia. Prezes UOKIK ustalił następujący stan faktyczny: 1. Unique Moments Sp. z o.o. z siedzibą we Wrocławiu jest spółką prawa handlowego i prowadzi działalność gospodarczą na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców KRS pod 3 numerem 0000288044. Organizatorem turystyki jest natomiast od dnia 22 lutego 2011 r. - na podstawie wpisu Marszałka Województwa Dolnośląskiego Rejestru do Ewidencji Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych Województwa Dolnośląskiego (nr 447). Dowód: karta 5-7, www.turystyka.gov.pl/CRZ.aspx. 2. W toku wykonywanej działalności, Spółka w kontaktach z klientami posługuje się wzorcem umowy pn.: „Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez Unique Moments Sp. z o.o.”. W tym wzorcu, obowiązującym od 1 marca 2011 r., w ust. 10 pkt 2, znajduje się postanowienie o treści: „Sądem właściwym do rozpoznania ewentualnych sporów z Uczestnikami będzie sąd powszechny we Wrocławiu”. Dowód: karta 4. 3. W Rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, pod pozycją nr 612 znajduje się postanowienie o treści: „Biuro określa jako Sąd właściwy miejscowo do rozpoznawania ewentualnych sporów z Uczestnikami, właściwy rzeczowo Sąd Powszechny w Rzeszowie.”, które zostało wpisane do Rejestru w dniu 3 stycznia 2006 r., na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 7 listopada 2005 r. (sygn. akt XVII AmC 89/04). Mając powyższe ustalenia na uwadze Prezes Urzędu zważył, co następuje: Zagrożenie interesu publicznoprawnego . Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami Unique Moments Sp. z o.o. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Uzasadnione było zatem podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Status przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 4 pkt 1 lit a) ustawy o ochronie (…), pod pojęciem przedsiębiorcy należy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, a także osobę fizyczną, osobę prawną, oraz jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Natomiast art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.), definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, handlową, budowlaną, usługową oraz poszukiwanie, 4 rozpoznawanie i eksploatacja zasobów naturalnych, a także działalność zawodową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 tej ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nie będąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Ponadto, zgodnie z art. 14 ust. 1 tej ustawy przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym albo do Ewidencji Działalności Gospodarczej. Unique Moments Sp. z o.o. jest spółką prawa handlowego i prowadzi działalność gospodarczą na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców KRS pod numerem 0000288044. Należy zatem przyjąć, że jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…). Oznacza to, iż przepisy ustawy o ochronie (…) mają do niej bezpośrednie zastosowanie. Zbiorowy interes konsumentów. W myśl art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stosowanie postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Mówiąc o „zbiorowym interesie konsumentów” należy zaznaczyć, iż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje jego definicji, wskazując jednak w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. Ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego klienta przedsiębiorcy, czyli konsumenta. Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 września 2003 r. (sygn.: I CKN 504/01) stwierdził, iż nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów. Oceniane w niniejszej decyzji działania Unique Moments Sp. z o.o. odnoszą się zarówno do aktualnych, jak i potencjalnych klientów, którzy mogą zawrzeć ze Spółką umowę sprzedaży oferowanych produktów. Przedmiotowa sprawa nie dotyczy zatem interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz odnosi się do uprawnień określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej grupy kontrahentów przedsiębiorcy. Rozważania dotyczące rozstrzygnięcia decyzji. Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (...) stanowi, iż „Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów.”, natomiast art. 24 ust. 2 określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (...). 5 Do stwierdzenia praktyki o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest wykazanie, iż przedsiębiorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zostały wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urzędu Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (dalej też jako „Rejestr”). Podkreślenia wymaga, iż wzorce umów wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 - 479 45 k.p.c.) dokonuje się niezależnie od tego, czy postanowienia wzorca były, czy też nie były zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umowy za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w ww. Rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umów. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(...) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (...)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „(..) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. [obecnie art. 24] obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…)”. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Przedmiotem niniejszego postępowania jest wykazanie, że zakwestionowany przez Prezesa Urzędu zapis wzorca umowy stosowanego przez Unique Moments Sp. z o.o. przy świadczeniu usług turystycznych, jest tożsame z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami SOKIK wymienionymi w niniejszej decyzji i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Dodatkowo podkreślenia wymaga okoliczność, że postanowienie wpisane do Rejestru, które zostało wskazane w sentencji niniejszej decyzji dotyczą branży organizatorów turystyki, co oznacza, iż zachodzi tożsamość stosunków prawnych. W ocenie Prezesa Urzędu, objęte zarzutem niniejszego postępowania, postanowienia o treści: „Sądem właściwym do rozpoznania ewentualnych sporów z Uczestnikami będzie sąd powszechny we Wrocławiu” są tożsame z treścią postanowienia wpisanego do Rejestru pod 6 pozycją 612. Postanowienie to w brzmieniu: „Biuro określa jako Sąd właściwy miejscowo do rozpoznawania ewentualnych sporów z Uczestnikami, właściwy rzeczowo Sąd Powszechny w Rzeszowie”, zostało wpisane do Rejestru w dniu 3 stycznia 2006 r., na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 7 listopada 2005 r. (sygn. akt XVII AmC 89/04). Podkreślić należy, że w wielu swych wyrokach (m.in. z 19 kwietnia 2004 r., sygn. akt XVII Amc 59/03; z 8 grudnia 2004 r., sygn. akt XVII Amc 79/03; z 24 listopada 2004 r., VII Amc 119/03; z 10 grudnia 2004 r., sygn. akt XVII Amc 64/04) SOKIK uznawał za niedozwolone postanowienia zawierające klauzule prorogacyjne, stosowane w obrocie z konsumentami przez przedsiębiorców działających w różnych branżach gospodarki. SOKIK uznał, że kwestię właściwości sądu w sprawach cywilnych określają przepisy k.p.c. - sądem właściwym do rozpatrzenia wniesionego powództwa jest zgodnie z art. 27 k.p.c. sąd ogólnej właściwości pozwanego lub zgodnie z art. 34 k.p.c. i sąd miejsca wykonania umowy (właściwość przemienna) - i zgodnie z art. 385³ pkt 23 k.c. nie mogą być one w tym zakresie wyłączane, ponieważ mogą stanowić dodatkową dolegliwość dla konsumenta, a także ograniczać realizację przysługujących mu praw. Treść analizowanego postanowienia, stosowanego przez Unique Moments Sp. z o.o. w ten sam sposób kształtuje stosunki między stronami umowy w zakresie właściwości sądowej w przypadku występowania sporów tj. narzuca właściwość, która w poszczególnych przypadkach może być inna, niż ta wynikająca z właściwych przepisów k.p.c. Z tych też względów Prezes Urzędu uznał zakwestionowane postanowienie za tożsame z postanowieniem powołanym w sentencji decyzji, wpisanym do Rejestru pod poz. 612, pomimo niewielkich różnic leksykalnych w porównywanych klauzulach. Należy zatem uznać, iż skoro wykazano, że kwestionowane postanowienie wzorca umowy stosowanego przez Spółkę są tożsame z klauzulą wpisaną do Rejestru, to posługiwanie się nim w obrocie konsumenckim uznać należy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, określoną w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (...). Rozstrzygnięcie o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzeniu zaniechania jej stosowania. Dyspozycja art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie (…) stanowi, iż nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania tej praktyki. W takim przypadku Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, gdyż Prezes Urzędu stwierdził, że praktyka opisana w osnowie, miała charakter czasowy, a jej stosowanie zostało zaniechane z dniem 30 maja 2011 r., tj. z dniem wprowadzenia nowego wzorca, z którego kwestionowane postanowienie zostało usunięte. Mając na względzie powyższy fakt, Prezes Urzędu, w osnowie decyzji uznał iż Unique Moments Sp. z o.o. we Wrocławiu stosowała praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, polegającą na zamieszczeniu we wzorcu umowy postanowienia, które jest tożsame z postanowieniem umownym wpisanym do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone i stwierdził zaniechanie jej stosowania z dniem 30 maja 2011 r. W tych okolicznościach, Prezes Urzędu orzekł, jak we wstępie. 7 Pouczenie: Stosownie do treści art. 81 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wrocławiu. Otrzymuje: Unique Moments Sp. z o. o. ul. Świeradowska 51/57 50-559 Wrocław