RWR-31/2001

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROCŁAWIU 50-413 Wrocław, ul. Walońska 3-5 tel (0-71) 34-46-587, (0-71) 34-05-920, fax 34-05-922 E-mail: wroclaw@uokik.gov.pl Wrocław, dnia 6 listopada 2001 r. RWR 564-S-2/EK/01 Decyzja DL Wr Nr 31/01 Na podstawie: I. art. 104 kpa i art. 11 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 122, poz. 1319), w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów , po rozpatrzeniu sprawy wszczętej na wniosek przedsiębiorcy Haliny Kojdeckiej, zastąpionej przez pełnomocnika adwokata Bronisława Turczanika z Kancelarii Adwokackiej we Wrocławiu, przeciwko Gminie Wrocław, zastąpionej przez radcę prawnego Jolantę śmudzińską, nie stwierdza się stosowania praktyki ograniczającej konkurencję, polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na lokalnym rynku wynajmu lokali uŜytkowych z terenu Starego Miasta i Śródmieścia, w wyniku wypowiedzenia Wnioskodawczyni umów najmu lokali uŜytkowych połoŜonych we Wrocławiu przy ul. Oławskiej 8 i pl. Bema 3 oraz odmowy ich sprzedaŜy. II. Nakazuje się przedsiębiorcy Halinie Kojdeckiej uiścić na rzecz Gminy Wrocław kwotę 900 zł (dziewięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie I . Do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wrocławiu wpłynął wniosek przedsiębiorcy Haliny Kojdeckiej (zwanej dalej Wnioskodawczynią) o wszczęcie postępowania antymonopolowego przeciwko Gminie Wrocław (zwanej dalej Gminą). W uzasadnieniu wniosku podano, Ŝe Gmina stosuje niedozwolone praktyki, poniewaŜ wypowiedziała Wnioskodawczyni umowy najmu lokali uŜytkowych połoŜonych przy ul. Oławskiej 8 i pl. Bema 3 we Wrocławiu oraz odmówiła sprzedaŜy tych lokali. Zdaniem Wnioskodawczyni takie działanie świadczy o wykorzystywaniu przez Gminę pozycji dominującej i monopolistycznej na rynku lokali uŜytkowych w celu wyeliminowania z rynku konkurenta (tj. przedsiębiorcy Haliny Kojdeckiej) oraz narusza art. 8 ust. 2, art. 5 ust. 1 pkt 7 i 8 ustawy o ochronie konkurencji i 2 konsumentów. Opisana sytuacja pozbawia Wnioskodawczynię moŜliwości wykonywania działalności gospodarczej. (Dowód: karta: 1 – 13, 16 – 23, 46 – 48). II. Z uwagi na powyŜsze Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, (zwany dalej organem antymonopolowym), wszczął (dowód: karta 20 – 21) postępowanie antymonopolowe w sprawie uznania za ograniczającą konkurencję i nakazania zaniechania stosowania praktyki polegającej na naduŜywaniu przez Gminę pozycji dominującej na rynku wynajmu lokali uŜytkowych w wyniku wypowiedzenia Wnioskodawczyni umów najmu ww. lokali uŜytkowych oraz odmowy ich sprzedaŜy, co moŜe stanowić naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, (dowód: karta – 43). W odpowiedzi na podniesiony zarzut Gmina podała, Ŝe lokale uŜytkowe przy ul. Oławskiej 8 i pl. Bema 3 wynajmowane były przez Wnioskodawczynię na podstawie zawartych umów, których czas obowiązywania był ściśle określony: na lokal przy ul. Oławskiej – do dnia 31. 08. 1993 r., na lokal przy pl. Bema – do dnia 30. 08. 1999 r. Gmina podniosła, Ŝe wielokrotnie proponowała Wnioskodawczyni do wyboru lokale zamienne na prowadzenie dotychczasowej działalności gospodarczej, lecz nie zostały one przez najemcę przyjęte, (dowód: karta – 56 – 58). Oświadczyła takŜe, iŜ odmowa sprzedaŜy lokalu uŜytkowego połoŜonego przy pl. Bema spowodowana jest złym stanem technicznym budynku, zaś lokalu przy ul. Oławskiej toczącym się postępowaniem sądowym o eksmisję, (dowód: karta – 12 – 121). W opinii uczestnika postępowania niniejsza sprawa ma charakter jednostkowy i brak ustawowych przesłanek do zastosowania ustawy antymonopolowej, a sporne działania Gminy stanowią wyraz woli właściciela zmierzający do racjonalnego gospodarowania mieniem komunalnym i zostały dokonane na podstawie i w granicach obowiązującego prawa, co zostało potwierdzone w wyrokach sądowych, (dowód: karta – 172). III. Przeprowadzone przez organ antymonopolowy postępowanie dowodowe pozwoliło na ustalenie następującego stanu faktycznego: 1. Wnioskodawczyni w okresie od dnia 1 stycznia 1991 r. figuruje w ewidencji działalności gospodarczej, pod nr 17559. Miejscem wykonywania działalności gospodarczej są dwa lokale uŜytkowe połoŜone we Wrocławiu. Pierwszy na terenie Starego Miasta przy ul. Oławskiej 8 - Salon „Solaris”. Drugi na terenie Śródmieścia przy pl. Bema 3 - „Sklep fryzjersko – kosmetyczny”, (dowód: karta – 24). 2. Gmina Wrocław – DZBM Wrocław Stare Miasto zawarła z Wnioskodawczynią umowę najmu lokalu uŜytkowego przy ul. Oławskiej 8 na czas oznaczony dwa i pół roku, tj. od dnia 1 marca 1991 r. do dnia 31 sierpnia 1993 r., (dowód: karta 62 – 65). Po wygaśnięciu umowy najmu w dniu 31 sierpnia 1993 r. Wnioskodawczyni nadal korzystała z lokalu. Doszło pomiędzy stronami do przedłuŜenia umowy w trybie art. 674 k.c. Wnioskodawczyni w 1997 r . wystąpiła z wnioskiem o wykupienie tego lokalu. JednakŜe Gmina w odpowiedzi pismem z dnia 21 kwietnia 1997 r. poinformowała, Ŝe wniosek nie moŜe być zrealizowany z uwagi na przeznaczenie przedmiotowego lokalu do sprzedaŜy w drodze przetargu publicznego, (dowód: karta 73). Pismem z dnia 10 kwietnia 1998 r. na mocy art. 688 k.c. Gmina wypowiedziała z dniem 30 kwietnia 1998 r. ww. umowę najmu, (dowód: karta 23). Po upływie 3 okresu wypowiedzenia Wynajmujący ustalił Najemcy wynagrodzenie z tytułu bezumownego korzystania z lokalu od dnia 1 sierpnia 1998 r., zastrzegając, iŜ ustalenie wynagrodzenia nie moŜe być poczytane za zgodę Gminy na nawiązanie umowy najmu (dowód: karta - 102). W tej sytuacji Gmina skierowała takŜe sprawę do sądu o eksmisję, (dowód: karta 57). Wnioskodawczyni z kolei wniosła pozew o ustalenie, Ŝe powyŜsze wypowiedzenie jest bezskuteczne oraz o zobowiązanie Gminy do sprzedaŜy wzmiankowanego lokalu. Sąd Okręgowy Wydział X Gospodarczy wyrokiem z dnia 9 marca 2001 r., sygn. akt XGC 264/99 oddalił powództwo w zakresie obu Ŝądań pozwu (dowód: karta 57, 173). 3. Gmina – DZBM „Śródmieście” w dniu 28 lutego 1991 r zawarła z Wnioskodawczynią umowę najmu lokalu uŜytkowego przy pl. Bema 3. PowyŜsza umowa obowiązywała w okresie półtora roku od daty jej zawarcia. Następnie w dniu 1 września 1992 r. na ten sam lokal zawarto umowę najmu na czas określony 5 lat. W dniu 31 sierpnia 1997 r. zawarto z Wnioskodawczynią kolejną umowę na czas oznaczony, tym razem obowiązującą od dnia 1 września 1997 do dnia 30 sierpnia 1999 r., (dowód: karta – 66 – 71). Wnioskodawczyni pismem sporządzonym w dniu 3 września 1997 r. wystąpiła z wnioskiem o wyraŜenie zgody na sprzedaŜ lokalu (dowód: karta 25), na co Gmina nie wyraziła zgody. W związku z wygaśnięciem przedmiotowej umowy i odmowy wydania lokalu, Gmina w piśmie z dnia 25 sierpnia 1999 r. ustaliła wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z lokalu, zastrzegając, iŜ ustalenie wynagrodzenia nie moŜe być poczytane za zgodę Gminy na nawiązanie stosunku najmu (dowód: karta - 112). Dnia 15 grudnia 2000 r. zapadł wyrok Sądu Rejonowego dla Wrocławia Fabrycznej Wydział IV Gospodarczy sygn. akt IV GC3112/99, orzekający eksmisję Wnioskodawczyni z lokalu przy pl. Bema 3 (dowód: karta 184). 4. Gmina wielokrotnie proponowała Wnioskodawczyni do wyboru lokale zamienne na prowadzenie dotychczasowej działalności gospodarczej, lecz nie były one przyjęte (dowód: karta 56 – 57). Wnioskodawczyni twierdzi, Ŝe pozbawienie jej praw do obu ww. lokali uniemoŜliwia prowadzenie działalności gospodarczej i świadczy o stosowaniu przez Gminę praktyk monopolistycznych. 5. Organ antymonopolowy zebrał informacje dotyczące - liczby (1312) i łącznej powierzchni (111 960,72 m 2 ) gminnych lokali uŜytkowych, liczby (483) i łącznej powierzchni (36 157,70 m 2 ) lokali uŜytkowych, którymi dysponują osoby fizyczne -na terenie Śródmieście. Analogicznie dla terenu Starego Miasta – liczba (1026) i łączna powierzchnia (127 481,15 m 2 ) gminnych lokali uŜytkowych, liczba (2340) i łączna powierzchnia (116 450,71 m 2 ) lokali uŜytkowych, którymi dysponują osoby fizyczne, (dowód: karta 57, 114). Ustalił takŜe, Ŝe na terenie Śródmieścia funkcjonuje 19, zaś na terenie Starego Miasta 75 przedsiębiorców, którzy są konkurentami Gminy w zakresie wynajmu lokali uŜytkowych (dowód: karta 165 – 169). IV. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy organ antymonopolowy zwaŜył, co następuje: Istota zarzucanej przez Wnioskodawczynię praktyki ograniczającej konkurencję sprowadza się do wypowiedzenia Wnioskodawczyni umowy najmu lokalu uŜytkowego, połoŜonego przy ul. Oławskiej 8 oraz odmowy sprzedaŜy obu ww. lokali . Aby rozstrzygnąć tę sprawę naleŜy rozpatrzyć, czy takim działaniem 4 Gmina naruszyła przepisy ustawy antymonopolowej, w szczególności art. 8 ust. 2 pkt 5 tej ustawy. JednakŜe podstawą do zastosowania przepisów tej ustawy jest uprzednie stwierdzenie przez organ prowadzący postępowanie antymonopolowe, Ŝe został naruszony interes publicznoprawny. Przepis art. 1 ust. 1 ustawy antymonopolowej stanowi bowiem, Ŝe ma ona zastosowanie gdy wymaga tego interes publiczny. PowyŜsze sformułowanie przesądza o wyłączeniu moŜliwości podejmowania przez organ antymonopolowy działań w celu ochrony interesów indywidualnych. Taką interpretację potwierdza orzecznictwo Sądu Antymonopolowego - np. niepublikowane wyroki z dnia: 28.05.2001 r. sygn. akt XVII Ama 82/00, 4.07.2001 r. sygn. akt XVII Ama 108/00, 30.05.2001 r. sygn. akt XVII Ama 80/00, 6.06.2001 r. XVII Ama 78/00 – gdzie Sąd wyraźnie podkreśla pojęcie interesu publicznego jako „dotyczącego ogółu” a nie tylko określonej grupy, czy tym bardziej interesu indywidualnego podmiotu. Takie samo stanowisko wyraził Sąd NajwyŜszy w uzasadnieniu niedawno wydanego orzeczenia z dnia 29.05. 2001 r. sygn. akt I CKN 1217/98: „ustawa antymonopolowa ma charakter publicznoprawny, zatem jej celem jest słuŜenie interesom publicznym. Ingeruje gdy w wyniku pewnych ogólnych zjawisk zagroŜona jest sama instytucja konkurencji. Nie odnosi się do roszczeń indywidualnych (...)”. NaleŜy stwierdzić zatem, Ŝe nie kaŜde naruszenie prawa w stosunkach cywilno – prawnych kwalifikuje sprawę do postępowania w trybie ww. ustawy. Zawsze decyduje o tym naruszenie przez przedsiębiorcę, w następstwie stosowania praktyk ograniczających konkurencję, interesu publicznoprawnego. Ochrona wolnej konkurencji dokonuje się bowiem w interesie publicznym – a więc co do zasady – nie w interesie stron stosunków umownych. Odmiennie niŜ to ma miejsce w postępowaniu cywilnym ukierunkowanym na ochronę praw podmiotowych stron, postępowanie w trybie ustawy antymonopolowej ma za swój przedmiot ochronę interesu publicznoporawnego, a więc ma to miejsce wtedy gdy skutkami działań sprzecznych z ustawą dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, bądź gdy wywołują one inne niekorzystne zjawiska na rynku wymagające ingerencji ze strony organów działających w trybie tej ustawy. Tymczasem niniejsza sprawa dotyczy indywidualnego sporu, w którym Wnioskodawczyni Ŝąda od organu antymonopolowego prawnej oceny skuteczności dokonanego wypowiedzenia umowy najmu wzmiankowanego lokalu uŜytkowego oraz odmowy sprzedaŜy lokali, co powoduje, Ŝe nie jest zagroŜony interes publicznoprawny, chroniony przez ustawę antymonopolową w art. 1. W tym miejscu organ antymonopolowy stwierdza, iŜ rozstrzygniecie tych kwestii naleŜy do kognicji sądu powszechnego. Mechanizmy ustawy antymonopolowej z uwagi na inny cel i zakres ochrony określony przepisami tej ustawy nie mogą być wykorzystywane do dochodzenia roszczeń cywilnoprawnych. Reasumując, w ocenie Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, kierując się utrwalonym juŜ orzecznictwem Sądu Antymonopolowego w sprawach o podobnym stanie faktycznym, w rozpatrywanej sprawie nie moŜna stwierdzić naruszenia interesu publicznoporawnego. PowyŜsze stanowisko polegające na braku stwierdzenia, Ŝe został naruszony interes publicznoprawny, a stwierdzające konieczność zbadania czy naruszone zostały interesy prywatnoprawne Wnioskodawczyni powoduje, Ŝe nie ma podstawy prawnej do poddania spornego działania Gminy kontroli na podstawie przepisu art. 8 5 ust. 2 pkt 5 ustawy antymonopolowej – vide wyrok z dnia 24.01.1991 r. Amr 8/90 OG 1991 poz. 35 z komentarzem Z. Marmaja. W zakończeniu organ antymonopolowy zauwaŜa, iŜ zarzuty Wnioskodawczyni jako okoliczności będące podstawą zgłoszonego Ŝądania wszczęcia postępowania antymonopolowego, nie uzasadniają postawienia Gminie zarzutu stosowania praktyk ograniczających konkurencję. Dotyczą bowiem (co juŜ zostało wyjaśnione powyŜej) indywidualnego sporu zmierzającego do określenia prawa do lokalu uŜytkowego. Zachowanie Gminy objęte zarzutami Wnioskodawczyni nie jest następstwem wykorzystywania przewagi rynkowej, lecz świadczy o wykonywaniu czynności zmierzających do gospodarowania mieniem komunalnym. Zatem to zachowanie nie wykazuje znamion praktyki ograniczającej konkurencję, której istotą jest bezprawne naduŜycie siły rynkowej przez przedsiębiorcę. Przeciwnie są podstawy do uznania, Ŝe podwaŜane przez Wnioskodawczynię działanie, nie jest ze strony Gminy zachowaniem wymierzonym w cele chronione prawem antymonopolowym, a w szczególności nie świadczy o naduŜyciu pozycji dominującej poprzez przeciwdziałanie ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania bądź rozwoju konkurencji (art. 8 ust. 2 pkt 5). Zachowanie takie naleŜy oceniać poprzez pryzmat ciąŜących na Gminie obowiązków związanych z gospodarowaniem majątkiem w interesie lokalnej społeczności, a nie wyzyskiwania siły rynkowej. Dlatego teŜ, nawet hipotetycznie zakładając, Ŝe zachowanie Gminy ogranicza samodzielność Wnioskodawczyni (co sama podnosi), to i tak takie ograniczenie nie mogłoby być rozpatrywane na gruncie praktyk monopolistycznych, gdyŜ jego podłoŜem nie jest przeciwdziałanie ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania bądź rozwoju konkurencji, lecz realizowanie szeroko pojętych uprawnień właścicielskich. Biorąc pod uwagę przedstawione okoliczności i wypływające z nich wnioski Prezes Urzędu na podstawie przeprowadzonego postępowania antymonopolowego stwierdza, iŜ nie ma podstaw do znalezienia w zachowaniu Gminy stosowania praktyki ograniczającej konkurencję opisanej we wniosku o wszczęcie postępowania (art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy). Są natomiast wystarczające podstawy do uznania, iŜ zgłoszone przez Wnioskodawczynię w trybie ustawy antymonopolowej Ŝądanie jest indywidualnym sporem pomiędzy wynajmującym a dotychczasowym najemcą o określenie prawa do uŜytkowania lokalu. Ponadto i jedynie na marginesie uchodzi przypomnieć, Ŝe sprawy o podobnym stanie faktycznym przeciwko Gminie Wrocław były juŜ rozpoznawane przez organ antymonopolowy. Wypada powołać się chociaŜby na decyzję DL WR nr 3/98 z dnia 18 lutego 1998 r. w której nie stwierdzono stosowania przez Gminę praktyki monopolistycznej polegającej na nauŜywaniu pozycji dominującej na rynku lokali uŜytkowych poprzez dokonanie przedsiębiorcy wypowiedzenia umowy najmu. Sąd Antymonopolowy wyrokiem z dnia 19 sierpnia 1998 r. sygn. akt XVII Ama 43/98 oddalił odwołanie od tej decyzji, podzielając w całości argumentację autora decyzji, a Sąd NajwyŜszy postanowieniem z dnia 25 maja 2001 r. sygn. akt I CKN 51/99 odmówił w tej sprawie przyjęcia kasacji do rozpoznania. O kosztach postępowania rozstrzygnięto w pkt II decyzji stosownie do wyniku postępowania (art. 69 ust. 1 i 3 ustawy antymonopolowej w zw. z art. 20 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłat za czynności radców prawnych – Dz. U. nr 154, poz. 1013 ze zm.). 6 W tym stanie rzeczy naleŜało orzec jak w sentencji. Od niniejszej decyzji przysługuje stronom odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Antymonopolowego za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura we Wrocławiu, w terminie dwutygodniowym od dnia otrzymania niniejszej decyzji. Na postanowienie rozstrzygające o kosztach (pkt II decyzji) słuŜy zaŜalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Antymonopolowego za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura we Wrocławiu, w terminie tygodnia od dnia otrzymania rozstrzygnięcia. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK we Wrocławiu Zbigniew Jurczyk Otrzymują: 1. Zarząd Miasta Wrocławia Sukiennice 10 50-107 Wrocław 2. Pan Bronisław Turczanik Adwokat ul. Krasińskiego 1 50-415 Wrocław skr. pocztowa 2007 3. Halina Kojdecka ul. Barycka 3/31 50-325 Wrocław