RWR-32/2011

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROCŁAWIU 50-413 Wrocław, ul. Walońska 3-5 tel.(071) 344 65 87, (071) 34 05 920, fax (071) 34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-32/11/JM Wrocław, 8 listopad 2011 r. DECYZJA RWR 32 /2011 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 4, 5 i 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Vattenfall Sales Poland Sp. z o.o. Gliwice z siedzibą w Gliwicach - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , polegającej na zamieszczeniu w stosowanych przez tego przedsiębiorcę wzorcach umów następujących postanowień: 1) we wzorcu umowy p.n.: „Umowa kompleksowa na dostarczanie energii elektrycznej”: „Terminem płatności jest dzień oznaczony na fakturze lub dokumencie zapłaty. (…)”; 2) we wzorcu umowy p.n.: „Ogólne Warunki Umowy Kompleksowej Dostarczania Energii Elektrycznej (Taryfa)”: „Klient zobowiązuje się do (…) zawiadomienia sprzedawcy o każdorazowej zmianie adresu korespondencyjnego. Brak zgłoszenia o zmianach powoduje, że doręczenia na adres wskazany w Umowie lub podany później przez klienta będą uznawane za skuteczne”; 3) we wzorcu umowy p.n.: „Umowa sprzedaży energii elektrycznej”: „Klient zobowiązany jest w szczególności do: (…) 1.4. zawiadomienia sprzedawcy o każdorazowej zmianie adresu korespondencyjnego. Brak zgłoszenia o zmianach powoduje, że doręczenia na adres wskazany w Umowie lub podany później przez klienta, będą uznawane za skuteczne”, które są postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone; i przyjęciu zobowiązania przez Vattenfall Sales Poland Sp. z o.o. Gliwice z siedzibą w Gliwicach , do zaniechania tych działań poprzez: 2 - zastąpienie ww. postanowienia, zamieszczonego we wzorcu umownym p.n.: „Umowa kompleksowa na dostarczanie energii elektrycznej”, postanowieniem o treści: „Faktura zostanie wystawiona w terminie 30 dni od daty zawarcia Umowy, a w dalszym czasie jej trwania — w terminie 30 dni od zakończenia okresu rozliczeniowego. Termin płatności za dostarczoną energię elektryczną nie może być krótszy niż 14 dni od dnia wystawienia faktury VAT. Sprzedawca dostarczy Odbiorcy fakturę VAT nie później niż 7 dni przed terminem płatności oznaczonym na fakturze VAT. W przypadku, gdy termin określony w zdaniu poprzednim nie zostanie zachowany, Sprzedawca na wniosek Odbiorcy odstąpi od naliczania odsetek za opóźnienie. W przypadku wyboru przez Odbiorcę innego produktu niż produkt standardowy, zasady dokonywania rozliczeń określają ogólne warunki umów bądź cennik/taryfa, stanowiące Załączniki do Umowy”; - zastąpienie ww. postanowienia, zamieszczonego we wzorcu umownym p.n. „Ogólne Warunki Umowy Kompleksowej Dostarczania Energii Elektrycznej (Taryfa)”, postanowieniem o treści: „Klient zobowiązuje się do (…) zawiadamiania sprzedawcy o każdorazowej zmianie adresu”, - zastąpienie ww. postanowienia, zamieszczonego we wzorcu umownym p.n. „Umowa sprzedaży energii elektrycznej”, postanowieniem o treści: „Klient zobowiązany jest w szczególności do (…) 1.4. zawiadamiania sprzedawcy o każdorazowej zmianie adresu”, nakłada się obowiązek wykonania tego zobowiązania poprzez rozpoczęcie zawierania nowych umów zgodnie z przyjętym na siebie zobowiązaniem z dniem 1 lutego 2012 r. oraz wymianę umów istniejących w obrocie prawnym poprzez wprowadzenie w ich miejsce umów nowych w terminie 15 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 4, 5 i 6 tej ustawy, - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na Vattenfall Sales Poland Sp. z o.o. Gliwice z siedzibą w Gliwicach , obowiązek złożenia informacji o stopniu realizacji przyjętych zobowiązań w terminie 5, 10 i 16 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji. UZASADNIENIE Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wrocławiu, zgodnie z przewidzianymi w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów kompetencjami, przeprowadził, w ramach postępowania wyjaśniającego (sygn. RWR 401-1/11/EK), analizę wzorców umów stosowanych w obrocie konsumenckim przez przedsiębiorców zajmujących się dystrybucją i sprzedażą energii elektrycznej dla klientów indywidualnych, celem ustalenia, czy przedsiębiorcy ci przestrzegają przepisy m.in. w zakresie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 24 ust.1 i 2 ww. ustawy, dalej: „ustawa o ochronie (…)”. W wyniku wskazanych wyżej czynności pojawiło się podejrzenie, iż w stosowanych przez przedsiębiorcę Vattenfall Sales Poland Sp. z o.o. Gliwice z siedzibą w Gliwicach, dalej: „Spółka”, wzorcach umów pn. „Umowa kompleksowa na dostarczanie energii elektrycznej”, „Ogólne Warunki Umowy Kompleksowej Dostarczania Energii Elektrycznej (Taryfa)” i „Umowa sprzedaży energii elektrycznej” zamieszczono postanowienia umowne, które mogą być 3 tożsame ze wskazanymi wyżej klauzulami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod nr 495 i 2206. W tym stanie rzeczy Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, dalej: „Prezes Urzędu”, postanowieniem Nr 169/2011 z dnia 27 lipca 2011 r., wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Spółkę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 24 ust.1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie (…), polegającej na umieszczeniu w stosowanych wzorcach umów postanowień, które są wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, dalej: „Rejestr”, o którym stanowi art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego . Jednocześnie, postanowieniem Nr 169/2011 z dnia 27 lipca 2011 r. Prezes Urzędu zaliczył w poczet dowodów materiały uzyskane w trakcie wymienionego wyżej postępowania o sygn. akt RWR 401-1/11/EK (33 karty). (dowód: karta 1-37) W trakcie postępowania Spółka odniosła się w pismach z dnia 11 sierpnia 2011 r. i z dnia 12 października 2011 r. do zarzutów zawartych w postanowieniu 169/2011. Powołując się na art. 28 ustawy o ochronie (…) Spółka zobowiązała się do zaniechania wskazanych przez Prezesa Urzędu działań naruszających zbiorowe interesy konsumentów poprzez zmianę treści zakwestionowanych postanowień. (dowód: karta 38-43, 83-94)) Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: 1. Vattenfall Sales Poland Sp. z o.o. Gliwice z siedzibą w Gliwicach został wpisany do KRS pod numerem 0000036971. Przedmiotem jego działalności jest m.in. handel energią elektryczną. (dowód: karta 69-71) 2. W toku wykonywanej działalności, Spółka w relacjach z klientami posługuje się wzorcami umów, w których zamieszczone zostały niedozwolone postanowienia umowne tj: - we wzorcu p.n.: „Umowa kompleksowa na dostarczanie energii elektrycznej” znajduje się postanowienie o treści: „Terminem płatności jest dzień oznaczony na fakturze lub dokumencie zapłaty. (…)”; - we wzorcu umowy p.n.: „Ogólne Warunki Umowy Kompleksowej Dostarczania Energii Elektrycznej (Taryfa)” znajduje się postanowienie o treści: „Klient zobowiązuje się do (…) zawiadomienia sprzedawcy o każdorazowej zmianie adresu korespondencyjnego. Brak zgłoszenia o zmianach powoduje, że doręczenia na adres wskazany w Umowie lub podany później przez klienta będą uznawane za skuteczne”; - we wzorcu umowy p.n.: „Umowa sprzedaży energii elektrycznej” znajduje się postanowienie o treści: „Klient zobowiązany jest w szczególności do: (…) 1.4. zawiadomienia sprzedawcy o każdorazowej zmianie adresu korespondencyjnego. Brak zgłoszenia o zmianach powoduje, że doręczenia na adres wskazany w Umowie lub podany później przez klienta, będą uznawane za skuteczne”. (dowód: karta 5-37) 3. W dniu 1 stycznia 2008 r., na podstawie Uchwały Zarządu Spółki nr 68/XII/2007 w sprawie zatwierdzenia wzorów dokumentów dla Klientów Indywidualnych, do obrotu prawnego wprowadzony został wzorzec umowny p.n. „Ogólne Warunki Umowy Kompleksowej Dostarczania Energii Elektrycznej (taryfa)”. Wzorzec p.n. „ Umowa kompleksowa dostarczania energii elektrycznej“ wszedł w życie z dniem 10 grudnia 2008 roku na podstawie Uchwały Zarządu Spółki nr 74/XII/2008 w sprawie zatwierdzania i przyjęcia do stosowania nowego wzoru umowy kompleksowej dla klientów indywidualnych, którzy wybierają produkty Spółki inne niż „Taryfa dla energii elektrycznej” oraz wzorów cenników produktów dla segmentu 4 Klientów Indywidualnych. Natomiast, z dniem 9 czerwca 2009 roku, na podstawie Uchwały Zarządu Spółki nr 11.1 /VSP/2009 w sprawie zatwierdzenia i przyjęcia do stosowania nowego wzoru Umowy Sprzedaży Energii Elektrycznej dla Klientów Indywidualnych spoza terenu zasilania Vattenfall Distribution Poland, został wprowadzony do obrotu prawnego wzorzec umowny pod nazwą „Umowa sprzedaży energii elektrycznej”. (dowód: karta 41-42, 51 -56, 58-62, 64-67) 4. W Rejestrze zamieszczono między innymi następujące klauzule: - „Należność za gaz ziemny oraz świadczone Kupującemu usługi będą regulowane na podstawie faktur wystawionych przez Sprzedawcę w terminie podanym na fakturze, jednak nie później niż w ciągu 14 dni od daty otrzymania faktury z wyłączeniem § 5 ust. 3 umowy. Należność za gaz ziemny, o której mowa w § 5 ust. 3 umowy Kupujący będzie regulował na podstawie faktur wystawionych przez Sprzedawcę w terminie podanym na fakturze”; wpisana pod poz. 495 na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, dalej: „SOKiK”, z dnia 14 marca 2005 r. (sygn. akt XVII AmC 6/04) - "W razie zaniechania obowiązku niezwłocznego zawiadomienia banku o zmianie adresu, pisma wysłane do posiadacza rachunku pod dotychczasowy adres pozostawia się w dokumentacji rachunku ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest znany bankowi", wpisana pod poz. 2206 na podstawie wyroku SOKiK z dnia 3 listopada 2010 r. (sygn. akt XVII AmC 17834/09). 5. W trakcie postępowania Spółka - w pismach z dnia z dnia 11.08.2011 r. i z dnia 12.10.2011 r. – uznała zarzuty Prezesa Urzędu, co do naruszenia art. 24 ust.1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie (…), za zasadne i zobowiązała się do podjęcia działań mających na celu zapobieżenie tym naruszeniom, w trybie określonym w art. 28 tej ustawy o ochronie (…), w zakresie wskazanym przez Prezesa Urzędu. Spółka zobowiązała się do zastąpienia wszystkich umów obecnie obowiązujących, nowymi jednolitymi umowami, które nie będą już zawierały spornych postanowień. Jednocześnie Spółka zadeklarowała wymianę obecnie obowiązujących wzorców umownych u wszystkich indywidualnych odbiorców w terminie 15 miesięcy, począwszy od dnia uprawomocnienia się decyzji. W odniesieniu do zakwestionowanych postanowień Spółka postanowiła: a) zmienić postanowienie we wzorcu umowy p.n.: „Umowa kompleksowa na dostarczanie energii elektrycznej” poprzez nadanie mu nowego brzmienia : „Faktura zostanie wystawiona w terminie 30 dni od daty zawarcia Umowy, a w dalszym czasie jej trwania — w terminie 30 dni od zakończenia okresu rozliczeniowego. Termin płatności za dostarczoną energię elektryczną nie może być krótszy niż 14 dni od dnia wystawienia faktury VAT. Sprzedawca dostarczy Odbiorcy fakturę VAT nie później niż 7 dni przed terminem płatności oznaczonym na fakturze VAT. W przypadku, gdy termin określony w zdaniu poprzednim nie zostanie zachowany, Sprzedawca na wniosek Odbiorcy odstąpi od naliczania odsetek za opóźnienie. W przypadku wyboru przez Odbiorcę innego produktu niż produkt standardowy, zasady dokonywania rozliczeń określają ogólne warunki umów bądź cennik/taryfa, stanowiące Załączniki do Umowy”; b) zmienić postanowienie we wzorcu umowy p.n.: „Ogólne Warunki Umowy Kompleksowej Dostarczania Energii Elektrycznej (Taryfa)” poprzez nadanie mu nowego brzmienia : „Klient zobowiązuje się do (…) zawiadamiania sprzedawcy o każdorazowej zmianie adresu”; c) zmienić postanowienie we wzorcu umowy p.n.: „Umowa sprzedaży energii elektrycznej” poprzez nadanie mu nowego brzmienia : „Klient zobowiązany jest w szczególności do (…) 1.4. zawiadamiania sprzedawcy o każdorazowej zmianie adresu”. 5 (dowód: karta 38-43, 83-94)) 6. Spółka zawarła z konsumentami następującą ilość umów, z zastosowaniem wskazanych wyżej wzorców: (tajemnica przedsiębiorstwa ) Zgodnie z oświadczeniem Spółki, na dzień 30 czerwca 2011 r. obsługiwała ona (tajemnica przedsiębiorstwa ) klientów indywidualnych na terenie działania Operatora Systemu Dystrybucyjnego Vattenfall Distribution Poland S.A. (obszar województwa śląskiego) oraz (tajemnica przedsiębiorstwa ) spoza obszaru działania Vattenfall Distribution Poland S.A. Ze względu na to, iż dla wszystkich klientów spoza obszaru działalności Vattenfall Distribution Poland S.A. Spółka ma taką samą ofertę (niezależnie od województwa) działalność poza terenem Vattenfall Distribution Poland S.A nie jest dzielona na poszczególne województwa. (dowód: karta 43-44) Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes Urzędu zważył, co następuje: Określenie zarzutu, przesłanki naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Spółce został postawiony zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której stanowi art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie (…), polegającej na umieszczeniu w stosowanych wzorcach umów postanowień, które są wpisane do Rejestru. Art. 24 ust.1 ustawy o ochronie (…) stanowi, iż „Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. ”, natomiast art. 24 ust. 2 określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego., (…).” Do stwierdzenia zatem praktyki z art. 24 ust. 2 pkt 1) ustawy o ochronie (...) konieczne jest wykazanie, że spełnione zostały łącznie następujące przesłanki: 1) bezprawność działań przedsiębiorcy, polegająca na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, zwanego dalej „Rejestrem”, 2) naruszenie tymi działaniami zbiorowego interesu konsumentów. Zagrożenie interesu publicznoprawnego . Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. W opinii Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami Spółki. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie (…). 6 Oznaczenie przedsiębiorcy Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…) jest w szczególności przedsiębiorca określony w przepisach ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (j.t. Dz.U. z 2007 r., Nr 155, poz. 1095 ze zm.) , tj. m.in. osoba prawna wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Strona postępowania – Vattenfall Sales Poland Sp. z o.o. w Gliwicach - jest spółką prawa handlowego, której art.12 ustawy kodeks spółek handlowych przyznaje osobowość prawną. Spółka prowadzi działalność gospodarczą polegającą m.in. na sprzedaży energii elektrycznej - jest zatem przedsiębiorcą w rozumieniu wskazanych przepisów. Pierwsza przesłanka naruszenia art. 24 ust. 2 pkt 1) ustawy o ochronie (…) - bezprawność działań przedsiębiorcy Zbiorowe interesy konsumentów podlegają ochronie przed działaniami przedsiębiorców, które są sprzeczne z prawem, tj. przepisami określonych aktów prawnych, a także sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wyżej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…), za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru. W niniejszej sprawie przedmiotowe umowy pomiędzy Spółką a klientami są zawierane w oparciu o jednolicie opracowane wzorce umów, identyczne zarówno co do formy, jak i treści. Tak więc klient ma jedynie możliwość wypowiedzenia się na temat przedłożonych przez Spółkę konkretnych postanowień określających jego zobowiązania, nie miał natomiast możliwości swobodnego kształtowania treści tych postanowień. Zatem nie budzi wątpliwości fakt, iż Spółka zawiera z konsumentami umowy w oparciu o wzorce umów w rozumieniu art. 384 § 1 k.c. Należy w tym miejscu wskazać, iż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 k.p.c. ) dokonuje się niezależnie od tego, czy postanowienia wzorca były, czy też nie były zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego . Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (Sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(…) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „ (…) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 7 23a u.ok.ik. [obecnie art. 24] obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a ustawy o ochronie (…) znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…)”. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Jak już wskazano wyżej, przedmiotem niniejszego postępowania jest wykazanie, że wyżej wymienione, zakwestionowane przez Prezesa Urzędu, postanowienia umów stosowanych przez Spółkę w obrocie konsumenckim, są tożsame z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami SOKiK i wpisanych do Rejestru pod pozycjami: 495 i 2206. a) postanowienie umowne nieprawidłowo określające termin płatności Wyrokiem z dnia 14 marca 2005 roku r. (sygn. akt XVII AmC 6/04) SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie o treści: „Należność za gaz ziemny oraz świadczone Kupującemu usługi będą regulowane na podstawie faktur wystawionych przez Sprzedawcę w terminie podanym na fakturze, jednak nie później niż w ciągu 14 dni od daty otrzymania faktury z wyłączeniem § 5 ust. 3 umowy. Należność za gaz ziemny, o której mowa w § 5 ust. 3 umowy Kupujący będzie regulował na podstawie faktur wystawionych przez Sprzedawcę w terminie podanym na fakturze” . Postanowienie to zostało wpisane do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, pod pozycją 495. W uzasadnieniu do powyższego orzeczenia Sąd wskazał, iż omawiany zapis jest niedozwolonym postanowieniem umownym, o jakim mowa w art. 385 3 pkt 8 i 9 k.c. Uregulowanie, zgodnie z którym termin płatności należności za świadczenie drugiej strony określany jest każdorazowo na fakturze, przede wszystkim pozbawia konsumenta niezbędnej wiedzy na etapie zawierania z przedsiębiorcą umowy. Sąd podkreślił, iż takie rozwiązanie może powodować dla konsumenta szereg innych negatywnych konsekwencji, np. konieczność zapłaty odsetek za opóźnienie w zapłacie należności w wyniku otrzymania faktury pocztą po terminie płatności w niej określonej, bądź też wyznaczenie zbyt krótkiego terminu płatności, z uwagi na opóźnienie doręczenia faktury. Konkludując, Sąd wskazał, iż umowa powinna wyraźnie określać sposób oraz termin spełnienia świadczenia przez każdą ze stron, zwłaszcza gdy jedną z nich jest konsument, a nie profesjonalista. Stosowane przez Spółkę postanowienie wskazuje, iż zarówno termin spełnienia świadczenia przez konsumenta, jak i jego wysokość określone będą każdorazowo w wystawionej przez przedsiębiorcę fakturze lub dokumencie zapłaty. Omawianym postanowieniem Spółka wprowadziła zatem do obrotu konsumenckiego rozwiązanie tożsame z zakwestionowanym przez SOKiK w wyżej wskazanym wyroku. Nie tylko pozbawia ono konsumenta wiedzy na temat prawdopodobnego terminu spełnienia świadczenia pieniężnego, ale naraża go niezasadnie na odpowiedzialność z tytułu opóźnienia w zapłacie należności wynikających z zawartej umowy. Z powodu okoliczności nie leżących po stronie konsumenta może się on bowiem znaleźć się w sytuacji, w której termin płatności określony na doręczonej mu fakturze będzie szczególnie krótki, lub nawet już upłynie. Jednocześnie Spółka nawet w takich okolicznościach uprawniona będzie do żądania chociażby odsetek za opóźnienie. Jest to rozwiązanie szczególnie niekorzystne 8 dla konsumentów, w sposób rażący naruszający ich interes ekonomiczny. Zdaniem Prezesa Urzędu stanowi wyraz wyzyskania przewagi kontraktowej przez przedsiębiorcę w stosunkach konsumenckich. Mając powyższe na uwadze uznać należy, iż cel, jakiemu służyła klauzula wpisana do Rejestru pod poz. nr 495 oraz skutek jej stosowania jest identyczny jak skutek stosowania przez Spółkę ww. postanowienia o treści: „Terminem płatności jest dzień oznaczony na fakturze lub dokumencie zapłaty. (…)”, zamieszczonego we wzorcu umownym p.n.: „Umowa kompleksowa na dostarczanie energii elektrycznej”. Tym samym, pomimo odmienności wynikających z użytych zwrotów i wyrazów, stwierdzić należy tożsamość porównywanych zapisów. b) postanowienia umowne nieprawidłowo określające zasady dostarczania konsumentom korespondencji W wyroku z dnia 3 listopada 2010 r. SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod poz. 2206: „ W razie zaniechania obowiązku niezwłocznego zawiadomienia banku o zmianie adresu, pisma wysłane do posiadacza rachunku pod dotychczasowy adres pozostawia się w dokumentacji rachunku ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest znany bankowi" (sygn. akt XVII Amc 1783/09). Tego typu postanowienia były już kwestionowane przez SOKiK, który przykładowo w uzasadnieniu do wyroku z dnia 17 sierpnia 2006 roku (Sygn. Akt XVII Amc 100/50) stwierdził, iż uznany za niedozwolony zapis umowny „ kształtuje sytuację konsumenta niekorzystnie w porównaniu z sytuacją pozwanego, nakładając na konsumenta bardzo rygorystyczne skutki w zakresie odbierania korespondencji pozwanego analogicznie jak przepisy k.p.c. w odniesieniu do korespondencji sądowej. Instytucja doręczenia zastępczego należy do prawa procesowego i negatywnie należy ocenić próbę jej adaptowania do obrotu gospodarczego, zwłaszcza, gdy jedną ze stron umowy jest konsument oraz mając na uwadze art. 61 k.c., zgodnie z którym oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Podkreślić należy, iż instytucja doręczenia zastępczego nie jest gwarantem dojścia do konsumenta oświadczenia woli pozwanego w w/w sposób. Również dwukrotna adnotacja placówki pocztowej „nie podjęto w terminie” nie przesądza o tym, że konsument mógł zapoznać się z oświadczeniem woli pozwanego. Postanowienie [to] (…) może prowadzić do sytuacji, gdy konsument pozbawiony możliwości rzeczywistego zapoznania się z oświadczeniem woli pozwanego narażony będzie na jego skutki prawne. Takie ukształtowanie obowiązków konsumenta rażąco narusza jego interesy i jest sprzeczne z dobrymi obyczajami. ” Przytoczone wyżej postanowienia „Ogólnych Warunków Umowy Kompleksowej Dostarczania Energii Elektrycznej (Taryfa)” i „Umowy sprzedaży energii elektrycznej” stosowane przez Spółkę również ustanawiają fikcję skutecznego złożenia oświadczenia woli przez przedsiębiorcę i to w przypadku, gdy konsument pozbawiony byłby realnej możliwości zapoznania się z jego treścią. W opinii Prezesa Urzędu, o ile w sytuacji niedochowania przez konsumenta obowiązku powiadomienia przedsiębiorstwa energetycznego o zmianie adresu do korespondencji, można obciążyć go np. kosztami mylnych operacji, to niedopuszczalna jest regulacja sankcjonująca dokonanie przez przedsiębiorcę czynności, która w istocie nie nastąpiła. Zatem skutek stosowania kwestionowanych zapisów jest taki sam, jak tego, który został umieszczony w rejestrze pod poz. 2206, co w tym wypadku przesądza o ich tożsamości. Bez znaczenia są odmienności wynikające z różnic w sformułowaniach i użytych zwrotach porównywanych klauzul. 9 Tym samym, uprawdopodobniono, iż wymienione w punkcie I sentencji niniejszej decyzji postanowienia mieszczą się w hipotezach klauzul wpisanych do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone: - postanowienie zamieszczone we wzorcu umownym p.n.: „Umowa kompleksowa na dostarczanie energii elektrycznej” terminu płatności - w klauzuli zamieszczonej pod numerem 495; - postanowienia zamieszczone we wzorcach umownych p.n.: „Ogólne Warunki Umowy Kompleksowej Dostarczania Energii Elektrycznej (Taryfa)” i „Umowa sprzedaży energii elektrycznej” dotyczące zasad dostarczania korespondencji - w klauzuli zamieszczonej pod numerem 2206. Druga przesłanka naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1) ustawy o ochronie (…) – naruszenie zbiorowego interesu konsumentów W myśl art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stosowanie postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Mówiąc o „zbiorowym interesie konsumentów” należy zaznaczyć, iż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje jego definicji, wskazując jednak w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z prawami licznej grupy konsumentów, wszystkich konsumentów będących klientami Spółki, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nią umowę o świadczenie usług dystrybucji energii elektrycznej. W rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów przedsiębiorcy. Zastosowanie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 28 ust.1 ustawy o ochronie (…), jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania z urzędu – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ Spółka zobowiązała się do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia analizowanym naruszeniom, w zakresie wskazanym przez Prezesa Urzędu, poprzez zmianę treści kwestionowanych postanowień. Zdaniem Prezesa Urzędu tak opracowane zapisy wzorców umownych mogą zostać wprowadzone do obrotu konsumenckiego. Zakres zobowiązania obejmuje zarówno stosowne zmiany we wzorcach umów stosowanych przy nowo podpisywanych umowach, jak i aktualnie obowiązujących. Oznacza to konieczność wymiany wszystkich umów istniejących w obrocie prawnym poprzez wprowadzenie w ich miejsce umów nowych. Stosownie do art. 28 ust.2 w decyzji, o której mowa w ust.1, Prezes Urzędu może także 10 określić termin wykonania tych zobowiązań. Mając na uwadze, iż w celu wykonania decyzji Prezesa Urzędu Spółka musi doręczyć zmieniony wzorzec umowny wszystkim konsumentom, z którymi zawarła umowy według przedmiotowych wzorców p.n. Umowa sprzedaży energii elektrycznej”, „Ogólne Warunki Umowy Kompleksowej Dostarczania Energii Elektrycznej (Taryfa)” i „Umowa kompleksowa na dostarczanie energii elektrycznej” (tj. (tajemnica przedsiębiorstwa ) odbiorcom, stan na dzień 30 czerwca 2011 r.) termin wykonania zobowiązań określono na 15 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji. Oznacza to, iż średnio w ciągu miesiąca Spółka powinna doręczyć zmienione umowy ponad (tajemnica przedsiębiorstwa ) odbiorcom. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w pkt I sentencji decyzji. Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie (…) Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek złożenia w wyznaczonym w sentencji decyzji terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. W związku z powyższym, należało orzec jak w pkt II sentencji decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie (…) , w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wrocławiu. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor Del. we Wrocławiu Zbigniew Jurczyk