RWR-34/2001

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROCŁAWIU 50-413 Wrocław, ul. Walońska 3-5 tel. (0-71) 34 46 587, (0-71) 34 05 920, fax (0-71) 34 05 922 E-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 54 - s - 2/01/WS Wrocław, dn. 12.12. 2001 r. Decyzja DL WR 34/2001 Na podstawie : I. art. 104 kpa i art. 9 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 122, poz. 1319), w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po rozpoznaniu wszczętej z urzędu sprawy przeciwko OPTIMUS Spółka Akcyjna. z siedzibą w Nowym Sączu ul. Nawojowska 118, 33 - 300 Nowy Sącz, oraz jego dealerom : - ZETO S.A. ul. Urszulańska 25, 33-100 Tarnów, - Marek Brzozowski prowadzący działalność gospodarczą w postaci Optimus Wektra, ul. Kobylińskiego 14, 09-400 Płock, - OPTIMUS-Łódź Sp. z o.o., ul. Gdańska 91/93, 90-613 Łódź, - OPTIMUS Poznań Sp. z o.o., ul. Ząbkowicka 12, 60-166 Poznań, - P.P.H.U. PROTEUSS sp. z o.o., ul. Zielona 49, 33-300 Nowy Sącz, - Inter Market Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe Jan Pławnicki, ul. Worcella 14a, 50- 443 Wrocław, nakazuje się zaniechanie stosowania przez OPTIMUS Spółka Akcyjna, i wyŜej wymienionych dealerów praktyki ograniczającej konkurencję, polegającej na zawarciu porozumienia cenowego pomiędzy OPTIMUS Spółka Akcyjna i wyŜej wymienionych dealerami, w wyniku którego zostały ustalone ceny sprzedaŜy (detaliczne) urządzeń fiskalnych uŜytkownikom końcowym; II. art. 104 kpa i art. 11 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 6 powołanej w pkt I ustawy z dnia 15 grudnia 2000, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nie stwierdza się stosowania przez OPTIMUS Spółka Akcyjna i wyŜej wymienionych dealerów praktyki ograniczającej konkurencję, polegającej na zawarciu porozumienia pomiędzy OPTIMUS Spółka Akcyjna i wyŜej wymienionymi dealerami, w wyniku którego dealerzy ci nie mogą zakupywać materiałów eksploatacyjnych do kas fiskalnych marki OPTIMUS od innych producentów niŜ OPTIMUS-iC S.A. III. art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 80 ustawy powołanej w pkt I, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, umarza się w stosunku do OPTIMUS Spółka Akcyjna. z siedzibą w Nowym Sączu ul. Nawojowska 118, 33 - 300 Nowy Sącz, oraz jego dealerów : - Dariusz Łukasz, Dariusz Kopacz, Henryk Poźniak prowadzący działalność gospodarczą w postaci P.P.H.U. HDD-KOMPUTER s.c. ul. Głęboka 2, 43-300 Bielsko-Biała; 2 - Pronox Technology S.A. ul. Paderewskiego 32C, 40-282 Katowice., ul. Ząbkowicka 12, 60- 166 Poznań wszczęte z urzędu postępowanie administracyjne przeciwko OPTIMUS Spółka Akcyjna oraz jego wyŜej wymienionym dealerom, odnośnie zarzutu praktyki ograniczającej konkurencję, polegającej na zawarciu porozumienia cenowego pomiędzy OPTIMUS Spółka Akcyjna i wyŜej wymienionymi dealerami, w wyniku którego zostały ustalone ceny sprzedaŜy (detaliczne) urządzeń fiskalnych uŜytkownikom końcowym IV. art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 6 i art. 80 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. powołanej w pkt I, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, umarza się w stosunku do OPTIMUS Spółka Akcyjna. z siedzibą w Nowym Sączu ul. Nawojowska 118, 33 - 300 Nowy Sącz, , oraz jego dealerów : - Dariusz Łukasz, Dariusz Kopacz, Henryk Poźniak prowadzący działalność gospodarczą w postaci P.P.H.U. HDD-KOMPUTER s.c. ul. Głęboka 2, 43-300 Bielsko-Biała; - Pronox Technology S.A. ul. Paderewskiego 32C, 40-282 Katowice., ul. Ząbkowicka 12, 60- 166 Poznań wszczęte z urzędu postępowanie przeciwko OPTIMUS Spółka Akcyjna oraz jego wyŜej wymienionym dealerom, odnośnie zarzutu praktyki ograniczającej konkurencję, polegającej na zawarciu porozumienia pomiędzy OPTIMUS Spółka Akcyjna i wyŜej wymienionymi dealerami, w wyniku którego dealerzy ci nie mogą zakupywać materiałów eksploatacyjnych do kas fiskalnych marki OPTIMUS od innych producentów niŜ OPTIMUS-iC S.A. UZASADNIENIE I. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wrocławiu, zwany dalej „organem antymonopolowym”, przeprowadził z urzędu postępowanie wyjaśniające dotyczące ustalenia pozycji rynkowej i warunków handlowych firm działających na krajowym rynku sprzedaŜy urządzeń fiskalnych. W wyniku powyŜszego postępowania organ antymonopolowy m.in. określił udziały największych firm działających na ww. rynku oraz ustalił, iŜ w umowach dystrybucyjnych niektórych firm, w tym w umowach dystrybucyjnych OPTIMUS Spółka Akcyjna. z siedzibą w Nowym Sączu ul. Nawojowska 118, 33 - 300 Nowy Sącz, zwanej dalej „Optimus”, występują postanowienia umowne mogące naruszać przepisy ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, zwanej dalej „ustawą antymonopolową”. 1.1. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wobec firmy Optimus wykazało, iŜ w zawartych umowach dystrybucyjnych pomiędzy tym przedsiębiorcą i jego dealerami, w których zostały ustalone sztywne ceny sprzedaŜy (detaliczne) urządzeń fiskalnych uŜytkownikom końcowym, mogło dojść do naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1. ustawy antymonopolowej. Ponadto ustalono, iŜ mogło równieŜ nastąpić naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy w następstwie zobowiązania dealerów do nabywania materiałów eksploatacyjnych do kas fiskalnych marki OPTIMUS jedynie od OPTIMUS-iC S.A. 1.2. W związku z powyŜszym organ antymonopolowy postanowieniem z dnia 11 maja 2001 r. wszczął postępowanie antymonopolowe przeciwko Optimus oraz jej dealerom : - ZETO S.A. ul. Urszulańska 25, 33-100 Tarnów, 3 - Dariusz Łukasz, Dariusz Kopacz, Henryk Poźniak prowadzący działalność gospodarczą w postaci P.P.H.U. HDD-KOMPUTER s.c. ul. Głęboka 2, 43-300 Bielsko-Biała, - Marek Brzozowski prowadzący działalność gospodarczą w postaci Optimus Wektra, ul. Kobylińskiego 14, 09-400 Płock, - OPTIMUS-Łódź Sp. z o.o., ul. Gdańska 91/93, 90-613 Łódź, - OPTIMUS Poznań Sp. z o.o., ul. Ząbkowicka 12, 60-166 Poznań, (zwanymi dalej „Dealerami”) w sprawie moŜliwości naruszenia przez ww. przedsiębiorców : a) art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy antymonopolowej poprzez zawarcie porozumienia cenowego pomiędzy Optimus i Dealerami, w wyniku którego zostały ustalone ceny sprzedaŜy (detaliczne) urządzeń fiskalnych uŜytkownikom końcowym, b) art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy antymonopolowej poprzez zawarcie porozumienia zobowiązującego Dealerów do nabywania materiałów eksploatacyjnych do kas fiskalnych marki OPTIMUS jedynie od OPTIMUS-iC S.A. W toku postępowania organ antymonopolowy rozszerzył postępowanie poprzez postawienie zarzutów naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 i 6 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. w sposób opisany wyŜej takŜe wobec trzech innych dealerów, zwanych dalej „Dealerami”, tj : - P.P.H.U. PROTEUSS sp. z o.o., ul. Zielona 49, 33-300 Nowy Sącz, - Inter Market Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe Jan Pławnicki, ul. Worcella 14a, 50- 443 Wrocław, - Pronox Technology S.A. ul. Paderewskiego 32C, 40-282 Katowice., ul. Ząbkowicka 12, 60- 166 Poznań. Jednocześnie organ antymonopolowy na podstawie art. 62 k.p.a. połączył postępowania przeciwko wszystkim Dealerom - w celu łącznego rozpoznania. 1.3. W odpowiedzi na stawiane zarzuty Uczestnicy : Optimus i Dealerzy wyjaśnili, iŜ zasadniczym celem umów, jakie Optimus zawiera ze swoimi dealerami jest stworzenie i utrzymanie optymalnej struktury sprzedaŜy i umoŜliwienie klientom zakupu produktów spółki po rozsądnych cenach. Zdaniem Optimus oraz Dealerów, zawarcie ww. umów mieści się w ramach swobody kontraktowej gwarantowanej przepisami kodeksu cywilnego. Uczestnicy twierdzili, iŜ nie podejmowali działań, które miałyby na celu eliminowanie, ograniczanie lub naruszanie konkurencji na krajowym rynku sprzedaŜy urządzeń fiskalnych i tym samym nie naruszają art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy antymonopolowej. W zakresie zarzutu wyłączności nabywania materiałów eksploatacyjnych od OPTIMUS-iC S.A Dealerzy podnieśli, iŜ uzasadnione to jest wymogami zapewnienia bezawaryjnego działania urządzeń fiskalnych, zaś sam wymóg nie jest bezwzględny (istnieje moŜliwość zakupu materiałów takŜe innych producentów). Jednocześnie Dealerzy : - Dariusz Łukasz, Dariusz Kopacz, Henryk Poźniak prowadzący działalność gospodarczą w postaci P.P.H.U. HDD-KOMPUTER s.c. - Pronox Technology S.A. podnieśli zarzut, iŜ wbrew twierdzeniom spółki Optimus ich współpraca nie została nigdy sformalizowana w postaci podpisania umów o współpracy w zakresie handlu i serwisu (objętych postępowaniem). 2. Przeprowadzone przez organ antymonopolowy postępowanie dowodowe pozwoliło na ustalenie następującego stanu faktycznego : 2.1. OPTIMUS S.A jest spółką prawa handlowego, wpisaną do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000007763 Sądu Rejonowego dla 4 Krakowa Śródmieścia w Krakowie Wydział XII Gospodarczy. Przedmiotem podstawowej działalności spółki jest m.in. produkcja komputerów i innych urządzeń do przetwarzania informacji. Spółka jest dystrybutorem i serwisantem urządzeń fiskalnych produkowanych przez OPTIMUS-iC S.A. Dodatkową działalnością Spółki jest m.in. produkcja elektrycznego sprzętu gospodarstwa domowego, maszyn biurowych, aparatury rozdzielczej i sterowniczej energii elektrycznej i in. (dowód : pismo Optimus k. 25, odpis z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego k. 51 - 60). 2.2. Pozostali Uczestnicy postępowania - Dealerzy spółki OPTIMUS S.A. prowadzą działalność gospodarczą w formie spółek akcyjnych (ZETO S.A., Pronox Technology S.A.), spółek z ograniczoną odpowiedzialnością (OPTIMUS-Łódź sp. z o.o., OPTIMUS Poznań sp. z o.o., P.P.H.U. PROTEUSS sp. z o.o.) oraz indywidualnej działalności przedsiębiorców będących osobami fizycznymi na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej (Marek Brzozowski Optimus Wektra, Jan Pławnicki Inter Market Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe, Dariusz Łukasz, Dariusz Kopacz, Henryk Poźniak P.P.H.U. HDD- KOMPUTER s.c.). Przedmiotem działalności Uczestników jest m.in. działalność handlowa w zakresie sprzedaŜy urządzeń fiskalnych (dowód : pisma uczestników k. 10, 104, 122, 135, 137, 281, 295, 300, odpisy z rejestrów sądowych i ewidencji działalności gospodarczej k. 18, 108-109, 132, 138, 298, 312). 2.3. Uczestnicy postępowania działają na krajowym rynku sprzedaŜy urządzeń fiskalnych. Jest to rynek dynamicznie rozwijający się - zwłaszcza w latach 1996-1998. W latach 1999- 2000 moŜna zaobserwować pewien stopień nasycenia rynku, charakteryzujący się ustabilizowaniem sprzedaŜy na poziomie z roku 1998. Rynek sprzedaŜy urządzeń fiskalnych w Polsce jest otwarty dla zagranicznych dostawców, co skutkuje wysokim poziomem jego konkurencyjności. NaleŜy zaakcentować, iŜ umowy dystrybucyjne z dealerami Optimus nie były zawierane na zasadzie wyłączności. Głównymi konkurentami na tym rynku są : • OPTIMUS-iC S.A. - Nowy Sącz, • ELZAB S.A. - Zabrze, • TORELL s.c. - Gdańsk, • APOLLO Electronics - Warszawa • POSNET s.c. (dowód : sprawa RWR 401- 2/2000/WS k. 345 ). Organ antymonopolowy przyjmuje na uŜytek niniejszej sprawy, iŜ poniewaŜ cała produkcja OPTIMUS iC S.A. jest dystrybuowana poprzez Optimus (OPTIMUS Spółka Akcyjna), dlatego pozycja i udział rynkowy na rynku sprzedaŜy urządzeń fiskalnych OPTIMUS-S.A. odpowiada pozycji rynkowej OPTIMUS-iC S.A. 2.4. W celu precyzyjnego ustalenia pozycji poszczególnych uczestników rynku sprzedaŜy urządzeń fiskalnych, organ antymonopolowy przeprowadził badanie rynku sprzedaŜy urządzeń fiskalnych na terenie Polski. 5 Wyniki przeprowadzonego badania rynku obrazują poniŜsze tabele i wykresy: SprzedaŜ urządzeń fiskalnych na terenie Polski w latach 1999 - 2000. tabela nr 1 Nazwa Firmy Udział w rynku 1999r. (%)* Udział w rynku 2000r. (%)* POSNET S.C. ELZAB S.A. OPTIMUS- iC S.A. (OPTIMUS S.A.) TORELL S.C. EURO-FIS Sp. z o.o. APOLLO Electronics IT PARTNER GROUP UPOS SYSTEM Sp. z o.o. LIBELLA Sp. z o.o. ORHMET Sp. z o.o. POZOSTAŁE FIRMY Źródło : opracowanie własne na podstawie danych zebranych w trakcie postępowania wyjaśniającego - RWR 401-2/2000/WS k. 43-44, 90-91, 106-107, 168-169, 197-198, 229,230, 267-268, 316-317, 344, 376, 376 odwrót). * [tajemnica przedsiebiorstwa] Wykres 1 * [tajemnica przedsiebiorstwa] Dynamika sprzedaŜy urządzeń fiskalnych na terenie Polski w latach 1999-2000. tabela nr 2 Nazwa Firmy Dynamika sprzedaŜy 1999-2000 (%) * POSNET S.C. % ELZAB S.A. % OPTIMUS-iC S.A. (OPTIMUS S.A.) % TORELL S.C. % EURO-FIS Sp. z o.o. % APOLLO Electronics % IT PARTNER GROUP % UPOS SYSTEM % LIBELLA Sp. z o.o. 6 ORHMET Sp. z o.o. % POZOSTAŁE FIRMY % RAZEM % Źródło danych w tabeli : opracowanie własne na podstawie danych zebranych w trakcie postępowania wyjaśniającego - RWR 401-2/2000/WS k. 43-44, 90-91, 106-107, 168-169, 197-198, 229,230, 267-268, 316-317, 344, 376, 376 odwrót,). * * [tajemnica przedsiebiorstwa] Na podstawie informacji i danych uzyskanych od 10 firm - w tym 6 firm mających największy udział w krajowym rynku sprzedaŜy urządzeń fiskalnych - organ antymonopolowy ustalił ich udziały rynkowe : 1) POSNET S.C. ul. Municypalna 33, 02 - 281 Warszawa - * [tajemnicaprzedsiebiorstwa] %, 2) ELZAB S.A. ul. Kruczkowskiego 39, 41 - 813 Zabrze - 18%, 3) OPTIMUS-iC S.A. ul. Nawojowska 118, 33 - 300 Nowy Sącz - * [tajemnica przedsiebiorstwa] %, (OPTIMUS S.A.) 4) TORELL S.C. ul. Obrońców Westerplatte 5, 83 - 000 Pruszcz Gd. - * [tajemnica przedsiebiorstwa] %, 5) EURO-Fis Sp. z o.o. ul. Patriotów 179/181, 04 - 881 Warszawa - * [tajemnica przedsiebiorstwa] %, 6) APOLLO Electronics ul. Szyszkowa 35/37, 02 - 285 Warszawa - * [tajemnica przedsiebiorstwa] %, 7) IT PARTNER GROUP ul. Roosevelta 120, 41 - 800 Zabrze - * [tajemnica przedsiebiorstwa] %, 8) UPOS SYSTEM Sp. z o.o. ul. Sienkiewicza 13, 44 - 190 Knurów - * [tajemnica przedsiebiorstwa] %, 9) LIBELLA Sp. z o.o. ul. W. Jagiełły 33, 02 - 495 Warszawa - * [tajemnica przedsiebiorstwa] %, 10)ORHMET Sp. z o.o. ul. Kłosia 8, 02 - 466 Warszawa - * [tajemnica przedsiebiorstwa] %, - Pozostałe firmy - ok. * [tajemnica przedsiebiorstwa] %. (Dowód : sprawa RWR 401-2/2000/WS k. 7, 21-23, 26, 43-44, 90-91, 106-107, 168-169, 197- 198, 229,230, 267-268, 316-317, 344, 376, 376 odwrót,). 2.5. Dla uzyskania pełniejszego opisu krajowego rynku sprzedaŜy urządzeń fiskalnych organ antymonopolowy wykorzystał posiłkowo dane Instytutu Rynku Elektronicznego opublikowane w gazecie ,,Puls Biznesu” w dniu 27 listopada 2000 r. Instytut prowadzi systematyczne badania dotyczące m.in. polskiego rynku sprzedaŜy urządzeń fiskalnych. Z danych Instytutu wynika, iŜ procentowy udział sprzedaŜy urządzeń fiskalnych na terenie Polski w 1999 r. przedstawiał się następująco : • POSNET s.c. - 22%, • ELZAB S.A. - 17%, • APOLLO ELECTRONICS - 17% • TORELL s.c. - 16%, 7 • OPTIMUS-iC S.A. 14% (OPTIMUS S.A.). Dane uzyskane przez organ antymonopolowy podczas badania przedmiotowego rynku skonfrontowano takŜe z danymi uzyskanymi podczas badania krajowego rynku urządzeń fiskalnych przeprowadzonego przez firmę HERC SYSTEMY ELEKTRONIKI UśYTKOWEJ. Wyniki tych badań - opublikowane m.in. w gazecie ,,Puls Biznesu” z dnia 28 maja 2001 r. oraz dostępne na stronie internetowej www.herc.prv.pl - potwierdzają, iŜ w 2000 r. kaŜdy z czterech podmiotów t.j. POSNET S.C., ELZAB S.A., OPTIMUS-iC S.A. i TORELL S.C. posiada udział w krajowym rynku sprzedaŜy urządzeń fiskalnych przekraczający 10% (OPTIMUS-iC S.A. wg tych badań posiada * [tajemnica przedsiebiorstwa] % udziału w ww. rynku). Zgodnie zaś z art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy antymonopolowej, przekroczenie przez uczestników porozumienia pionowego powyŜszego progu (10%) pozwala zastosować wobec nich przepisy art. 5 ust. 1 ww. ustawy antymonopolowej. Silna pozycja OPTIMUS-iC S.A. na przedmiotowym rynku została potwierdzona równieŜ w ,,Gazecie Prawnej” z dnia 1 października 2001 r., w której podano, iŜ w roku 2000 udziały poszczególnych marek w krajowym rynku urządzeń fiskalnych były następujące : • POSNET - 19%, • OPTIMUS-iC S.A. (OPTIMUS S.A.) -19%. • ELZAB S.A. - 14%. PowyŜsze dane nie odbiegają istotnie od wyników badania przedmiotowego rynku przeprowadzonego przez Urząd, potwierdzając jednocześnie, iŜ OPTIMUS-iC S.A. (OPTIMUS S.A.) jest jednym z największych dostawców urządzeń fiskalnych w Polsce, a jego udział w rozpatrywanym rynku przekracza znacznie 10%. (dowód : sprawa RWR 54-S-3 k. 261 ). 2.6. Dystrybucja wyrobów OPTIMUS-iC S.A., jak juŜ wcześniej opisano, odbywa się za pośrednictwem OPTIMUS S.A. OPTIMUS S.A. dokonuje sprzedaŜy głównie za pośrednictwem dealerów. Dealerem jest przedsiębiorca, który podpisał umowę o współpracy w zakresie handlu i serwisu i realizuje sprzedaŜ do odbiorców końcowych. W pierwszej połowie 2001 r. OPTIMUS S.A. posiadał ok. 860 umów dealerskich, z czego ok. 500 dealerów dokonało zakupu przynajmniej jednego urządzenia. Reszta umów nie jest w zasadzie realizowana. Wielkość sprzedaŜy urządzeń fiskalnych do dealerów wynosi ok. 90% obrotu. SprzedaŜ urządzeń fiskalnych realizowana przez OPTIMUS S.A. bezpośrednio do klientów końcowych wynosi ok. 1% obrotu (dowód - pismo Optimus k. 156-158). Z dystrybutorami kas fiskalnych produkowanych przez OPTIMUS-iC S.A., OPTIMUS S.A. zawiera umowy o współpracy w zakresie handlu i serwisu, czyli tzw. umowy dealerskie. Umowy takie zawarte zostały m.in. z ZETO S.A., OPTIMUS-Łódź sp. z o.o., OPTIMUS Poznań sp. z o.o., P.P.H.U. PROTEUSS sp. z o.o., Marek Brzozowski Optimus Wektra, Jan Pławnicki Inter Market Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe (dowód - umowy k. 69-77, 161-169, 195-203, 361-369, 322-329, 438-444). PowyŜszych umów nie zawarto z HDD-Komputer s.c. oraz Pronox Technology, dla których sprzedaŜ urządzeń fiskalnych stanowi margines działalności 8 (dowód - pisma k. 25, 318). Wszystkie umowy dealerskie zawierają zapisy o obowiązku stosowania cen ustalonych przez OPTIMUS S.A. i OPTIMUS-iC SA podczas sprzedaŜy urządzeń fiskalnych uŜytkownikom końcowym. PowyŜsze zapisy znajdują się w § 4 ust. 1 umowy, dotyczącym strategii cenowej : ,,SprzedaŜ kas fiskalnych, wyposaŜenia dodatkowego, materiałów eksploatacyjnych oraz oprogramowania Odbiorcom Końcowym, będzie się odbywać według cen ustalonych przez Producenta i Dystrybutora”. Ponadto umowy dealerski zawierają zapis o obowiązku zakupu materiałów eksploatacyjnych do kas w Optimus S.A., zaś od innych dostawców tylko za zgodą Optimus S.A (§ 3 ust. 1). PowyŜsze zapisy złagodzone są o zamieszczenie równieŜ w § 3 ust. 1 umowy dealerskiej klauzule, umoŜliwiające zakup materiałów eksploatacyjnych takŜe od innych producentów, za zgodą Optimus. NaleŜy zaakcentować, iŜ Prezes UOKiK wszczął postępowanie antymonopolowe przeciwko Optimus i ośmiu dealerom, jednakŜe zapisy dotyczące obowiązku stosowania przez Dealerów cen producenta znajdują się równieŜ w umowach dystrybucyjnych zawartych przez Optimus z pozostałymi dealerami (nie będącymi uczestnikami niniejszego postępowania ). (dowód : umowy k. 69-77, 161-169, 195-203, 361-369, 322-329, 438-444). 2.7. W trakcie postępowaniu administracyjnego nastąpił podział Spółki Akcyjnej OPTIMUS przez wydzielenie w trybie określonym w art. 529 § 1 pkt 4 Kodeksu spółek handlowych w drodze przeniesienia części majątku Spółki na Spółkę Optimus Technologie S.A. Spółka ta przejęła m.in. prawa i obowiązki wynikające z umów zawartych przez spółkę dzieloną oraz firmę (po podziale firma spółki dzielonej uległa zmianie na „Grupa Onet.pl. Spółka Akcyjna”, natomiast firma spółki przejmującej uległa zmianie na „Optimus Spółka Akcyjna”) (dowód - pismo Optimus k. 401, dokumenty podziału k. 402 - 424). Po podziale Optimus zadeklarował przed organem antymonopolowym zmianę umów dealerskich poprzez dostosowanie ich zapisów do obowiązującego prawa. W szczególności odnośnie cen projekt aneksu do umowy dealerskiej przewiduje, iŜ sprzedaŜ kas fiskalnych, wyposaŜenia dodatkowego, materiałów eksploatacyjnych oraz oprogramowania odbiorcom końcowym, będzie się odbywać według cen ustalonych przez dealera, który przy ich ustalaniu ma sugerować się cennikiem producenta (dowód -projekt aneksu k. 446-447). 3. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwaŜył co następuje : 3.1. Art. 5 ust.1 pkt 1 ustawy antymonopolowej, w ramach którego rozstrzygane jest prowadzone postępowanie administracyjne o stosowanie zakazanych prawem praktyk ograniczających konkurencję stanowi, Ŝe ww. praktykami są porozumienia, których celem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku właściwym polegające na ustalaniu, bezpośrednio lub pośrednio, cen i innych warunków zakupu lub sprzedaŜy towarów. Porozumienia cenowe, kwalifikowane jako praktyki monopolistyczne, są zakazane prawem antymonopolowym, poniewaŜ uderzają one wprost w konkurencję, eliminując ją lub znacznie ograniczając. Ich funkcjonowanie sprzeczne jest więc z interesem publicznym. W interesie publicznym leŜy bowiem to, aby konkurencja na rynku była efektywna. Dlatego Prezes 9 Urzędu przeciwdziałając ograniczaniu, eliminowaniu bądź zniekształcaniu konkurencji, wypełnia cel art. 1 ust. 1 ustawy. Art. 6 ust. 1 ustawy antymonopolowej stanowi, iŜ zakazu o którym mowa w art. 5 nie stosuje się do : 1. porozumień zawieranych między konkurentami, których łączny udział w rynku w roku kalendarzowym poprzedzającym zawarcie porozumienia nie przekracza 5%, 2. porozumień zawieranych między przedsiębiorcami działającymi na róŜnych szczeblach obrotu, których łączny udział w rynku w roku kalendarzowym poprzedzającym zawarcie porozumienia nie przekracza 10%. Przedmiotowe postępowanie antymonopolowe kwalifikowane jest jako dotyczące porozumień tzw. pionowych, w związku z czym mają do niego zastosowanie przepisy wymienione powyŜej w pkt 2. Według tych przepisów porozumieniami ograniczającymi konkurencję są porozumienia przedsiębiorców których łączny udział w rynku przekracza 10%. PoniewaŜ łączny udział w rynku Optimus i jego dystrybutorów osiągnął co najmniej 15%, stąd do zawartych między nimi porozumień mają zastosowanie przepisy art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy antymonopolowej. W świetle art. 4 pkt 4 ustawy antymonopolowej przez porozumienia rozumie się sprzeczne z ustawą : • umowy zawierane między przedsiębiorcami, między związkami przedsiębiorców oraz między przedsiębiorcami i ich związkami albo niektóre postanowienia tych umów, • uzgodnienia dokonane w jakiejkolwiek formie przez dwóch lub więcej przedsiębiorców lub ich związki, • uchwały lub inne akty związków przedsiębiorców lub ich organów statutowych. W myśl tego przepisu porozumieniem jest umowa, uzgodnienie lub podjęcie uchwały przez co najmniej dwóch przedsiębiorców, bez względu na jakim szczeblu obrotu gospodarczego się znajdują. Art. 4 pkt 5 ustawy antymonopolowej definiuje porozumienia dystrybucyjne jako porozumienia zawierane między przedsiębiorcami działającymi na róŜnych szczeblach obrotu, których celem jest zakup towarów dokonywany z zamiarem ich dalszej odsprzedaŜy. W związku z powyŜszym - w niniejszej sprawie - dla prawnego bytu praktyki ograniczającej konkurencję opisanej w art. 5 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 4 pkt 4 i 5 oraz art. 6, niezbędne jest więc łączne wystąpienie następujących przesłanek : 1) zawiązanie się porozumienia według zasad określonych w cytowanym wyŜej artykule 4 pkt 4 i art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy ; 2) łączny udział w rynku uczestników porozumienia przekraczający 10%; 3) wynikające z tego porozumienia - którego celem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku właściwym - ustalenie bezpośrednio lub pośrednio, cen i innych warunków zakupu lub sprzedaŜy towarów. 3.2. Na gruncie ustawy antymonopolowej praktyki ograniczające konkurencję moŜna podzielić na praktyki indywidualne oraz porozumienia, w zaleŜności od tego, czy uczestnikiem zakazanego ustawą zachowania jest jeden podmiot gospodarczy, czy teŜ grupa takich podmiotów, współdziałająca ze sobą z zamiarem osiągnięcia celu zakazanego ustawą. W praktyce wyłania się czasem kwestia, jak w sprawie niniejszej, w jakich sytuacjach ocena 10 konkretnej czynności prawnej jest praktyką indywidualną, a kiedy porozumieniem ograniczającym konkurencję. Organ antymonopolowy podziela pogląd wyraŜony przez sędziego Stanisława Gronowskiego, iŜ z porozumieniem ograniczającym konkurencję mamy do czynienia wówczas, gdy przynajmniej zasadniczo udział w nim ze strony wszystkich uczestników jest dobrowolny i skierowany przeciwko innym uczestnikom rynku. (St. Gronowski ,,Ustawa antymonopolowa w orzecznictwie” wyd. C.H. Beck W-wa 1996 r. s.7). W niniejszej sprawie - zdaniem Prezesa Urzędu - poprzez zawarcie umów dystrybucyjnych nastąpiło porozumienie cenowe pomiędzy Optimus a jego dealerami. Optimus posiada bowiem niewątpliwie silniejszą pozycję rynkową niŜ pozostali uczestnicy postępowania (Dealerzy), jednakŜe nie posiada na krajowym rynku sprzedaŜy urządzeń fiskalnych pozycji dominującej, która pozwalałaby narzucać określone zachowania pozostałym podmiotom działającym na przedmiotowym rynku. Jednocześnie naleŜy zaakcentować, iŜ dealerzy Optimusa w trakcie postępowania nie podnieśli, iŜ ww. przepis umowy dystrybucyjnej dotyczący stosowania cen producenta został im przez Spółkę narzucony. NaleŜy więc przyjąć Ŝe powyŜszy przepis został przez wszystkich Dealerów przyjęty (przynajmniej zasadniczo) w sposób dobrowolny , co powoduje, iŜ w niniejszej sprawie mamy niewątpliwie do czynienia z porozumieniem ograniczającym konkurencję, a nie z indywidualną praktyką. 3.3. PoniewaŜ zachowania przedsiębiorców odbywają się w strukturze rynkowej, istotne znaczenie ma określenie rynku właściwego w niniejszej sprawie. Art. 4 pkt 8 ww. ustawy rynek właściwy definiuje jako rynek towarów, które ze względu na swe przeznaczenie, cenę oraz właściwość, w tym jakość, są uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz są oferowane na obszarze, na którym, ze względu na rodzaj oraz właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące róŜnice cen i koszty transportu, panują zbliŜone warunki konkurencji. Rynek właściwy składa się z rynku geograficznego i produktowego. W rozpatrywanej sprawie, z uwagi na to, iŜ sprzedaŜ urządzeń fiskalnych odbywa się na terenie całego kraju rynkiem w ujęciu geograficznym jest obszar Polski. JeŜeli chodzi o wyznaczanie rynku produktowego podstawową zasadą w postępowaniu antymonopolowym jest stosowanie wąskich kryteriów segmentacji takiego rynku. Kryteria te muszą wynikać z obiektywnych parametrów produktu, mających zasadniczy wpływ na ich zakup przez nabywców. W danej sprawie są nimi przeznaczenie, funkcje uŜytkowe i cena. Cechy te pozwalają nabywcom łatwo identyfikować produkty, odróŜniać od siebie i ewentualnie traktować jako bliskie substytuty. Biorąc pod uwagę powyŜsze kryteria organ antymonopolowy stanął na stanowisku, iŜ rynkiem produktowym w niniejszej sprawie są urządzenia fiskalne, na które składają się kasy fiskalne (proste, systemowe, komputerowe) oraz drukarki fiskalne. Tak więc w wymiarze produktowym Optimus i Dealerzy operują na rynku sprzedaŜy urządzeń fiskalnych, a w wymiarze geograficznym na obszarze Polski. Rynkiem właściwym w niniejszej sprawie jest więc krajowy rynek sprzedaŜy urządzeń fiskalnych. Przeprowadzone przez organ antymonopolowy badanie ww. rynku pozwoliło na ustalenie, iŜ udział OPTIMUS-iC S.A. na krajowym rynku sprzedaŜy urządzeń fiskalnych w 1999 r. wynosił co najmniej * [tajemnica przedsiebiorstwa] %, zaś w 2000 r. * [tajemnica przedsiebiorstwa] %. PoniewaŜ cała produkcja OPTIMUS iC S.A. jest dystrybuowana poprzez Optimus (OPTIMUS Spółka Akcyjna), dlatego pozycja i udział rynkowy na rynku sprzedaŜy urządzeń fiskalnych OPTIMUS-S.A. odpowiada pozycji rynkowej OPTIMUS-iC S.A. 11 Nie ulega więc wątpliwości, iŜ na tak wyznaczonym rynku Uczestnicy porozumienia mają łączny udział w rynku przekraczający 10% - zwłaszcza iŜ, zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy antymonopolowej w przypadku porozumień dystrybucyjnych zawieranych przez przedsiębiorcę co najmniej z dwoma innymi przedsiębiorcami (tak jak w niniejszej sprawie) łączny udział w rynku tych przedsiębiorców, podlega sumowaniu - a więc podlegają zakazom wynikającym z art. 5 ww. ustawy. W związku z powyŜszym została spełniona pierwsza z przesłanek art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy antymonopolowej, tj. posiadanie przez Uczestników porozumienia ponad 10 % udziału w rynku. 3.4. Określenie istoty zawartego porozumienia w zakresie zawarcia porozumienia cenowego pomiędzy OPTIMUS S.A. a jego Dealerami (w zakresie sztywnych cen odsprzedaŜy dystrybuowanych produktów Optimus-iC SA.) wymaga określenia czym są i jakie skutki rynkowe wywołują cenowe praktyki antykonkurencyjne. Obowiązek stosowania do ewidencji obrotu i kwot podatku VAT (naleŜnego) kas rejestrujących wynika z art. 29 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. z 1993 r. nr 11, poz. 50 z późn. zm.). Gdyby jednak brać pod uwagę wyłącznie ten przepis, okazałoby się, Ŝe do prowadzenia takiej ewidencji zobowiązany jest kaŜdy podatnik VAT, który dokonał jakiejkolwiek sprzedaŜy na rzecz osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej lub prowadzących taką działalność w formie indywidualnych gospodarstw rolnych. I to nawet, gdyby była to sprzedaŜ za przysłowiową złotówkę. Aby uniknąć sytuacji, w której podatnik musi zainwestować w kasę fiskalną wielokrotność wartości ewidencjonowanej sprzedaŜy, a takŜe aby dać podatnikom czas na przygotowanie się do zaprowadzenia takiej ewidencji, ustawodawca upowaŜnił Ministra Finansów do zwolnienia na określony czas niektórych rodzajów działalności z obowiązku ewidencjonowania za pośrednictwem kas rejestrujących. Zwolnienie takie Minister Finansów moŜe ustanowić ze względu na rodzaj prowadzonej przez podatników działalności lub wysokość uzyskanego przez nich obrotu. Powinien dokonać tego w formie rozporządzenia. Z upowaŜnienia tego Minister Finansów korzysta, wydając kaŜdego niemal roku nowe rozporządzenie dotyczące kas rejestrujących. Obecnie obowiązuje Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie kas rejestrujących (Dz. U. z 2000 r. nr 121, poz. 1295). PowyŜsze Rozporządzenie w § 1 ust. 2 stanowi, iŜ obowiązek ewidencjonowania w 2001 r. - bez względu na osiągniętą w ubiegłym roku wartość obrotu - dotyczy podatników kontynuujących po 1 stycznia 2001 r. sprzedaŜ towarów i świadczenie usług na rzecz osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej lub prowadzących taką działalność w formie indywidualnych gospodarstw rolnych, jeŜeli byli zobowiązani do rozpoczęcia ewidencjonowania sprzedaŜy za pośrednictwem kas rejestrujących przed tą datą. Dla podatników którzy kontynuują działalność rozpoczętą przed dniem 1 stycznia 2001 r. i nie mieli dotychczas obowiązku stosowania kas rejestrujących, a uzyskali w ubiegłym roku ponad 40 000 zł. obrotu, obowiązek ten powstał 1 marca 2001 r. NiezaleŜnie od tego obowiązek zainstalowania kas w określonym terminie dotyczy w 2001 r. takŜe tych podatników, którzy obrót w wysokości 40 000 zł. uzyskają w trakcie bieŜącego roku, co jest zupełnie nowym rozwiązaniem w przepisach dotyczących kas rejestrujących. Stanowią oni grupę potencjalnych nowych klientów dla firm sprzedających urządzenia fiskalne. Jednocześnie, obecnie w coraz większym stopniu obserwujemy rozwój rynku odtworzeniowego. Podatnicy wymieniają stary sprzęt na nowy lub uzupełniają o nowoczesne elementy. Istotnym czynnikiem, który determinuje sposób sprzedaŜy urządzeń fiskalnych są 12 wymogi stosownych przepisów nakazujących utrzymywanie przez dostawców kas fiskalnych odpowiedniego serwisu na terenie całego kraju. Szczegółowe wymogi w tym zakresie wprowadziły przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z 23 grudnia 1999 r. w sprawie kryteriów i warunków technicznych, którym muszą odpowiadać kasy rejestrujące oraz warunków stosowania tych kas przez podatników (Dz. U. Nr 109, poz. 1249 ze zm.). Od 1 lipca 2001 r. zaczęły obowiązywać nowe przepisy dotyczące wprowadzania do obrotu kas fiskalnych zgodnych z nową homologacją. Producenci i importerzy mieli 18 miesięcy na dostosowanie oferowanych przez siebie urządzeń, aby spełniały obowiązujące obecnie kryteria. Z powyŜszych przepisów wynikają następujące zobowiązania dla producentów i sprzedawców urządzeń fiskalnych : • producent urządzeń fiskalnych jest odpowiedzialny za zorganizowanie serwisu gwarancyjnego i pogwarancyjnego, • wykonujący serwis (serwisant) musi być wpisany na listę upowaŜnionych do jego wykonywania przez producenta lub podmiot prowadzący autoryzowany serwis oraz zgłoszony do właściwego Urzędu Skarbowego, • naprawa kasy lub drukarki musi być rozpoczęta w ciągu 48 godzin od jej zgłoszenia przez uŜytkownika, • jeden serwisant nie moŜe obsługiwać więcej niŜ 300 kas lub drukarek fiskalnych, • wykonujący serwis jest zobowiązany przeprowadzać co sześć miesięcy obowiązującego przeglądu technicznego kasy. PowyŜsze uwarunkowania prawne powodują, iŜ sieć dystrybucji firm sprzedających urządzenia fiskalne musi być budowana na specjalnych zasadach. Konieczność zainstalowania kasy fiskalnej, a później jej serwisowania wymusza budowanie szerokiej sieci dystrybucji. Z drugiej zaś strony prawo zobowiązuje producenta do przeszkolenia kaŜdego serwisanta w zakresie obsługi i serwisu poszczególnych modeli urządzeń fiskalnych. Rynek sprzedaŜy urządzeń fiskalnych na terenie Polski jest więc w duŜej mierze rynkiem regulowanym. Regulacje te wszakŜe nie odnoszą się do cen sprzedaŜy. W związku z czym, w tym przedmiocie mają w pełni zastosowanie przepisy ustawy antymonopolowej Większość firm, które zostały objęte przez organ antymonopolowy badaniem krajowego rynku sprzedaŜy urządzeń fiskalnych posiada otwarty system dystrybucji ( zmienna liczba dystrybutorów, dealerów), oparty na dystrybucji selektywnej, charakteryzującej się tym, iŜ producent (dostawca) sprzedaje swoje produkty tylko za pośrednictwem określonej liczby odsprzedawców wybieranych (selekcjonowanych) według określonych kryteriów i zobowiązanych do określonych działań handlowych i promocyjnych. Przedmiotem selektywnej dystrybucji są towary posiadające szczególne właściwości, których w normalnych warunkach obrotu i uŜytkowania nie moŜe znać ich przeciętny nabywca ( np. samochody, sprzęt elektroniczny, komputery), a takŜe towary wysokiego społecznego prestiŜu (np. kosmetyki czy biŜuteria). Specyfika obrotu tymi towarami wymaga zatem wyspecjalizowanej pomocy ze strony sprzedawcy, który pomoŜe nabywcy dokonać racjonalnego zakupu, informując go jednocześnie o właściwościach towaru, sposobie uŜytkowania itp. Nie ulega wątpliwości, iŜ za towary stanowiące przedmiot selektywnej dystrybucji mogą być uznane urządzenia fiskalne. Wspomniana forma dystrybucji, przynajmniej na rynku Unii Europejskiej, a tym bardziej w Polsce, nie została dostatecznie wyodrębniona pod względem prawnym. Dlatego selektywna 13 dystrybucja w praktyce funkcjonuje obok sprzedaŜy na zasadach wyłączności lub dystrybucji na zasadach franchisingu. Systemy te mogą się częściowo pokrywać, uzupełniać lub przenikać. NaleŜy wskazać, iŜ Kodeks Cywilny zna instytucję wyłączności sprzedaŜy i zakupu (por. art. 550 k.c.). TakŜe ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów nie traktuje samo przez się wyłączności za przejaw praktyki ograniczającej konkurencję. Z uwagi na znaczenie gospodarcze transakcji wyłącznych, w których wynikające z nich korzyści gospodarcze, z reguły przewaŜają nad negatywnymi skutkami ograniczenia konkurencji oraz brak na gruncie polskiej ustawy szczególnych regulacji dotyczących tej formy organizacji obrotu towarowego, nie ma przeszkód dla interpretowania przepisów ustawy antymonopolowej dla uwzględnienia takŜe pozytywnych doświadczeń wynikających z wypracowanych w tym względzie standardów prawnych funkcjonujących w Unii Europejskiej. Porozumienia o wyłącznej sprzedaŜy i zakupie doczekały się tam grupowego zwolnienia, jako nie naruszające art. 81 (dawniej art. 85)Traktatu o Wspólnocie Europejskiej (TWE). Niemniej jednak niedozwolone są postanowienia umów dystrybucyjnych zawieranych pomiędzy Optimus i jego Dealerami dotyczące ustalania cen odsprzedaŜy. Istnieje bowiem pewna grupa praktyk cenowych które prawo antymonopolowe traktuje jako godzące w konkurencję. Do powyŜszych praktyk naleŜy m.in. : • stosowanie cen drapieŜnych (dumpingowych), • dyskryminacja cenowa, • ustalanie cen odsprzedaŜy, • pobieranie cen nadmiernie wygórowanych. Ustalanie cen odsprzedaŜy naleŜy do grupy praktyk określanych mianem porozumień wertykalnych. Ograniczenia w nich zawarte uszczuplają wolność gospodarczą - szczególnie handlową - dystrybutorów, co naleŜy kwalifikować jako występek przeciwko zasadom efektywnej konkurencji. Ograniczenie autonomii gospodarczej przedsiębiorców w relacjach rynkowych zawsze bowiem oznacza w praktyce ograniczenie konkurencji. Jest to sposób panowania producenta nad rynkiem poprzez wyznaczanie sprzedawcy ceny po jakiej mają być sprzedawane jego wyroby. Ustalanie cen rynkowych w sposób przymusowy ogranicza działanie naturalnego mechanizmu popytu i podaŜy. Dzięki temu zniekształcone zostają warunki efektywnej konkurencji, w wyniku czego naruszone zostają równieŜ interesy konsumentów . Rynek jest bowiem konkurencyjny jeśli posiada co najmniej trzy główne charakterystyki : • decyzje cenowe są decyzjami indywidualnymi, • Ŝaden uczestnik rynku nie jest pewien decyzji swoich konkurentów, • nie istnieją sztuczne bariery wejścia na rynek. Z tego punktu widzenia praktyka ustalania cen odsprzedaŜy przez Optimus i jego dealerów, sprzeniewierzają się dwom pierwszych cechom chronionej w prawie antymonopolowym efektywnej konkurencji. Sztywne ceny odsprzedaŜy pozbawiają bowiem jednego z uczestników rynku tj. dystrybutora (dealera) zdolności do bezpośredniego kształtowania w relacji z nabywcą cen sprzedawanych przez siebie produktów. Tym samym producent pozbawiając samodzielności cenowej swoich dystrybutorów (dealerów) sprawia, Ŝe ceny nie mogą być zróŜnicowane, czyli eliminuje moŜliwość cenowej konkurencji między nimi. W ten sposób najistotniejszy mechanizm gospodarki rynkowej - mechanizm cenowy ulega usztywnieniu, staje się mało wraŜliwy na zmiany w popycie i podaŜy, co w istocie ogranicza konkurencję i w konsekwencji mechanizm ten przestaje skutecznie pełnić funkcje alokacyjne. Przedsiębiorstwa mają co prawda prawo do poszukiwania takich konfiguracji swoich zachowań rynkowych, które podnoszą ich skuteczność ekonomiczną, lecz poprawa ta nie 14 moŜe być otrzymana przez strategie handlowe, które są restrykcyjne dla konkurencji. Takimi restrykcyjnymi strategiami są bez wątpienia strategie oparte na budowaniu sieci dystrybucyjnych, w których obowiązują klauzule o przymusowych cenach odsprzedaŜy (Z. Jurczyk ,,Cenowe praktyki monopolistyczne”, Rzeczpospolita Nr 163 z 15 lipca 1996 r.). Dla stwierdzenia naruszenia reguł konkurencji nie jest konieczna świadomość naruszenia przepisów prawa przez strony porozumienia. Wystarczy, aby nie mogli być nieświadomi faktu, Ŝe celem lub skutkiem danego zachowania było ograniczenie lub zniekształcenie konkurencji. Obojętne dla ocen, czy porozumienie narusza reguły konkurencji, jest równieŜ to, czy w praktyce nastąpiła jego realizacja. Prawo antymonopolowe ma bowiem nie tylko usuwać skutki rynkowe praktyk ograniczających konkurencję, ale takŜe przeciwdziałać tym skutkom. Europejskie prawo antymonopolowe przewiduje stosowanie zwolnień z zakazu karteli (porozumień pomiędzy firmami co do ograniczenia ich wolności gospodarczej w zakresie produkcji i marketingu towarów). Korzystanie ze zwolnień moŜe odbywać się w trybie zwolnień indywidualnych lub grupowych. Ze zwolnień grupowych są wyłączone przede wszystkim tzw. twarde ograniczenia konkurencji ( hardcore restriction ), do których zalicza się m.in. postanowienia umowne według których producent nie moŜe narzucać swoim dystrybutorom, po jakiej cenie mają odsprzedawać swoje produkty; dopuszczalne są wszakŜe ceny maksymalne i rekomendowane (sugerowane), pod warunkiem Ŝe nie będą one stanowiły ceny ustalonej lub minimalnej w wyniku nacisków lub zachęt oferowanych przez którąkolwiek ze stron. Zakaz umieszczania klauzul zawierających wskazane wyŜej ograniczenia ma na celu utrzymanie swobody cenowej dystrybutorów i konkurencji cenowej pomiędzy dystrybutorami oraz zagwarantowanie konsumentom prawa do zakupu towaru po cenie najniŜszej (Z. Jurczyk. ,,Prawo Spółek” INFOR maj 2001 r.). Zgodnie z orzecznictwem Sądu Antymonopolowego (wyrok S.A. z 31 maja 2000 r. sygn. akt XVII Ama 49/99 ) praktykę narzucenia dystrybutorowi ceny odsprzedaŜy towarów ściśle według ceny z cennika naleŜy uznać za niedozwoloną ingerencję w te decyzje uczestnika sieci, które muszą pozostać w sferze jego swobodnego wyboru. Tylko w takim przypadku, gdy Ŝaden z uczestników rynku nie jest pewien decyzji cenowych swoich konkurentów moŜna mówić o regulacyjnej roli rynku i swobodzie konkurencji. Zgodnie z powyŜszym wyrokiem Sądu, na samą istotę omawianej praktyki nie ma nawet wpływu okoliczność niekarania dystrybutorów za nieprzestrzeganie narzuconych cen odsprzedaŜy. TakŜe w wyroku Sądu Antymonopolowego z 25 czerwca 1997 r. (sygn. akt XVII Ama 19/97) stwierdza się, iŜ narusza prawo porozumienie tworzące sieć handlową, jeŜeli zawiera po stronie odsprzedawcy klauzule restrykcyjne, a w szczególności stosowania ściśle określonych cen. W świetle ustawy antymonopolowej zakazane jest juŜ samo zawarcie (istnienie) porozumienia ukierunkowanego na ograniczenie konkurencji, nie zaś osiągnięcie takiego skutku, a sam efekt ograniczenia konkurencji wcale nie musi wystąpić. Doświadczenie uczy, iŜ profesjonalni uczestnicy rynku - jakimi niewątpliwie są Uczestnicy postępowania, zawiązujący porozumienie ograniczające konkurencję, dobrze znają rynek i swoje moŜliwości wpływania na niego. ToteŜ juŜ samo udowodnienie zawarcia porozumienia ograniczającego konkurencję winno powodować uznanie tej czynności za bezprawną . Takie rozwiązania, zakazujące na równi porozumień, których rezultatem lub celem byłoby ograniczenie bądź zniekształcenie konkurencji, funkcjonują w USA i w UE (S. Gronowski, Ustawa antymonopolowa. Komentarz, Wydawnictwo C.H. BECK, W-wa 1996, s. 52-53). W świetle przedstawionych powyŜej faktów oraz doktryny orzeczniczej - europejskiej i polskiej - Prezes UOKiK uznał, Ŝe zostały spełnione łącznie wszystkie wymagane przesłanki dla zakwalifikowania działań Optimus i jego Dealerów jako praktyki ograniczającej konkurencję określonej w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy antymonopolowej. 15 3.5. Odnośnie zarzutu zawarcia porozumienia pomiędzy OPTIMUS S.A. a Dealerami, w wyniku którego dealerzy ci nie mogą zakupywać materiałów eksploatacyjnych do kas fiskalnych marki OPTIMUS od innych producentów niŜ OPTIMUS-iC S.A. - naleŜy stwierdzić, iŜ po przeanalizowaniu całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego organ antymonopolowy nie dopatrzył się w tym zakresie cechy bezprawności działania. Postawiony Uczestnikom postępowania zarzut z art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy antymonopolowej określony został w ustawie jako porozumienie, którego celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku, w szczególności polegające na ograniczaniu dostępu do rynku lub eliminowaniu z rynku przedsiębiorców nie objętych porozumieniem. W związku z powyŜszym - w niniejszej sprawie - dla prawnego bytu praktyki ograniczającej konkurencję opisanej w art. 5 ust. 1 pkt 6 w związku z art. 4 pkt 4 i 5 oraz art. 6, niezbędne jest więc spełnienie przesłanki przesłanki zawarcia porozumienia - którego celem, oprócz wyeliminowania, ograniczenia lub naruszenia w inny sposób konkurencji na rynku właściwym - jest równieŜ ograniczanie dostępu do rynku lub eliminowanie z rynku przedsiębiorców nie objętych porozumieniem. Zdaniem organu antymonopolowego powyŜsza przesłanka nie została jednak spełniona. Urządzenia fiskalne, w tym głównie kasy rejestrujące, spełniać muszą szczegółowe warunki wynikające z Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 23 grudnia 1999 r. w sprawie kryteriów i warunków technicznych, którym muszą odpowiadać kasy rejestrujące oraz warunki stosowania tych kas przez podatników. W tej sytuacji wprowadzenie wymogu zakupu materiałów eksploatacyjnych od OPTIMUS-iC S.A. podyktowane było chęcią zapewnienia bezawaryjnego działania urządzeń, nie zaś ograniczeniem dostępu do rynku czy teŜ eliminowanie z niego przedsiębiorców nie objętych porozumieniem. O braku celu, w postaci ograniczania konkurencji, świadczy zresztą takŜe zamieszczenie w § 3 ust. 1 umowy dealerskiej klauzuli, umoŜliwiającej zakup materiałów eksploatacyjnych takŜe od innych producentów, za zgodą Optimus. Podkreślić teŜ naleŜy, iŜ klauzule te obowiązywały jedynie w okresie gwarancyjnym. Z powyŜszych powodów, wobec braku celu polegającego na ograniczaniu dostępu do rynku lub eliminowaniu z rynku przedsiębiorców nie objętych porozumieniem - naleŜało nie stwierdzić w omawianym zakresie praktyki monopolistycznej (art. 11 ust. 1 ustawy antymonopolowej). 3.6. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało równieŜ, iŜ z przedsiębiorcami : - Dariusz Łukasz, Dariusz Kopacz, Henryk Poźniak prowadzący działalność gospodarczą w postaci P.P.H.U. HDD-KOMPUTER s.c. ul. Głęboka 2, 43-300 Bielsko-Biała oraz Pronox Technology S.A. ul. Paderewskiego 32C, 40-282 Katowice., ul. Ząbkowicka 12, 60-166 Poznań - nie zostały zawarte umowy dystrybucyjne urządzeń fiskalnych. Przedsiębiorcy ci więc bez ograniczeń kształtowali własną politykę handlową dystrybucji urządzeń fiskalnych. W tej sytuacji merytoryczne orzekanie wobec tych przedsiębiorców stało się zbędne. Wobec tego na podstawie art. 105 § 1 kpa postępowanie odnośnie obu zarzucanych praktyk zostało wobec tych przedsiębiorców umorzone (pkt III i IV decyzji). 3.7. Zgodnie z art. 101 ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej w decyzjach wydanych na podstawie m.in. art. 5 ust.1 pkt 1 Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów moŜe nałoŜyć na przedsiębiorcę karę pienięŜną w wysokości stanowiącej równowartość od 1 000 do 5 000 000 euro, jednak nie większej niŜ 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary. Organ antymonopolowy postanowił jednakŜe w niniejszej sprawie poprzestać na wydaniu decyzji nakazującej zaniechanie stosowania ww. praktyki ograniczającej konkurencję, odstępując od nałoŜenia na strony porozumienia kar pienięŜnych. Zdaniem Prezesa UOKiK , 16 praktyka ustalania sztywnych cen odsprzedaŜy ww. urządzeń uŜytkownikom końcowym narusza - poprzez znaczne ograniczenie konkurencji wewnątrzmarkowej oraz zniekształcenie i ograniczenie konkurencji międzymarkowej na krajowym rynku sprzedaŜy urządzeń fiskalnych - art. 5 ust.1 pkt 1 ustawy antymonopolowej. JednakŜe, ze względu na to, Ŝe Optimus i Dealerzy zobowiązali się do zmiany zakwestionowanych przez Urząd postanowień umów dystrybucyjnych odnoszących się do cen końcowych, organ antymonopolowy odstąpił od nałoŜenia kar finansowych przewidzianych w art. 101 ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej. Nie oznacza to jednak, iŜ taka kara nie moŜe zostać nałoŜona w przyszłości w razie stwierdzenia ponownego stosowania praktyk ograniczających konkurencję. Mając powyŜsze na względzie, orzeczono jak w sentencji. Od niniejszej decyzji przysługuje stronom odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Antymonopolowego za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura UOKiK we Wrocławiu w terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia decyzji. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK we Wrocławiu Zbigniew Jurczyk Otrzymuje : 1. Radca prawny Maria Jasińska pełnomocnik OPTIMUS S.A ul. Nawojowska 118 33-300 Nowy Sącz, -2. ZETO S.A. ul. Urszulańska 25 33-100 Tarnów; 3. Dariusz Łukasz, Dariusz Kopacz, Henryk Poźniak P.P.H.U. HDD-KOMPUTER s.c. ul. Głęboka 2 43-300 Bielsko-Biała; 4. Marek Brzozowski Optimus Wektra ul. Kobylińskiego 14 09-400 Płock; 5. OPTIMUS-Łódź Sp. z o.o. ul. Gdańska 91/93 90-613 Łódź, 6. OPTIMUS Poznań Sp. z o.o. ul. Ząbkowicka 12 60-166 Poznań, 7.P.P.H.U. PROTEUSS sp. z o.o. ul. Zielona 49 33-300 Nowy Sącz, 17 8. Jan Pławnicki Inter Market Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe ul. Worcella 14a 50-443 Wrocław, 9. Radca prawny ElŜbieta Wójcicka pełnomocnik Pronox Technology S.A. ul. Podgórna 7/7 40-026 Katowice