RWR-5/2001

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROCŁAWIU 50-413 Wrocław, ul. Walońska 3-5 tel. (0-71) 34-46-587, (0-71) 34-48-763, (0-71) 34-05-920, fax (0-71) 34-05-922 E-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 561 - S - 5/2000/JB Wrocław, dn. 28.02.2001 r. DECYZJA DL WR 5/2001 Na podstawie : I. art. 104 kpa i art. 8 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (j.t. Dz. U. z 1999 r. nr 52, poz. 547 z późn. zm.), w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po rozpatrzeniu sprawy wszczętej na wniosek Ireneusza Cebuli i Krzysztofa Kurowskiego - wspólników spółki P.P.H.U. ,,DOLGIPS” s.c., ul. Kręta 5, 58 - 100 Świdnica przeciwko Świdnickiemu Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o., ul. Wrocławska 10, 58 - 100 Świdnica, nakazuje się zaniechanie stosowania przez Świdnickie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Świdnicy praktyki monopolistycznej polegającej na : naduŜywaniu przez w/w Spółkę pozycji dominującej na lokalnym rynku dostawy wody poprzez odmowę dostawy wody spółce P.P.H.U. ,,DOLGIPS” s.c. z siedzibą w Świdnicy, II. art. 10 ust. 3 ustawy powołanej w pkt I, decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności, III. art. 21a ust.3 i 4 ustawy powołanej w pkt I w związku z art. 98 kpc, nakazuje się Świdnickiemu Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o., ul. Wrocławska 10, 58 - 100 Świdnica uiszczenie na rzecz Wnioskodawcy reprezentowanego przez radcę prawnego Artura Mastalerza kwoty 1 000 zł. (tysiąc złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. 2 UZASADNIENIE 1. Do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wrocławiu wpłynął wniosek Ireneusza Cebuli i Krzysztofa Kurowskiego - wspólników spółki P.P.H.U. ,,DOLGIPS” s.c., ul. Kręta 5, 58 - 100 Świdnica zwanej dalej ,,Spółką” reprezentowanych przez radcę prawnego Artura Mastalerza z Kancelarii Radcy Prawnego Artura Mastalerza ul. Trybunalska 9/2, 58 - 100 Świdnica przeciwko Świdnickiemu Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o., ul. Wrocławska 10, 58 - 100 Świdnica zwanego dalej ,,Przedsiębiorstwem”. 1.1. We wniosku z dnia 12 grudnia 2000 r. (data wpłynięcia pisma do Urzędu) Spółka min. twierdziła, iŜ Przedsiębiorstwo narusza ustawę antymonopolową, gdyŜ stosuje wobec niej niedozwoloną praktykę monopolistyczną, polegającą na naduŜywaniu pozycji dominującej na lokalnym rynku dostaw wody, poprzez odmowę sprzedaŜy wody dyskryminującą Wnioskodawcę. 1.2. Uzasadniając swoje twierdzenia Spółka podała, Ŝe Przedsiębiorstwo posiada pozycję dominującą na lokalnym rynku dostaw wody w Świdnicy, poniewaŜ jest jedynym podmiotem dostarczającym wodę w tym mieście. W dniu 15 listopada 2000 r. Przedsiębiorstwo wypowiedziało Wnioskodawcom, zawartą w dniu 17 listopada 1998 r., umowę o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków, określając okres wypowiedzenia na trzy miesiące licząc od dnia 1 grudnia 2000 r. Od dnia zawarcia umowy Wnioskodawcy nie zalegają z Ŝadną płatnością za dostarczaną wodę i odprowadzanie ścieków i wypełniają wszelkie inne obowiązki wynikające z powyŜszej umowy. Wnioskodawcy wskazali, Ŝe nie posiadają alternatywnych źródeł zaopatrzenia w wodę, a w wyniku odcięcia jej dopływu Spółka będzie zmuszona zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej, co w rezultacie spowoduje wyrządzenie im znacznej szkody. PowyŜsze działania Przedsiębiorstwa stanowią - zdaniem Wnioskodawców - praktykę monopolistyczną. 1.3. W związku z powyŜszym Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pismem z dnia 22.12.2000 r. wszczął postępowanie administracyjne przeciwko Przedsiębiorstwu w sprawie naruszenia przez tego przedsiębiorcę art. 5 ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów w następstwie : naduŜywania pozycji dominującej na lokalnym rynku dostaw wody poprzez odmowę dostawy wody dla spółki ,,Dolgpis” s.c. 3 1.4. W odpowiedzi na stawiane zarzuty Przedsiębiorstwo pismami z dnia 11.01.2001r. 19.01.2001r., 02.02.2001r. stwierdziło, iŜ wypowiedziało Wnioskodawcom umowę o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków poniewaŜ nie wywiązali się oni z obowiązków określonych w piśmie z dnia 12 października 1998 r., dotyczącego zapewnienia dostawy wody i technicznych warunków podłączenia, co narusza § 2 pkt 1 w/w umowy, który stanowi, Ŝe dostawa wody do nieruchomości odbiorcy odbywa się zgodnie z warunkami technicznymi podłączenia. 2. Przeprowadzone przez organ antymonopolowy postępowanie dowodowe pozwoliło na ustalenie następującego stanu faktycznego : 2.1. Wnioskodawcy prowadzą działalność gospodarczą pod firmą P.P.H.U ,,Dolgips” s.c. w Świdnicy, od dnia 2 kwietnia 1997 r., na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Urząd Miejski w Świdnicy (nr ewid. 9109/97). Przedmiotem działalności gospodarczej jest m.in. produkcja wyrobów na bazie gipsu, cementu, wapna dla celów budowlanych oraz wykonawstwo na bazie tych produktów. Spółka sprzedaje swoje wyroby na terenie całego kraju ( Dowód : karta 24-27 ). 2.2. Uczestnik jest jednoosobową Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością Gminy Miejskiej Świdnicy, utworzoną na bazie przedsiębiorstwa komunalnego pod nazwą Świdnickie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji, wpisaną do rejestru handlowego - Dział B Nr 2282 prowadzonego przez Sąd Rejonowy VI Wydział Gospodarczy Sekcja Rejestrowa w Wałbrzychu. Przedmiotem działania Przedsiębiorstwa jest m.in. utrzymanie i eksploatacja miejskiego systemu wodociągowego oraz produkcja i dostawa wody dla odbiorców podłączonych do w/w systemu wodociągowego ( Dowód : karta 38-45, 52 ). 2.3. Od 16 listopada 1998 r. siedziba spółki ,,DOLGIPS” s.c. została przeniesiona z ul. Garbarskiej 36, na ul. Krętą 5. Przed zmianą siedziby Spółki Krzysztof Kurowski i Ryszard Cebula wystąpili do Przedsiębiorstwa o zawarcie umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków do nowej siedziby przedsiębiorstwa przy ul. Krętej 5. W celu zapewnienia dostawy wody i odbioru ścieków sanitarnych, Przedsiębiorstwo wydało Wnioskodawcom pismo z dnia 12 października 1998 r., określające warunki techniczne podłączenia wody. W piśmie tym jako podstawowy został wskazany warunek uzyskania notarialnej zgody właściciela posesji połoŜonej przy ul. Krętej 3 w Świdnicy, na udostępnienie jego terenu słuŜbom eksploatacyjnym Przedsiębiorstwo, w przypadku konieczności usuwania awarii na części przyłącza zasilającej posesję nr 5. PowyŜsze wynika z faktu, Ŝe wodociąg dostarczający wodę do firmy ,,DOLGIPS” przechodzi przez posesję nr 3 i na terenie tej posesji jest rozgałęzienie dopływu wody do Wnioskodawców i do budynku połoŜonego 4 przy ul. Krętej 3. W przypadku braku takiej zgody naleŜało wykonać nowe przyłącze wodociągowe z rur PE, z włączeniem do przyłącza wodociągowego zasilającego budynek przy ul. Krętej 1 ( budynek w administracji ABK Nieruchomości Świdnickie ). ( Dowód : karta 5 ). 2.4. Wnioskodawcy nie wykonali wskazanego w powyŜszym piśmie obowiązku, poniewaŜ powyŜsze pismo nie było podpisane przez Ŝadną z osób uprawnionych do składania oświadczeń woli w imieniu Przedsiębiorstwa, a zatem nie mogło wywoływać względem wspólników spółki ,,DOLGIPS” Ŝadnych skutków. Uczestnik postępowania uwaŜa, iŜ w/w pismo z dnia 12 października mogło być podpisane przez Wiceprezesa Zarządu, poniewaŜ kopia tego pisma znajdująca się w Dziale Technicznym Przedsiębiorstwa jest przez Niego podpisana. Jednocześnie jednak Uczestnik przyznaje, iŜ druga kopia tego pisma znajdująca się w Dziale Zbytu była bez podpisu Wiceprezesa Zarządu ( Dowód : karta 5, 32, 73 ). Dnia 17 listopada 1998 r. doszło jednak do zawarcia pomiędzy wspólnikami spółki ,,DOLGIPS” a Przedsiębiorstwem bezwarunkowej umowy Nr 1942 ks. 4/98 o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków na czas nieokreślony ( Dowód : karta 6 ). 2.5. Przedsiębiorstwo zawarło w/w umowę z Wnioskodawcami mimo niewypełnienia przez nich warunku określonego w powyŜszym piśmie z 12 października 1998r., mówiącego Ŝe ,,do czasu uzyskania notarialnej zgody właściciela posesji Nr 3 lub realizacji nowego przyłącza wodociągowego, ŚPWiK nie zawrze umowy na dostawę wody”. Zdaniem Wnioskodawców, jedynym aktem wiąŜącym obecnie strony jest zawarta bezwarunkowo w dniu 17 listopada 1998r. umowa o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków. Od dnia zawarcia umowy Wnioskodawcy nie zalegają z Ŝadną płatnością za dostarczaną wodę i odprowadzanie ścieków. JednakŜe właściciel posesji - połoŜonej w Świdnicy przy ul. Krętej 3 - na której jest rozgałęzienie wodociągu do jego mieszkania i spółki ,,DOLGIPS”, zalega z płatnością za dostarczanie wody na znaczną kwotę. Przedsiębiorstwo chcąc odciąć wodę właścicielowi posesji nr 3, bez odcinania wody Wnioskodawcom, musiałoby dokonać prac na terenie tej posesji i tam odciąć wodę. Właściciel tej nieruchomości odmawia wszakŜe wpuszczenia na jej teren pracowników Przedsiębiorstwa. Chcąc zatem skutecznie odciąć jemu wodę musi dojść do odcięcia jej dopływu przed granicą posesji nr 3, co skutkuje odcięciem wody Wnioskodawcom ( Dowód : karta 1, 2, 5 ). 2.6. Mając powyŜsze na względzie Przedsiębiorstwo przedsięwzięło działania zmierzające do odcięcia wody Wnioskodawcom. Wobec braku moŜliwości 5 zarzucenia Spółce niewywiązywania się z obowiązków wynikających z wiąŜącej strony umowy, Przedsiębiorstwo wystąpiło względem Wnioskodawców dnia 18 października 2000 r. z pismem nr EZ - 269 ks. 4/2000, w którym powołując się na niewykonanie warunków technicznych wynikających z pisma z dnia 12 października 1998 r., wypowiedziano umowę o dostarczanie wody i zagroŜono odcięciem wody do dnia 31 października 2000 r. W piśmie tym wskazano zatem jako okres wypowiedzenia termin 12 dni - nie przewidziany przez łączącą strony umowę. ( Dowód : karta 9 ) 2.7. Wobec powyŜszego, z uwagi, iŜ odcięcie dopływu wody spowodowałoby konieczność zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez Wnioskodawców i zamknięcia zakładu, pełnomocnik Wnioskodawców wystąpił do Przedsiębiorstwa z pismem, w którym wskazywał, Ŝe odcięcie dopływu wody do spółki ,,DOLGIPS” byłoby bezprawne, a nadto wyrządziłoby Wnioskodawcom znaczną szkodę ( Dowód : karta 10 ). 2.8. W rezultacie do odcięcia wody z dniem 31 października 2000 r. nie doszło. JednakŜe dnia 6 listopada 2000 r. Przedsiębiorstwo wystąpiło z kolejnym pismem TT/403/393/00, w którym powołując się na fakt niespełnienia warunków technicznych określonych w powołanym wyŜej piśmie z dnia 12 października 1998 r. uniewaŜniło wydane w/w zapewnienie dostawy wody. W celu uzyskania nowych warunków technicznych podłączenia Wnioskodawcy zostali zobligowani do wypełnienia i przesłania do Przedsiębiorstwa załączonego do powyŜszego pisma nowego wniosku o zapewnienie dostawy wody i odbioru ścieków oraz określenia warunków technicznych podłączenia do sieci miejskiej ( Dowód : karta 11, 12 ). 2.9. Wnioskodawcy nie spełnili powyŜszego warunku uwaŜając, iŜ zapewnienie dostawy wody wyraŜone w powołanym wyŜej piśmie z dnia 12 października 1998 r. ich nie obowiązuje - nawet gdyby było podpisane przez uprawnioną osobę - poniewaŜ dostarczanie wody do Spółki reguluje umowa z dnia 17 listopada 1998 r, przy której zawarciu Przedsiębiorstwo nie podnosiło, iŜ nie są spełnione jakiekolwiek warunki techniczne i nie uzaleŜniło skuteczności umowy od tychŜe warunków technicznych. NaleŜy zaakcentować, iŜ w świetle § 2 pkt 1 przedmiotowej umowy, do obowiązków dostawcy naleŜy dostarczanie jej zgodnie z warunkami technicznymi przyłączenia na zasadach i jakości określonych w obowiązujących przepisach. Wnioskodawcy nie mieli obowiązku znać przepisów regulujących dostawę wody, zatem to Przedsiębiorstwo było zobligowane zbadać, czy istnieją warunki techniczne dostarczania wody. (Dowód : karta 67) 6 2.10. W piśmie z dnia 10 listopada 2000 r. Spółka odmówiła wykonania warunków postawionych w piśmie z dnia 6 listopada 2000 r., powołując się na powyŜsze argumenty, dodatkowo podnosząc, iŜ skoro doszło do bezwarunkowego zawarcia przedmiotowej umowy, to naleŜy uznać, Ŝe wszelkie wymagane warunki do jej zawarcia zostały spełnione - zwłaszcza Ŝe woda była Spółce przez dwa lata dostarczana zgodnie z umową - a nadto wykazując Przedsiębiorstwu, Ŝe w świetle orzecznictwa Sądu Antymonopolowego dokonywanie powyŜszych działań moŜna byłoby uznać za naduŜywanie swojej pozycji na lokalnym rynku dostaw wody o cechach praktyki monopolistycznej ( Dowód : karta 14, 15). 2.11. Przedsiębiorstwo nie uznając powyŜszych argumentów za zasadne, pismem z dnia 15 listopada 2000 r. wypowiedziało Wnioskodawcom umowę o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków określając okres wypowiedzenia na trzy miesiące licząc od dnia 1 grudnia 2000 r ( Dowód : karta 13). 3. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy organ antymonopolowy zwaŜył, co następuje : 3.1. Art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (j.t. Dz. U. z 1999 r. Nr 52, poz. 547 ze zm.) określa, iŜ praktyką monopolistyczną jest naduŜywanie pozycji dominującej na rynku poprzez odmowę sprzedaŜy lub skupu towarów, dyskryminującą niektórych przedsiębiorców przy braku alternatywnych źródeł zaopatrzenia lub zbytu. Aby działania przedsiębiorcy zostały zakwalifikowane jako praktyka monopolistyczna określona w w/w przepisie, muszą być spełnione łącznie następujące przesłanki : - posiadanie pozycji dominującej, - naduŜywanie pozycji dominującej poprzez odmowę sprzedaŜy lub skupu towarów dyskryminującą niektórych przedsiębiorców, - brak alternatywnych źródeł zaopatrzenia lub zbytu. 3.2. PoniewaŜ zachowania przedsiębiorców odbywają się w strukturze rynkowej, istotne znaczenie ma określenie rynku relewantnego w niniejszej sprawie. Zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Sądu Antymonopolowego w sprawach o stosowanie praktyk monopolistycznych, naleŜy dąŜyć do moŜliwie wąskiej segmentacji rynku. Im węziej, bardziej szczegółowo, jak wskazuje Sąd 7 Antymonopolowy w orzeczeniu z dnia 4 października 1993 r. (sygn. akt XVII Amr 29/93, Wokanda 1994 r. Nr 3) uda się wyodrębnić rynek, tak w ujęciu produktowym (przedmiotowym), jak i terytorialnym, tym większy w nim udział moŜe mieć określony przedsiębiorca, co wyznacza poziom jego dominacji i zarazem wskazuje ograniczenia jakie stwarza mu ustawa antymonopolowa. W przeciwnym bowiem przypadku trudno byłoby znaleźć podmiot o pozycji dominującej co powodowałoby, iŜ ograniczenia antymonopolowe straciłyby sens. Rynek w znaczeniu przedmiotowym odnosi się do towarów w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy antymonopolowej (m.in. rzeczy, usługi). W przedmiotowej sprawie towarem oferowanym nabywcom przez Uczestnika postępowania jest usługa dostawy wody. Tak więc w aspekcie produktowym Przedsiębiorstwo operuje na rynku dostaw wody. Z uwagi na technologię dostarczania wody (siecią wodociągową) rynek w aspekcie geograficznym wyznaczany jest przez sieć wodociągową naleŜącą do Uczestnika postępowania. Na rynku dostaw wody w Świdnicy Przedsiębiorstwo jest monopolistą naturalnym (sieciowym), gdyŜ jest właścicielem (dysponentem) jedynego występującego tam wodociągu. To właśnie dzięki sieci, powód w stosunku do swoich odbiorców posiada pozycję monopolu naturalnego. W zakresie dostarczania wody na terenie miasta Świdnicy, Uczestnik nie spotyka się z Ŝadną konkurencją, w związku z czym zajmuje niekwestionowaną pozycję monopolistyczną ( por. art. 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej ). Posiada on zatem na rynku władzę gospodarczą, przy której uŜyciu moŜe zapobiegać nie tylko efektywnej konkurencji, ale i działać w duŜym stopniu niezaleŜnie od zachowania swych kontrahentów, a w szczególności eksploatować swoją pozycję rynkową ich kosztem, co właśnie ma miejsce w rozpatrywanej sprawie. PoniewaŜ pozycja monopolistyczna jest jednocześnie kwalifikowaną postacią pozycji dominującej, stąd spełniona została pierwsza przesłanka zarzucanej praktyki monopolistycznej. Spełnienie przez Uczestnika powyŜszej przesłanki potwierdzone jest takŜe w orzecznictwie Sądu Antymonopolowego (np. wyrok SA z dnia 7 października 1998 r. sygn. akt XVII Ama 44/98 ), które stanowi, iŜ do podmiotów posiadających pozycję tzw. naturalnego monopolisty odnoszą się zakazy naduŜywania pozycji dominującej, stosownie do art. 5 ustawy antymonopolowej . 3.3. Istotą praktyki monopolistycznej jest naduŜywanie władzy rynkowej, prowadzące do ograniczenia samodzielności pozostałych uczestników rynku oraz wymuszenie uczestnictwa w rynku na zasadach narzuconych i mniej korzystnych, niŜby to wynikało z działania nieskrępowanych mechanizmów rynkowych w warunkach istnienia konkurencji. Skoro na lokalnym rynku dostaw wody Przedsiębiorstwo zajmuje pozycję dominującą, to oczywiście podlega ograniczeniom ustawy antymonopolowej, przeciwdziałającej wykorzystywaniu rynkowej dominacji. Dlatego teŜ przedmiotem analizy 8 prowadzonego postępowania administracyjnego jest zarzut wypowiedzenia Wnioskodawcom umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków, w kontekście drugiej przesłanki omawianego artykułu - tj. naduŜywanie pozycji dominującej na rynku poprzez odmowę sprzedaŜy lub skupu towarów dyskryminującą niektórych przedsiębiorców. Urząd, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie, stwierdza, Ŝe wypowiedzenie umowy stanowi przejaw naduŜycia przez uczestnika posiadanej siły rynkowej. Pomimo, iŜ nie nastąpiło jeszcze faktyczne wstrzymanie dostaw wody, to jednak juŜ sama groźba takiego wstrzymania stanowi praktykę monopolistyczną, traktowaną w świetle przepisów ustawy antymonopolowej na równi z odmową sprzedaŜy. Podmiot gospodarczy stosuje bowiem praktykę monopolistyczną równieŜ w sytuacji, gdy wykorzystując władzę rynkową wynikającą z zajmowanej pozycji dominującej na rynku, groźbą bezprawną ( określoną w art. 87 k.c.), stanowiącą dla kontrahenta powaŜne i potencjalne niebezpieczeństwo naraŜenia go na niepowetowaną szkodę, zmusza go do podejmowania zobowiązań, jakich nie podjąłby w warunkach braku takiego zagroŜenia, chociaŜby nawet groźby tej ostatecznie nie wprowadził w czyn dla przymuszenia kontrahenta. Forma groźby moŜe ujawniać się tak przy składaniu oświadczenia woli, jak i w czynnościach faktycznych, a dominujący przedsiębiorca nie moŜe wykorzystywać groźby jako instrumentu kształtowania treści umowy (wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 1 marca 1995 r. sygn. akt XVII Amr 69/94, Wokanda z 1996 r. nr 1). 3.4 Przedsiębiorstwo dostarcza wodę Spółce w oparciu o umowę o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków z dnia 17.11 1998 r. Umowa zawarta została na czas nieokreślony, bez konieczności spełnienia przez Wnioskodawców dodatkowych warunków. Ustawa o samorządzie gminnym z dnia 8 marca 1990 r. (j.t. Dz. U. z 1996 r. Nr 13, poz. 74 ze zm.), zalicza w art. 7 ust. 1 pkt 3 do zadań własnych gmin sprawy wodociągów i kanalizacji. Gmina moŜe powierzyć wykonywanie powyŜszych zadań innym podmiotom, w niniejszej sprawie Uczestnikowi postępowania - Przedsiębiorstwu. Szczegółowe określenie tych zadań i prawnych form ich realizacji zawierają przepisy prawa materialnego ( w tym prawa wodnego ). Prawo wodne (j.t. Dz. U. z 1974 r. Nr 38, poz. 230 ze zm.) upowaŜnia Radę Ministrów do określania w drodze rozporządzenia zasad wykonywania, utrzymywania i eksploatacji urządzeń zaopatrzenia w wodę oraz urządzeń kanalizacyjnych. Wstrzymanie dostaw wody, w świetle obowiązujących przepisów prawnych moŜe nastąpić jedynie na podstawie § 2 ust. 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 1996 r. w sprawie urządzeń zaopatrzenia w wodę i urządzeń kanalizacyjnych oraz zasad ustalania opłat za wodę i wyprowadzanie ścieków (j.t. Dz. U. z 1996 r. Nr 151, poz. 716 ze zm. ). W myśl tego przepisu właścicielowi urządzeń o których mowa w § 1 w/w rozporządzenia (m.in. studnie publiczne i urządzenia wodociągowe ), przysługuje prawo odcięcia 9 dostawy wody i zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego w przypadku nielegalnego wykonania przyłącza wodociągowego lub przyłącza kanalizacyjnego. Taka treść przepisu przesądza więc o tym, Ŝe przedsiębiorstwo dostarczające wodę ma prawo jej odcięcia oraz zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego przy kumulatywnym zaistnieniu przesłanek tamŜe określonych. Wstrzymanie dostaw wody moŜe nastąpić równieŜ w sytuacji, gdy odbiorca wody dokona takich zmian w instalacji, które stwarzałaby moŜliwość nielegalnego jej poboru. JednakŜe wpływ manipulacji na moŜliwość sfałszowania wskazań wodomierza powinien być udowodniony. NaleŜy takŜe podkreślić, iŜ zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 6 w/w rozporządzenia, utrzymanie i eksploatacja urządzeń wodociągowych polega m.in. na wstrzymaniu lub ograniczeniu wody po uprzednim podaniu czasu ich trwania. Na tym tle wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 5 października 1994 r., (SA / Ł 2323/94, ONSA z 1995 r., nr 4, poz. 165, Wokanda z 1995 r. nr 6), który w treści uzasadnienia przyjął stanowisko, Ŝe zgodnie z tym przepisem wstrzymanie lub ograniczenie dopływu wody moŜe nastąpić po uprzednim podaniu czasu ich trwania w razie : braku wody na ujęciu, zanieczyszczenia wody na ujęciu w sposób niebezpieczny dla zdrowia, potrzeby zwiększenia dopływu wody do hydrantów poŜarowych, konieczności przeprowadzenia niezbędnych napraw urządzeń wodociągowych oraz uszkodzenia instalacji odbiorczej groŜącego niebezpieczeństwem. Nie jest to katalog przykładowy, ale katalog zamknięty i tym samym wstrzymanie lub ograniczenia dostaw wody przez właściciela urządzeń moŜe nastąpić tylko w przypadkach wymienionych powyŜej. JednakŜe - zdaniem organu antymonopolowego - ocena dopuszczalności wstrzymania dostaw wody nie moŜe ograniczać się wyłącznie do przepisów prawa wodnego, tym bardziej Ŝe świadczenie usług polegających na dostawie wody odbywa się najczęściej na podstawie umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków. Istotą tej umowy jest przecieŜ wzajemność świadczeń : kaŜda ze stron zobowiązana jest świadczyć drugiej stronie ekwiwalent tego, co sama otrzymuje, gdyŜ zgodnie z art. 487 § 2 k.c. umowa jest wzajemna, gdy obie strony zobowiązują się w taki sposób, Ŝe świadczenie jednej z nich ma być odpowiednikiem świadczenia drugiej. Wobec tego w sytuacji, gdy zostanie naruszona ekwiwalentność świadczenia wskutek nie opłacania przez usługobiorcę w sposób trwały za pobraną wodę i odprowadzone ścieki, przedsiębiorstwu przysługuje prawo odstąpienia od umowy i wstrzymania dostaw wody. W tej sytuacji znajdzie zastosowanie przepis art. 491 § 1 k.c., zgodnie z którym, jeŜeli jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej, druga strona moŜe wyznaczyć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z ostrzeŜeniem, iŜ w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu będzie uprawniona do odstąpienia od umowy. Przedsiębiorstwo wodociągowe moŜe takŜe skorzystać z prawa odstąpienia od umowy bez wyznaczenia dodatkowego terminu, ale tylko wówczas, gdy uprawnienie do odstąpienia od umowy wzajemnej zostało zastrzeŜone na wypadek niewykonania zobowiązania w terminie ściśle określonym (art. 492 k.c.). 10 W niniejszej sprawie, nie wystąpiła Ŝadna z w/w przesłanek, która dałaby Uczestnikowi podstawę do zaprzestania dostawy wody dla Spółki. Wnioskodawcy nie naruszyli równieŜ § 11 ust. 3 rozpatrywanej umowy, w którym ŚWPiK szczegółowo określiło, w jakich przypadkach moŜe rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia. Bezsporne jest więc, iŜ wypowiedzenie przedmiotowej umowy dokonane zostało bez istotnego powodu, bez Ŝadnego uzasadnienia prawnego i ekonomicznego. Dla Uczestnika postępowania, wystarczającym zezwoleniem na skuteczne wypowiedzenie, świadczącym jednocześnie o działaniu w majestacie prawa jest § 11 pkt 2 przedmiotowej umowy - będący podstawą prawną jej wypowiedzenia - który stanowi : ,,Rozwiązanie umowy lub zmiana jej treści przez kaŜdą ze stron moŜe nastąpić na piśmie z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia”. Powoływanie się przez Uczestnika, w trakcie postępowania administracyjnego na § 2 pkt 1 rozpatrywanej umowy, nie moŜe - zdaniem organu antymonopolowego - stanowić podstawy jej wypowiedzenia, bowiem ,,Dostarczanie wody do nieruchomości usługobiorcy zgodnie z warunkami technicznymi przyłączenia na zasadach i jakości określonych w obowiązujących przepisach” stanowiące treść w/w § 2 pkt 1 naleŜy do obowiązków usługodawcy, a więc Przedsiębiorstwa. Zatem to do obowiązków Uczestnika naleŜało zbadanie, czy istnieją warunki techniczne dostarczania wody. Usługobiorca (Spółka) wypełniał wszystkie zobowiązania wynikające z treści w/w umowy, natomiast bezwarunkowe zawarcie przedmiotowej umowy przez Przedsiębiorstwo na czas nieokreślony (zamiast na czas określony), będące następstwem pomyłki Uczestnika - do której sam się przyznał w trakcie postępowania - nie moŜe obciąŜać Wnioskodawców, zwłaszcza w sytuacji, gdy jedna ze stron umowy (Uczestnik) posiada pozycję dominującą, a w tym przypadku nawet monopolistyczną. Na takim rynku bowiem, strona słabsza nie rozwiąŜe swojego problemu dostawy wody w sposób właściwy dla rynku konkurencyjnego. Dominant zatem przy zmianie warunków umowy lub jej wypowiedzeniu, musi ze szczególną uwagą dokonać powyŜszych zmian według kryterium uwzględnienia interesów strony słabszej (Spółki), a zwłaszcza nie moŜe przerzucać wyłącznie na Wnioskodawców wszystkich kosztów związanych z ewentualną budową nowego przyłącza wodociągowego. W rozpatrywanej sprawie zachowanie Uczestnika jest typowym zachowaniem podmiotu, który nie bierze pod uwagę interesów słabszego kontrahenta, realizując wyłącznie swoje partykularne cele. Bezprawne wykorzystanie moŜliwości wypowiedzenia umowy, świadczy o naduŜyciu przez Przedsiębiorstwo władzy ekonomicznej na lokalnym rynku dostaw wody, zwłaszcza, iŜ w przypadku wypowiedzenia przez Uczestnika przedmiotowej umowy po raz pierwszy - w dniu 18.10. 2000 r. - nie został nawet zachowany trzymiesięczny okres wypowiedzenia, poniewaŜ zamierzano odciąć dopływ wody do posesji Wnioskodawców, przy ul. Krętej 5 juŜ w dniu 30.10.2000 r., a więc juŜ po upływie 12 dni od momentu wypowiedzenia umowy. NaleŜy równieŜ zaakcentować, iŜ przez prawie dwa lata od momentu podpisania 11 przedmiotowej umowy ( 17 listopada 1998 r.), woda była dostarczana Spółce istniejącym przyłączem i Przedsiębiorstwo nie sygnalizowało w tym okresie jakichkolwiek nieprawidłowości, a jednocześnie ze strony Wnioskodawców nie wystąpiły w tym okresie, Ŝadne przesłanki mogące stanowić podstawę do wypowiedzenia umowy i wstrzymania dostaw wody. Jednocześnie naleŜy zauwaŜyć, Ŝe w chwili zawierania umowy Przedsiębiorstwo nie podnosiło, iŜ nie spełnione są jakiekolwiek warunki techniczne i nie uzaleŜniło skuteczności umowy od spełnienia przez Spółkę powyŜszych warunków. JeŜeli natomiast Uczestnik uwaŜał, iŜ Wnioskodawcy nie spełnili warunków technicznych przyłączenia określonych w piśmie z dnia 12 października 1998 r., nie musiał zawierać z Wnioskodawcami przedmiotowej umowy bezwarunkowo i na czas nieokreślony. Nie ulega wątpliwości, Ŝe Przedsiębiorstwo odmawiając dostawy wody Wnioskodawcom, naduŜywa swojej pozycji dominującej uniemoŜliwiając Spółce moŜliwość wykonywania jej zadań gospodarczych. Reasumując, zdaniem organu antymonopolowego, została spełniona druga przesłanka analizowanego przepisu, tj. naduŜywanie pozycji dominującej na rynku poprzez odmowę sprzedaŜy lub skupu towarów dyskryminującą niektórych przedsiębiorców. 3.5. Przechodząc do rozpatrywania trzeciej przesłanki tj. braku alternatywnych źródeł zaopatrzenia lub zbytu naleŜy zauwaŜyć, iŜ koniecznym elementem jej zaistnienia jest postawienie drugiej strony przed brakiem moŜliwości zaopatrzenia lub zbytu z alternatywnych źródeł. Taka sytuacja niewątpliwie ma miejsce wtedy, gdy na danym rynku, poza dyskryminującym przedsiębiorcą o pozycji dominującej ( zwłaszcza monopolisty sieciowego) nie ma Ŝadnej innej oferty zaopatrzenia. Za brak alternatywnego źródła uznaje się równieŜ sytuację, gdy oferty innych przedsiębiorców, z punktu widzenia interesów podmiotu poszkodowanego dyskryminującą odmową sprzedaŜy lub skupu, byłyby dla niego mniej korzystne ( wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 16 grudnia 1992 r., sygn. akt XVII Amr 26/92, Wokanda z 1993 r. Nr 6, takŜe wyrok S.A. z dnia 27 marca 1996 r., sygn. akt XVII Amr. 71/95). W niniejszej sprawie Wnioskodawcy nie posiadają alternatywnego źródła zaopatrzenia w wodę, bowiem za takie źródło nie moŜna uznać - wskazane przez uczestnika - ujęcie wody spółki PAFAL S.A., czy teŜ zaspokojenie potrzeb zaopatrzeniowych we własnym zakresie np. poprzez inwestycję własną. Aby nowe źródło zaopatrzenia mogło być uznane za alternatywne w stosunku do posiadanego, musi ono spełniać wymóg natychmiastowej dostępności bez ponoszenia nakładów inwestycyjnych ( wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 31 maja 2000 r., sygn. akt XVII Ama 44/00). Za źródło takie, mogłaby być uznana jedynie oferta dostawy wody skierowana do Spółki porównywalna lub korzystniejsza od warunków umowy, dostawy wypowiedzianej przez dotychczasowego dostawcę- Przedsiębiorstwo (wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 12 stycznia 2000 r., sygn. akt XVII Ama 93/99 ). PowyŜszych wymogów nie spełniają - poza obecnym - Ŝadne inne źródła zaopatrzenia Spółki w wodę. 12 W konsekwencji, zdaniem organu antymonopolowego, została spełniona trzecia przesłanka analizowanego przepisu ustawy antymonopolowej, tj. brak alternatywnego źródła zaopatrzenia lub zbytu. W świetle powyŜej przedstawionych faktów Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał, Ŝe zostały spełnione łącznie wszystkie wymagane przesłanki dla zakwalifikowania działań Świdnickiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji z siedzibą w Świdnicy, jako praktyki monopolistycznej określonej w art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy antymonopolowej. Zgodnie z art. 10 ust. 3 ustawy antymonopolowej Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów moŜe nadać decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Na gruncie kodeksu postępowania administracyjnego decyzji od której słuŜy odwołanie moŜe być nadany rygor natychmiastowej wykonalności w sytuacjach wskazanych w art. 108 § 1 kpa - m.in. ze względu na wyjątkowo waŜny interes strony. Z uwagi na objęcie odrębną regulacją w ustawie antymonopolowej kwestii zaopatrzenia decyzji organu antymonopolowego w rygor natychmiastowej wykonalności orzecznictwo przyjmuje ( postanowienie Sądu Antymonopolowego z dnia 21 stycznia 1994 r. sygn. akt XVII Amz 2/93), Ŝe art. 108 § 1 kpa ma odpowiednie zastosowanie do decyzji wydanych w trybie wspomnianej ustawy. Zdaniem organu antymonopolowego, sytuacja Wnioskodawcy, któremu grozi od dnia 1 marca 2001 r. wstrzymanie dostaw wody, upowaŜnia do nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Przyjęcie odmiennego poglądu mogłoby doprowadzić do sytuacji, gdzie w toku trwającego wiele miesięcy postępowania międzyinstancyjnego Przedsiębiorstwo, stosując nadal nielegalne praktyki monopolistyczne polegające na odmowie dostawy wody, uniemoŜliwi Wnioskodawcom prowadzenie działalności gospodarczej, naraŜając ich na znaczne straty. W tej sytuacji ochrona związana z naruszeniem ustawy antymonopolowej miałaby charakter czysto iluzoryczny. O kosztach postępowania orzeczono mając na uwadze przepis art. 98 kpc. oraz § 3.1 w związku z § 20 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. Nr 154, poz. 1013 z późn. zm.). Kwota 1 000 zł. w ocenie Urzędu odpowiada nakładowi pracy pełnomocnika i stopniu zawiłości prowadzonego sporu. Mając powyŜsze na uwadze organ antymonopolowy orzekł jak w sentencji. Od niniejszej decyzji słuŜy stronie odwołanie do Sądu Antymonopolowego, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura UOKiK we Wrocławiu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. 13 Na postanowienie rozstrzygające o kosztach (pkt III decyzji) słuŜy zaŜalenie do Sądu Antymonopolowego za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura UOKiK we Wrocławiu w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Z up. Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK we Wrocławiu Zbigniew Jurczyk Otrzymują: 1. Pan Prezes Świdnickiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. ul. Wrocławska 10 58 - 100 Świdnica 2. Pan Artur Mastalerz Kancelaria Radcy Prawnego Artura Mastalerza ul. Trybunalska 9/2 58 - 100 Świdnica