RLU-3/2001

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W LUBLINIE 20-074 Lublin, ul. Spokojna 9a Tel. (0-81) 532-35-31, 743-77-30, 532-54-48, Tel/Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl Lublin, dnia 22 lutego 2001 r. RLU – 500S – 24/581/00/EW Decyzja RLU Nr 3/01 Na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 8 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24.02.1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów ( Dz. U. Nr 52 poz. 547 ) po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego wszczętego na wniosek PKP Zakład Gospodarki Mieszkaniowej w L. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej „Przedwiośnie ” w N., Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdza stosowanie przez Spółdzielnię Mieszkaniową „Przedwiośnie ” w N. praktyki monopolistycznej polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku poprzez odmowę sprzedaŜy - zawarcia umowy o dostawę energii cieplnej , wytwarzanej w kotłowni będącej własnością Spółdzielni , do budynku będącego własnością PKP Zakład Gospodarki Mieszkaniowej w L. , a połoŜonego w N. , przy braku alternatywnego źródła zaopatrzenia i nakazuje zaniechanie stosowania wyŜej wymienionej praktyki monopolistycznej . Uzasadnienie Do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Lublinie wpłynęła skarga , a następnie wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej „ Przedwiośnie ”w N., zwanej dalej Spółdzielnią , w sprawie stosowania praktyki monopolistycznej polegającej na odmowie zawarcia umowy o dostawę energii cieplnej i groŜenie odcięciem dostaw tej energii do budynku zasilanego z kotłowni Spółdzielni , a połoŜonego w N. przy braku alternatywnego źródła zaopatrzenia w energię cieplną dla tego budynku . W uzasadnieniu wniosku PKP ZGM podnosił , Ŝe w ramach umowy o administrację budynkiem połoŜonym w N. SM „Przedwiośnie ” świadczyła pełny zakres usług związanych z utrzymaniem przejętych zasobów , w tym dostawę energii cieplnej dla tego budynku z kotłowni Spółdzielni . Wypowiedzenie umowy o administrację zleconą przez PKP ZGM nie było rezygnacją z dostaw energii cieplnej z kotłowni Spółdzielni, poniewaŜ dnia 08.11.1999 r. Zakład ten wystąpił do SM „ Przedwiośnie ” o zawarcie stosownej umowy na dostawę ciepła do tego budynku . Spółdzielnia odmówiła dostaw ciepła i podpisania stosownej umowy . Wówczas PKP ZGM wystąpił do Burmistrza Miasta N. o wskazanie innego źródła zaopatrzenia . W odpowiedzi Burmistrz poinformował , Ŝe w N. nie ma centralnego systemu zaopatrzenia w ciepło i nie ma moŜliwości podłączenia tego budynku do sieci cieplnej bądź , źródła dostaw będącego własnością Gminy. Istnieje jedynie moŜliwość dostarczania do tego budynku gazu ziemnego słuŜącego do ogrzewania , jednak wymaga to zupełnie nowej inwestycji i nie jest moŜliwe do zrealizowania przed rozpoczęciem sezonu grzewczego 2000/2001 . Ponadto PKP ZGM podnosi , Ŝe zgodnie z przepisami wykonawczymi do Prawa Energetycznego sprzedawca ciepła , a takim jest Spółdzielnia , ma obowiązek zawiadomienia o planowanych zmianach warunków dostarczania ciepła w terminie określonym z wyprzedzeniem , umoŜliwiającym dostosowanie instalacji odbiorczych do nowych warunków . Termin wyprzedzenia nie powinien być krótszy niŜ 24 miesiące – jeŜeli zmiana jest wprowadzona przez przedsiębiorstwo wytwórcze . Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów po przeanalizowaniu wniosku wszczął w tej sprawie postępowanie administracyjne w sprawie nakazania zaniechania stosowania przez Spółdzielnię Mieszkaniową „Przedwiośnie ” w N. praktyki monopolistycznej polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku poprzez odmowę sprzedaŜy energii cieplnej wytwarzanej w kotłowni będącej własnością Spółdzielni do budynku PKP ZGM połoŜonego w N. przy braku alternatywnego źródła zaopatrzenia , co mogło stanowić naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy antymonopolowej . W odpowiedzi na wszczęcie postępowania administracyjnego Spółdzielnia Mieszkaniowa „ Przedwiośnie ” uznała zarzut za bezpodstawny i oświadczyła , Ŝe obecnie nie istnieją techniczne warunki do odcięcia dostaw ciepła do budynku PKP ZGM , gdyŜ zawór odcinający znajduje się w piwnicy tego budynku . Wskazano , Ŝe wystosowano pismo do PKP ZGM o zamiarze wstrzymania dostaw , jednak fizyczne odcięcie tego budynku od dostaw ciepła nie nastąpiło i ciepło jest nadal dostarczane . Spółdzielnia ponadto wskazała , Ŝe nie jest przedsiębiorstwem energetycznym w rozumieniu przepisów ustawy Prawo Energetyczne i nie mają do niej zastosowania regulacje prawne odnoszące się do tego typu wytwórców i dostawców , na co posiada stosowną opinię wydaną przez Wschodni Oddział Terenowy URE w Lublinie . Odnośnie braku alternatywnego źródła zaopatrzenia w energię cieplną dla tego budynku Spółdzielnia poinformowała , Ŝe po przebudowie kotłowni w budynku będącym własnością gminy N. i połoŜeniu ciepłociągu wzdłuŜ ulicy P. budynek PKP ZGM mógłby być zasilany z innego źródła , aniŜeli z kotłowni Spółdzielni . Wskazano takŜe , iŜ propozycja PKP ZGM odnośnie podpisania umowy na dostawę energii cieplnej i rozliczanie tej energii wg partycypacji w rzeczywistych kosztach jej dostawy jest dla Spółdzielni nie do przyjęcia , gdyŜ PKP ZGM jest niesolidnym płatnikiem i Spółdzielnia musiałaby rozliczać kaŜdą z posiadanych kotłowni oddzielnie . W trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego Prezes UOK i K dodatkowo ustalił , Ŝe : 1. od momentu rozwiązania umowy o administrację zleconą budynku przy ul. P. strony prowadziły rozmowy w sprawie kontynuacji dostaw ciepła dla tego budynku . 2. Spółdzielnia konsekwentnie uchylała się od zawarcia stosownej umowy na dostawę ciepła informując co pewien czas PKP ZGM o zamiarze wstrzymania dostaw , do którego jednak nie dochodziło . 3. Przesyłane sobie wzajemnie projekty umowy na dostawę energii cieplnej do tego budynku nie odpowiadały Ŝadnej ze stron , w efekcie czego spisano notatkę słuŜbową na spotkaniu dnia 23.03.2000 , w której strony uzgodniły , Ŝe odstępują od zawarcia umowy na dostawę ciepła do czasu uzyskania odpowiedzi z URE czy Spółdzielnia ma obowiązek dostarczać ciepło do budynku PKP ZGM ? . Ustalono takŜe zasady rozliczeń za dostarczane ciepło do tego budynku przyjmując , Ŝe podstawą rozliczeń będą koszty wytworzenia ciepła w 1999 r. , planowany wskaźnik wzrostu cen na 2000 r. i ogrzewana powierzchnia w m 2 . Ostateczne rozliczenie za okres grzewczy ma nastąpić wg kosztów rzeczywistych bez doliczania zysku . 4. Wschodni Oddział Terenowy URE w Lublinie po przeprowadzeniu postępowania przekazał całość akt sprawy do UOK i K – Delegatura w Lublinie uznając się niewłaściwym w tej sprawie . Dodatkowo wskazano , Ŝe SM „ Przedwiośnie ” w ocenie tego Urzędu nie jest przedsiębiorstwem energetycznym w rozumieniu przepisów ustawy Prawo Energetyczne , nie wymaga koncesji na prowadzoną przez siebie działalność w zakresie wytwarzania i dostawy ciepła i w związku z tym sprawą tą powinien się zająć UOK i K . Reasumując ustalony stan faktyczny sprawy Prezes UOK i K zwaŜył , co następuje : Art. 5 ust. 1 ustawy antymonopolowej statuuje zakaz naduŜywania pozycji dominującej na rynku . Praktyki monopolistyczne określone w tym artykule istnieją zawsze na określonym rynku , który jest rynkiem właściwym w danej sprawie ( tzw. rynek relewantny ) . W świetle praktyki organów antymonopolowych , w tym orzecznictwa w celu wyznaczenia rynku relewantnego określona działalność gospodarcza powinna zostać poddana analizie przynajmniej z dwóch punktów widzenia : asortymentowego ( produktowego ) i geograficznego . W niniejszej sprawie rynkiem produktowym będzie dostawa energii cieplnej słuŜącej do ogrzania lokali w budynku przy ul. P. w N.. Rynek ten w ujęciu geograficznym obejmuje miasto Nałęczów w obrębie , którego mieści się budynek będący własnością PKP ZGM w L. i zasoby Spółdzielni Mieszkaniowej „ Przedwiośnie ” . Na tak wyznaczonym rynku Spółdzielnia posiada w stosunku do budynku przy ul. P. pozycję monopolistyczną , która jest kwalifikowaną postacią pozycji dominującej ze względu na brak alternatywnego źródła dostaw ciepła dla tego odbiorcy . Sieć ciepłownicza , która zasila budynek PKP ZGM jest połączona z kotłownią Spółdzielni i nie ma na dzień wydania decyzji technicznych moŜliwości skorzystania przez tego odbiorcę z innego dostawcy . Prezes UOK i K nie podziela twierdzeń Spółdzielni , Ŝe istnieje moŜliwość dostarczania ciepła do tego budynku poprzez wykorzystanie sieci Gminy N. , której własnością jest budynek połoŜony przy tej samej ulicy . Burmistrz N. w piśmie skierowanym do Spółdzielni i Wschodniego Terenowego Oddziału URE w Lublinie wyraźnie wskazuje na brak sieci grzewczej gminnej na terenie miasta N. , natomiast moŜliwość skorzystania z lokalnej sieci budynku naleŜącego do Gminy wymagałaby przebudowy kotłowni w budynku PKP ZGM , budowy ciepłociągu wzdłuŜ ulicy P. i jest to duŜa inwestycja , której realizacja wymaga sporych nakładów finansowych i czasu. Nie da się tych prac przeprowadzić przed sezonem grzewczym 2000/2001 . W tym stanie rzeczy naleŜy uznać , Ŝe nie istnieje źródło alternatywnych dostaw ciepła do budynku PKP ZGM przy ul. P. w N. i jedynie istniejący na dzień dzisiejszy system dostaw energii cieplnej poprzez kotłownię i sieć Spółdzielni Mieszkaniowej „Przedwiośnie ” jest w stanie zabezpieczyć potrzeby mieszkańców tego budynku w energię cieplną . W trakcie postępowania administracyjnego prowadzonego przed Prezesem UOK i K Spółdzielnia nie uznając zarzutu stosowania praktyk monopolistycznych podnosiła (opierając się na wyjaśnieniach Wschodniego Oddziału Terenowego URE w Lublinie ) , Ŝe ze względu na niewielką moc znamionową kotłowni i dostarczanie , tylko jednemu odbiorcy nie będącemu członkiem Spółdzielni energii cieplnej , nie ma obowiązku uzyskiwania koncesji na wytwarzanie i sprzedaŜ tej energii , z czego wywodzi brak statusu przedsiębiorstwa energetycznego , o którym mowa w art. 3 pkt 12 ustawy z dnia 10.04.1997 r. Prawo Energetyczne . Prezes UOK i K nie zgadza się z twierdzeniami Spółdzielni , iŜ nie posiada ona statusu przedsiębiorstwa energetycznego w rozumieniu przepisów ustawy Prawo Energetyczne . W trakcie postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie ustalono , Ŝe Spółdzielnia Mieszkaniowa „ Przedwiośnie ” w N. poza swoją funkcją wynikającą z ustawy Prawo Spółdzielcze wytwarza energię cieplną , którą następnie sprzedaje PKP ZGM w L. wystawiając stosowne faktury i pobierając za dostarczoną energię ustaloną cenę . Stosownie do przepisu art. 3 pkt 12 Prawo Energetyczne przedsiębiorstwem energetycznym , w rozumieniu tej ustawy , jest podmiot prowadzący działalność gospodarczą w zakresie wytwarzania , magazynowania , przesyłania , dystrybucji paliw albo energii lub obrotu nimi. Na charakter przedsiębiorstwa energetycznego nie ma decydującego wpływu okoliczność posiadania koncesji na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie wskazanym w art. 3 pkt 12 powołanej ustawy . Natomiast istotne jest prowadzenie działalności gospodarczej przez ten podmiot w zakresie wskazanym w ustawie o Działalności gospodarczej , czyli prowadzenie działalności wytwórczej , budowlanej , handlowej i usługowej w celach zarobkowych i na własny rachunek . W świetle zaś wykształconego orzecznictwa przedsiębiorca to taki podmiot , który został dopuszczony przez odrębne przepisy do prowadzenia działalności gospodarczej , którą wyróŜniają następujące właściwości : • charakter profesjonalny , a więc stały , nie okazjonalny , • podporządkowanie regułom opłacalności i zysku , • powtarzalność działań ( np. seryjność działań , stała współpraca ), • uczestnictwo w obrocie gospodarczym . Nie moŜe zatem ulegać wątpliwości , Ŝe wytwarzanie przez Spółdzielnię we własnej kotłowni ciepła w sposób zawodowy , a następnie sprzedaŜ tej energii odbiorcy , którym jest PKP ZGM w L. i uzyskiwanie z tego tytułu określonych dochodów wyczerpuje znamiona działalności gospodarczej. Takie rozumienie działalności Spółdzielni przez Prezesa UOK i K znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Antymonopolowego – wyrok z dnia 22.12.1999 r. Sygn. Akt XVII Ama 39/99. O przyjęciu w niniejszej sprawie , Ŝe Spółdzielnia jest przedsiębiorstwem energetycznym decyduje charakter jej działalności odpowiadający definicji zawartej w art. 3 pkt 12 Prawa energetycznego . Nie ma natomiast racji , zdaniem Prezesa UOK i K , Spółdzielnia i Wschodni Oddział Terenowy URE w Lublinie twierdząc , Ŝe o charakterze przedsiębiorstwa energetycznego decyduje wytwarzanie i przesył energii w oparciu o zawartą umowę dostawy . Z definicji przedsiębiorstwa energetycznego nie wynika , aby o uznaniu go za takie decydowała działalność prowadzona w ramach zawartej umowy dostawy. Natomiast przepisy Prawa Energetycznego – art. 5 ust. 1 i art. 7 zobowiązują przedsiębiorstwo energetyczne do dostarczania paliw na podstawie umowy i nakazują obowiązek zawarcia umowy sprzedaŜy paliw lub energii z odbiorcami , jeŜeli istnieją techniczne i ekonomiczne warunki dostarczania , a Ŝądający zawarcia umowy spełnia warunki przyłączenia do sieci i odbioru . JeŜeli Spółdzielnia , której charakter działalności odpowiada definicji przedsiębiorstwa energetycznego odmawia zwarcia takiej umowy dostawy ciepła dla budynku PKP ZGM naraŜa się na naruszenie przepisów Prawa Energetycznego . Ze względu na to , Ŝe działalność Spółdzielni nie podlega koncesjonowaniu w razie zaistnienia sporu pomiędzy takim przedsiębiorstwem energetycznym , a odbiorcą właściwym będzie , zdaniem Sądu Antymonopolowego , organ działający na podstawie ustawy antymonopolowej . W grę będzie wówczas wchodziła ocena działalności tego przedsiębiorstwa z punktu widzenia art. 5 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu / ... / . Zgodnie z orzecznictwem antymonopolowym odmowa zawarcia umowy , a taki stan faktyczny został w niniejszej sprawie określony , przez podmiot o pozycji dominującej na rynku, moŜe stanowić przejaw praktyki monopolistycznej określonej w art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy antymonopolowej . Decydująca w tej mierze jest ocena prawna treści spornych warunków umowy , nie przyjęta przez drugą stronę , w świetle przesłanek art. 353 1 k.c. w sytuacji , gdy postanowienia umowy , od których przyjęcia przez drugą stronę podmiot o pozycji dominującej uzaleŜnia zawarcie umowy naruszają prawo , a w szczególności są uciąŜliwe lub w innej formie przejawiają naduŜycie przez ten podmiot swej siły rynkowej . W niniejszej sprawie ustalono , Ŝe Spółdzielnia dostarczała energię cieplną do budynku PKP ZGM w ramach ogólnej umowy zleconej na administrację tym budynkiem . Dostawa odbywała się bez zakłóceń do czasu wypowiedzenia tej umowy przez PKP ZGM i zlecenia administracji innemu , zdaniem PKP ZGM tańszemu przedsiębiorcy . Rezygnując z usług Spółdzielni w zakresie administracji PKP ZGM wystąpił do niej o podpisanie umowy na dostawę energii cieplnej , gdyŜ zdawał sobie sprawę z braku alternatywnego źródła dostawy ciepła do tego budynku . Wówczas Spółdzielnia odmówiła podpisania takiej umowy i zagroziła wstrzymaniem dostaw . Rozpoczęły się trwające parę miesięcy rozmowy pomiędzy obu stronami , odbyła się wymiana korespondencji z przesyłaniem wzajemnym projektów umów na dostawę energii , które zakończyły się spotkaniem w dniu 29.03.2000 r. i ustaleniem ceny na dostarczaną bez umownie energię cieplną do budynku przy ul. P. w N. Równocześnie Spółdzielnia wystąpiła do Wschodniego Terenowego Oddziału URE w Lublinie o rozstrzygnięcie czy ma obowiązek dostarczać energię cieplną do budynku PKP ZGM . Oddział URE uznał się za niewłaściwy w tej sprawie i akta przekazał UOK i K – Delegatura w Lublinie z prośbą o zbadanie czy nie naruszono przepisów ustawy antymonopolowej . W ocenie Prezesa UOK i K Spółdzielnia będąc przedsiębiorstwem energetycznym w rozumieniu przepisów ustawy Prawo Energetyczne jest zobowiązana do zawarcia umowy o dostawę energii cieplnej do budynku PKP ZGM . Odmawiając zawarcia takiej umowy narusza przepisy ustawy Prawo energetyczne , a dodatkowo wykorzystując swoją pozycję monopolistyczną w stosunku do tego odbiorcy , narusza swoim postępowaniem art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy antymonopolowej . Skoro istnieją techniczne moŜliwości dostarczania tej energii cieplnej , strony ustaliły sposób rozliczania za dostawę tej energii (cena jest istotnym warunkiem kaŜdej umowy ) , odmowa zawarcia takiej umowy przez Spółdzielnię jest zatem wykorzystaniem przez nią posiadanej siły rynkowej , czego zabrania prawo antymonopolowe . Dopóki nie ma alternatywnego źródła dostawy do tego budynku energii cieplnej i nie ma innych przeszkód do zawarcia umowy , upór Spółdzielni jest nieuzasadniony i nie moŜe pozostawiać tego odbiorcy w niepewności czy dostawa i na jakich warunkach będzie kontynuowana . Takie działania naruszają interes mieszkańców tego budynku i mogą pozbawić ich dostaw ciepła w sezonie oraz narazić na znaczne straty . Ponadto rezygnując z kontynuacji dostaw Spółdzielnia , jako przedsiębiorstwo energetyczne miała obowiązek zawiadomić PKP ZGM z co najmniej 24 miesięcznym wyprzedzeniem o zamiarze przerwania dostaw , aby odbiorca ten miał czas dostosować swoje urządzenia do innego źródła dostawy . Wymóg ten był zgodny z obowiązującym do dnia 04.09. 2000 r. par. 37 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dn. 17.07.1998 r. ( Dz. U. Nr 100 poz. 642 ) . Pomimo zmiany przepisów tj. wydania w tej sprawie nowego rozporządzenia obowiązującego od dnia 04.09.2000 r. stan prawny w tym przedmiocie nie uległ zmianie. Tego obowiązku Spółdzielnia jednak nie dopełniła . Powoływanie się Spółdzielni przy odmowie zawarcia umowy dostawy na niesolidność finansową PKP ZGM w regulowaniu naleŜności nie moŜe być wystarczającym argumentem za przyjęciem takiego stanowiska . Administrując tym budynkiem w ramach umowy administracji zleconej, Spółdzielnia naraŜona była na większe dolegliwości związane z opóźnieniami płatniczymi PKP ZGM , jednak umowy tej nie wypowiedziała . Dlatego Prezes UOK i K uwaŜa , Ŝe powoływanie się w tym stanie sprawy na te okoliczności jest nieuzasadnione . Wobec powyŜszego naleŜy stwierdzić , Ŝe odmowa zwarcia umowy dostawy energii cieplnej do budynku PKP ZGM z kotłowni Spółdzielni , wobec braku alternatywnego źródła zaopatrzenia dla tego odbiorcy na tym rynku jest naruszeniem przez Spółdzielnię przepisów ustawy antymonopolowej i wyczerpuje przesłanki z art. 5 ust. 1 pkt 4 tej ustawy . Z tych względów orzeczono jak w sentencji decyzji . Od niniejszej decyzji przysługuje stronom prawo odwołania się do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Antymonopolowego w terminie dwutygodniowym od daty otrzymania decyzji . Otrzymują : 1. Spółdzielnia Mieszkaniowa „ Przedwiośnie ” w N. 2. PKP Zakład Gospodarki Mieszkaniowej PKP w L. Decyzja została podpisana przez ówczesnego dyrektora Delegatury UOKiK w Lublinie Krzysztofa Daszyńskiego.