I GSK 162/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Joanna Salachna (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 13 maja 2020 r. sygn. akt I SA/Op 46/20 w sprawie ze skargi S. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 14 listopada 2019 r. nr 1601-IEE.711.347.2019 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżone postanowienie; 3. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu na rzecz S. S. 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu (dalej: Sąd I instancji lub WSA) wyrokiem z 13 maja 2020 r., sygn. akt I SA/Op 46/20 oddalił skargę S. S. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu (dalej: Dyrektor IAS lub organ) z 14 listopada 2019 r., nr 1601-IEE.711.347.2019 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W stanie faktycznym sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego w Głubczycach (dalej: Naczelnik) prowadził wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z 14 maja 2018 r., wystawionego przez wierzyciela - Pocztę Polską S.A. Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej, a obejmującego zobowiązania w opłatach abonamentowych RTV za okres od stycznia 2013 r. do stycznia 2018 r. Zawiadomieniem z 6 lipca 2018 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącego. Zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono ojcu zobowiązanego - M. S. [...] lipca 2018 r., natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności (poprzez system teleinformatyczny OGNIWO) [...] lipca 2018 r. Pismem z [...] lipca 2018 r. ojciec zobowiązanego - M. S., działając jako pełnomocnik strony, podniósł oparty na art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. zarzut nieistnienia obowiązku w związku z tym, iż S. S. od ok. 12 lat nie mieszka w lokalu przy ul. M. w G. oraz to, że do tytułu wykonawczego wierzyciel nie dołączył żadnych dokumentów potwierdzających wymagalność zaległości z tytułu opłaty abonamentowej RTV. Z tego względu pełnomocnik wniósł o zawieszenie postępowania egzekucyjnego i zobowiązanie wierzyciela do przedstawienia dowodu na istnienie obowiązku uiszczania opłat abonamentowych przez zobowiązanego, w postaci uwierzytelnionej kopii rejestracji odbiorników RTV. W związku z powyższym Naczelnik wydał 2 sierpnia 2018 r. postanowienie o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego oraz zwrócił się do Poczty Polskiej S.A. o zajęcie stanowiska w sprawie zgłoszonego zarzutu. Postanowieniem z 8 listopada 2018 r. wierzyciel uznał zgłoszony zarzut nieistnienia obowiązku za nieuzasadniony. Postanowienie to zostało następnie utrzymane w mocy postanowieniem z 18 czerwca 2019 r. wydanym przez Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A., działającego jako II instancja. Naczelnik postanowieniem z 10 lipca 2019 r. uznał zarzuty za nieuzasadnione. Wskazał, że obowiązki związane z rejestracją odbiorników RTV i opłatami z tytułu abonamentu RTV wynikają bezpośrednio z przepisów ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1204 ze zm.; dalej u.o.a.), która nakłada na posiadaczy odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych obowiązek rejestrowania tychże odbiorników i uiszczania opłat począwszy od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji. W zażaleniu wniesionym na postanowienie Naczelnika pełnomocnik skarżącego ponownie podniósł, że Poczta Polska S.A. nie przedstawiła żadnego dowodu na istnienie obowiązku wnoszenia opłat abonamentowych RTV. Ponadto pełnomocnik zakwestionował stanowisko wierzyciela co do prawidłowości powiadomienia strony o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, podnosząc, że przedstawiona przez wierzyciela kserokopia pisma nie może stanowić dowodu na obowiązek uiszczania opłat przez S. S. W wyniku rozpatrzenia zażalenia Dyrektor IAS nie znalazł podstaw do uwzględnienia podniesionych w nim zarzutów i utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że zebrane w sprawie dowody potwierdzają, iż zasadnie wszczęto wobec strony egzekucję na podstawie tytułu wykonawczego z 14 maja 2018 r. Tym samym zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a organ egzekucyjny, wobec związania stanowiskiem wierzyciela na mocy art. 34 § 1 u.p.e.a., prawidłowo uznał, że zgłoszony zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku nie zasługiwał na uwzględnienie. W skardze na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego, domagając się jego uchylenia, uznania braku istnienia dochodzonego obowiązku, jak i uchylenia wystawionego tytułu wykonawczego, ponowił zarzut braku właściwego zawiadomienia abonenta. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji stwierdził, że kontrolowane postanowienie nie narusza prawa w sposób mający lub mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Organy prawidłowo dokonały analizy podnoszonych przez skarżącego okoliczności, a postępowanie przeprowadziły zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami k.p.a. Dokonaną na tym tle ocenę organów, że egzekwowany obowiązek nadal istnieje i podlega egzekucji administracyjnej Sąd I instancji ocenił jako prawidłową, uznając tym samym zarzuty skargi w tym zakresie za nieuzasadnione. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, w której zaskarżył orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.), zarzucono: Naruszenie przepisów postępowania mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. i art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez: a) niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej skutkującą oddaleniem skargi sądowoadministracyjnej wobec naruszenia przez organy obu instancji a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu przy ustalaniu stanu faktycznego zakazu dowodowego wynikającego z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. 187, poz. 1342; dalej: rozporządzenie MT) poprzez uznanie, że odcinek "U" książeczki opłat Nr [...] założonej w dniu [...].09.2006 r. stanowi dowód zarejestrowania odbiornika, podczas gdy taki dokument nie może stanowić dowodu rejestracji odbiornika od dnia [...].12.2008 r., w konsekwencji czego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oparł swoje ustalenia faktyczne na podstawie dowolnie ocenianego materiału dowodowego w konsekwencji naruszając art. 134 § 1 p.p.s.a. albowiem czynił ustalenia nie przestrzegając zakazów dowodowych; b) niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej skutkującą oddaleniem skargi sądowoadministracyjnej poprzez niezgodne z zasadami logicznego rozumowania przyjęcie, że nadanie indywidualnego numeru rejestracyjnego na osobę M. S. a następnie powiadomienie M. S. o nadaniu indywidualnego numeru rejestracyjnego posiadaczowi imiennej książeczki o nr [...] jest wystarczającym dla uznania, że indywidualny numer rejestracyjny nadano S. S. i został on został o tym fakcie powiadomiony przez co w konsekwencji poczynienie ustaleń sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym co stanowiło rażące naruszenie art. 80 k.p.a.; c) niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej skutkującą oddaleniem skargi sądowoadministracyjnej wobec naruszenia przez organy administracji obu instancji art. 18 ustawy z dnia 17.06.1960 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 poz. 1438 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) w zw. z art. 6 k.p.a., 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. polegające na przyjęciu za organami, przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, że pomimo braków dowodowych wynikających ze zgromadzonych dokumentów, skarżący ma odbiorniki RTV, z samego faktu, że skarżący nie udokumentował faktu jego wyrejestrowania, a także z faktu, że nie zaprzeczał, że odbiornik taki posiadał, podczas gdy to na wierzycielu i organie zgodnie z art. 7 k.p.a. ciążył obowiązek wykazania tych okoliczności, zebrania wszechstronnie materiału dowodowego i orzekanie na podstawie całokształtu materiału dowodowego; które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy albowiem prowadziły do uznania, że S. S. był zobowiązany do uiszczania opłat abonamentowych przez co nie zasadne są zarzuty skarżącego złożone w oparciu o art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. nieistnienia obowiązku uiszczenia opłaty i prowadziły do naruszenia art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 6 k.p.a. Naruszenie na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. § 5 ust. 2 rozporządzenia MT poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że do powiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownika, jest wystarczające wysłanie na jego adres powiadomienia listem zwykłym bez konieczności nadania przesyłki do użytkownika, podczas gdy z wykładni językowej treści przepisu "o nadaniu numeru operator publiczny powiadamia użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia" wynika, obowiązek że numer operator musi nadać właściwemu użytkownikowi i tego użytkownika zawiadomić o tej czynności. W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wniesiono też o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz zasądzenie dla pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu kasacyjnym. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego na jego rzecz. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna jest zasadna, jakkolwiek nie wszystkie z przedstawionych zarzutów zasługiwały na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Wstępnie należy zauważyć, że sprawa dotyczy rozpoznania zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji związanie stanowiskiem wierzyciela, które zostało uwzględnione przez organy, nie wiąże sądu. Istota sporu w sprawie dotyczy prawidłowości ustalenia, że skarżący kasacyjnie został prawidłowo powiadomiony o nadaniu mu indywidualnego numeru identyfikacyjnego będącego dowodem zarejestrowania odbiornika radiofonicznego i telewizyjnego (dalej: odbiornik RTV), co ma znaczenie dla ustalenia istnienia bądź nieistnienia obowiązku ponoszenia opłat abonamentowych w związku z zarejestrowaniem danych odbiorników RTV. Zgłoszone zarzuty naruszenia przepisów postępowania oraz naruszenia prawa materialnego mają względem siebie komplementarny charakter, co upoważniało Naczelny Sad Administracyjny do łącznego ich rozpoznania. W sprawie znajdowały zastosowanie przepisy rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007 r., które weszło w życie 13 grudnia 2007 r. (zgodnie z jego § 7). Wedle jego § 5: - dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej za używanie odbiorników stanowią dowód zarejestrowania odbiorników nie dłużej niż przez okres dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia (ust. 1); - operator publiczny w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamia użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia (ust. 2). Z niekwestionowanego stanu faktycznego wynika, iż powiadomienie, o którym mowa w § 5 ust. 2 zdanie drugie rozporządzenia MT zostało skierowane wprawdzie na adres skarżącego kasacyjnie, ale na inną imiennie oznaczoną osobę (ojca skarżącego kasacyjnie). Organ, a za nim Sąd I instancji uznał jednak, że "brak jest faktycznych podstaw do podważenia oświadczenia wierzyciela [co do istnienia obowiązku abonamentowego - przyp. NSA] i tylko wyłącznie błąd ludzki spowodował, że zawiadomienie to wystawiono z pominięciem pierwszego imienia zobowiązanego" (s. 16 zaskarżonego orzeczenia), bowiem skarżący dokonywał opat na rachunek bankowy wynikający z zawiadomienia. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku tego Sądu z 9 maja 2019 r. o sygn. II FSK 132/19. Ustawa o opłacie abonamentowej w art. 2 ust. 3 wiąże obowiązek powstania zobowiązania w tej opłacie z faktem rejestracji odbiornika i pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym tej rejestracji dokonano. Nie ma zatem racji skarżący kasacyjnie wskazując, że wierzyciel pominął, że skarżący nie zamieszkuje pod wskazanym adresem, przez co nie posiada odbiornika RTV, co czyni częściowo niezasadnym zarzut sformułowany pod lit. c) petitum skargi kasacyjnej, w którym wskazano na brak udowodnienia że skarżący posiada odbiorniki RTV. Z przywołanej wcześniej dyspozycji § 5 ust. 1 rozporządzenia MT wynika, że po upływie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie przepisów tego rozporządzenia (które weszło w życie 13 grudnia 2007 r.), dotychczasowe imienne książeczki opłat nie mogą stanowić dowodu zarejestrowanie odbiornika i tym samym dowodu powstawania zobowiązań w opłacie abonamentowej po upływie tego okresu. Dlatego też w § 5 ust. 2 rozporządzenia MT postanowiono, że operator publiczny w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1 indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamia użytkownika (a więc zgodnie z § 2 rozporządzenia - osobę posiadającą odbiornik), przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Wedle zaś § 3 pkt 2 rozporządzenia MT dowodem zarejestrowania odbiorników jest zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi. Oznacza to, że materialnoprawnymi warunkami powstania zobowiązania w opłacie abonamentowej na podstawie art. 2 ust. 3 u.o.a. w związku z § 5 ust. 2 i § 3 pkt 2 rozporządzenia MT są: - nadanie użytkownikowi przez operatora publicznego w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia indywidualnego numeru identyfikacyjnego oraz - powiadomienie tego użytkownika na druku określonym w załączniku do ustawy o opłatach abonamentowych. Przesłanki powyższe warunkują istnienie obowiązku i tym samym stanowią o zasadności zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Jest tak dlatego, że zobowiązanie w opłacie abonamentowej powstaje z mocy ustawy z chwilą zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa wiąże powstanie tego zobowiązania, a zobowiązany ma ustawowy obowiązek obliczenia i uiszczenia należności pieniężnej bez wezwania (art. 2 ust. 3 w związku z art. 3 ust. 1 i 4, art. 5 ust. 1 u.o.a. oraz w związku z art. 21 § 1 pkt 1 ordynacji podatkowej). Powyższe oznacza więc to, że albo brak nadania użytkownikowi indywidualnego numeru identyfikacyjnego z urzędu albo brak zawiadomienia użytkownika o tym nadaniu prowadzi do niepowstania zobowiązania w tej opłacie. Podkreślenia wymaga, że ani przepisy ustawy o opłacie abonamentowej, ani przepisy rozporządzenia nie wartościują tych przesłanek powstania zobowiązania w tej opłacie, ani też nie wskazują, że należy je rozumieć inaczej. Nie do przyjęcia byłoby interpretowanie powyższych przepisów w sposób odmienny, mianowicie że tylko nadanie indywidualnego numeru identyfikacyjnego ma znaczenie, a już zawiadomienie nie, które - jak ustalono - nie zostało skierowane do skarżącego kasacyjnie. Nie ma przy tym znaczenia, że zobowiązany uiszczał opłatę na rachunek wskazany w zawiadomieniu skierowanym do innej osoby (jego ojca - v. k. 29 akt adm.). Wskazane warunki powstania zobowiązania jako warunki materialnoprawne powinny być w przypadku wniesienia zarzutów na prowadzenie postępowania egzekucyjnego zbadane przez organ egzekucyjny w ramach podstawy zarzutu określonej w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., gdyż warunkują one powstanie egzekwowanego obowiązku. Organ rozpoznając sprawę uwzględni powyżej zaprezentowaną ocenę. Końcowo wskazania wymaga, że niezasadny jest zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. Przepis ten ma charakter ustrojowy i kompetencyjny, a zatem omawiany przepis mógłby być naruszony jedynie w sytuacji, w której sąd administracyjny nie rozpoznałby w ogóle skargi lub dokonał jej oceny według innych kryteriów niż kryterium legalności. Ponadto niezasadny jest zarzut naruszenia § 5 ust. 2 rozporządzenia MT w zakresie w jakim wskazano, że do powiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru użytkownika nie jest wystarczające wysłanie zawiadomienia listem zwykłym. Prawodawca nie wprowadził obowiązku, aby dla skuteczności nadania użytkownikowi odbiornika RTV numeru identyfikacyjnego, konieczne było posiadanie przez operatora dowodu doręczenia zawiadomienia o jego nadaniu. Takiej zależności powoływane wcześniej przepisy nie wprowadzają. Organ nie jest zobowiązany do uzyskania potwierdzenia odbioru powiadomienia strony o jego nadaniu. O kosztach postępowania, obejmujących wpis od skargi, opłatę za sporządzenie uzasadnienia wyroku orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964).