I GSK 660/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) Protokolant asystent sędziego Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 grudnia 2020 r. sygn. akt I SA/Kr 165/20 w sprawie ze skargi A. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 18 listopada 2019 r. nr 1201-IEE.711.2.301.2019.2.JB w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej zwany: WSA lub sądem I instancji) wyrokiem z 29 grudnia 2020 r. sygn. akt I SA/Kr 165/20, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej zwanej: p.p.s.a.), oddalił skargę A. R. (dalej zwanego: skarżącym) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej zwanego: organem lub DIAS) z 18 listopada 2019 r. nr 1201-IEE.711.2.301.2019.2.JB, w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. Przedmiotem kontroli sądu I instancji w niniejszej sprawie była kontrola legalności zaskarżonego postanowienia organu z 18 listopada 2019 r. oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji oddalające skargę na czynność egzekucyjną. Pełna treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz innych orzeczeń powołanych poniżej, dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. Skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie wniósł A. R., działający przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu, zaskarżając przedmiotowy wyrok w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, które nie zostały opłacone ani w całości ani w części oraz rozpoznanie skargi na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a.: 1) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a w zw. z art. 134 p.p.s.a przez brak uchylenia postanowienia DIAS z 18 listopada 2019 r. w sytuacji, kiedy zostało ono wydane z naruszeniem przepisów art. 6, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 9, 63 § 2, 66 § 1 ustawy z 16 czerwca 1960 r. – Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 33 § 1 i 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 1438; dalej zwanej: u.p.e.a.), co polegało na potraktowaniu przez organy administracyjne wniesionego przez stronę środka obrony merytorycznej – typowego dla zarzutów w postępowaniu administracyjnym jedynie jako zażalenia na czynności egzekucyjne, a następnie uchylenia się przez te organy z powołaniem na przyczyny formalne od skontrolowania podniesionych przez stronę zarzutów merytorycznych; 2) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a w zw. z art. 134 p.p.s.a oraz 153 p.p.s.a. i 190 p.p.s.a. przez brak uchylenia postanowienia DIAS z 18 listopada 2019 r. w sytuacji, kiedy zostało ono wydane z naruszeniem z art. 33 § 1 i 2 u.p.e.a. co polegało na braku odniesienia się do zarzutów skargi w tym braku uwzględnienia wytycznych zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 grudnia 2017 r. sygn. akt. II FSK 3327/15, a w szczególności zbadania czy decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 12 listopada 2013 r. orzekająca, że skarżący jest dłużnikiem z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy została skarżącemu doręczona oraz błędne przyjęcie, że orzeczenie NSA z 19 grudnia 2017 r. nie znajduje zastosowania w niniejszym postępowaniu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, zasądzenie na rzecz DIAS kosztów postępowania kasacyjnego z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W dniu 29 stycznia 2025 r. na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym stawił się pełnomocnik organu, który wnosił i wywodził jak w odpowiedzi na skargę kasacyjną. W imieniu skarżącego nikt się nie stawi – strona o terminie rozprawy była zawiadomiona prawidłowo. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, dlatego została oddalona. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej. Na wstępie należy wskazać, że jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną powinno zawierać ocenę przedstawionych w tej skardze zarzutów. Przepis ten określa tym samym zakres, w jakim NSA realizuje obowiązek uzasadnienia wyroku oddalającego skargę kasacyjną – modyfikując treść normy prawnej zawartej w art. 141 § 4 p.p.s.a. Norma zawarta w art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie) umożliwia zatem ograniczenie uzasadnienia wyroku NSA wyłącznie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny, mając powyższe na uwadze, ograniczył rozważania w niniejszej sprawie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej i wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: - naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.); - naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na zarzutach procesowych. Analizując zarzuty kasacyjne, wypada zauważyć, że w obu zarzutach procesowych (pkt 1) i 2) petitum skargi kasacyjnej) zawarta jest wspólna główna myśl, stanowiąca istotę skargi kasacyjnej, a sprowadzająca się do twierdzenia, że zażalenie, które strona składała w toku postępowania administracyjnego dotyczyło postanowienia w przedmiocie zarzutów egzekucyjnych, a organ źle je rozpoznał jako skargę na czynność egzekucyjną kierując się tytułem pisma, a nie treścią pisma. Z uwagi na powyższe, a także ze względu na zakres i konstrukcję podniesionych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów oraz sposób w jaki je uzasadniono, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał oba zarzuty łącznie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach faktycznych sprawy, z twierdzeniem skarżącego nie można się zgodzić. Przekonuje do tego stan faktyczny sprawy. Skarżący wniósł 22 sierpnia 2019 r. do organu I instancji skargę zatytułowaną "(...) na czynności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zajęciu świadczeń emerytalnych (...)". Postanowieniem z 17 września 2019 r. nr 180200/71/6498/2019-RED-MSS Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie oddalił skargę na czynność zajęcia świadczenia emerytalnego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od TWH80219003592, od TW4180219009279 do TW4180219009296. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie postanowieniem z 18 listopada 2019 r. utrzymał w mocy powyższe postanowienie. W skardze do WSA w Krakowie skarżący zarzucił, że nie istnieje obowiązek określony w wystawionych tytułach wykonawczych od TW1180219003591 do TW1180219003592, od TW4180219009279 do TW4180219009296 obejmujących zaległości z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, oraz że egzekucja jest niedopuszczalna wobec wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z 19 grudnia 2017 r. sygn. akt II FSK 3327/15 oraz postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Skarżący pominął jednak, że organ I instancji rozpoznał zarzuty do wskazanych w niniejszej sprawie tytułów wykonawczych i postanowieniem z 17 września 2019 r. nr 180200/71/6497/2019-RED-MSS Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie: 1. stwierdził niedopuszczalność zgłoszonego zarzutu nieistnienia obowiązku; 2. odmówił uznania zarzutu niedopuszczalności egzekucji; 3. uznał zarzut przedawnienia należności w całości w zakresie tytułów wykonawczych o numerach od TW4180219009279 do TW4180219009283, od TW41802119009285 do TW4180219009289, od TW4180219009291 do TW4180219009296 oraz umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na ich podstawie; 4. uznał zarzut przedawnienia należności w części dotyczącej miesięcy od maja 2013 r. do lipca 2013 r. w zakresie tytułów wykonawczych o nr: TW418021900928, TW4180219009290 oraz umorzył postępowanie egzekucyjne w części dotyczącej należności przedawnionych; 5. odmówił uznania zarzutu przedawnienia należności w całości w zakresie tytułów wykonawczych o numerach od TW1180219003591 do TW1180219003592; 6. odmówił uznania zarzutu przedawnienia w części dotyczącej miesiąca sierpnia 2013 r. w zakresie tytułów wykonawczych nr: TW4180219009284, TW4180219009290. Z kolei organ II instancji, po rozpoznaniu zażalenia skarżącego, postanowieniem z 18 grudnia 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie z 17 września 2019 r. nr 180200/71/6497/2019-RED-MSS. Wyrokiem z 6 października 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie sygn. akt I SA/Kr 88/22 oddalił skargę skarżącego na powyższe postanowienie. Skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, która została zarejestrowana w Naczelnym Sądzie Administracyjnym pod numerem I GSK 1246/23. Z powyższego wynika, że organ rozpoznał zarzuty do tytułów wykonawczych o numerach: od TW1180219003591 do TW1180219003592, od TW4180219009279 do TW4180219009296 w odrębnym trybie – zresztą prawidłowo ponieważ czym innym jest skarga na czynność egzekucyjną, a czym innym są zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym. Słusznie wskazał sąd I instancji – cytując wyrok NSA z 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt I FSK 1688/13 – że zasada niekonkurencyjności środków zaskarżenia sprowadza się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. by nie zaistniała sytuacja, w ramach których, dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej. W konsekwencji, co należy podkreślić, jeden środek zaskarżenia nie może wypierać drugi. Zatem skoro organ rozpoznał postanowieniem z 18 grudnia 2019 r. zażalenie skarżącego w trybie art. 33 § 1 i 2 u.p.e.a., to w ramach niniejszego postępowania nie mógł rozpoznać wniesionego środka zaskarżenia jako zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym. Słusznie zatem organ, a następnie sąd I instancji, rozpoznał pismo skarżącego jako skargę na czynność egzekucyjną. W tym miejscu warto przypomnieć, że ustawodawca w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidział kilka środków ochrony prawnej zobowiązanego. Są nimi zarzuty (art. 33 u.p.e.a.), wniosek o umorzenie postępowania (art. 59 u.p.e.a.) oraz skarga na czynność egzekucyjną (art. 54 u.p.e.a.). Każdy z tych środków ma na celu kontrolę działań organu egzekucyjnego, jednakże co istotne, środki te wzajemnie się nie zastępują. Każdy z nich, w szczególności skarga na czynności egzekucyjne i zarzuty, dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek. I tak zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.), które zobowiązany może wnieść w terminie 7 dni od chwili doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego jest środkiem prawnym umożliwiającym obronę przed niedopuszczalną egzekucją. Z kolei skarga na czynności egzekucyjne (art. 54 § 1 u.p.e.a.) dotyczy czynności technicznych i swym zakresem obejmuje wyłącznie kwestie odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego, bądź egzekutora, w świetle przepisów regulujących sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych. Tym samym nie bada się w ramach skargi na czynności egzekucyjne kwestii materialnoprawnych. Jak wcześniej wykazano środek zaskarżenia wniesiony w trybie art. 33 u.p.e.a. został rozpoznany w ramach odrębnego postępowania, zatem w ramach przedmiotowego postępowania należało przyjąć tryb wyznaczony przepisem art. 54 u.p.e.a. Skoro zaś skarżący w toku postępowania sądowoadministracyjnego nie podnosił zarzutów, które wskazywałyby, że doszło do jakichkolwiek naruszeń w zakresie podejmowanych przez organ czynności egzekucyjnych, a w skardze kasacyjnej brak jest jakichkolwiek zarzutów, które by wskazywały, że czynność zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej była dokonane w sposób nieprawidłowy, z naruszeniem jakichkolwiek przepisów prawa – wszystkie zarzuty odnoszą się do braku prawidłowego rozpoznania przedmiotu zażalenia i procedowania przez organ – to z oczywistych względów skarga kasacyjna jest niezasadna. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, mając na uwadze charakter rozpoznawanej sprawy oraz wynikającą z akt sprawy trudną sytuację skarżącego, który miałby zostać obciążony kosztami postępowania kasacyjnego. Skarżący został zwolniony od kosztów sądowych, a dla jego reprezentacji ustanowiono pełnomocnika z urzędu. Odnosząc się natomiast do żądania dotyczącego zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu wskazać należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 258-261 tej ustawy. Z tego też względu wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.