I GZ 303/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2026 r. sygn. akt V SA/Wa 681/25 w zakresie umorzenia postępowania oraz oddalenia wniosku o zasądzeniu zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi S. G. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 12 grudnia 2024 r. nr 131/2024 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie pomocy finansowej na operacje typu premie dla młodych rolników postanawia: 1. uchylić punkty 2, 3 i 4 zaskarżonego postanowienia i w tym zakresie przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zwrócić S. G. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 100 (sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu od zażalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej WSA w Warszawie lub sąd I instancji), działając na podstawie art. 125 § 1 pkt ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.)., postanowieniem z 11 grudnia 2025 r., sygn. akt V SA/Wa 681/25 zawiesił postępowanie ze skargi S. G. (dalej: skarżący) na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: organ II instancji lub Prezes ARiMR) z 12 grudnia 2024 r. nr 131/2024 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie pomocy finansowej na operacje premie dla młodych rolników. W uzasadnieniu sąd I instancji wskazał, że sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowo-administracyjnego, sądowego przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. WSA w Warszawie podniósł, że tym innym postępowaniem dla sprawy niniejszej było postępowanie odwoławcze prowadzone przez ARiMR od decyzji Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR (dalej: organ I instancji lub Dyrektor) z dnia 27 marca 2024 r. nr 03935/24/1/OR03 o uchyleniu decyzji własnej z 11 lutego 2021 r. nr 03935/21/OR03 przyznającej pomoc finansową na operację typu "Premie dla młodych rolników" i odmowie przyznania wnioskowanej pomocy. Postanowieniem z 10 kwietnia 2026 r., sygn. akt V SA/Wa 681/25, WSA w Warszawie podjął zawieszone postępowanie, umorzył postępowanie, zwrócił skarżącemu 200 zł tytułem uiszczonego wpisu sądowego od skargi oraz oddalił wniosek skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia sąd I instancji wskazał, że pierwotnie postępowanie odwoławcze od decyzji z 27 marca 2024 r. zakończyło się wydaniem przez ARiMR w dniu 23 października 2024 r. decyzji nr 112/2024 utrzymującej ją w mocy. Jednak ostatnia z wymienionych decyzji została uchylona przez WSA w Warszawie wyrokiem z dnia 24 lipca 2025 r. sygn. akt V SA/Wa 3556/24. Wyrok ten jest prawomocny. Sąd I instancji uznał więc, że dopóki odwołanie od decyzji Dyrektora z 27 marca 2024 r. nie zostanie prawomocnie rozstrzygnięte dopóty sprawa tocząca się przed WSA w Warszawie pod sygnaturą akt V SA/Wa 681/25 nie będzie mogła być rozstrzygnięta. Sąd I instancji wskazał, że Prezes ARiMR decyzją z 3 marca 2026 r. nr 219/2026 uchylił w całości decyzję Dyrektora z dnia 27 marca 2024 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Decyzja ta jest prawomocna od 20 marca 2026 r., co wynika z pisma pełnomocnika organu z 7 kwietnia 2026 r. Sąd I instancji podniósł, że pismami z 5 marca 2026 r. i 30 marca 2026 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o podjęcie zawieszonego postępowania i jego umorzenie z uwagi na prawomocne uchylenie przez organ II instancji decyzji Dyrektora z 27 marca 2024 r. Pełnomocnik wniósł ponadto o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego, opłaty sądowej oraz kwoty 395,60 zł tytułem wydatków związanych z kosztami dojazdu pełnomocnika do siedziby sądu na rozprawę (pismo z 11 grudnia 2025 r. k. 48-52). WSA w Warszawie wskazał, że w niniejszej sprawie postępowanie odwoławcze prowadzone przez ARiMR od decyzji Dyrektora z 27 marca 2024 r., w związku z którym niniejsze postępowanie sąd zawiesił, zostało prawomocnie zakończone, wobec czego sąd I instancji podjął postepowanie sądowe, o czym orzekł w pkt. 1 sentencji postanowienia. WSA w Warszawie wskazał, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja Prezesa ARiMR z 12 grudnia 2024 r. dotyczy umorzenia postępowania w sprawie zmiany wniosku o przyznanie pomocy. Umorzenie to było efektem decyzji Dyrektora z 27 marca 2024 r. o uchyleniu decyzji własnej z 11 lutego 2021 r., przyznającej skarżącemu pomoc finansową na operację typu "Premie dla młodych rolników" i odmowie przyznania wnioskowanej pomocy. Decyzja została prawomocnie uchylona na podstawie decyzji Prezesa ARiMR z 3 marca 2026 r. Skoro więc decyzja z 27 marca 2024 r. została wyeliminowana z obrotu prawnego, to dalsze prowadzenie niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego – w sprawie umorzenia postępowania w sprawie zmiany wniosku o przyznanie pomocy – stało się w ocenie WSA w Warszawie bezprzedmiotowe, w myśl art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd I instancji wskazał również, że ze względu na obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasadę ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie, uwzględnienie tego żądania jest możliwe tylko w ściśle określonych w p.p.s.a. przypadkach. Pierwszym przypadkiem jest uwzględnienie skargi (art. 200 p.p.s.a.), drugim zaś umorzenie postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 p.p.s.a., czyli w przypadku uwzględnienia skargi przez organ w trybie samokontroli (art. 201 § 1 p.p.s.a.). Żadna z tych sytuacji nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie, organ bowiem nie rozstrzygał w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. odnośnie zaskarżonej decyzji, a wydał inne orzeczenie, którego treść implikuje bezprzedmiotowość postępowania sądowego. Sąd I instancji podzielił wyrażany przez komentatorów pogląd, że poza sytuacjami wskazanymi w art. 201 p.p.s.a. brak jest podstaw do zasądzenia zwrotu kosztów na rzecz skarżącego od organu, gdy z innych powodów postępowanie zostanie umorzone. Pismem z 24 kwietnia 2026 r. skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, wystąpił z zażaleniem na powyższe postanowienie, wnosząc o: 1) uchylenie zaskarżonego postanowienia w pkt 2 i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do dalszego rozpoznania 2) uchylenie zaskarżonego postanowienia w pkt 4 jako przedwczesnego i zależnego od wadliwego umorzenia postępowania; ewentualnie do pkt 2 3) zmianę pkt 4 postanowienia przez zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz wydatków zgłoszonych w toku postępowania; 4) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych; 5) w przypadku uwzględnienia zażalenia w trybie autokontroli z art. 195 § 2 p.p.s.a. przez WSA w Warszawie o zwrot uiszczonego wpisu od zażalenia na podstawie art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił: 1) naruszenie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. przez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że postępowanie sądowoadministracyjne stało się bezprzedmiotowe, mimo że zaskarżona decyzja Prezesa ARiMR z 12 grudnia 2024 r. nie została wyeliminowana z obrotu prawnego, a co za tym idzie umorzenie postępowania doprowadzi do jej uprawomocnienia w sytuacji, gdy wg jej treści jest ona następstwem uprzednio wydanej i prawomocnie uchylonej decyzji Dyrektora z 27 marca 2024 r., która to decyzja z kolei uchylała – po wznowieniu postępowania – przyznaną pomoc i odmawiała przyznania pomocy 2) naruszenie art. 45 Konstytucji RP w zw. z art. 1, art. 2 i art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. przez pozbawienie skarżącego merytorycznej kontroli legalności zaskarżonej decyzji administracyjnej, mimo że zaskarżona decyzja po uprawomocnieniu wywoła określone skutki prawne (prawomocne umorzenie postępowania w sprawie zmiany biznesplanu); 3) naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez błędne ustalenie, że pismami z 5 marca 2026 r. i 30 marca 2026 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o umorzenie postępowania po podjęciu, podczas gdy w istocie rzeczy tymi pismami pełnomocnik skarżącego wniósł o rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym po podjęciu postępowania, tj. o rozstrzygnięcie merytoryczne co do zgodności z prawem zaskarżonej decyzji; 4) naruszenie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. przez przedwczesne rozstrzygnięcie o kosztach postępowania w sytuacji, gdy sprawa nie powinna zostać umorzona, lecz powinna zostać rozpoznana merytorycznie; ewentualnie 5) naruszenie art. 200 p.p.s.a. oraz art. 201 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 54 § 3 per analogiam przez oddalenie wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, podczas gdy umorzenie sprawy nastąpiło wskutek działań organu, które doprowadziły do wyeliminowania podstawy faktycznej i prawnej zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że złożenie zażalenia w niniejszej sprawie jest konieczne, gdyż brak zażalenia doprowadzi do uprawomocnienia się niekorzystnej dla skarżącego decyzji z 12 grudnia 2024 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zmiany wniosku o przyznanie pomocy, mimo że odpadła podstawa faktyczna wydania tej decyzji, tj. decyzją Prezesa ARiMR z 3 marca 2026 r. doszło do prawomocnego uchylenia decyzji Dyrektora z 27 marca 2024 r. uchylającej – po wznowieniu postępowania – wcześniej przyznaną pomoc i odmawiająca przyznania pomocy. Skarżący podkreślił, że skoro przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego była skarga na decyzję Prezesa ARiMR z 12 grudnia 2024 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zmiany wniosku o przyznanie pomocy, a zaskarżona decyzja nie została ani uchylona ani zmieniona w trybie autokontroli, jak również nie została wyeliminowana z obrotu prawnego innym aktem organu, to nadal istnieje formalny przedmiot kontroli sądowoadministracynej. W ocenie skarżącego WSA w Warszawie błędnie uznał, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe, ponieważ decyzja Dyrektora z 27 marca 2024 r. została uchylona decyzją Prezesa ARiMR z 3 marca 2026 r. Skarżący podkreślił, że okoliczność ta absolutnie nie oznacza jednak automatycznie, że bezprzedmiotowa stała się kontrola legalności zaskarżonej decyzji. Przeciwnie – skoro decyzja z 27 marca 2024 r. (która stanowiła podstawę faktyczną lub istotną przesłankę wydania zaskarżonej decyzji) została uchylona, to tym bardziej zachodziła potrzeba merytorycznej kontroli legalności decyzji zaskarżonej w niniejszej sprawie. Zdaniem skarżącego w szczególności należało ocenić, czy decyzja z 12 grudnia 2024 r. może nadal pozostawać w obrocie prawnym, skoro odpadła przesłanka faktyczna, na której organ oparł umorzenie postępowania w sprawie zmiany wniosku o przyznanie pomocy. Skarżący podniósł, że umorzenie postępowania sądowego w tej sytuacji prowadzi do krzywdzącego dla strony skutku: decyzja zaskarżona skargą pozostaje formalnie w obrocie, w dodatku pozostaje w obrocie jako prawomocna, natomiast skarżący zostaje pozbawiony sądowej kontroli jej legalności i należnych mu kosztów sądowych, choć ma do tego prawo. Taki rezultat pozostaje w sprzeczności z funkcją sądów administracyjnych wyrażoną w p.p.s.a., którą jest kontrola działalności administracji publicznej oraz z konstytucyjnym prawem do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim jako uzasadniony i wystarczający do uwzględnienia wniesionego środka zaskarżenia uznano zarzut naruszenia przez sąd I instancji przepisu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Wady interpretacyjne i subsumpcyjne w powyższym zakresie doprowadziły następczo do błędnego rozstrzygnięcia w postaci umorzenia postępowania i związanych z tym rozstrzygnięć o kosztach sądowych w niniejszej sprawie. Zgodzić się należy z autorem zażalenia, że sąd I instancji bezpodstawnie umorzył postępowanie sądowe na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Użycie w art. 161 § 1 pkt 3 zwrotu normatywnego "stało się bezprzedmiotowe" oznacza, że chodzi w nim o przyczynę, która zaistniała dopiero w toku postępowania sądowoadministracyjnego, po wniesieniu skargi do sądu (por. Dauter B., Gruszczyński B., Kabat A., Niezgódka-Medek M.; Komentarz do art. 161 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LEX 2011). Umorzenie postępowania oznacza przerwanie i zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego z powodu zaistnienia w jego toku zdarzeń, które uniemożliwiają osiągnięcie jego celu, albo powodują, że dokonanie przez sąd administracyjny kontroli zaskarżonego aktu lub czynności staje się zbędne albo nawet niedopuszczalne (por. T. Woś, Hanna Knysiak-Molczyk, Marta Romańska; Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2008, s. 579). W rozpoznawanej sprawie w toku postępowania przed sądem I instancji nie zaistniało takie zdarzenie, które uzasadniałoby przyjęcie, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Wręcz przeciwnie, wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji Dyrektora z 27 marca 2024 r. oznacza, że jedyną pozostającą w obrocie decyzją dotyczącą przyznania skarżącemu pomocy finansowej na operacje typu "Premie dla młodych rolników" jest decyzja Dyrektora z 11 lutego 2021 r. Wniosek o zmianę wniosku o przyznanie pomocy finansowej złożony przez skarżącego 11 lipca 2023 r. dotyczył tejże decyzji. Zatem postępowanie dotyczące zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji Prezesa ARiMR z 12 grudnia 2024 r., utrzymującej w mocy decyzję Dyrektora z 28 marca 2024 r. nie może zostać uznane ze bezprzedmiotowe, gdyż istnieje formalny przedmiot wymagający kontroli sądowoadministracyjnej, która w momencie umorzenia postępowania stałaby się niemożliwa. Nie zostały bowiem wyeliminowane wynikające z zaskarżonej decyzji skutki prawne i określone konsekwencje dla sfery praw i obowiązków skarżącego. Może on wobec tego domagać się skontrolowania jej legalności w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi do sądu administracyjnego. W świetle powyższego za błędne uznać należy stwierdzenie sądu I instancji, że postępowanie w rozpoznawanej sprawie stało się bezprzedmiotowe (por. postanowienie NSA z 18 marca 2026 r. sygn. akt II OZ 341/26). Naczelny Sąd Administracyjny uznał także za słuszne wskazanie przez skarżącego, że w pismach z 5 marca 2026 r. i 30 marca 2026 r. nie wnosił o umorzenie postępowania, bowiem z treści tychże pism nie wynika aby taki wniosek został przez skarżącego sformułowany. Sąd I instancji dokonał w tym zakresie nadinterpretacji, którą następnie błędnie wykorzystał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W związku z błędnym zastosowaniem art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., skutkującym bezpodstawnym umorzeniem postępowania przez WSA w Warszawie, również błędne, gdyż przedwczesne, było orzeczenie o zwrocie skarżącemu wpisu od skargi, a także orzeczenie o oddalenie wniosku o zasądzeniu zwrotu kosztów na rzecz skarżącego. Odnosząc się natomiast do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie sądu I instancji. Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w punkcie 1. sentencji. O zwrocie wpisu od zażalenia orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a.