I GZ 619/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 października 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 512/13 w zakresie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej we [...] z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: WSA lub Sąd I instancji) postanowieniem z dnia 3 października 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 512/13 po rozpoznaniu sprawy ze skargi [...] (dalej: skarżąca lub spółka) na decyzję Dyrektora Izby Celnej we [...] z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt I) oraz odrzucił zażalenie (pkt II). Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 6 lipca 2015 r. WSA we Wrocławiu odrzucił zażalenie skarżącej oraz odmówił zmiany prawomocnego postanowienia tegoż Sądu z dnia 2 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 512/13, odmawiającego spółce przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 28 lipca 2015 r. skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie z dnia 6 lipca 2015 r., jak również złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zarządzeniem z dnia 29 września 2015 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł. W odpowiedzi na to wezwanie spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 2 listopada 2015 r. WSA we Wrocławiu ponownie odmówił zmiany swojego postanowienia z dnia 2 czerwca 2014 r. o odmowie przyznania spółce prawa pomocy. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 20 stycznia 2016 r. W oparciu o zarządzenie z 29 września 2015 r., spółka została ponownie wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia z dnia 28 lipca 2015 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca, w terminie do uiszczenia wpisu sądowego, kolejny raz wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Złożony przez skarżącą wniosek stanowił powielenie wcześniej składanych wniosków. Postanowieniem z dnia 21 marca 2016 r. WSA we Wrocławiu odrzucił zażalenie spółki oraz umorzył postępowanie w zakresie wniosku o prawo pomocy. Postanowieniem z dnia 31 maja 2016 r. NSA uchylił postanowienie WSA we Wrocławiu co do odrzuceniu zażalenia spółki z uwagi na nieprawidłowe pouczenie strony co do obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia. W pozostałym zakresie oddalił zażalenie spółki. W dniu 16 sierpnia 2016 r. sędzia sprawozdawca zarządził ponowne doręczenie skarżącej spółce zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 29 września 2015 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia z dnia 28 sierpnia 2015 r. W treści wezwania wskazano wyraźnie, że nieuiszczenie wpisu w terminie 7 dni skutkować będzie odrzuceniem środka zaskarżenia. W terminie do uiszczenia wpisu sądowego skarżąca wniosła o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazała, że doszło do pogorszenia się sytuacji spółki z uwagi na wszczęcie kolejnych postępowań egzekucyjnych na łączną kwotę 2.098.519,40 zł. Oprócz tego ponownie podniesiono, że spółka jest w trudnej sytuacji, nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi, zaś jej rachunki bankowe zostały zajęte, a egzekucja okazała się bezskuteczna. Wskazano także, że zaległości publicznoprawne wynoszą ponad 5 milionów złotych. Według Sądu I instancji spółka w kolejnym wniosku o prawo pomocy podniosła wszystkie te okoliczności, które do tej pory były już przedmiotem orzekania zarówno przez WSA we Wrocławiu, jak i NSA. W tych okolicznościach sprawy, Sąd uznał, że wobec wniosku skarżącej zastosowanie powinien znaleźć art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W efekcie, Sąd – na podstawie art. 249a p.p.s.a. – umorzył postępowanie w zakresie wniosku skarżącej spółki o zwolnienie jej od kosztów sądowych, o czym orzekł w pkt I postanowienia. Ponadto WSA wskazał, że skarżąca wniosła zażalenie w piśmie z dnia 28 lipca 2015 r., a następnie po uprawomocnieniu się postanowienia Sądu z dnia 2 listopada 2015 r. w przedmiocie prawa pomocy (na etapie zażalenia z dnia 28 lipca 2015 r.), skarżąca została ponownie wezwana do uiszczenia wpisu od zażalenia w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia zażalenia. Z akt sprawy wynika, że wezwanie zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi strony w dniu 8 września 2016 r. W zakreślonym terminie skarżąca nie uiściła należnego wpisu, składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, którego rozpoznanie – o czym była mowa powyżej – należało uznać za zbędne. Dalej WSA stwierdził, że po zakończeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy – ma obowiązek stosownie do art. 220 § 1 p.p.s.a. ponownie wezwać stronę do uiszczenia wpisu od skargi, wyznaczając ustawowy termin do dokonania tej czynności oraz wskazując rygor jej niewykonania. Jeżeli natomiast strona po doręczeniu jej takiego wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do Sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, należy uznać, że bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje przerwany. Prawomocność postanowienia w przedmiocie kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu. Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W przypadku, gdy nie został uiszczony odpowiedni wpis, przewodniczący w oparciu o art. 220 § 1 zd. drugie w zw. z § 3 p.p.s.a. wzywa wnoszącego zażalenie, aby pod rygorem jego odrzucenia, uiścił wpis, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Bezskuteczny upływ tego terminu skutkuje, na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a., odrzuceniem zażalenie przez sąd. Spółka wniosła zażalenie na powyższe postanowienie domagając się jego uchylenia w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła: - naruszenie art. 249a p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i umorzenie postępowania w sprawie prawa pomocy, podczas, gdy nie został rozpatrzony wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy, a co za tym idzie skarżąca nie wyczerpała drogi do uzyskania zwolnienia z kosztów sądowych, - naruszenie przepisu art. 220 § 3 p.p.s.a. poprzez odrzucenie zażalenia z powodu nieziszczenia wpisu sądowego w sytuacji, gdy skarżąca nie wyczerpała drogi do uzyskania zwolnienia z kosztów sadowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji ocenił wniosek o przyznanie prawa pomocy spółce w kontekście art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Należy przy tym zwrócić uwagę, że ciężar wykazania zmiany okoliczności, zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 246 § 2 p.p.s.a. spoczywa na wnioskodawcy. Skoro spółka złożyła kolejny wniosek o przyznanie jej prawa pomocy, którego treść jest zbieżna z treścią uprzednio składanych wniosków rozpoznanych negatywnie, a postanowienia wydane w tym przedmiocie są prawomocne, to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo Sąd I instancji uznał, że merytoryczne rozpoznanie takiego wniosku stało się zbędne i na podstawie art. 249a p.p.s.a. w tym zakresie umorzył postępowanie. Ponadto, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego spółka nie wykazała, aby w sprawie doszło do jakiejkolwiek zmiany stanu majątkowego w kontekście art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że po prawomocnym zakończeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy i odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, Sąd I instancji ma obowiązek stosownie do art. 220 § 1 p.p.s.a. ponownie wezwać stronę do uiszczenia wpisu od skargi, wyznaczając ustawowy termin do dokonania tej czynności oraz wskazując rygor jej niewykonania. Jeżeli natomiast strona po doręczeniu jej takiego wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, należy stanąć na stanowisku, że bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje przerwany. Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu (por. postanowienie NSA z dnia 10 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 667/14, postanowienie NSA z dnia 10 czerwca 2016 r., sygn. akt I GZ 379/16). Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 p.p.s.a. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z dnia 10 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 115/10, postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 761/13). Ponadto ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony w sytuacji gdy sąd prawomocnym postanowieniem ocenił, że skarżąca nie spełnia przesłanek zwolnienia jej z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie. Dopiero bowiem wydanie przez Sąd prawomocnego postanowienia odmiennej treści w przedmiocie udzielania stronie prawa pomocy skutkuje utratą mocy pierwszego postanowienia (por. postanowienie SN z dnia 24 kwietnia 1999 roku I CKN 146/98, OSNC 1999 Nr 11, poz. 196). Odmienne postępowanie sądu może prowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy i skutkować nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania, a nawet trudnością w jego zakończeniu orzeczeniem rozstrzygającym sprawę co do meritum. Zatem, prawomocne postanowienie sądu o odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów oraz ponowne wezwanie do uiszczenia należnej opłaty nie zwalnia strony od skutków niezastosowania się do tego wezwania, pomimo wystąpienia z kolejnym wnioskiem w tym przedmiocie. W sprawie skarżąca wniosła zażalenie w piśmie z dnia 28 lipca 2015 r., a następnie po uprawomocnieniu się postanowienia Sądu z dnia 2 listopada 2015 r. w przedmiocie prawa pomocy (na etapie zażalenia z dnia 28 lipca 2015 r.), skarżąca została ponownie wezwana do uiszczenia wpisu od zażalenia w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia zażalenia. W zakreślonym terminie skarżąca nie uiściła należnego wpisu, składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, którego rozpoznanie należało uznać za zbędne. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji zasadnie odrzucił zażalenie. Zatem zarzut naruszenia art. 220 § 3 p.p.s.a. okazał się nieusprawiedliwiony. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.