I OPP 10/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi B.B. na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt I OSK 2293/23 ze skargi kasacyjnej B.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2276/22 w sprawie ze skargi B.B. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 czerwca 2022 r. nr DAP-WN-727-14/2022/WWP w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

Wyrokiem z 2 lutego 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B.B. (dalej: "skarżąca") na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 14 czerwca 2022 r. nr DAP-WN-727-14/2022/WWP. Przy piśmie z 12 maja 2023 r. skarżąca złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Akta sprawy wraz ze skargą kasacyjną wpłynęły do Naczelnego Sądu Administracyjnego 25 września 2023 r. Sprawę zarejestrowano w Wydziale I Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego tego samego dnia. Zarządzeniem z 10 lipca 2026 r. wyznaczono termin rozprawy na 22 października 2026 r. Pismem z 6 sierpnia 2026 r. skarżąca złożyła skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. W skardze podniesiono, strona skarżąca nie została w okresie od 20 września 2023 r. do 31 lipca 2026 r. powiadomiona o terminie rozprawy. W ocenie skarżącej niepodejmowanie żadnych działań przez tak długi czas spowodowało, że postępowanie sądowe trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia sprawy i jest przejawem pozostawania przez sąd w zwłoce, która nie jest niczym uzasadniona. Skarżąca wskazała także, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, iż za przewlekłe należy uznać postępowanie w którym nie wyznaczono rozprawy przez dłużej niż rok, a ponadto orzecznictwo krajowe oraz europejskie uznaje, że braki kadrowe sądów nie usprawiedliwiają przewlekłości postępowań. Skarżąca wniosła o stwierdzenie, że postępowanie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy oraz powstałej przewlekłości o długości 34 miesiące i 11 dni, zasądzenie od Skarbu Państwa sumy pieniężnej w kwocie 20.000 złotych, rozpoznanie sprawy także pod nieobecność skarżącej oraz zasądzenie zwrotu kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2023 r. poz. 1725, dalej: "ustawa"), skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Konieczne jest zatem ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że jest ona nieuzasadniona. Stosownie zaś do art. 2 ust. 1 i 2 powołanej ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, biorąc pod uwagę charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej zawiłości, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być jednak oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich wniesionych spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. Należy również zauważyć, że ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewną wskazówkę może stanowić jednak art. 14 tej ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się więc, że ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. Przy czym, jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy nie oznacza to samo przez się, że w takim postępowaniu nastąpiła przewlekłość w rozumieniu tej ustawy, istotne są bowiem ustalenia faktyczne danej sprawy (por. postanowienia Naczelnego Sadu Administracyjnego z: 7 marca 2014 r., sygn. akt II OPP 14/14, 25 lipca 2013 r., sygn. akt II OPP 25/13, 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt II OPP 27/11 i 3 października 2014 r., sygn. akt I OPP 101/14). W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego 25 września 2023 r. Po prawidłowym i niezwłocznym wykonaniu czynności wstępnych, sprawa została skierowana do oczekujących na wyznaczenie terminu rozprawy. Od momentu wpływu skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego do wyznaczenia terminu rozprawy upłynęło niemal 34 miesiące, czas oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy przekroczył zatem 12 miesięcy o których mowa w art. 14 ustawy. Pamiętać jednak należy, że czas oczekiwania na rozpoznanie sprawy nie jest zależny tylko od czynności sądu, lecz przede wszystkim od bardzo dużej ilości składanych skarg kasacyjnych w zestawieniu z ograniczoną ilością możliwych terminów posiedzeń oraz ograniczonymi możliwościami kadrowymi Naczelnego Sądu Administracyjnego. Stosownie do § 25a ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2020 r. – Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 805 ze zm., dalej: "regulamin"), sprawy rozpatrywane w składach trzyosobowych przewodniczący wydziału przydziela sędziom w drodze losowania, w ramach symboli spraw należących do właściwości wydziału orzeczniczego, w którym orzekają, z uwzględnieniem specjalizacji orzeczniczej sędziów, zgodnie natomiast z ust. 4 powyższego przepisu, pula spraw wyznaczonych do losowania obejmuje sprawy z uwzględnieniem kolejności ich wpływu. Kategorie spraw rozpoznawanych poza kolejnością wpływu wymienione są w § 26 ust. 2 regulaminu, ponadto stosownie do § 26 ust. 5 regulaminu Prezes Izby może w uzasadnionych przypadkach zarządzić rozpoznanie sprawy lub określonych spraw poza kolejnością wpływu, po uprzednim uzgodnieniu z przewodniczącymi wydziałów. Rozpoznawana sprawa nie należy do żadnej z kategorii o których mowa w § 26 ust. 2 regulaminu, żadne przepisy ustaw szczególnych nie nakładają na Naczelny Sąd Administracyjny obowiązku jej rozpoznania poza kolejnością wpływu, zaś skarżąca nie składała wniosku w tym przedmiocie. Podkreślić także należy, że w skardze kasacyjnej zawarto wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie, co znacząco wydłuża termin oczekiwania na rozpoznanie sprawy. Z uwagi na powyższe w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okres oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy w sprawie ze skargi kasacyjnej od wyroku z 2 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2276/22 nie może stanowić o nieuzasadnionej zwłoce sądu. Zgodnie z regulaminem przed powyższą sprawą na dostępne terminy rozpraw kierowane były bowiem sprawy o wcześniejszej dacie wpływu, sprawy z urzędu należące do kategorii spraw rozpoznawanych poza kolejnością wpływu oraz sprawy w których został uwzględniony wniosek o ich rozpoznanie poza kolejnością wpływu. Sądowi z urzędu jest wiadomym, że zgodnie z kolejnością wpływu okres oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy w Wydziale I Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego przekracza obecnie 36 miesięcy. W takich okolicznościach nie sposób dopatrzeć się jakiegokolwiek stopnia zawinienia po stronie sądu, nie można zatem uznać, aby w sprawie wystąpiła przewlekłość postępowania. Należy raz jeszcze podkreślić, że obowiązek rozpoznania niniejszej sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki nie może być realizowany kosztem pozostałych spraw rozpoznawanych we wskazanym wydziale, w tym spraw o wcześniejszej dacie wpływu bądź z mocy przepisów szczególnych rozpoznawanych poza kolejnością wpływu. W takich okolicznościach, mimo że czas oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy niemal trzykrotnie przekroczył 12 miesięcy – co może budzić zrozumiałe niezadowolenie strony – w sposobie procedowania sprawy nie sposób dopatrzeć się jakiegokolwiek stopnia zawinienia po stronie sądu, nie można zatem uznać, aby w sprawie wystąpiła przewlekłość postępowania. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy, orzekł jak w sentencji postanowienia.