I OSK 1208/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant starszy asystent sędziego Anna Siwonia-Rybak po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 października 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1514/22 w sprawie ze skargi R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia 7 kwietnia 2022 r. nr SKO.4000-663/2022 w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w domu opieki społecznej w części oddala skargę kasacyjną

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 24 października 2022 r. oddalił skargę R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z 7 kwietnia 2022 r. nr SKO.4000-663/2022 w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w domu opieki społecznej w części. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne. Wójt Gminy S. decyzją z 5 czerwca 2019 r. ustalił odpłatność miesięczną dla I. G. – matki skarżącego za pobyt w oznaczonym Domu Pomocy Społecznej, w wysokości 809,91 zł. Organ stwierdził, że różnicę pomiędzy pełnym kosztem pobytu w domu pomocy społecznej, a odpłatnością pensjonariuszki pokrywać będzie Gmina. Decyzja ta została zmieniona decyzjami z 12 grudnia 2019 r. i z 28 kwietnia 2020 r. Następnie decyzją z 9 lutego 2022 r. Wójt Gminy S. na podstawie art. 54, art. 59, art. 60 – 62 i art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej: u.p.s.) ponownie zmienił decyzję z 5 czerwca 2019 r., w ten sposób, że ustalił odpłatność za pobyt I. G. w ww. domu pomocy społecznej dla osoby zobowiązanej, tj. skarżącego w okresie od października 2020 r. do marca 2021 r. w wysokości 1.029,52 zł miesięcznie oraz w okresie od kwietnia 2021 r. do września 2021 r. w wysokości 1.131,19 zł miesięcznie. W wyniku odwołania skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Siedlcach decyzją z 7 kwietnia 2022 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta z 9 lutego 2022r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił treść przepisów stanowiących podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia i stwierdził, że dochód skierowanej do domu pomocy społecznej I. G. nie wystarcza na pokrycie kosztów jej pobytu w placówce. Opłata za pobyt I. G. w placówce została ustalona decyzją Wójta Gminy S. z 5 czerwca 2019 r. na kwotę 809,91 zł (następnie zmieniana ww. decyzjami). Pozostałą kwotą obciążono Gminę S., ponieważ mimo prób nie udało się przeprowadzić wywiadu alimentacyjnego ze skarżącym. Pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji: mąż – J. G. i córka – U. A. z uwagi na wysokość dochodu zwolnione są z tego obowiązku. Skarżący, jako osoba zobowiązania do ponoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, nie zawarł umowy w sprawie odpłatności za ten pobyt, mimo że taka umowa została mu przez organ przedłożona. Skarżący utrudniał organowi pierwszej instancji ustalenie przypadającej na niego odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Oświadczenia strony, co do jego dochodu są niespójne. Zaciągając kredyt na zakup działki i budowę domu odwołujący zawiesił działalność gospodarczą. Spłaca raty kredytu, które przewyższają kwotę wynagrodzenia za pracę, jaką uzyskuje żona. Oświadcza, że utrzymuje się z pomocy przyjaciół i rodziny żony. Jednocześnie oświadcza, że pomoc ta w grudniu wyniosła ok. 700,00 zł. Zdaniem SKO w Siedlcach, odwołujący podejmował działania w celu ukrycia rzeczywistego dochodu i uniknięcia ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Organ pierwszej instancji po wyliczeniu dochodu odwołującego i następnie ustalając odpłatność za pobyt matki w domu pomocy społecznej należną różnicę podzielił na trzy osoby zobowiązane (dwie osoby zwolnione), zmniejszając do jednej trzeciej zobowiązanie odwołującego i przejmując pozostałą część odpłatności. Organ pierwszej instancji prawidłowo więc wyliczył dochód strony z zaciągniętych kredytów i dochodu żony z wynagrodzenia za pracę i wydał decyzję za okres, kiedy odwołujący dochodem dysponował. Decyzję organu odwoławczego R. G. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę SKO w Siedlcach wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W uzasadnieniu przytoczył treść art. 60 ust. 1 art. 61 ust. 1 i 3 u.p.s., wskazując, że różnicą między kwotą uiszczaną przez mieszkańca domu, a kosztami pobytu w placówce obciąża się osoby zobowiązane (przed gminą). W ocenie Sądu I instancji, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że osobą zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mamy I. G. w domu pomocy społecznej jest skarżący. Pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, to jest mąż – J. G. i córka – U. A. są zwolnione z tego obowiązku (z uwagi na wysokość uzyskiwanych dochodów). Dochód skarżącego został prawidłowo ustalony przez organy, z uwzględnieniem zaciągniętych kredytów i dochodu żony z wynagrodzenia za pracę za okres, kiedy skarżący dochodem tym dysponował. Organ zwrócił też uwagę na podejmowanie takich działań przez skarżącego, które świadczą o chęci ukrycia rzeczywistego dochodu (zaciągając kredyt na zakup działki i budowę domu skarżący zawiesił działalność gospodarczą, spłaca raty kredytu, które przewyższają kwotę wynagrodzenia za pracę, jaką uzyskuje jego żona, oświadcza, że utrzymuje się z pomocy przyjaciół i rodziny żony). W świetle powyższego Sąd I instancji uznał, że organy obu instancji nie naruszyły przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć, ani też przepisów postępowania powołanych w skardze. Stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo, ocena materiału dowodowego nie nosi cech dowolności, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł R. G. wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie (niezastosowanie), tj. art. 64 u.p.s. polegające na bezzasadnym uznaniu, że skarżący nie wniósł o zwolnienie z opłaty; 2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 81a oraz art. 107 § 3 k.p.a. polegające na całkowicie bezpodstawnym i nieprzekonywującym przyjęciu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sądu I instancji, że organy obu instancji nie naruszyły norm z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 81a oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań celem wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, tj. ustalenia faktycznego stanu majątkowego i faktycznego miesięcznego przychodu wnoszącego skargę; 3) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7a § 1 oraz art. 8 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo naruszenia przepisów postępowania przez organy obu instancji w toku postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie sprawy w sposób wyczerpujący, a następnie rozstrzygnięciu wszelkich wątpliwości na niekorzyść skarżącego, a tym samym naruszenia zaufania do organów administracji publicznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przede wszystkim nie były trafne zarzuty naruszenia przepisów postępowania w postaci: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 81a oraz art. 107 § 3, a także art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7a § 1 oraz art. 8 k.p.a. Sąd I instancji słusznie bowiem uznał, że organy administracji w sposób prawidłowy i wyczerpujący ustaliły stan faktyczny sprawy oraz wzięły pod uwagę wszystkie okoliczności istotne dla wydania decyzji ustalającej wysokość zobowiązania skarżącego w odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej [...] w M. od października 2020 r. do września 2021 r. Nie budzi wątpliwości, że skarżący jako zstępny jest podmiotem zobowiązanym do ponoszenia opłat w rozumieniu art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., wobec którego organ mógł i powinien prowadzić postępowanie w sprawie ustalenia opłat za pobyt matki w DPS, zwłaszcza w sytuacji gdy na pokrycie wydatków z tym związanych nie wystarczają wnoszone przez nią opłaty z jej dochodu. Skarżący jako syn I. G., co do zasady, jest zobowiązany do pokrycia opłaty za pobyt swojej matki w domu pomocy społecznej. Podkreślić przy tym należy, że odmówił on zawarcia umowy w tym przedmiocie, jednakże ostatecznie podjął współpracę z organem administracji publicznej, o czym świadczy m.in. przeprowadzony wywiad środowiskowy. Kwestionowane przez skarżącego w sprawie było, iż przy ustaleniu opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej w decyzji administracyjnej nie uwzględniono jego możliwości płatniczych uwarunkowanych sytuacją majątkową. Zdaniem skarżącego, organy nie podjęły wszelkich niezbędnych działań celem wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, tj. ustalenia jego faktycznego stanu majątkowego i faktycznego miesięcznego przychodu. Ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić. Dochód skarżącego został ustalony z uwzględnieniem zaciągniętych kredytów i dochodu żony z wynagrodzenia za pracę za okres, kiedy skarżący dochodem tym dysponował. Twierdzenia skarżącego co do jego sytuacji finansowej były niepełne, niespójne i nie znalazły pokrycia w aktach sprawy, na co słusznie zwróciły uwagę organy administracji oraz Sąd I instancji. Skarżący nie złożył w tym względzie przejrzystych wyjaśnień. W szczególności w sposób klarowny nie wyjaśnił skąd bierze środki na pokrywanie nadwyżki wydatków nad uzyskiwanymi dochodami. Podkreślenia wymaga, że skarżący zadeklarował miesięczne dochody rodziny na kwotę 2761,67 zł (wynagrodzenie żony – 2061,67 zł oraz pomoc rodziny - 700 zł). Jednocześnie określił miesięczne wydatki na poziomie ok. 3200 zł (2600 zł kredyt, 350 zł prąd, 75 zł gaz, 38 zł opłata za wywóz śmieci, 120 zł telefon), przy czym kwota ta nie uwzględnia kosztów wyżywienia, ubioru, środków higienicznych, itp. Sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody (i to w tak znacznym stopniu) jest zaś obiektywnie niemożliwa, dlatego też słusznie organ zgłosił wątpliwości co do wiarygodności oświadczenia skarżącego o jego sytuacji materialnej. Skarżący nie wyjaśnił źródła środków, z których wydatki te są pokrywane. Nie określił skąd dokładnie pochodzą, a także kiedy zostały uzyskane. Należy zaznaczyć, że to na stronie spoczywa obowiązek rzetelnego poinformowania organu o rzeczywistej sytuacji finansowej. Formułowanie zarzutu wobec organu i Sądu I instancji, że w przedstawionych powyżej okolicznościach zakwestionował prawdziwość przedstawionych przez stronę danych i nie podjął niezbędnych działań w celu ustalenia faktycznego stanu majątkowego skarżącego i jego miesięcznego przychodu, jest więc nieuprawnione. Na uwzględnienie nie zasługiwał także zarzut naruszenia art. 64 u.p.s. Wskazana regulacja przewiduje możliwość zwolnienia osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty lub wnoszącej opłaty za pobyt członka rodziny w dps, ale wyłącznie na ich wniosek. Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że w badanej sprawie skarżący wniosku o zwolnienie z opłaty w toku postępowania nie składał. Oświadczenie skarżącego z 8 lutego 2022 r. za taki wniosek nie mogło być uznane. Dokument ten złożony został w wyniku wykonania zobowiązania złożonego 19 stycznia 2022 r. do dostarczenia dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej skarżącego i jego małżonki. W dokumencie tym skarżący przedstawił swoją sytuację finansową, popartą załącznikami. W żaden sposób nie wyraził w nim żądania zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt matki w dps. Wniosek taki, jak wynika z dokumentów załączonych do skargi kasacyjnej, został złożony dopiero 19 grudnia 2022 r., a więc już po wydaniu zaskarżonej decyzji i obowiązkiem organu będzie go rozpoznać i wydać merytoryczne rozstrzygnięcie w tym zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.