I OSK 2040/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 17 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 244/24 w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 24 stycznia 2024 r. znak SKO.4114.37.2024 w przedmiocie uznania zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane oddala skargę kasacyjną w całości

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 23 lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 244/24 po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 24 stycznia 2024 r. nr SKO. 4114.37.2024 w przedmiocie uznania zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta O. z dnia 21 grudnia 2023 r. nr 000891.ZZ.12.2023; 2. umorzył postępowanie administracyjne (k. 2-3, 28, 31-34v akt sądowych). Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z dnia 24 stycznia 2024 r. nr SKO.4114.37.2024 (dalej decyzja z 24 stycznia 2024 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi (dalej Kolegium) utrzymało w mocy decyzję z dnia 21 grudnia 2023 r. nr 000891.ZZ.12.2023 (dalej decyzja z 21 grudnia 2023 r.) Burmistrza Miasta O. (dalej Burmistrz, organ I instancji) orzekającą o: 1. uznaniu za świadczenie nienależnie pobrane przez M.K. zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego na dziecko Z.K. w okresie od 1 listopada 2022 r. do 31 lipca 2023 r. w łącznej kwocie 1942,56 zł; 2. zobowiązaniu M.K. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia t.j. zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 1942,56 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Kolegium wskazało, że 18 czerwca 2019 r. M.K. (dalej wnioskodawca lub skarżący) wniósł do Burmistrza o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na dziecko Z.K. Decyzją Burmistrza z 1 lipca 2019 r. nr 000342.ZP.07.2019 (dalej decyzja z 1 lipca 2019 r.) przyznano M.K. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na syna Z.K. na okres od 1 czerwca 2019 r. do 31 marca 2020 r. - na czas ważności orzeczenia o niepełnosprawności dziecka Z.K. (dalej dziecko). Podstawą do wydania decyzji z 1 lipca 2019 r. stanowiło orzeczenie o niepełnosprawności dziecka Z.K. wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Łodzi (dalej Powiatowy Zespół) z 14 marca 2018 r. nr ZON-ZP.722.26.2018 (dalej orzeczenie z 14 marca 2018 r.). Orzeczeniem tym dziecko Z.K. zaliczono do osób niepełnosprawnych do 31 marca 2020 r. W związku z faktem, że ważność orzeczenia z 14 marca 2018 r. o niepełnosprawności dziecka upłynęła 31 marca 2020 r., w myśl art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19 (Dz.U. z 2023 r. poz. 1327 ze zm., dalej uCOVID lub ustawa kowidowa), decyzja którą przyznano prawo do zasiłku pielęgnacyjnego uległo z mocy prawa przedłużeniu. Burmistrz decyzją z 6 maja 2020 r. nr 000250.ZM.05.2020 (dalej decyzja z 6 maja 2020 r.) przedłużył prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie ww. orzeczenia do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Dnia 18 sierpnia 2023 r. do MOPS w O. (dalej MOPS) wpłynęło orzeczenie dziecka Z.K. z 22 września 2022 r. (dalej orzeczenie z 22 września 2022 r.). Dnia 15 września 2023 r. organ I instancji wniósł do Powiatowego Zespołu o udostępnienie danych, kiedy ww. orzeczenie stało się prawomocne. W odpowiedzi z 21 września 2023 r. (data wpływu do MOPS 25 września 2023 r.) Powiatowy Zespół wskazał, że orzeczenie z 22 września 2022 r. stało się prawomocne z dniem 25 października 2022 r. M.K. w dniu 18 sierpnia 2023 r. wniósł o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na dziecko Z.K. wraz z nowym orzeczeniem z 22 września 2022 r. Kolegium wskazało, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustalone decyzją z 6 maja 2020 r. zostało ustalone na okres do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a orzeczenie o niepełnosprawności dziecka Z.K. zostało wydane 22 września 2022 r. (prawomocne od 25 października 2022 r.), zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje M.K. w okresie od 1 listopada 2022 r. do 31 lipca 2023 r. Kolegium zaznaczyło, że we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego i w decyzjach Burmistrza przyznających zasiłek pielęgnacyjny pouczono wnioskodawcę o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do tego zasiłku. Decyzją z 5 września 2023 r. Burmistrz przyznał M.K. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na dziecko Z.K. na okres od 1 sierpnia 2023 r. do 30 września 2024 r. - na czas ważności orzeczenia z 22 września 2022 r. - na podstawie wniosku skarżącego z 18 sierpnia 2023 r. Kolegium uznało, że w okresie od 1 listopada 2022 r. do 31 lipca 2023 r. zasiłek pielęgnacyjny nie przysługiwał. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające; wydana w sprawie decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Organ odwoławczy poinformował stronę, że zgodnie z art. 30 ust. 9 uśr, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Wniosek taki należy złożyć w organie I instancji. Skargę na decyzję z 24 stycznia 2024 r. złożył M.K. podnosząc, że orzeczenie o niepełnosprawności jego syna wydano do 31 lipca 2022 r. a następnie, w niezmienionym brzmieniu, w drodze decyzji z 22 września 2022 r., do 30 września 2024 r. Powyższe należy rozumieć w ten sposób, że stan dziecka się nie zmienił i przez okres - od urodzenia po dzień dzisiejszy – Z. należy zaliczyć do osób niepełnosprawnych. Burmistrz uznał, że świadczenie wypłacone w okresie od uprawomocnienia się orzeczenia o niepełnosprawności (zatem w czasie jego obowiązywania), do dnia wystąpienia z nowym wnioskiem formalnym, było wypłacone nienależnie, mimo że dziecko w tym okresie pozostawało niepełnosprawne, jego potrzeby się nie zmniejszyły i wymagało zaopatrzenia tak samo jak w okresie po wydaniu nowej decyzji o przyznaniu świadczenia. Zdaniem skarżącego, skoro zasiłek pielęgnacyjny przyznawany jest z tytułu niepełnosprawności dziecka, to świadczenie (w wysokości 215,84 zł miesięcznie) wypłacone w okresie kiedy dziecko pozostawało niepełnosprawne, nie sposób uznać za nienależne. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 i art. 145 § 3 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku II SA/Łd 244/24. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić, że obowiązek informacyjny organu nie został zrealizowany. Skarżący nie został pouczony, że niepoinformowanie organu o otrzymaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności będzie powodować utratę prawa do świadczenia, a nowe przepisy uCOVID wprowadzały szereg wyłomów w dotychczas funkcjonującej praktyce uzyskiwania orzeczeń i świadczeń. Nie można zaakceptować stanowiska o domniemaniu znajomości przez skarżącego zasad przyznawania świadczeń. We wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego i w decyzjach Burmistrza przyznających zasiłek pielęgnacyjny, zawarte były ogólne pouczenia o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do tego zasiłku. W ocenie skarżącego, skoro stan niepełnosprawności syna nie uległ poprawie, która mogłaby rzutować na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, a nowe orzeczenie o niepełnosprawności stanowiło jedynie powtórzenie dotychczasowego orzeczenia i jedynie określało nową datę ważności, to usprawiedliwione było jego przekonanie, że nie doszło do żadnych zmian mających wpływ na prawo do tego zasiłku. Sąd I instancji wskazał na stanowisko wyrażane w judykaturze, że zawarty w art. 25 ust. 1 uśr obowiązek poinformowania organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych nie daje organom uprawnienia do pomijania na tej podstawie prawnej istotnych okoliczności faktycznych, tzn. o charakterze prawotwórczym, które się ujawnią w toku postępowania, a które nie zostały "niezwłocznie" podane do wiedzy organu przez osobę obowiązaną. Przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, decydujące są materialnoprawne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkujące to prawo - okoliczności z którymi ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych. Przepis ten nie uchyla generalnej normy z art. 7 kpa ustanawiającej zasadę prawdy obiektywnej, w myśl której organy "podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy" - co oznacza, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, by ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością (wyroki WSA z: 10.10.2019 r. IV SA/Wr 245/19; 15.7.2022 r. II SA/Gl 281/22). Sąd I instancji stwierdził, że nowe orzeczenie o niepełnosprawności pozostaje w istocie bez wpływu na przysługujące materialnie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w tym sensie, że potwierdza jedynie, że dana osoba nadal pozostaje niepełnosprawna. Brak poinformowania organu o uzyskaniu nowego orzeczenia nie spowodował, że świadczenia wypłacono skarżącemu nienależnie, gdyż prawo do tego świadczenia w sensie materialnym nie ustało. W okolicznościach kontrolowanej sprawy zasiłek pielęgnacyjny pobrany w okresie od 1 listopada 2022 r. do 31 lipca 2023 r., wbrew stanowisku organów obu instancji, nie nosi znamion nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 uśr, a sam fakt niezłożenia nowego wniosku na skutek uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności nie stanowi o wystąpieniu żadnej z okoliczności, o których mowa w powołanym wyżej przepisie, na co wskazuje jego literalne brzmienie. Skargę kasacyjną wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi (dalej Kolegium lub skarżący kasacyjnie), reprezentowane przez r. pr. F.W., zaskarżając wyrok II SA/Łd 244/24 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm., dalej uśr) przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że zasiłek pielęgnacyjny pobrany w okresie od 1 listopada 2022 r. do 31 lipca 2023 r. nie nosi znamion nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu tego przepisu podczas gdy było to nienależnie pobrane świadczenie, gdyż skarżący został wyraźnie pouczony w decyzji Burmistrza Miasta O. z 6 maja 2020 r., że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustanie po upływie 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, co oznacza, że świadczeniobiorca miał świadomość, że świadczenie pobierane w okresie od 1 listopada 2022 r. do 31 lipca 2023 r. było świadczeniem nienależnie pobranym. Skarżący kasacyjnie na podstawie art. 185 § 1 i art. 188 ppsa wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi; zasądzenie na rzecz skarżącego kasacyjnie [zwrotu] kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych; zrzekł się rozprawy w przedmiotowej sprawie. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 ppsa w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Skarżący kasacyjnie nie podniósł zarzutów naruszenia prawa procesowego (art. 174 pkt 2 ppsa), przeto aprobowany przez Sąd I instancji stan faktyczny jest wiążący dla Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie podniesiono zarzutu naruszenia art. 15h ust. 1 pkt 2 uCOVID (który to przepis w związku z art. 30 ust. 2 pkt 1 uśr wskazał słusznie Sąd I instancji) ani art. 153 ppsa . Zarzut naruszenia art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z "2024 r. poz. 323 z późn. zm."), został postawiony niestarannie. Jednolity tekst Dz.U. z "2024 r. poz. 323" wszedł w życie dnia 7 marca 2024 r., natomiast wzorcem kontroli winny być przepisy tej ustawy w brzmieniu Dz.U. z 2023 r. poz. 390, zm. poz. 658, 1429", dalej uśr - tempus regit actum - uw. NSA). Mimo tej niestaranności, zarzut nadawał się do rozpoznania. Zarzut ten okazał się niezasadny. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (art. 30 ust. 1 uśr). Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; [...] (art. 30 ust. 2 pkt 1 uśr). Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie definiują, jak powinno wyglądać prawidłowe pouczenie beneficjenta świadczeń rodzinnych skonstruowane na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 uśr. Wskazówek takich udziela orzecznictwo sądów administracyjnych, które wskazywały, że wspomniane pouczenie nie powinno sprowadzać się do powtórzenia treści przepisów prawa, ale winno być zrozumiałe dla przeciętnego odbiorcy, tak by miał on świadomość pobierania nienależnego świadczenia. Pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 in fine uśr, winno być zamieszczone w odrębnym piśmie doręczonym beneficjentowi, o ile nie znajduje się ono w treści wydanej decyzji (wyroki NSA z: 26.10.2023 r. I OSK 2208/21; 6.6.2023 r. I OSK 1365/22; 25.5.2022 r. I OSK 1870/21; 28.10.2024 r. I OSK 2993/23, cbosa). Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego, Sądów administracyjnych i doktrynie jest pogląd, że obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy (art. 9 kpa), winien być rozumiany szeroko, jak to jest tylko możliwe. Urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanymi działaniami. Jest to jedyny odpowiadający zasadzie art. 1 Konstytucji [z 22 lipca 1952 r., pozostającego w mocy na podstawie art. 77 in fine Ustawy konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. - Dz. U. nr 84, poz. 426 ze zm.; obecnie art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. nr 78, poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28, poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200, poz. 1471; z 2009 r. nr 114, poz. 946, dalej Konstytucja RP)] sposób rozumienia art. 9 kpa (wyrok SN z 23.7.1992 r. III ARN 40/92 z aprobującymi glosami: W. Tarasa - PiP 1993/3/112; J. Zimmermanna - PiP 1993/8/116 i n.; akceptowany przez B. Adamiak w: B. Adamiak/J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2024, s. 119-124 nb 1-5 i Zespół pod red. A. Wróbla, Kpa orzecznictwo piśmiennictwo Zakamycze 2002, s. 144, uw. 8; także B. Adamiak - op. cit., s. 112-118, nb 1-11 do art. 8 kpa). Analiza znajdujących się w aktach postępowania administracyjnego decyzji wskazuje, że skarżący został niewystarczająco pouczony o obowiązku poinformowania właściwego organu o zmianach mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. W szczególności za niewystarczające, ograniczające się w istocie do przytoczenia zwrotu ustawowego, należy ocenić pouczenie zawarte we wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, jak i w decyzjach z: 1 lipca 2019 r. i 6 maja 2020 r. Sąd I instancji trafnie podniósł, że istotą sporu w kontrolowanej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w tak ustalonych okolicznościach wypłacony za okres od 1 listopada 2022 r. do 31 lipca 2023 r. zasiłek pielęgnacyjny może być uznany za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 uśr w zw. z art. 15h ust. 1 pkt 2 uCOVID, zgodnie z którym orzeczenie o niepełnosprawności [...], wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Skarżący w żadnym z tych pouczeń nie uzyskał jasnej i jednoznacznej informacji o tym, że każdy przypadek uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności przed zdarzeniem wskazanym w decyzji o przyznaniu zasiłku będzie skutkował utratą prawa do pobierania tego świadczenia. Przepisy ustawy kowidowej wprowadzały szereg zmian w dotychczas funkcjonującej praktyce uzyskiwania orzeczeń o niepełnosprawności i świadczeń związanych z tymi orzeczeniami. Trafnie Sąd I instancji uznał, że nie można zaakceptować stanowiska o domniemaniu znajomości przez wnioskodawcę zasad przyznawania świadczeń, zmodyfikowanych ustawą o COVID. Z tej przyczyny należy uznać, że skarżący nie został należycie pouczony w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 in fine uśr w zw. z art. 9 kpa. Dla oceny, czy został spełniony warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 in fine uśr, konieczne jest uwzględnienie celu tej regulacji. Wprowadzając ów warunek ustawodawca zmierzał do tego, by obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, że świadczenie im nie przysługuje. Zarówno orzeczenie z 14 marca 2018 r. jak i orzeczenie z 22 września 2022 r. jednoznacznie wskazują, że dziecko skarżącego spełniało i nadal spełnia materialnoprawną przesłankę, która w świetle art. 16 ust. ust. 2 lub 3 uśr determinuje prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, a skoro tak, trudno wymagać, by skarżący bez wyraźnego i precyzyjnego pouczenia mógł przewidywać, że sam fakt wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności - potwierdzającego taką samą niepełnosprawność dziecka co orzeczenie wcześniejsze - stanowi zmianę wywierającą wpływ na prawo do tego świadczenia w rozumieniu art. 25 ust. 1 i art. 30 ust. 2 pkt 1 uśr - w szczególności powodującą ustanie tego prawa. Wprowadzając do art. 30 ust. 2 pkt 1 uśr warunek pouczenia strony ustawodawca zmierzał do tego, by obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, że świadczenie im nie przysługuje (P. Lisowski, A. Ostapski w: red. K. Małysa-Sulińska, Świadczenia rodzinne. Komentarz, Wolters Kluwer 2023, s. 533-534, uw. 6 do art. 25; wyrok NSA z 28.11.2014 r. I OSK 1702/13 - op. cit., s. 584-585, uw. 12, 13 do art. 30). Art. 25 ust. 1 uśr nie daje organom uprawnienia do pomijania na tej podstawie prawnej istotnych okoliczności faktycznych o charakterze prawotwórczym, które się ujawnią w toku postępowania, a które nie zostały "niezwłocznie" zgłoszone organowi przez osobę obowiązaną. Przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, decydujące są materialnoprawne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkujące to prawo, z którymi ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych, zaś sam fakt niedotrzymania wymogu informacyjnego nie ma takiego charakteru. Przepis ten nie uchyla generalnej normy z art. 7 kpa ustanawiającej zasadę prawdy obiektywnej, w myśl której organy "podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy" . Organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, by ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością (prawomocne wyroki WSA: we Wrocławiu z 10.10.2019 r. IV SA/Wr 245/19 i w Gliwicach z 15.7.2022 r. II SA/Gl 281/22, cbosa). Zniesienie stanu epidemii nastąpiło z dniem 16 maja 2022 r.; stan zagrożenia epidemiologicznego zniesiono z dniem 1 lipca 2023 r. Okresy, o których mowa w art. 15h ust. 1 pkt 2 uCOVID, rozpoczęły bieg dopiero od dnia 1 lipca 2023 r. - od dnia zniesienia stanu zagrożenia epidemiologicznego. Konsekwencją takiej wykładni powyżej wskazanego przepisu jest to, że ważności orzeczenia, która została przedłużona na mocy art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy covidowej nie przekreśla fakt wydania w trakcie trwania stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego nowego orzeczenia o niepełnosprawności (wyroki WSA w: Rzeszowie z 27.11.2024 r. II SA/Rz 1227/24, Lex 3817046; Poznaniu z 6.8.2025 r. IV SA/Po 594/25, cbosa). Odmienna wykładnia art. 30 ust. 2 pkt w uśr w zw. z art. 15h ust. 1 pkt 2 uCOVID stanowi przejaw nadmiernego biurokratyzmu i stanowiłaby naruszenie art. 2 i art. 71 ust. 1 zd. 2 Konstytucji RP. Słusznie Sąd I instancji uznał, że nowe orzeczenie z 22 września 2022 r., obowiązujące do dnia 30 września 2024 r. o niepełnosprawności dziecka skarżącego pozostaje w istocie bez wpływu na przysługujące materialnie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w tym sensie, że potwierdza jedynie, że dziecka skarżącego nadal pozostaje osobą niepełnosprawną. Brak poinformowania Burmistrza o uzyskaniu nowego orzeczenia nie spowodował, że świadczenia wypłacone skarżącemu nienależnie, gdyż prawo do tego świadczenia w sensie materialnym nie ustało (P. Lisowski, A. Ostapski - op. cit., s. 584, uw. 12 ). Ustawa kowidowa została wprowadzona w wielkim pośpiechu, w nadzwyczajnej sytuacji, związanej z szybkim rozwojem pandemii na świecie. W pamięci ludzi pozostały sceny pokazywane w Telewizji Polskiej, w których pokazywano ciężarówki wywożące zwłoki osób zmarłych na COVID-19 we Włoszech (art. 77 § 4 kpa, art. 106 § 4 ppsa). Ustawa kowidowa była wielokrotnie nowelizowana, bowiem ustawodawca starał się na bieżąco odpowiadać na kolejne zagrożenia i skutki pandemii. Sposób sformułowania art. 15h ust. 2 pkt 1 uCOVID-19 nie jest do końca jednoznaczny i może stwarzać podstawę do rozbieżnych interpretacji. W wyroku z 11.3.2022 r. II SA/Po 461/21 WSA w Poznaniu wskazał: "jeżeli orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wygasa w okresie trwania pandemii wirusa SARS-CoV-2, ulega ono, z mocy prawa, przedłużeniu do 60. dnia licząc od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ale nie dłużej niż do momentu wydania nowego orzeczenia. Okres, na jaki ustawodawca przedłużył ważność terminowego orzeczenia, a więc 60 dni tudzież data wydania nowego orzeczenia dotyczy sytuacji, w której odwołano stan zagrożenia epidemicznego lub stan pandemii". Na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną oddalono.