I OSK 2125/24

Dnia 18 listopada 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 2265/23 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 września 2023 r. nr KOC/5171/Op/23 w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej I. prostuje z urzędu oczywistą omyłkę w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 2265/23 w ten sposób, że w miejsce omyłkowo wpisanej daty zaskarżonej decyzji "15 września 2023 r." wpisuje prawidłową datę "25 września 2023 r.", II. oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 17 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 2265/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 września 2023 r. nr KOC/5171/Op/23 w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 20 lipca 2023 r. uchylającą decyzję własną z dnia 26 czerwca 2013 r. nr 3513/2013 o skierowaniu skarżącego do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO wskazało, że w chwili obecnej nie zachodzą przesłanki ustawowe uprawniające skarżącego do przebywania w domu pomocy społecznej, bowiem w świetle opinii DPS, w którym skarżący przebywa od 8 lat oraz stanowiska lekarzy, skarżący jest osobą zdolną do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Nie wymaga stałej opieki i pielęgnacji ze strony innych osób. Mimo niepełnosprawności jest w stanie funkcjonować samodzielnie w środowisku. Korzystanie przez skarżącego w bardzo ograniczonym zakresie z usług DPS, głównie w zakresie miejsca pobytu i wyżywienia potwierdza, że innej pomocy nie wymaga lub nie jest nią zainteresowany. Choć sytuacja życiowa skarżącego jest trudna i jako osoba bezdomna nie ma on lokalu, to jednak bezdomność nie stanowi przesłanki do umieszczenia w DPS. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniósł [...]. Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Zdaniem Sądu organy trafnie oceniły, że brak jest w sprawie ewidentnych wskazań do pobytu skarżącego w DPS. Choć niewątpliwie skarżący jest niepełnosprawny i posiada różne schorzenia, to jednocześnie jest osobą samodzielną (porusza się na wózku inwalidzkim i na protezach) i sprawną psychofizycznie (por. zaświadczenie lekarskie z 1 marca 2023 r i zaświadczenia lekarza psychiatry z 23 marca 2023 r. i z 3 kwietnia 2023 r.). Z wywiadu wynika, że często opuszcza DPS, bez informowania personelu, nie korzysta z usług i pomocy personelu, ani pielęgniarskich, jedynie czasem z usług lekarskich w celu wypisania recept. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie budzi wątpliwości, że skarżący jest osobą samodzielną, a nadto swoim dotychczasowym zachowaniem polegającym na nadużywaniu alkoholu i zanieczyszczaniu zajmowanego pomieszczenia (które współdzieli z innym mieszkańcem), naruszając spokój innych pensjonariuszy oraz nieprzestrzegając regulaminu i zaleceń dyrektora DPS i personelu, marnotrawił przyznaną pomoc. Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając: 1. naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm. - dalej: u.p.s.) - poprzez uchylenie decyzji na niekorzyść strony pomimo braku zmaterializowania się jakiejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie; 2. naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, a mianowicie art. 54 ust. 1 u.p.s. poprzez odebranie prawa do umieszczenia w domu pomocy społecznej osobie wymagającej całodobowej opieki, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, dla której zapewnienie niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych jest niewystarczające, a także uznanie, że osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym, po amputacji obu nóg, może funkcjonować samodzielnie w codziennym życiu lub też wystarczające jest zapewnienie jej niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, a w konsekwencji uznanie, że nie przysługuje jej prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej; 3. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd pierwszej instancji, że zarówno organ drugiej instancji, jak i organ pierwszej instancji naruszyły art. 77 § 1 w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w tym w szczególności orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 2 października 2014 roku, co spowodowało błędną ocenę stanu zdrowia skarżącego i uznanie, że uległ on znacznej poprawie. 4. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd pierwszej instancji, że organ pierwszej instancji naruszył art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a. poprzez niezapewnienie skarżącemu możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji oraz uznanie za udowodnione okoliczności, co do których Skarżący nie miał możliwości się odnieść. 5. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd pierwszej instancji, że zarówno organ drugiej instancji, jak i organ pierwszej instancji naruszyły art. 80 i 81a § 1 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów w postaci zaświadczeń lekarskich, z których wynika szereg chorób i dysfunkcji skarżącego, co skutkowało błędnym przyjęciem, że stan zdrowia skarżącego uległ znacznej poprawie. Wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku przez uchylenie decyzji obu instancji, przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wraz z oświadczeniem, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części oraz zrzeczono się rozprawy. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej. Analizując zarzuty kasacyjne w powyżej określonych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny, czy w ustalonym stanie faktycznym zachodzi sytuacja o konieczności uchylenia decyzji o skierowaniu skarżącego do domu pomocy społecznej. Podstawę prawną rozstrzygnięcia organów stanowił art. 106 ust. 5 w związku z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej też u.p.s.). Zgodnie z art. 54 ust. 1 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Stosownie do art. 106 ust. 5 cyt. ustawy - decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11 (marnotrawienie świadczeń), art. 12 i art. 107 ust. 5. Zgodnie z art. 11 ust. 1 u.p.s. - w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. Uzasadniając podstawę faktyczną rozstrzygnięcia organ wyjaśniły, że w dacie wydawania decyzji o skierowaniu skarżącej do domu opieki społecznej przesłanki z art. 54 ust. 1 ustawy były spełnione. Jednakże aktualnie skarżący nie spełnia już przesłanki braku możliwości samodzielnego funkcjonowania w życiu oraz braku możliwości zapewnienia niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że skarżący zamieszkuje w domu pomocy społecznej, cierpi na pewne schorzenia, porusza się na wózku inwalidzkim, jednakże pozostaje samodzielny w obsłudze, potrafi sporządzać (i robi to) samodzielnie posiłki. Jest w stanie samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, jest bowiem osobą samodzielną i sprawną fizycznie (w ograniczonym zakresie jednak nie uniemożliwiającym samodzielności) jak i psychicznie. Wnioski takie wynikają z zaświadczenie lekarza medycyny rodzinnej z dnia 1 marca 2023 r., w którym stwierdzono, że dalsze przebywanie pacjenta w DPS budzi wątpliwości, w szczególności ze względu na jego samodzielność oraz brak korzystania z pomocy pracowników DPS. Również z treści dwóch zaświadczeń specjalisty z zakresu psychiatrii wynika, że brak jest ewidentnych wskazań do pobytu pacjenta w DPS, jak również to, że nie wymaga on leczenia psychiatrycznego. Z wywiadu środowiskowego i opinii lekarskich dołączonych do akt wynika, że skarżący bardzo często opuszcza samodzielnie DPS nie informując o tym pracowników, samodzielnie wykonuje wszystkie czynności życia codziennego, w tym przygotowywanie posiłków, przyjmowanie leków, czynności higieniczne, korzystanie z toalety. Samodzielnie gotuje przy użyciu elektrycznej grzałki w zajmowanym przez siebie pomieszczeniu. W toku wywiadu ustalono także, że skarżący nie korzysta z rehabilitacji, ani pomocy pielęgniarskiej, zaś z pomocy lekarskiej korzysta doraźnie, w celu wypisania recept na przyjmowane leki, które następnie samodzielnie realizuje. Skarżący korzysta z DPS w praktyce wyłącznie w celu noclegu i posiłku. DPS zaproponował pomoc skarżącemu w złożeniu wniosku o lokal socjalny, przy czym po początkowym zainteresowaniu, następnie skarżący jednak odmówił podjęcia takiego działania. Z powyższego wynika, że odmówić słuszności należy zarzutom naruszenia zarówno art. 106 ust. 5, jak i art. 54 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Wbrew twierdzeniu skargi kasacyjnej - zmaterializowały się wszystkie przesłanki określone w przytoczonych przepisach – art. 54 ust. 1 a contrario, oraz art. 106 ust. 5 wprost. Także art. 11 ust. 1 u.p.s. ma zastosowanie w niniejszej sprawie, bowiem jak wynika z zaświadczeń lekarzy: "pacjent jest samodzielny, korzysta z protez. Nie korzysta z pomocy pracowników DPS. Wątpliwości budzi potrzeba przebywania pacjenta w DPS. Nadużywa alkoholu, działa demoralizująco na innych mieszkańców", "brak ewidentnych wskazań do pobytu w DPS – jego zachowanie wpływa negatywnie na innych pensjonariuszy. Pacjent jest w stanie samodzielnie funkcjonować poza DPS – w środowisku domowym" oraz że "potrafi samodzielnie zadbać o własne potrzeby, w razie konieczności o nich zakomunikować. Ma dużą sieć wsparcia wśród znajomych, ma dobre możliwości poznawcze, jak i planowania czasu. Mieszkaniec jest mobilny i samodzielny w przemieszczaniu się". Potwierdzeniem powyższego jest również przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy oraz okoliczności faktyczne sprawy, takie jak przebywanie skarżącego poza DPS przez większą porę dnia (wracanie jedynie na nocleg). Skarżący nie przestrzega regulaminu placówki, od lat i bardzo często nadużywa alkoholu, stosuje agresję słowną, zakłóca spokój mieszkańców DPS (w tym osoby współdzielącej z nim pokój), jak również doprowadza do zanieczyszczenia pomieszczenia, które zajmuje (o czym świadczy wywiad środowiskowy z 30 czerwca 2023 r., liczne notatki pracowników DPS oraz zaświadczenia lekarskie znajdujące się w aktach). Takim zachowaniem negatywnie wpływa na innych mieszkańców DPS i działa na nich demoralizująco, zakłócając porządek ośrodka. Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika także, że Skarżący odmawia podjęcia leczenia uzależnienia. Nie sposób się zgodzić z zarzutami skargi kasacyjnej dotyczącymi naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. polegającego na naruszeniu przez organy obu instancji art. 77 § 1 w zw. z art. 7 oraz art. 80 i 81a § 1 k.p.a., a także naruszeniu przez organ I instancji art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a. Ani Sąd I instancji ani organy orzekające w sprawie nie uchybiły tym przepisom, nie można się zgodzić, że organy nie zebrały materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i rzetelny. Naczelny Sąd Administracyjnych nie zgadza się także z argumentacją odnośnie dowolnej oceny materiału dowodowego bowiem ocena jest wyrażona wprost w zaświadczeniach lekarskich i wywiadzie środowiskowym, które zostały wiernie przez organy i Sąd przytoczone. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności skarżącego z dnia 2 października 2014 roku - nie wyklucza jego samodzielności, zaś opinie wydane przez lekarzy i opis codzienności skarżącego dokonany przez pracownika opieki społecznej zawarty w wywiadzie środowiskowym wyraźnie potwierdzają możliwości skarżącego. Zgromadzone przez organy dowody pozwalały na ustalenie, że w sprawie doszło do zmiany okoliczności faktycznych stanowiących podstawę wydania decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 26 czerwca 2013 r. nr 3513/2013 o skierowaniu skarżącego do domu pomocy społecznej. Naczelny Sąd Administracyjnych podobnie, jak i Sąd I instancji oraz orzekające w sprawie organy nie negują niepełnosprawności skarżącego. Skierowanie do domu pomocy społecznej jest jednak zarezerwowane, stosownie do przepisów ustawy o pomocy społecznej, dla osób niesamodzielnych, nie będących w stanie zmagać się samodzielnie z codziennością, w tym z leczeniem. Tymczasem z przedstawionego w analizowanej sprawie stanu faktycznego wyraźnie wynika duża samodzielność skarżącego, a także, że skarżący z DPS korzysta w zasadzie jedynie jako miejsca noclegowego ewentualnie także do sporządzenia sobie posiłku. Naczelny Sąd Administracyjnych podkreśla - wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej - że na żadnym etapie postępowania administracyjnego (w tym m.in. w odwołaniu) ani na etapie rozpoznawania sprawy przez Sąd Wojewódzki (w skardze) skarżący nie powoływał się na żadne inne dowody, niż te znajdujące się w aktach sprawy, jak również nie wskazywał na konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego, w tym w szczególności na ponowną ocenę stanu zdrowia i samodzielności w celu podważenia zebranego materiału dowodowego. Na marginesie wskazać także należy, że w szczególności decyzja administracyjna może być przez sąd administracyjny uchylona w wypadkach stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić zwłaszcza, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. W rozpoznawanej sprawie takich uchybień nie można było stwierdzić. Nie ulega wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie organ, w ramach posiadanych kompetencji, miał możliwość zastosowania wobec skarżącego najdalej idącej sankcji – uchylenia decyzji w sprawie skierowania do DPS. W konsekwencji stwierdzić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie uznał słuszność orzeczeń organów obu instancji które stwierdziły, że całokształt zachowania skarżącego stanowi o marnotrawieniu świadczenia przyznanego w ramach pomocy społecznej. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej w pkt II wyroku. Na podstawie art. 156 § 1 p.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny w pkt I wyroku, sprostował z urzędu oczywistą omyłkę w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 2265/23 w ten sposób, że w miejsce omyłkowo wpisanej daty zaskarżonej decyzji "15 września 2023r." wpisał prawidłową datę "25 września 2023 r.". Jednocześnie wskazania wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, bowiem przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a., mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.