I OW 104/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 20 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta D. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta D. a Prezydentem Miasta E. przez wskazanie organu właściwego do wydania decyzji dotyczącej skierowania całkowicie ubezwłasnowolnionego R. Z. do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta E. jako organ właściwy w sprawie.

PISMEM Z 10 CZERWCA 2025 R. PREZYDENT MIASTA D. WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM ORGANEM A PREZYDENTEM MIASTA E. W SPRAWIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO WYDANIA DECYZJI DOTYCZĄCEJ SKIEROWANIA CAŁKOWICIE UBEZWŁASNOWOLNIONEGO R. Z., DALEJ: "ZAINTERESOWANY", DO DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ, WNOSZĄC O UZNANIE PREZYDENTA MIASTA E. ZA ORGAN WŁAŚCIWY. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że organ pozostający w sporze przekazał wnioskodawcy pismo opiekuna prawnego zainteresowanego o skierowanie go do domu pomocy społecznej. Wyjaśnił, że miejscem zamieszkania zainteresowanego przed wyznaczeniem mu opiekuna oraz obecnie jest Miasto E., a jedynym związkiem zainteresowanego z D. jest ostatnie miejsce zameldowania opiekuna. Argumentował, że miejsce zameldowania na pobyt stały jest istotne wyłącznie w przypadku osób bezdomnych, do których zainteresowany się nie zalicza. Zaznaczył, że opiekun zainteresowanego nie zamieszkuje na terenie D., ale w S. w W., przy czym adres korespondencyjny wskazany przez opiekuna znajduje się w E.. W ocenie wnioskodawcy w sytuacji zaistniałej w rozpoznawanej sprawie należy posłużyć się rozwiązaniami przewidzianymi w przepisach ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: k.p.a., i właściwość organu wyznaczyć zgodnie z ostatnim miejscem pobytu w kraju. Odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość nie udzielono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozpoznając wniosek Prezydenta Miasta D., należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem Miasta E.. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe miejscowo do rozpatrzenia wniosku o skierowanie zainteresowanego do domu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283, z późn. zm.), dalej: u.p.s., reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ponadto należy wskazać, że na podstawie z art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. W tym miejscu należy odnotować, że przepisy przywołanej ustawy nie zawierają definicji miejsca zamieszkania, w związku z czym – w myśl utrwalonej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego – pojęciu temu należy przypisać znaczenie, jakim posługują się przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071), dalej. k.c. Zgodnie z art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jednocześnie stosownie do art. 27 k.c. miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, za miejsce zamieszkania zainteresowanego należałoby uznać miejsce zamieszkania jego opiekuna prawnego. W związku jednakże z faktem, że miejscem zamieszkania opiekuna jest miejscowość położona w W., wyznaczenie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku o skierowanie zainteresowanego do domu pomocy społecznej na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s. należy uznać za niemożliwe. W sytuacji takiej jak słusznie wskazuje wnioskodawca, należy odwołać się do zasad ogólnych, określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, do których odwołuje się art. 14 u.p.s. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 czerwca 2025 r., sygn. akt I OW 61/25). Z uwagi na powyższe stosownie do art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a., właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się: według miejsca zamieszkania (siedziby) w kraju, a w braku zamieszkania w kraju – według miejsca pobytu strony lub jednej ze stron, jeżeli żadna ze stron nie ma w kraju zamieszkania (siedziby) lub pobytu – według miejsca ostatniego ich zamieszkania (siedziby) lub pobytu w kraju. Jeżeli natomiast nie można ustalić właściwości miejscowej w sposób wskazany w § 1, sprawa należy do organu właściwego dla miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania, albo w razie braku ustalenia takiego miejsca – do organu właściwego dla obszaru dzielnicy Śródmieście w m.st. Warszawie (§ 2). Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że opiekun prawny zainteresowanego ma miejsce zamieszkania w W., jako adres korespondencyjny w kraju wskazuje adres w E., natomiast miejscem jego zameldowania jest D.. Ani wskazanie adres korespondencyjnego ani posiadanie adresu zameldowania nie świadczą o posiadaniu pod powyższymi adresami miejsca ostatniego zamieszkania bądź chociaż pobytu na terenie Polski. Jednocześnie w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek ustaleń na temat ostatniego miejsca zamieszkania bądź pobytu opiekuna przed opuszczeniem kraju. W realiach rozpoznawanej sprawy ustalenie właściwości miejscowej w oparciu o art. 21 § 1 pkt 1-3 k.p.a nie jest zatem możliwe. W opisanej sytuacji należy odwołać się do reguły zawartej w art. 21 § 2 k.p.a. i ustalić, gdzie miało miejsce zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania. Z akt sprawy wynika, że wniosek o skierowanie zainteresowanego do domu pomocy społecznej złożony został do Centrum Usług Społecznych w E., a zatem to na obszarze miasta E. nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania. Tym samym na podstawie art. 21 § 2 k.p.a. w zw. z art. 14 u.p.s. to Prezydent Miasta E. powinien zostać wskazany jako organ właściwy do załatwienia sprawy. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.