I OW 106/24

Dnia 11 września 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Miasta K. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem K. a Powiatem N. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej J. S. przebywającej w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać Powiat N. jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z 13 maja 2024 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem K. a Powiatem N. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej J. S. (dalej również jako: "małoletnia") przebywającej w rodzinie zastępczej i wniósł o wskazanie Powiatu N. jako organu właściwego w sprawie. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że małoletnia na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w T. z [...] sierpnia 2023 r., sygn. akt: [...] została umieszczona w rodzinie zastępczej u swojego brata D. S. Małoletnia przed umieszczeniem w pieczy zastępczej mieszkała w miejscowości L. - najpierw razem z matką (aż do chwili śmierci matki tj. do [...] stycznia 2023 r.), następnie razem z bratem D. S. (do końca lipca 2023 r.), po czym przeprowadziła się wspólnie z bratem do K. Małoletnia zameldowana była na pobyt stały w miejscowości L. od 31 stycznia 2018 r. do 18 sierpnia 2023 r. Jak wskazano dalej, ojciec małoletniej – K. S. nie bierze udziału w wychowaniu małoletniej, mieszka i jest zameldowany na pobyt stały w miejscowości O. (powiat n.) i tam też od 18 sierpnia 2023 r. zameldowana jest małoletnia. Wnioskodawca nie ma wiedzy w przedmiocie odebrania władzy rodzicielskiej ojcu małoletniej. W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Powiatowego Centrum Rodziny w N., działający z upoważnienia Starosty N., wniósł o oddalenie wniosku i podniósł, że małoletnia nigdy nie mieszkała na terenie powiatu n., a ojciec nie sprawuje nad nią opieki. Jak podniesiono dalej, przed umieszczeniem małoletniej w pieczy zastępczej jej miejscem zamieszkania i centrum życiowym małoletniej była miejscowość L. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j., dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 kpa, spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie spór powstał pomiędzy Miastem K. a Powiatem N. w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich przebywającej w rodzinie zastępczej. Żaden z organów nie uznaje się za właściwy w sprawie, a zatem zaistniały spór o właściwość ma charakter negatywny. Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177, dalej: "upz"), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Zgodnie z art. 191 ust. 9 upz w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka, gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi odpowiednio wydatki, o których mowa w ust. 1 pkt 1, w wysokości: 1. 10% wydatków na opiekę i wychowanie dziecka - w pierwszym roku pobytu dziecka w pieczy zastępczej; 2. 30% wydatków na opiekę i wychowanie dziecka - w drugim roku pobytu dziecka w pieczy zastępczej; 3. 50% wydatków na opiekę i wychowanie dziecka - w trzecim roku i następnych latach pobytu dziecka w pieczy zastępczej. Przepisy ust. 2-4 i 7 upz stosuje się odpowiednio. Stosownie do art. 191 ust. 16 upz w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy z ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.572 t.j.; dalej: "kpa"). Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość między organami administracji publicznej, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Stosownie do art. 191 ust. 1 w z. z art. 191 ust. 9 upz w pierwszej kolejności należy podjąć próbę ustalenia miejsca zamieszkania dzieci przed ich umieszczeniem w pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2022 r. sygn. akt I OW 100/22). Nie jest kwestionowane, że w rozpoznawanej sprawie nastąpiło to [...] sierpnia 2023 r. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w T., sygn. akt: [...]. Istotne jest zatem gdzie małoletnia miała miejsce zamieszkania przed tą datą. Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2024.1061 t.j., dalej: "kc"). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 kc). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 kc). Z akt sprawy wynika, że matka małoletniej – H. U. – zmarła [...] stycznia 2023 r., natomiast ojciec małoletnich – K. S. – przed ich umieszczeniem w pieczy zastępczej posiadał pełną władzę rodzicielską (pismo Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w N. z 2 lutego 2024 r.). W tej sytuacji, zgodnie z art. 26 § 1 kc miejscem zamieszkania małoletniej przed jej umieszczeniem w pieczy zastępczej będzie miejsce zamieszkania jej ojca. Jak wynika z akt administracyjnych ojciec małoletniej zamieszkuje w miejscowości O. (O. [...]) w powiecie n., tam też jest zameldowany na pobyt stały. Fakt, że ojciec małoletniej nie sprawuje nad nią opieki i że małoletnia z nim nie mieszkała i nie mieszka nie ma wpływu na to, że po śmierci matki małoletniej to jemu przysługuje wyłączna władza rodzicielska. Zdanie drugie przepisu art. 26 § 2 kc - zgodnie z którym jeżeli dziecko nie przebywa na stałe stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy – nie będzie mieć w sprawie zastosowania, bowiem dotyczy to wyłącznie sytuacji, w których władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca. Pozwala to przyjąć, że zgodnie z art. 191 ust. 1 w zw. z art. 191 ust. 9 upz w zw. z art. 26 § 1 kc organem właściwym w sprawie jest powiat n. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa postanowił jak w sentencji.