I OW 124/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu w dniu 15 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku miasta C. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy miastem C. a powiatem m. w przedmiocie wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego D.D. umieszczonego w pieczy zastępczej postanawia: wskazać miasto C. jako właściwe w sprawie.

Wnioskiem z 19 czerwca 2026 r. pełnomocnik profesjonalny, reprezentujący miasto na prawach powiatu C. (dalej "wnioskodawca"), zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z powiatem m. w przedmiocie wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego D.D. (dalej "małoletni") umieszczonego w pieczy zastępczej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że władza rodzicielska nad małoletnim została powierzona matce, która w dniu wydaniu postanowienia w tym przedmiocie zamieszkiwała w S. wraz z małoletnim. W związku z tym, niezależnie od faktycznego miejsca przebywania małoletniego w C., w myśl przepisu art. 192 ust. 1 pkt 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, to powiat m. jest zobowiązany do poniesienia ww. wydatków. W odpowiedzi na wniosek powiat m. wniósł o wskazanie wnioskodawcy jako właściwego w sprawie, z uwagi na zamieszkiwanie małoletniego nieprzerwanie od urodzenia w C., na co wskazuje także adres zameldowania ujawniony w bazie PESEL. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa administracyjna dotyczy wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego umieszczonego w pieczy zastępczej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2025 r. poz. 49, dalej jako "ustawa") reguluje art. 191 tej ustawy. Zgodnie z art. 191 ust. 1 ustawy, powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi: 1) wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka; 2) średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym; 3) wydatki na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie. W myśl art. 191 ust. 2 ustawy, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Przepis art. 191 ust. 3 ustawy stanowi, że jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Postanowieniem z 7 listopada 2025 r., sygn. V Nsm 107/25, Sąd Rejonowy w C. zabezpieczył postępowanie o ograniczenie rodzicom władzy rodzicielskiej nad małoletnimi D.D. i K.D., ewentualnie o pozbawienie ojca władzy rodzicielskiej nad małoletnimi, w ten sposób że władza rodzicielska została powierzona matce W.S., pozostawiając ją pod nadzorem kuratora sądowego. Kolejnym postanowieniem z 28 listopada 2025 r., zmieniono powyższe zabezpieczenie w ten sposób, że pieczę bieżącą na czas trwania postępowania powierzono dziadkom małoletnich E.D. i A.D. Faktycznie pod opieką dziadków pozostawał jedynie małoletni D.D., K.D. nadal pozostawał pod opieką matki. Dziadkowie ci oświadczyli, że małoletni przed wydaniem ww. postanowień zamieszkiwali z matką w S., z kolejnych informacji wynikało że W.S. zamieszkiwała w S. od lipca 2025 roku. Zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2026 r. poz. 795, dalej k.c.), miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (§ 1). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (§ 2). W niniejszej sprawie małoletni zainteresowany, bezpośrednio przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej, przebywał z matką W.S. czasowo u rodziny w miejscowości S. Władza rodzicielska nad nim przysługiwała obojgu jego rodzicom. Pobytu tego, wobec krótkotrwałości nie można zakwalifikować jako pobytu w miejscu zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. Na miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 kc składają się łącznie dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w danej miejscowości (corpus) i wola pobytu (animus). Zamiar stałego pobytu, o którym mowa w art. 25 kc należy oceniać w sposób zobiektywizowany – oznacza to, że o tym, czy na gruncie przywołanego przepisu danej osobie można przypisać zamiar stałego pobytu w danej miejscowości, rozstrzyga to, czy z punktu widzenia typowego obserwatora miejscowość ta stanowi główny ośrodek aktywności życiowej tej osoby (zob. A. Lutkiewicz-Rucińska [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. II, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, Warszawa 2024, art. 25). Krótkotrwałe zamieszkiwanie małoletniego z matką w miejscowości S., bezpośrednio przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej, nie sposób skorelować z zamiarem stałego pobytu w tym miejscu. W takiej sytuacji, w myśl art. 191 ust. 2 ustawy, właściwy do ponoszenia wydatków winien być powiat miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały. Małoletni D.D. posiada ostatnie zameldowanie przy ul. F.N. [...]/[...], [...]-[...] C. od 10 grudnia 2025 r. Tym samym właściwe w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego zainteresowanego jest miasto C. W oparciu o powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 4 p.p.s.a., postanowił jak w orzeczeniu.