I OW 133/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 11 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Miasta Kraków o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Kraków a Miastem Łódź w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków związanych z umieszczeniem małoletniej J.T. w pieczy zastępczej postanawia: wskazać Miasto Łódź jako właściwe w sprawie.

Pismem z dnia 17 czerwca 2024 r. Miasto Kraków, reprezentowane przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie, wniosło o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym miastem na prawach powiatu a Miastem Łódź w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej J.T. umieszczonej w pieczy zastępczej, poprzez uznanie, że powiatem właściwym do rozpoznania sprawy jest Miasto Łódź. Uzasadniając powyższy wniosek wskazano, iż przedmiot sporu pomiędzy stronami stanowi podstawa prawna umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Miasto Łódź opiera się na stanowisku, że postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z dnia 16 czerwca 2023 r., sygn. akt VII Nsm [...], o powierzeniu M.P. bieżącej pieczy nad małoletnią J.T., wydane w trybie zabezpieczenia na czas trwania postępowania, nie stanowi umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej i w związku z powyższym odmówiło zawarcia porozumienia, o którym mowa w art. 191 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (dalej: "u.w.r."). Z powyższym stanowiskiem nie zgadza się powiat wnioskujący w sprawie. W odpowiedzi na powyższy wniosek Miasto Łódź, reprezentowane przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łodzi, powołując się na treść art. 80 ust. 1, art. 81, art. 83, art. 84 u.w.r., wskazał iż nie wyraża zgody na partycypowanie w kosztach utrzymania wyżej wskazanej małoletniej z uwagi na fakt nie zaistnienia przesłanki umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Argumentując powyższe wykazano, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z dnia 16 czerwca 2023 r. na czas trwania postępowania M.P. została powierzona bieżąca piecza nad małoletnią, co w przekonaniu powiatu uczestniczącego w sporze nie jest tożsame z ustanowieniem rodziny zastępczej dla dziecka. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.; dalej: "k.p.a."). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość, albowiem żaden z organów administracji publicznej w nim uczestniczący nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy. Spór powstał pomiędzy Miastem Kraków a Miastem Łódź w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków za pobyt małoletniej J.T. w pieczy zastępczej, które to jednostki nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 6 lit. b i § 1 pkt 5 lit. a rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych – Dz. U. z 2003 r., Nr 198, poz. 1925). Oznacza to, że wniosek jest dopuszczalny. Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2023 r., sygn. akt VII Nsm [...], Sąd Rejonowy [...] w trybie zabezpieczenia powierzył M.P. bieżącą pieczę nad małoletnią J.T. Oś sporu w przedmiotowej sprawie dotyczyła kwestii uznania czy powyższe orzeczenie nadaje M.P. status rodziny zastępczej dla małoletniej J.T. W kontekście powyższego wyjaśnić należy, że piecza zastępcza polega na sprawowaniu bezpośredniej opieki i wychowania dziecka przebywającego poza swoim środowiskiem rodzinnym. Instytucja pieczy zastępczej ma za zadanie tymczasowe zastąpienie rodziców przy sprawowanej naturalnie przez nich pieczy (J. Zajączkowska-Burtowy [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, red. M. Fras, M. Habdas, LEX/el. 2023, art. 112(1)). Zgodnie z art. 35 u.w.r. umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu. Orzeczenie sądu, na mocy którego następuje powierzenie realizacji funkcji opiekuńczych i wychowawczych nad małoletnim danej osobie uprawnia do uznania, że w sprawie doszło do umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej. Posłużenie się przez Sąd Rejonowy [...] sformułowaniem "powierzyć bieżącą pieczę" zamiast "umieścić w pieczy zastępczej" nie niesie ze sobą odmiennych skutków prawnych, a stanowi jedynie użycie innego zwrotu dotyczącego kwestii przekazania pieczy nad dzieckiem innej osobie. Jest to jedynie sformułowanie określające zastosowanie danej instytucji prawnej, które jednakże w sferze prawnej nie stanowi o zastosowaniu odmiennej regulacji. Biorąc pod uwagę treść i konsekwencje prawne przywołanego powyżej postanowienia, czyli powierzenie funkcji opiekuńczych i wychowawczych nad małoletnią J.T., uznać należało, że została ona umieszczona w rodzinie zastępczej, którą dla dziecka została ustanowiona M.P. Równocześnie podkreślić należy, że umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje nie tylko w formie postanowienia sądu o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej, ale również w formie postanowienia w postępowaniu zabezpieczającym wydanego na podstawie art. 730, 755 oraz 7561 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (J. Zajączkowska-Burtowy [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, red. M. Fras, M. Habdas, LEX/el. 2023, art. 112(1)). Tym samym postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia 16 czerwca 2023 r. wydane w sprawie o sygn. VII Nsm [...] stanowi sui generis orzeczenie o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Właściwość jednostek organizacyjnych w przedmiocie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej określa art. 191 u.w.r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 177 ze zm.). Zgodnie z jego treścią, wydatki te ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Natomiast jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3). Wobec faktu, iż ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania" koniecznym jest odniesienie się do ogólnej definicji tego terminu zawartej w Kodeksie cywilnym. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z brzmieniem art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r., poz. 1610 ze zm.; dalej: "k.c."), jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 k.c.). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeśli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 k.c.). Odnosząc powyższe regulacje do stanu faktycznego sprawy wskazać należy, że do czasu wydania orzeczenia w przedmiocie umieszczenia małoletniej J.T. w pieczy zastępczej władza rodzicielska przysługiwała matce małoletniej. Ojcostwo dziecka nie było ustalone. Małoletnia przebywała wówczas u matki, która zamieszkiwała w Łodzi. Powyższe okoliczności wynikają ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia M.P. oraz wniosku o przyznanie świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w pieczy zastępczej. Okoliczności te nie były kwestionowane przez strony postępowania. W stanie faktycznym niniejszej sprawy należało zatem przyjąć, że – w rozumieniu art. 191 ust. 1 u.w.r. – powiatem zobowiązanym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej J.T. umieszczonej w pieczy zastępczej jest Miasto Łódź. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.