I OW 140/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 27 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Kotlin o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Kotlin a Prezydentem Piły w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku L.Ł. o umieszczenie w domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Wójta Gminy Kotlin jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z 28 czerwca 2024 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kotlinie działający z upoważnienia Wójta Gminy Kotlin wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem Miasta Piły w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku L.Ł. o umieszczenie w domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że decyzją z 11 sierpnia 2021 r. wydaną przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Pile ubiegający się o przyznanie świadczenia został skierowany do Domu Pomocy Społecznej w Kotlinie, gdzie przebywał do 6 lutego 2023 r., a następnie w okresie od 8 do 23 maja 2023 r. Powyższa decyzja została uchylona z powodu odbywania przez stronę kary pozbawienia wolności. Po opuszczeniu Aresztu Śledczego w [...] strona ponownie zawnioskowała o skierowanie jej do domu pomocy społecznej. Ubiegający się o przyznanie świadczenia na dzień składania wniosku przebywał na terenie miasta Piła, gdzie nie posiada zameldowania. Stałe zameldowanie posiada pod adresem [...] Kotlin, ul. [...] (adres dps), który był niezbędny do umieszczenia strony w ośrodku. Z powyższych względów organ uznał, że w sprawie winien znaleźć zastosowanie art. 101 ust. 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej "u.p.s."), zgodnie z którym dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki, a gminą taką jest miasto Piła. W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pile działający w imieniu Prezydenta Miasta Piły wniósł o wskazanie Wójta Gminy Kotlin jako organu właściwego. Organ podkreślił, że wnioskodawca pominął treść art. 101 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Brak jest bowiem podstaw do różnicowania sytuacji osoby bezdomnej, która zameldowanie na pobyt stały uzyskała w związku z zamieszkaniem poza dps i tej, która zameldowanie na pobyt stały uzyskała w związku z zamieszkiwaniem w dps. Ustawodawca nie wprowadził żadnego wyjątku od normy wynikającej z art. 101 ust. 2 u.p.s. W ocenie organu nie ma znaczenia, że zameldowanie na pobyt stały strony w gminie Kotlin było związane z pobytem w dps, bowiem przepis art. 101 ust. 2 u.p.s. nie rozróżnia zameldowania na pobyt stały w lokalu mieszkalnym od takiego samego zameldowania w placówce – dps, który również należy traktować jako lokal mieszkalny w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2021 r., poz. 1048). Istotny jest fakt samego zameldowania na pobyt stały. W ocenie organu, Prezydenta Miasta Piły nie można ustalić na podstawie art. 101 ust. 6 u.p.s., bowiem pobyt strony w dps ustał. Decyzja Prezydenta Miasta Piły z 11 sierpnia 2021 r. kierująca ubiegającego się o przyznanie świadczenia do dps na stałe została uchylona decyzją z 20 grudnia 2023 r., która to decyzja jest prawomocna. Z tego względu odpadła podstawa właściwości Prezydenta Piły wynikająca z art. 101 ust. 6 u.p.s. ponieważ decyzja kierująca została prawomocnie uchylona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy, zatem spór ma charakter negatywny. Spór o właściwość w rozpoznawanej sprawie powstał pomiędzy Wójtem Gminy Kotlin a Prezydentem Miasta Piły w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku L.Ł. o umieszczenie w domu pomocy społecznej. Przedmiotowy spór powstał na tle właściwości miejscowej organów pozostających w sporze, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia. Oznacza to, że wniosek jest dopuszczalny. Zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Zasady określenia właściwości miejscowej gminy uregulowane zostały w art. 101 u.p.s., zgodnie z którym właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W rozpoznawanej sprawie ustalenia wymagało to, czy wnioskodawca jest osobą posiadającą miejsce zamieszkania, czy też jest osobą bezdomną. W przypadku bowiem osoby bezdomnej, z oczywistych względów nie może być mowy o miejscu zamieszkania. Nie bada się zatem jej zamiaru stałego pobytu, lecz ustala gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, bez względu na to, kiedy ostatni raz w gminie tej osoba przebywała. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, L.Ł. ostatnio zameldowany był na pobyt stały w DPS w Kotlinie, gdzie przebywał w okresie od 2021 r. do 2023 r. Został tam skierowany przez MOPS w Pile na mocy decyzji z 11 sierpnia 2021 r. i umieszczony decyzją Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] z 25 sierpnia 2021 r. Decyzja o skierowaniu z 11 sierpnia 2021 r. została następnie uchylona decyzją MOPS w Pile z 20 grudnia 2023 r. Przyczyną jej uchylenia było przebywanie strony w Zakładzie Karnym w [...] w terminie od 7 lutego 2023 r. do 7 maja 2023 r. Po odbyciu kary pozbawienia wolności, strona została skierowana do schroniska dla osób bezdomnych, w którym przebywała 1 dzień. Aktualnie ubiegający się o przyznanie świadczenia okresowo nocuje u rodziny i znajomych. Z akt sprawy wynika ponadto, że strona legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 13 lutego 2009 r. wydanym na stałe, z którego wynika, że jest on niezdolny do zatrudnienia oraz samodzielnej egzystencji. Przypomnienia wymaga, że pojęcie "miejsce zamieszkania" nie jest zdefiniowane w ustawie o pomocy społecznej. Definiuje je art. 25 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym przez miejsce zamieszkania osoby fizycznej rozumie się miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że o uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na jej terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka osobistych i majątkowych interesów tejże osoby. W orzecznictwie jest wyrażany również pogląd, że lokalem mieszkalnym – w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1610 ze zm.) – jest lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki, a więc może więc nim być również lokal w domu pomocy społecznej, jak i w zakładzie opiekuńczym (zob. postanowienia NSA: z 2 lutego 2012 r., I OW 188/11; z 24 października 2013 r., I OW 157/13; z 14 lutego 2017 r., I OW 207/16; z 28 grudnia 2017 r., I OW 195/17; z 22 czerwca 2018 r., I OW 23/18), albowiem tego rodzaju lokal może służyć zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych i opiekuńczych, a przebywanie w nim nie może być traktowane jedynie jako krótkotrwały pobyt osób – w rozumieniu ustawy o ochronie praw lokatorów. Zauważenia wymaga, że z decyzji Starosty Jarocińskiego z 25 sierpnia 2021 r. orzekającej o umieszczeniu skarżącego w Domu Pomocy Społecznej w Kotlinie dla osób dorosłych, intelektualnie niepełnosprawnych wynika, że orzeczono o umieszczeniu skarżącego w ww. dps na czas nieokreślony. Skarżący został również zameldowany w ww. dps. Nie ulega zatem wątpliwości, że zarówno przebywanie jak i zameldowanie skarżącego w Domu Pomocy Społecznej w Kotlinie świadczy o tym, że w tym konkretnym przypadku dps stanowił lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych skarżącego oraz w tym miejscu znajdowało się ostatnie miejsce zameldowania strony. Z akt sprawy wynika ponadto, że Dyrektor MOPS w Pile decyzją z 20 grudnia 2023 r. uchylił decyzję własną z 11 sierpnia 2021 r. w sprawie skierowania strony do dps z uwagi na przebywanie strony w areszcie. Aktualnie skarżący pomieszkuje u rodziny i znajomych i z tych też względów zwrócił się o ponowne umieszczenie go w dps. Przytoczone okoliczności wskazują, że stronę należy uznać za osobę bezdomną, w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Rację należy przyznać Prezydentowi Miasta Piły, że w rozpoznawanej sprawie nie znajduje zastosowania art. 101 ust. 6 u.p.s., zgodnie z którym dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki. Nie ulega bowiem wątpliwości, że decyzja Prezydenta Miasta Piły w 11 sierpnia 2021 r. kierująca stronę do dps na stałe została uchylona decyzją z 20 grudnia 2023 r. (decyzja prawomocna). Z tego też względu, odpadła podstawa właściwości tego organu wynikająca z art. 101 ust. 6 u.p.s. Skoro zatem z akt sprawy wynika, że L.Ł. jest osobą bezdomną to zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o jego skierowanie do domu pomocy społecznej jest Wójt Gminy Kotlin - jest to bowiem gmina ostatniego miejsca jego zameldowania na pobyt stały. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.