I OW 132/24

Dnia 26 września 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 26 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Chorzowa o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Chorzowa a Prezydentem Miasta Lublina w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku Ł. Z. w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle chorych psychicznie postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Lublina jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z 12 czerwca 2024 r. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w Chorzowie, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Chorzowa (dalej także: "wnioskodawca") wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Chorzowa, a Prezydentem Miasta Lublina w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku Ł. Z. (dalej także: "zainteresowany") w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle chorych psychicznie. W uzasadnieniu podniesiono, że zainteresowany od wielu lat z przerwami przebywa w Lublinie, często zmieniał miejsca zamieszkania, przebywał również w Domu Pomocy Społecznej w O. Obecnie zainteresowany wynajmuje mieszkanie w Lublinie, toteż nie może być uznany za osobę bezdomną, a w związku z tym organem właściwym do rozpoznania jego wniosku powinien być Prezydent Miasta Lublina. Odpowiedź na wniosek nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 ppsa, należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy, zatem spór ma charakter negatywny. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2024.1283 t.j.; dalej: "ups") reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Dostrzec należy, że ustawa o pomocy społecznej nie definiuje określenia "miejsce zamieszkania". Wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy w tej kwestii odwołać się do przepisów Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2024.1061 t.j.) miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W orzecznictwie sądowym jednolicie przyjmuje się pogląd, że miejscem stałego pobytu jest ta miejscowość, w której koncentrują się czynności życiowe danej osoby, bez względu na adres, pod którym osoba fizyczna jest zameldowana. O stałości pobytu na określonym terytorium decyduje przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów, chodzi zatem o aktualne centrum życiowej działalności człowieka. O zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej, w której koncentrują się jej czynności życiowe, i to bez względu na adres jej zameldowania. Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli. Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby, a mianowicie koncentracji aktywności życiowej w określonej miejscowości. W konsekwencji tego należy zauważyć, iż może dojść do rozpadu jedności miejsca zameldowania i miejsca zamieszkania. Osoba zameldowana w jednym miejscu może zamieszkiwać w innym miejscu, w którym koncentruje się całość jej istotnych spraw życiowych, nie dokonując obowiązku meldunkowego, tj. wymeldowania się z poprzedniego miejsca pobytu stałego i zameldowania w nowym miejscu pobytu stałego (zob. postanowienie NSA z 29 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OW 269/19). Miejscem takim zatem jest miejsce, gdzie dana osoba faktycznie przebywa oraz gdzie aktualnie koncentrują się jej najważniejsze sprawy życiowe. Dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe jest ustalenie, czy zainteresowany jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20). Jak wynika z akt sprawy zainteresowany jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Od wielu lat przebywa z przerwami w Lublinie, gdzie – jak sam oświadczył – toczy się jego życie, tam też korzysta z porad lekarza rodzinnego i lekarza psychiatry. Na przestrzeni lat zamieszkiwał w różnych miejscach - wynajmował stancje, zamieszkiwał Domach Pomocy Społecznej, hostelu, Ogrzewalni dla Osób Bezdomnych. Aktualnie, od 14 kwietnia 2024 r., zainteresowany wynajmuje pokój przy ul. [...] m. [...] w Lublinie, gdzie ma dostęp do wspólnej kuchni i łazienki. W tej sytuacji nie sposób przyjąć, że zainteresowany jest osobą bezdomną w rozumieniu ups, a miejscem jego zamieszkania jest Lublin. W konsekwencji, na podstawie art. 101 ust. 1 ups organem właściwym do rozpoznania wniosku zainteresowanego jest Prezydent Miasta Lublina. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.