I OW 38/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydent Miasta K. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta K. a Prezydentem [...] W. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. A. w sprawie przyznania zasiłku celowego postanawia: wskazać Prezydenta Miasta K. jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 21 lutego 2025 r. Prezydent Miasta K. (dalej także: "wnioskodawca") zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu pomiędzy Prezydentem Miasta K. a Prezydentem [...] W., w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. A. (dalej jako "zainteresowany") w sprawie przyznania zasiłku celowego. W uzasadnieniu wniosku przyjęto, że A. A. nie jest osobą bezdomną, dlatego organem właściwym do rozpoznania wniosku jest organ gminy miejsca zamieszkania, tj. Prezydent [...] W.. W odpowiedzi na wniosek Prezydent [...] W. uznał zainteresowanego jako osobę bezdomną, wskazując na właściwość gminy jego ostatniego miejsca zameldowania, tj. Prezydenta Miasta K.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm, dalej jako "k.p.a."). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 tej ustawy, należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy, zatem spór ma charakter negatywny. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej: "u.p.s.") reguluje art. 101. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do ust. 2, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe jest ustalenie, czy A. A. jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20). Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725; dalej: "u.o.p.l.") pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Nie jest natomiast w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych, nawet gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt w tego rodzaju miejscach nie traci charakteru czasowego (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 listopada 2019 r., sygn. akt I OW 87/19, z 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 10/21). Z akt sprawy wynika, że A. A. od maja 2024 r. przebywa w mieszkaniu treningowym przy ul. [...] w W. na mocy decyzji Prezydenta [...] W. z 29 lutego 2024 r., którą termin jego pobytu zakreślono do 29 grudnia 2024 r. (wywiad środowiskowy z 12 sierpnia 2024 r.). Tego rodzaju pomieszczenia nie można uznać za lokal mieszkalny w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 u.o.p.l., gdyż mieszkanie treningowe, albo miejsca o podobnym statusie, chociażby pokoje we wszelkiego rodzaju hotelach – także robotniczych (pracowniczych) – służą jedynie do czasowego pobytu, a nie zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Udostępnienie mieszkania treningowego potrzebującemu służy usamodzielnieniu się i zdobyciu umiejętności niezbędnych w życiu codziennym. Osoby z niepełnosprawnościami korzystają ze wsparcia terapeutycznego, poradnictwa socjalnego i zawodowego. Dlatego pobyt w nim jest czasowy. Drugą negatywną przesłanką uznania zainteresowanego za bezdomnego jest fakt zameldowania, przy czym status ten stwierdza się, gdy zainteresowany nie ma możliwości powrotu do tego miejsca. Z oświadczenia A. A. wynika, że pod adresem jego zameldowania w K. zamieszkuje matka, z którą nie utrzymuje kontaktów z powodu niepoprawnych relacji. W okolicznościach tych zainteresowany jest osobą niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Wymieniony jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., a zatem ustalenie właściwości miejscowej następuje na podstawie art. 101 ust. 2 tej ustawy. Ostatnim miejscem zameldowania wymienionego na pobyt stały jest ul. [...] w K. (dowód osobisty). Nie mają znaczenia w sprawie uznanie A. A. za mieszkańca W., także okoliczność skoncentrowania życia zawodowego i osobistego w tym mieście, wobec odstąpienia od badania zamiaru co do miejsca stałego pobytu przy uznaniu zainteresowanego za osobę bezdomną. W konsekwencji uznać należy, że skoro ostatnie miejsce zameldowania A. A. na pobyt stały znajdowało się na terenie K., to zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. organem właściwym do rozpatrzenia złożonego wniosku jest Prezydent Miasta K.. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.