I OW 55/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta Grybów o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta Grybów a Prezydentem Miasta Krakowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku Z. S. w sprawie umieszczenia w mieszkaniu wspomaganym postanawia: wskazać Burmistrza Miasta Grybów jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 11 marca 2025 r. Burmistrz Miasta Grybów (dalej: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Prezydentem Miasta Krakowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku Z. S. (dalej także: "zainteresowany") w sprawie umieszczenia w mieszkaniu wspomaganym. Wnioskodawca wskazał, że zainteresowany nigdy nie był mieszkańcem miasta G., zaś kwestia miejsca zameldowania nie może być decydująca dla ustalenia właściwości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Zawisła sprawa administracyjna dotyczy świadczenia z pomocy społecznej w postaci umieszczenia w domu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów gminy w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283, dalej: "ups") reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z powyższym przepisem co do zasady właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a.). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Nadto, dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki (ust. 6). Istota sprawy sprowadza się do tego, czy Z. S. jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle materiałów znajdujących się w aktach sprawy bezdomność osoby ubiegającej się o umieszczenie w domu pomocy społecznej nie budzi wątpliwości. Wynika to jednoznacznie z formularza diagnozy kandydata ubiegającego się o skierowanie do skorzystania z usług świadczonych w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym oraz dołączonego do niego oświadczenia. Jednocześnie wskazywany przez zainteresowanego adres do korespondencji – ul. [...], [...] K. – jest adresem schroniska dla osób bezdomnych – co wynika z informacji powszechnie dostępnych w Internecie. Nie może budzić wątpliwości, że przebywanie w schronisku dla osób bezdomnych nie jest tożsame z zamieszkiwaniem w lokalu mieszkalnym w rozumieniu art. 6 pkt 8 ups, albowiem tego rodzaju pomieszczenie nie jest lokalem mieszkalnym i nie służy do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych a pobyt w nim, nawet jeżeli w niektórych okolicznościach przedłużający się, ma jedynie charakter tymczasowy i interwencyjny. Jednocześnie w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek innych dowodów które mogłyby wskazywać, że Z. S. posiada inne miejsce zamieszkania. Tym samym należy uznać, że zainteresowany jest osobą bezdomną w rozumieniu powyższego przepisu, przez co w sprawie zastosowanie znajduje art. 101 ust. 2 ups, przez co ustalenie właściwości miejscowej organu następuje według ostatniego miejsca zameldowania zainteresowanego na pobyt stały. Wobec powyższego w realiach sprawy bezzasadne jest rozważanie tego, czy zainteresowany kiedykolwiek zamieszkiwał na terenie miasta G. Z uwagi na jednoznaczną treść art. 101 ust. 2 ups w przypadku osoby bezdomnej wyłączną przesłanką ustalenia właściwości miejscowej organu jest ostatnie miejsce zameldowania osoby ubiegającej się o świadczenie na pobyt stały, niezależnie od tego czy osoba ta jest w jakikolwiek sposób związana z miejscem ostatniego zameldowania. Ze znajdującej się w takich sprawy informacji z systemu PESEL wynika, że ostatnie miejsce zameldowania Z. S. na pobyt stały znajdowało się na obszarze gminy Grybów – co przesądza o właściwości Burmistrza Miasta Grybów w rozpoznawanej sprawie. Z tych względów na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.