I OW 70/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Gminy C. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Gminy C. a Prezydentem Miasta Katowice w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K.Z. w sprawie przyznania zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu leków postanawia: wskazać Burmistrza Gminy C. jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 3 kwietnia 2025 r. Burmistrz Gminy C. (dalej: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem Miasta Katowice w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K. Z. (dalej jako "zainteresowany") w sprawie przyznania zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że osoba ubiegająca się o świadczenia nie jest osobą bezdomną, a zatem organem właściwym do rozpoznania wniosku jest Prezydent Miasta Katowice z uwagi na ostatnie miejsce zamieszkania zainteresowanego w tej miejscowości. Odpowiedzi Prezydent Miasta Katowice nie złożył. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935.; dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako: "k.p.a."). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość, albowiem żaden z organów administracji publicznej w nim uczestniczący nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy. Spór powstał na tle właściwości miejscowej organów, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 1 lit. d i § 1 pkt 15 lit. e rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych – Dz. U. Nr 198 poz. 1925). Oznacza to, że wniosek jest dopuszczalny. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.) reguluje art. 101. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w sytuacji, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt. 8 u.p.s. Wówczas, zgodnie z ust. 2, o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce jego zameldowania na pobyt stały. Równocześnie w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie – zgodnie z ust. 3 powyższego przepisu. Dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe jest ustalenie, czy K. Z. jest osobą bezdomną, zważywszy że sam zainteresowany uważa się za taką. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (por. postanowienie NSA z 25 czerwca 2021 r., I OW 310/20, LEX nr 3227067). Dodać należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725; dalej u.o.p.l.) pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Nie jest natomiast w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Z punktu widzenia wskazanych wyżej przesłanek warunkujących ustalenie właściwości miejscowej organu kluczowe jest to, że na dzień złożenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość K. Z. deklarował, że jest osobą bezdomną. W ostatnim czasie przebywał na dworcu PKP w Katowicach oraz autobusowym w P. Ś., wcześniej w pomieszczeniach niezamieszkalnych, takich jak ogródki działkowe, strychy, klatki schodowe. Wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, z akt administracyjnych wynika, że zainteresowany posiada stały meldunek pod adresem J. 296 w gminie C. Natomiast od 1998 roku pod tym adresem nie zamieszkuje, obecnie mieszkanie to jest własnością szwagierki zainteresowanego. Do miejsca zameldowania nie ma możliwości powrotu. Zainteresowany korzystał wprawdzie z opieki zdrowotnej w Katowicach, czasowo tam pracował, jednakże nie jest możliwym zdefiniowanie tej miejscowości jako spełniającej przesłanki z art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 ze zm.). Przy ocenie właściwego organu do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia nie bierze się pod uwagę centrum życiowego w przypadku osoby bezdomnej, ani miejsca zamieszkania, także okoliczność że od dłuższego czasu nie był obecnie w mieście jego uprzedniego meldunku. W konsekwencji K. Z. jako osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i posiadająca adres stałego zameldowania, do którego nie ma możliwości powrotu, spełnia przesłanki osoby bezdomnej w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Zważywszy, że ostatnie miejsce zameldowania K. Z. na pobyt stały znajduje się na terenie J. w gm. C., to zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. organem właściwym do rozpatrzenia złożonego wniosku o przyznanie zasiłku okresowego oraz celowego jest Burmistrz Gminy C. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.