I OW 8/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2025 r. wniosku miasta Wrocław o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy miastem Wrocław a powiatem częstochowskim przez wskazanie organu właściwego do ponoszenia wydatków przeznaczonych na utrzymanie małoletniej O.K. w rodzinie zastępczej postanawia wskazać powiat częstochowski jako właściwy w sprawie.

PISMEM Z 10 STYCZNIA 2025 R. PREZYDENT MIASTA WROCŁAWIA – REPREZENTUJĄCY MIASTO NA PRAWACH POWIATU WROCŁAW – WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM ORGANEM A POWIATEM CZĘSTOCHOWSKIM W SPRAWIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO PONOSZENIA WYDATKÓW PRZEZNACZONYCH NA UTRZYMANIE MAŁOLETNIEJ O.K. (DALEJ: ZAINTERESOWANA) W RODZINIE ZASTĘPCZEJ. W uzasadnieniu organ wskazał, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Częstochowie Wydział Rodzinny i Nieletnich z 18 lipca 2023 r. wydanym w sprawie V Nsm 1771/22 na czas trwania postępowania powierzono pieczę zastępczą nad małoletnią O.K. dziadkom macierzystym S. i M. K. zamieszkałym we Wrocławiu oraz ustalono miejsce zamieszkania małoletniej w miejscu zamieszkania rodziny zastępczej. Wnioskodawca wskazał, że zainteresowana przed umieszczeniem w pieczy zastępczej przebywała pod opieką biologicznego ojca – M.K. który dla celów pobierania świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2022 r. do 14 marca 2024 r. jako miejsce zamieszkania wykazywał Miasto Częstochowę. Wnioskodawca podniósł przy tym, że z uzyskanych od Sądu Rejonowego w Częstochowie oraz Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. (powiat częstochowski), a także rodziny zastępczej wynika, że miejscem zamieszkania ojca zainteresowanej od stycznia 2022 r. była miejscowość K. w gminie O. położonej w powiecie częstochowskim. Organ zaznaczył także, że matka zainteresowanej przed umieszczeniem jej w pieczy zastępczej nie opiekowała się córką i przebywała na terytorium Hiszpanii. Z uwagi na powyższe wnioskodawca zwrócił się o uznanie Starosty Powiatu Częstochowskiego jako organu właściwego do ponoszenia wydatków przeznaczonych na utrzymanie zainteresowanej w rodzinie zastępczej. W odpowiedzi na wniosek Starosta Powiatu Częstochowskiego – reprezentujący powiat częstochowski – wniósł o wskazanie Gminy Miasta Częstochowa jako organu właściwego w sprawie oraz uznanie go za uczestnika postępowania. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że fakt wskazania przez ojca zainteresowanej miasta Częstochowa jako miejsca zamieszkania dla celów świadczenia wychowawczego wskazuje, że to wskazane powyżej miasto na prawach powiatu jest właściwe do ponoszenia wydatków na utrzymanie zainteresowanej w rodzinie zastępczej w związku z miejscem zamieszkania zainteresowanej pochodnym od miejsca zamieszkania jej ojca. Jednocześnie Starosta wskazał, że ojciec zainteresowanej nigdy nie korzystał ze świadczeń rodzinnych oraz świadczeń pomocy społecznej ośrodka w O. (powiat częstochowski). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2024 r. poz. 177, z późn. zm.), dalej: u.p.z., powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi: (1) wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka; (2) średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym; (3) wydatki na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie (ust. 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3). Analiza powyższych przepisów wskazuje, że pierwszeństwo we wskazaniu powiatu zobowiązanego do ponoszenia wydatków przeznaczonych na utrzymanie zainteresowanej w rodzinie zastępczej ma ten powiat, w którym miejsce zamieszkania miała zainteresowana przed umieszczeniem jej w pieczy zastępczej. Dopiero gdy niemożliwe okaże się ustalenie powiatu właściwego w oparciu o tę regułę, zastosowanie znajdą regulacje zawarte w art. 191 ust. 2 i 3 u.p.z. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, zasadne jest przyjęcie, że pojęciu temu należy przypisać znaczenie, jakim posługują się przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2024 r. poz. 1061, z późn. zm.), dalej: k.c. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 k.c. jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Z kolei w myśl art. 26 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (§ 1). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa (§ 2). Z akt sprawy wynika, że miejscem zamieszkania ojca małoletniej zainteresowanej przed umieszczeniem jej w pieczy zastępczej była miejscowość K. w gminie O. położonej w powiecie częstochowskim. W miejscowości tej bowiem ojciec zainteresowanej uzyskał dodatek węglowy i na adres w tej miejscowości miała być kierowana korespondencja Sądu Rejonowego w Częstochowie w sprawie umieszczenia zainteresowanej w pieczy zastępczej. To również ta miejscowość została wskazana przez opiekunów zainteresowanej jako dotychczasowe jej miejsce zamieszkania. Ponadto należy zauważyć, że ta miejscowość została wskazana jako miejsce zamieszkania rodziców w sporządzonym 15 stycznia 2024 r. dokumencie "Zakres informacji o sytuacji rodziny". Fakt, że z tą miejscowością nie jest związane pobieranie przez ojca zainteresowanej jakichkolwiek świadczeń rodzinnych nie oznacza automatycznie, że miejscowość ta – w świetle wskazanych powyżej okoliczności – nie stanowi miejsca zamieszkania ojca zainteresowanej a zatem także samej zainteresowanej przed umieszczeniem jej w pieczy zastępczej. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.