I OW 81/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku powiatu wrocławskiego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy powiatem wrocławskim a powiatem t. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na utrzymanie dzieci umieszczonych w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać powiat wrocławski jako właściwy w sprawie.

Pismem z 14 kwietnia 2025 r. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie, w imieniu powiatu wrocławskiego (dalej: "wnioskodawca"), złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a powiatem t. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na utrzymanie dzieci umieszczonych w rodzinie zastępczej W uzasadnieniu wniosku wskazano, że miejscem zamieszkania dzieci przed umieszczeniem ich po raz pierwszy w pieczy zastępczej było miejsce zamieszkania ich matki na terenie T., w związku z tym powiatem właściwym do ponoszenia wydatków jest powiat t. Odpowiedzi na wniosek nie złożono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "k.p.a."). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49, dalej: "u.w.r."), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1 pkt 1-3). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). W przypadku niemożności ustalenia miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3). Stosownie do art. 191 ust. 16 u.w.r. w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy k.p.a. Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość między organami administracji publicznej, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Stosownie do art. 191 ust. 1 u.w.r. w pierwszej kolejności należy podjąć próbę ustalenia miejsca zamieszkania dziecka przed jego umieszczeniem w pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2022 r. sygn. akt I OW 100/22). W rozpoznawanej sprawie nastąpiło to 9 stycznia 2025 r. – zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Krzyków we Wrocławiu, sygn. akt III Nsm 1166/24 – a zatem dla ustalenia właściwości organu istotne jest miejsce zamieszkania małoletnich przed tą datą. W ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie zdefiniowano pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm. dalej: "k.c."). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 k.c. jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 k.c.). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa (art. 26 § 2 k.c.). Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że bezpośrednio przed umieszczeniem w pieczy zastępczej opiekę nad małoletnimi O. T.-K. i M. T.-K. sprawowała babcia G. T., zamieszkująca w R. S. przy ul. W. 58/1, pow. w., natomiast opiekunem prawnym małoletnich była matka I. T., zamieszkała w T. przy ul. S. 6/58 w powiecie t., która wówczas posiadała pełnię władzy rodzicielskiej. Ojciec małoletnich nie żyje. W myśl przywołanych wyżej przepisów, niemożliwym jest ustalenie miejsce zamieszkania małoletnich w R. S., mimo ich faktycznego tam przebywania, bowiem przepis art. 26 § 1 k.c. stanowi o miejscu zamieszkania rodzica właściwym także dla małoletniego, a nie w miejscu zamieszkania spokrewnionych im osób. Tym samym skoro na podstawie akt nie da się ustalić miejsca zamieszkania małoletnich, zastosowanie znajduje art. 191 ust. 2 u.p.z., zgodnie z którym właściwość miejscową powiatu należy ustalić według ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały. Z akt sprawy ustalono w oparciu o dane z systemu PESEL, że O. T.-K. od 27 lipca 2009 r. i N. T.-K. od 24 marca 2011 r. pozostają zameldowani na pobyt stały pod adresem R. S. przy ul. W.t 58/1. Miejscowość ta znajduje się na obszarze powiatu wrocławskiego. W konsekwencji uznać należało, że skoro ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały znajdowało się na terenie powiatu wrocławskiego, to w myśl przywołanego przepisu, organem właściwym do ponoszenia wydatków na utrzymanie dzieci umieszczonych w rodzinie zastępczej jest ten powiat. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 4 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.