I OZ 224/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.J. i A.J. jako kuratora spadku po S.M. i W.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 879/23 o odrzuceniu skargi kasacyjnej A.J. i zwrocie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi A.J., M.S., R.J., I.S., A.R., A.S., M.O., M.B., M.B.1, K.M., B.K. i A.J. jako kuratora spadku po S.M. i W.K. na postanowienie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia [...] lutego 2023 r. nr DP-III.025.1.85.2022.MP/23 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 20 września 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 879/23, oddalił skargę A.J., M.S., R.J., I.S., A.R., A.S., M.O., M.B., M.B.1, K.M., B.K. i A.J. jako kuratora spadku po S.M. i W.K. na postanowienie Ministra Rozwoju i Technologii z [...] lutego 2023 r. nr DP-III.025.1.85.2022.MP/23 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła w ustawowym terminie skarżąca A.J., zastępowana przez adwokata. Zarządzeniem z 7 grudnia 2023 r. Przewodniczący Wydziału wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej, w terminie 7 pod rygorem jej odrzucenia, przez nadesłanie wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy (w 2 egzemplarzach). W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej w piśmie datowanym na 19 grudnia 2023 r. oświadczył, że "złożone dowody w pełni potwierdzają słuszność skargi kasacyjnej. W tej sytuacji skarżąca wyraża zgodę na rozpoznanie sprawy bez udziału stron". Zaskarżonym postanowieniem z 8 stycznia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną (pkt 1) oraz zwrócił na rzecz skarżącej A.J. kwotę 100 zł tytułem uiszczonego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej (pkt 2). W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podkreślił, że treść nadesłanego pisma nie czyni zadość wymaganiom wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej. Z treści powyższego pisma nie wynika bowiem, czy pełnomocnik skarżącej wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, czy zrzeka się rozprawy, do czego był zobowiązany zarządzeniem z 7 grudnia 2023 r. Pełnomocnik nie wykonał więc w sposób prawidłowy zarządzenia i nie uzupełnił braku formalnego skargi kasacyjnej, co obliguje Sąd do jej odrzucenia na podstawie art. 178 p.p.s.a. oraz zwrotu wpisu od skargi kasacyjnej na mocy art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Skarżąca, zastępowana przez adwokata, działając w imieniu własnym oraz jako kurator spadku po W.K. i S.M., złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego uchylenia w całości i rozpoznania skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny nie na rozprawie, a na posiedzeniu niejawnym, tj. bez udziału stron. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z dyspozycją art. 176 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") skarga kasacyjna powinna zawierać: 1) oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części; 2) przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie; 3) wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Ponadto, jak stanowi art. 176 § 2 p.p.s.a., poza wymaganiami, o których mowa w § 1, skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony oraz zawierać wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. W myśl art. 177a p.p.s.a. jeżeli skarga kasacyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 176, innych niż przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, przewodniczący wzywa stronę do usunięcia braków w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Zgodnie natomiast z art. 178 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Jak wynika z akt sprawy, wniesiona przez pełnomocnika skarżącej skarga kasacyjna nie zawierała wniosku o jej rozpoznanie na rozprawie lub oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy. Z tego względu zasadnie wezwano pełnomocnika do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej poprzez nadesłanie wspomnianego wniosku albo oświadczenia pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na zobowiązanie pełnomocnik skarżącej oświadczył, że "złożone dowody w pełni potwierdzają słuszność skargi kasacyjnej. W tej sytuacji skarżąca wyraża zgodę na rozpoznanie sprawy bez udziału stron", co zdaniem Sądu I instancji nie było wystarczające, aby przyjąć, że braki formalne skargi kasacyjnej zostały prawidłowo uzupełnione. Należy podkreślić, że wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy jest obligatoryjnym elementem skargi kasacyjnej, bez którego ten środek odwoławczy nie może otrzymać prawidłowego biegu. W myśl art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany oświadczeniem strony wnoszącej skargę kasacyjną o zrzeczeniu się rozprawy, w sytuacji gdy nie sprzeciwią się temu pozostałe strony postępowania. Dlatego przed rozpoznaniem skargi kasacyjnej konieczne jest ustalenie intencji strony skarżącej kasacyjnie co do trybu, w którym skarga kasacyjna ma zostać rozpoznana. Oświadczenie powinno znaleźć się w skardze kasacyjnej albo w odrębnym piśmie uzupełniającym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie sposób zaaprobować stanowiska Sądu I instancji o konieczności odrzucenia skargi kasacyjnej na skutek niejednoznacznego sformułowania odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej. Ewentualne odrzucenie środka zaskarżenia powinno bowiem nastąpić, gdy – mimo wezwania sądu – brak formalny nie zostanie przez stronę w ogóle usunięty i nie można mu nadać prawidłowego biegu. Nie wywołuje natomiast automatycznie takiego skutku przypadek, gdy strona wykonała czynność procesową, do której była wezwana, lecz uczyniła to w sposób niewłaściwy. W zależności od okoliczności konkretnej sprawy ocenie podlega to, czy pismu można nadać prawidłowy bieg, czy też konieczne jest ponowienie wezwania o usunięcie dostrzeżonych braków formalnych. W niniejszej sprawie odpowiedź zawodowego pełnomocnika zawarta w piśmie z 19 grudnia 2023 r. istotnie nie zawierała precyzyjnie sformułowanego wniosku o przeprowadzenie rozprawy lub oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy. Niemniej przy zastosowaniu normy art. 65 § 1 Kodeksu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1610), zgodnie z którym oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje, a także biorąc pod uwagę treść przedmiotowego pisma, uznać należy, że intencją jego autora było w istocie zrzeczenie się rozprawy. Świadczy o tym przede wszystkim sformułowanie "skarżąca wyraża zgodę na rozpoznanie sprawy bez udziału stron" oraz odwołanie się do dowodów, które "w pełni potwierdzają słuszność skargi kasacyjnej". Tak skonstruowana odpowiedź – choć odbiega od wynikającego z praktyki zawodowych pełnomocników modelowego sposobu formułowania wniosku lub oświadczenia opartego na literalnym brzmieniu normy art. 176 § 2 p.p.s.a. – stanowi uzupełnienie braków formalnych skargi kasacyjnej i nie implikuje jej odrzucenia. W razie powzięcia wątpliwości co do intencji strony Sąd I instancji winien był zwrócić się do pełnomocnika skarżącej o sprecyzowanie omawianego oświadczenia pod rygorem uznania, że strona – odpowiednio – wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo zrzeka się rozprawy, nie zaś pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Przyjęcie przeciwnego stanowiska oznaczałoby ograniczenie stronie prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), które – w powiązaniu z nakazem wykładni prokonstytucyjnej – prowadzi do odrzucenia wyników wykładni zbyt rygorystycznej, zamykającej stronie drogę do rozpoznania jej sprawy przez sąd przez nadmierny formalizm (por. postanowienia NSA: z 16 kwietnia 2019 r., I OZ 339/19; z 10 maja 2019 r., I OZ 400/19; z 6 maja 2022 r., III FZ 147/22; z 26 maja 2022 r., III FZ 150/22; wyrok NSA z 10 stycznia 2013 r., II OSK 1656/11). Koresponduje z tym także dorobek orzeczniczy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w świetle którego sądy muszą, stosując przepisy proceduralne, unikać zarówno nadmiaru formalizmu, który mógłby podważyć rzetelność postępowania, jak i nadmiernej elastyczności, która prowadziłaby do zniesienia wymogów proceduralnych ustanowionych przez prawo (wyrok ETPC z 11 października 2018 r. w sprawie Parol przeciwko Polsce, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo). W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oraz art. 197 § 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. Na skutek uchylenia rozstrzygnięcia o odrzuceniu skargi kasacyjnej, uchyleniu podlegało również rozstrzygnięcie o zwrocie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej.