I OSK 1721/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 879/23 w sprawie ze skargi A. J., M. S., R. J., I. S., A. R., A. S., M. O., M. B., M. B., K. M., B. K. i A. J. jako kuratora spadku po S. M. i W. K. na postanowienie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 10 lutego 2023 r. nr DP-III.025.1.85.2022.MP/23 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 września 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 879/23, po rozpatrzeniu sprawy ze skargi A. J., M. S., R. J., I. S., A. R., A. S., M. O., M. B., M. B., K. M., B. K. i A. J. jako kuratora spadku po S. M. i W. K. na postanowienie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 10 lutego 2023 r. nr DP-III.025.1.85.2022.MP/23 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania oddalił skargę. Skargę kasacyjną od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła A. J. W niniejszej sprawie skarżąca kasacyjnie zarzuciła kwestionowanemu rozstrzygnięciu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego naruszenie przepisów prawa: 1. materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) i naruszenie przepisów postępowania, które ma istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) poprzez ograniczenie się Sądu do oceny prawnej pisma Ministerstwa Rozwoju i Technologii z dnia 31 maja 2022 r., przy jednoczesnym zaniechaniu uchylenia postanowienia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 10 lutego 2023 r., co skutkuje niedającą się pogodzić z porządkiem prawnym sprzecznością między wyrokiem z dnia 20 września 2023 r. a treścią pozostającego w mocy postanowienia, co ma istotny wpływ na wynik sprawy i dochodzenie przez skarżącą przysługujących jej roszczeń na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit a) lit b) i lit c) p.p.s.a. 2. procesowego, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez oddalenie skargi skutkujące utrzymaniem w mocy postanowienia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 10 lutego 2023 r. zawierającego w treści uzasadnienia oczywiście nieprawdziwe stwierdzenia, że: "Na datę złożenia wniosku inicjującego niniejsze postępowanie, stan faktyczny i prawny sprawy nie uległ zmianie....", gdy tymczasem na jaw wyszły nowe dowody i okoliczności nieznane Organowi w dniu sporządzania pisma informacyjnego o umorzeniu postępowania z mocy prawa, tj. na dzień 31 maja 2022 r. 3. procesowego, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy i dotknięte jest nieważnością postępowania (art. 174 pkt 2 i art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.), poprzez to, że WSA w Warszawie uniemożliwił skarżącej ustosunkowanie się do zarzutów podniesionych przez pełnomocnika Ministra Rozwoju i Technologii w piśmie procesowym z dnia 31 sierpnia 2023 r., które doręczone zostało skarżącej w dniu 20 września 2023 r., tj. w dniu, w którym na posiedzeniu niejawnym WSA Warszawie wydał już wyrok w przedmiotowej sprawie, a skarżąca swoje stanowisko do zarzutów pisma procesowego strony przeciwnej przedstawiła w swoim piśmie procesowym z dnia 26 września 2023 r., złożonym w biurze podawczym WSA w Warszawie w dniu 27 września 2023 r., a więc złożone zostało w obowiązującym terminie, a ponadto Sąd naruszył przepisy postępowania poprzez pominięcie dwóch wniosków skarżącej zawartych w pismach procesowych z dnia 17 sierpnia 2023 r. i z dnia 26 września 2023 r., w których skarżąca oponowała przeciwko rozpoznaniu sprawy przez Sąd na posiedzeniu niejawnym i wnioskowała "..o rozpoznanie sprawy na rozprawie jawnej i zawiadomienie mnie o terminie rozprawy", co zostało pominięte przez WSA w Warszawie, a co było uchybieniem mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 174 pkt 2 p.p.s.a., i które to uchybienie dotknięte jest nieważnością postępowania, gdyż skarżąca została pozbawiona możliwości obrony swych praw, o czym stanowi art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. 4. naruszenie przez Sąd art. 45 Konstytucji poprzez pozbawienie skarżącej "...prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd" oraz naruszenie innych podstawowych praw obywatelskich, o których mowa w art. 2, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 2 i art. 77 ust. 2 Konstytucji oraz naruszenie przepisów art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. Mając na uwadze powyższe, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie postanowienia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 10 lutego 2023 r. DP-III.025.1.85.2022.MP/23 o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego i przekazanie sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego celem oceny, czy zaistniały przesłanki dla stwierdzania nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia 8 maja 1954 r. w przedmiocie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem Z[...] S-ka Firmowa w Ś. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Wniosła również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2024 r. Dz. U. poz. 935, ze zm. dalej p.p.s.a) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach zakreślonych w złożonej skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie skarżąca oparła skargę kasacyjną na obu podstawach kasacyjnych wskazanych w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z tym w pierwszej kolejności wymagają oceny zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, gdyż zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą podlegać ocenie dopiero wówczas, gdy stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku nie nasuwa zastrzeżeń. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w świetle treści uzasadnienia wydanego wyroku, zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz obowiązujących przepisów prawa złożoną skargę kasacyjną uznać należy za niezasadną. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia nie oznacza automatycznie, że Sąd I instancji zgodził się i niejako "zatwierdził" każde zawarte w postanowieniu stwierdzenie organu co do stanu faktycznego i prawnego sprawy. Nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie postanowienia oznacza jedynie, że sąd nie stwierdził naruszeń prawa mających lub mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Za niezasadny Naczelny Sąd Administracyjny uznał zawarty w skardze kasacyjnej najdalej idące zarzuty, dotyczące pozbawienia skarżącej przez Sąd możliwości obrony swych praw poprzez rozpatrzenie złożonej skargi w tzw. trybie uproszczonym oraz uniemożliwienie odniesienia się skarżącej do pisma organu z 31 sierpnia 2023 r. (naruszenie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. oraz powołanych w skardze kasacyjnej przepisów Konstytucji, w tym między innymi art. 45). Zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zaskarżone postanowienie stanowiło jeden z aktów wymienionych w art. 119 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten obowiązuje od 15 sierpnia 2015 r. i stanowi odpowiedź ustawodawcy na postulaty społeczne, domagające się umożliwienia załatwiania określonego rodzaju spraw szybko, w postępowaniu odformalizowanym i pozbawionym zbędnych komplikacji. Również w piśmiennictwie zasadnie podnosi się, że ustawodawca słusznie dostrzegł, że w tego typu sprawach bezwzględne pierwszeństwo powinna mieć zasada szybkości postępowania (zob. J. Wyporska-Frankiewicz Joanna, Gwarancje ochrony zobowiązanego w egzekucji administracyjnej obowiązków niepieniężnych, WKP 2019). Rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym we wskazanych okolicznościach nie jest uzależnione od woli skarżącego. Nawet więc złożenie przez skarżącego wniosku o rozpoznanie takiej sprawy na posiedzeniu jawnym nie pozbawia sądu ustawowego uprawnienia do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2021 r. sygn. akt I OSK 4109/18 - te i niżej przywołane orzeczenia publik. CBOSA). Z kolei nieważność postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Powszechnie przyjmuje się, że taki stan rzeczy występuje wówczas, gdy strona nie może brać udziału w postępowaniu lub jego istotnej części w następstwie uchybień procesowych. Strona musi być bowiem pozbawiona możliwości obrony swych praw, co oznacza, że nie uczestniczyła w postępowaniu z powodu nieprawidłowości, w tym także zaniechań sądu prowadzącego postępowanie, które doprowadziły do utraty możności skorzystania z przysługujących jej uprawnień procesowych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2023 r. sygn. akt III OSK 2360/22). Inaczej mówiąc nieważność postępowania z przyczyny, o jakiej mowa w ww. przepisie, zachodzi wówczas, gdy strona, wskutek naruszenia przepisów przez sąd pierwszej instancji, nie uczestniczy w postępowaniu, nie otrzymuje zawiadomień, zostaje pozbawiona możliwości przedstawienia swojego stanowiska (zob. wyrok NSA z 12 grudnia 2023 r., II OSK 799/21), bądź "gdy wskutek uchybień procesowych strona nie może brać udziału w istotnej części postępowania i nie ma możliwości usunięcia skutków tych uchybień na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku" (por. wyrok NSA z 10 listopada 2022 r., II OSK 3430/19). "Termin pozbawienie możności obrony swych praw należy rozumieć ściśle. Chodzi zatem o kardynalne błędy dotyczące udziału strony w postępowaniu sądowym, a nie jakiekolwiek usterki czy utrudnienia w tym zakresie" (por. wyrok NSA z 8 czerwca 2021 r., III FSK 3587/21). Naruszenia powyższego przepisu skarżąca kasacyjnie upatruje w pozbawieniu jej przez Sąd I instancji możności ustosunkowania się do zarzutów podniesionych przez pełnomocnika Ministra Rozwoju i Technologii w piśmie procesowym z dnia 31 sierpnia 2023 r. Jednak w tym miejscu zauważenia wymaga, że skarżąca oprócz skargi, do akt sprawy złożyła cztery pisma procesowe (z 7 czerwca 2023 r., z 10 lipca 2023 r., z 7 sierpnia 2023 r., z 17 sierpnia 2023 r.). We wszystkich tych pismach szeroko przedstawiała swoje stanowisko w sprawie oraz odnosiła się do stanowiska zaprezentowanego przez organ. Z akt sądowoadministracyjnych nie wynika zatem, aby skarżąca była pozbawiona możności obrony swych praw. Wprawdzie złożyła pismo z 26 września 2023 r., w którym zajęła stanowisko odnośnie pisma organu z 31 sierpnia 2023 r., ale w zakresie tego zarzutu skarżąca koncentruję się wyłącznie na kwestii formalnej tj. braku zapoznania się z jej pismem przez skład orzekający. Przy czym nie jest ona w stanie uzasadnić, w jaki sposób wpływałoby to na kwestę pozbawiania jej możności obrony swych praw, skoro w czterech wcześniejszych pismach zajęła już stanowisko w sprawie, a to przedstawione w piśmie z 26 września 2023 r. jest tożsame z dotychczas prezentowanym we wcześniejszych pismach procesowych. Wywody skarżącej zdają się mieć zatem czysto teoretyczny charakter. Stanowisko strony należało więc uznać za bezzasadne. Także zarzuty odnoszące się do wydania wyroku w trybie uproszczonym nie zasługują na uwzględnienie. Jak wyżej już zostało podniesione, postępowanie uproszczone nie stanowi niedopuszczalnego ograniczania prawa do sądu, lecz jedynie element skracania i przyśpieszania procedur sądowych bez pozbawienia strony należnych uprawnień procesowych. Rozpoznanie sprawy w tym trybie nie prowadzi zatem do pozbawienia strony skarżącej prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy, bowiem podnoszone przez nią argumenty, podobnie jak argumenty skarżonego organu, są rozważane w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę, a sprawa po wnikliwej analizie rozpoznawana jest przez Sąd w składzie trzech sędziów. Brak naruszenia art. 119 pkt 3 p.p.s.a. powoduje, że chybiony jest również zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 listopada 2023 r. sygn. akt II GSK 2178/22 wskazał, że "Minimalnym standardem proceduralnym, który zapewnia stronom możliwość skutecznej obrony swych praw jest zawiadomienie ich przez sąd o terminie posiedzenia jawnego lub niejawnego z co najmniej siedmiodniowym wyprzedzeniem. Powyższa regulacja gwarancyjna została ustanowiona expressis verbis w art. 91 § 2 zd. 33 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w odniesieniu do posiedzeń jawnych, natomiast stosownie do treści zasady jawności rozpoznawania spraw (art. 10 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) oraz prawa podmiotowego do rzetelnego i sprawiedliwego proceduralnie postępowania sądowego (art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, art. 47 akapit 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych) ma ona odpowiednie zastosowanie także do posiedzeń niejawnych." Z tych względów należało przyjąć, że mimo rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, strona skarżąca miała zapewnioną możliwość skutecznej obrony swych praw, a w szczególności przedstawienia swojego stanowiska w formie pisemnej. Z akt sprawy wynika, że przysługujące skarżącej prawo do rzetelnego i sprawiedliwego postępowania sądowego zostało właściwie zagwarantowane, a tym samym również zarzut naruszenia art. 45 Konstytucji okazał się chybiony. Skoro zatem podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania okazały się nieusprawiedliwione, należy przejść do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego. Również i te zarzuty Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadne. Za niezasadny Naczelnego Sądu Administracyjnego uznał zawarty w skardze kasacyjnej zarzut dotyczący sprzeczności treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu I instancji ze stanowiskiem organu zawartym w utrzymanym w mocy tym wyrokiem postanowieniu z dnia 10 lutego 2023 r. w sprawie odmowy wznowienia postępowania nadzorczego. Faktycznie w zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przychylił się do poglądu, zgodnie z którym w przypadku umorzenia postępowania z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. poz. 1491) właściwym postępowaniem organu jest wydanie decyzji deklaratoryjnej o umorzeniu z mocy prawa postępowania nieważnościowego. Tym samym Sąd I instancji zakwestionował prawidłowość stanowiska organu, że w takiej sytuacji wystarczające jest powiadomienie strony o umorzeniu postępowania jedynie pismem informacyjnym. Jednakże ta różnica poglądów, choć istotna, sama w sobie nie miała wpływu na ocenę prawidłowości zawartego w postanowieniu z dnia 10 lutego 2023 r. rozstrzygnięcia. Postanowienie to nie dotyczyło bowiem oceny prawidłowości umorzenia postępowania nadzorczego. Postanowieniem tym organ odmówił wznowienia postępowania nadzorczego z wniosku m.in. skarżącej. Sąd I instancji oceniał zatem prawidłowość odmowy wznowienia postępowania administracyjnego, nie zaś prawidłowość jego umorzenia. Z uzasadnienia kwestionowanego postanowienia wynika, że organ odmówił wznowienia postępowania uznając, że postępowanie administracyjne umorzone z mocy prawa nie może zostać wznowione. Natomiast zdaniem Sądu I instancji uwzględnienie przez organ wniosku o wznowienie postępowania nie było możliwe z uwagi na brak decyzji kończącej postępowanie nieważnościowe. Takie stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjne znajduje bezpośrednie oparcie w treści art. 145 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, który stanowi, że "W sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli (...)". Wbrew stanowisku skarżącej kasacyjnie istnienie odmiennej oceny prawnej pomiędzy organem a Sądem I instancji odnośnie sposobu zakończenia postępowania nadzorczego nie oznacza, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest wadliwy. Artykuł 145 § 1 pkt 1 lit. a lub c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. pozwala bowiem Sądowi uwzględnić skargę i uchylić zaskarżone orzeczenie, jeśli stwierdzone naruszenia prawa odpowiednio miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. A taka sytuacja nie zaistniała w rozpatrywanej sprawie. Przedstawiona argumentacja prowadzi do wniosku, że sprawa co do istoty została prawidłowo rozpatrzona, a dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocena prawidłowości zaskarżonego postanowienia odpowiada prawu. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopuścił się naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. ----------------------- I OSK 1721/24 4