I OZ 314/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 kwietnia 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 994/24 o odrzuceniu skargi kasacyjnej M.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 października 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 994/24 o odrzuceniu sprzeciwu M.T. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 9 sierpnia 2024 r. nr SKO Gd/3467/23 w przedmiocie zasiłku okresowego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zwany dalej "Sądem I instancji" postanowieniem z dnia 25 października 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 994/24, wydanym na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w zw. z art. 64b § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", odrzucił sprzeciw M.T., zwanej dalej "skarżącą", od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 9 sierpnia 2024 r., nr SKO Gd/3467/23. Referendarz sądowy Sądu I instancji postanowieniem z dnia 20 stycznia 2025 r., sygn. akt II SPP/Gd 125/24, przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 25 stycznia 2025 r. Pomorska Izba Adwokacka w Gdańsku poinformowała, że pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej wyznaczona została adwokat A.G. Następnie pismem z dnia 20 lutego 2025 r. Pomorska Izba Adwokacka w Gdańsku wskazała, że pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej w zamian za adwokat A.G. została wyznaczona adwokat D.S. W piśmie z dnia 26 lutego 2025 r. Pomorska Izba Adwokacka w Gdańsku wskazała, że informację o wyznaczeniu adwokat A.G. pełnomocnikiem skarżącej pełnomocnik otrzymała w dniu 24 stycznia 2025 r. W dniu 26 marca 2025 r. adwokat D.S. wniosła w imieniu skarżącej skargę kasacyjną od wydanego w sprawie w dniu 25 października 2024 r. postanowienia. Sąd I instancji postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2025 r. odrzucił skargę kasacyjną złożoną w sprawie wskazując, że została ona złożona z uchybieniem terminu. Opierając się na treści art. 177 § 1 i 3 P.p.s.a. wskazano, że z uwagi na to, iż wyznaczona po wydaniu postanowienia z dnia 25 października 2024 r. pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej adwokat A.G. informację o jej wyznaczeniu otrzymała w dniu 24 stycznia 2025 r. termin do wniesienia skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie postanowienia z dnia 25 października 2024 r. upływał w dniu 24 lutego 2025 r. Skarga została wniesiona przez wyznaczoną w zamian za adwokat A.G. – adwokat D.S. w dniu 26 marca 2025 r., co Sąd I instancji uznał za przekroczenie terminu określonego w art. 177 § 1 P.p.s.a. Równocześnie Sąd I instancji wskazał, że w świetle art. 177 § 3 P.p.s.a. nie można przyjąć, że zmiana pełnomocnika wyznaczonego z urzędu przez Okręgową Radę Adwokacką powoduje ponowne rozpoczęcie biegu 30-dniowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej dla kolejnego pełnomocnika. Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe orzeczenie zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 177 § 3 P.p.s.a. poprzez uznanie wbrew literalnemu brzmieniu przepisu i w oparciu o dowolną, a przez to krzywdzącą dla skarżącej wykładnię rzeczonego przepisu, iż 30-dniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej nie jest liczony od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, a od dnia wyznaczenia pierwszego pełnomocnika z urzędu, który nie podjął żadnych czynności w niniejszej sprawie i wskazał, że z uwagi na natłok pracy i fakt zajścia w ciążę nie jest w stanie reprezentować skarżącej; b) art. 86 § 1 P.p.s.a. poprzez uznanie, że pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu przysługiwało prawo do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, podczas gdy w dniu doręczenia zawiadomienia o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej, tj. w dniu 24 lutego 2025 r., nie upłynął termin do złożenia skargi kasacyjnej i brak było podstaw do wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu; co skutkowało naruszeniem art. 2 i 45 Konstytucji RP, poprzez dyskryminację strony postępowania sądowoadministracyjnego (naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej), ograniczenie jej prawa do wniesienia skargi kasacyjnej, a w konsekwencji owych naruszeń rzetelnej i sprawiedliwej procedury – prawo do sądu w tym przypadku stało się prawem iluzorycznym. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie przez Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie na rzecz pełnomocnika od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, które to koszty nie zostały ani w całości ani w części uiszczone. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 177 § 1 P.p.s.a. skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Stosownie do art. 177 § 3 P.p.s.a. w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. W myśl art. 177 § 4 P.p.s.a. jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 P.p.s.a. nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Sąd doręcza odpis opinii stronie. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia. Wreszcie, zgodnie z art. 177 § 5 P.p.s.a. przepisu § 4 zdanie trzecie nie stosuje się, jeżeli sąd stwierdzi, że opinia nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności. W takim przypadku sąd zawiadamia o tym właściwą okręgową radę adwokacką, radę okręgowej izby radców prawnych, Krajową Radę Doradców Podatkowych lub Krajową Radę Rzeczników Patentowych, która wyznacza innego pełnomocnika. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, w przedmiotowej sprawie termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegł od dnia zawiadomienia pierwszego pełnomocnika o jego wyznaczeniu. Pomimo podejmowanych przez składającą zażalenie prób poszukiwania analogii do regulacji prawnych wyrażonych w art. 177 § 4 i 5 w zw. z art. 177 § 3 P.p.s.a., w myśl których termin na wniesienie skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia nowego pełnomocnika o jego wyznaczeniu, należy jednoznacznie stwierdzić, że przepisy te odnoszą się do wyznaczenia nowego pełnomocnika z uwagi na uznanie przez sąd, że opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej poprzedniego pełnomocnika z urzędu nie została sporządzona z zachowaniem zasad staranności. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Zmiana pełnomocnika wyznaczonego z urzędu uprawnia go do dokonywania przez niego dalszych czynności w imieniu skarżącej. Jednak nie powoduje automatycznego przywrócenia skarżącej terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i nie uprawnia go do powtarzania czynności już dokonanych przez poprzedniego pełnomocnika, za wyjątkiem sytuacji przewidzianej w art. 177 § 5 P.p.s.a., która – jak już wskazano powyżej – w niniejszej sprawie nie miała miejsca (por. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2017 r., I OZ 34/17; powoływane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle treści art. 177 § 3 P.p.s.a. nie można przyjąć, że dokonanie zmiany pełnomocnika wyznaczonego z urzędu przez Okręgową Radę Adwokacką powoduje ponowne rozpoczęcie biegu 30-dniowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej dla kolejnego pełnomocnika. Okoliczność zmiany pełnomocnika w trakcie biegu tego terminu może stanowić podstawę wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (por. postanowienie NSA z dnia: 7 lipca 2017 r., II OZ 715/17; 11 października 2017 r., II OZ 1212/17; 14 grudnia 2017 r., I OZ 1681/17). W konsekwencji przedstawionych powyżej wywodów zarzuty sformułowane przez wnoszącą zażalenie należało uznać za bezzasadne. Sąd I instancji właściwie odrzucił skargę kasacyjną złożoną w sprawie. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącej o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do rozpoznania przedmiotowego wniosku, bowiem zgodnie z art. 254 § 1 P.p.s.a., wniosek o przyznanie kosztów pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.