I OZ 451/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 1957/23 o odrzuceniu skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 18 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z dnia 18 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 1957/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 18 października 2023 r. w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia 18 grudnia 2023 r., w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału, pełnomocnik skarżącej został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie pełnomocnictwa oraz do wskazania numeru PESEL skarżącej. W wezwaniu zawarto pouczenie, że nieuzupełnienie braków formalnych skargi, w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania, spowoduje odrzucenie skargi. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wskazanego wezwania wynika, że zostało ono skutecznie doręczone pełnomocnikowi w dniu 3 stycznia 2024 r. W zakreślonym terminie, który upłynął 10 stycznia 2024 r. pełnomocnik skarżącej nie uzupełnił braków formalnych skargi. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca, wskazując że braki do których uzupełnienia strona została wezwana, zostały uzupełnione poprzez dostarczenie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarówno nr PESEL jak i odpowiedniego pełnomocnictwa. Mając na uwadze powyższe zarzucono bezpodstawne odrzucenie skargi, czym Wojewódzki Sąd Administracyjny doprowadził do złamania dyspozycji wynikającej a contrario z art. 7673 K.p.c. (omyłkowo wskazanego jako K.p.a.). W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podniosła, że pełnomocnik procesowy w dniu 3 stycznia 2024 r. otrzymał pismo wzywające do uzupełnienia braków formalnych skargi, a mianowicie numeru PESEL skarżącej oraz odpowiedniego pełnomocnictwa. W związku z tym, że skarżąca złożyła równolegle szereg skarg na działania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej, rozpatrywane były przed tym samym WSA, przez ten sam skład orzekający, a co za tym idzie wezwania do uzupełnienia skarg zostały wysłane zbiorczo, w jednej kopercie. Ponadto były one zszyte w jeden plik. Doprowadziło to do sytuacji, w której omyłkowo powyższe dane uzupełnione zostały tylko w ramach postępowania o sygn. akt II SA/GI 1954/23. Niemniej jednak wszystkie postępowania w ramach których zaskarżane są równolegle przez skarżącą kolejne decyzje SKO toczą się przed tym samym WSA, a co więcej są one rozpatrywane przez ten sam skład orzekający. W związku z tym, zasadnym jest przyjęcie, że WSA pomimo niezaadresowania i nieoznaczenia, że pismo uzupełniające braki formalne jest właściwe dla każdej ze spraw w tym i tej w ramach której złożono niniejsze zażalenie, miał dostęp do wymaganych informacji. Z tych względów niewłaściwym jest stwierdzenie, że nie został dotrzymany obowiązek uzupełnienia wymaganych danych na wezwanie Sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu. W pierwszej kolejności wskazać należy, że warunki formalne skargi, nieuzupełnienie których w zakreślonym terminie – w myśl art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej powoływanej jako "P.p.s.a." – skutkuje jej odrzuceniem, zostały określone w art. 57 § 1 tej ustawy. Stosownie do treści ww. przepisu, skarga powinna zawierać elementy wymienione w pkt 1-3 omawianej regulacji, a ponadto powinna czynić zadość wymaganiom dla każdego pisma w postępowaniu sądowym – przewidzianym w art. 46 P.p.s.a. W szczególności, w myśl art. 46 § 2 pkt 1 lit. b P.p.s.a., pismo strony powinno zawierać w przypadku gdy jest pierwszym pismem w sprawie numer PESEL strony wnoszącej pismo, będącej osobą fizyczną, oraz numer PESEL jej przedstawiciela ustawowego, jeżeli są obowiązani do jego posiadania albo posiadają go, nie mając takiego obowiązku. Zgodnie natomiast z art. 46 § 3 P.p.s.a. do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem. Z tych względów celowym było wezwanie pełnomocnika skarżącej do usunięcia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia, przez podanie numeru PESEL skarżącej oraz złożenie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu strony skarżącej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach lub przed sądami administracyjnymi. Podkreślić przy tym trzeba, że ani przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ani przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 maja 2020 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz. U. z 2024 r., poz. 19), wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w art. 131 § 2 K.p.c. nie wykluczają wysyłania przez Sąd w jednej przesyłce korespondencji dotyczącej kilku spraw, znajdujących się na tym samym etapie postępowania i do tego samego adresata. Takie działanie, mające na celu potrzebę ograniczania kosztów funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, jest zrozumiałe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2016 r. sygn. akt I FSK 1319/16). Z treści zaskarżonego w niniejszej sprawie postanowienia (w sprawie II SA/Gl 1957/23) oraz akt postępowania o sygn. II SA/Gl 1955/23 i II SA/Gl 1956/23 wynika, że wszystkie te sprawy, a także sprawa o sygn. akt II SA/Gl 1954/23 zostały zainicjowane skargami M. M., reprezentowanej przez pełnomocnika - radcę prawnego R. P. We wskazanych sprawach w odniesieniu do skarżącej nie zostały dochowane warunki formalne skargi albowiem nie podano numeru PESEL skarżącej jak również nie zostało dołączone pełnomocnictwo lub jego uwierzytelniony odpis do działania w imieniu strony przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach lub przed sądami administracyjnymi. W takiej sytuacji za dopuszczalne działanie Sądu należałoby przyjąć wezwanie strony do uzupełnienia braków formalnych wszystkich skarg i przesłanie korespondencji na adres pełnomocnika skarżącej w jednej przesyłce. W niniejszej sprawie istotne znaczenie ma jednakże fakt, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, stwierdzając nieusunięcie w zakreślonym terminie braków formalnych skargi, oparł się na duplikacie zwrotnego potwierdzenia odbioru kwestionowanej przesyłki, przesłanego do Sądu w wyniku postępowania reklamacyjnego przeprowadzonego przez Pocztę Polską w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1954/23 (k. 11), przyjmując że zawierała ona wezwania do nadesłania pełnomocnictw oraz do wskazania numeru PESEL skarżącej w czterech sprawach, tj. w sprawach o sygn. akt II SA/Gl 1954/23, II SA/Gl 1955/23, II SA/Gl 1956/23 oraz II SA/Gl 1957/23. Tymczasem na ww. blankiecie duplikatu znajdują się informacje o numerze nadawczym przesyłki, jej adresacie, dacie odbioru, osobie odbiorcy, odnotowano również, że przesyłka skierowana do pełnomocnika skarżącej była przesyłką poleconą. Brak jest natomiast szczegółowych danych o wszystkich sygnaturach akt spraw, których wezwanie miałoby dotyczyć (na ww. duplikacie wskazana jest jedynie sygn. akt II SA/Gl 1954/23) oraz rodzaju przesyłki, tj. wyczerpującego określenia przesłanych w nim pism. Duplikat zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki w przeciwieństwie do zwrotnego potwierdzenia odbioru nie zawiera rubryki "rodzaj przesyłki", a zatem nie wskazuje jakie elementy przesyłka w istocie zawierała. Powyższe ma istotne znaczenie bowiem dla prawidłowości dokonania we wskazany sposób doręczenia wymagane jest, aby okoliczność przesłania w jednej przesyłce kilku pism, w tym pisma wzywającego do uzupełnienia braków formalnych w kilku sprawach wynikała z dołączonego do przesyłki potwierdzenia odbioru (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2018 r. sygn. akt I GZ 131/18 oraz z dnia 5 lutego 2019 r. sygn. akt I OZ 32/19). Z tych względów okoliczności wynikające ze znajdującego się w aktach duplikatu zwrotnego potwierdzenia odbioru, budzą wątpliwości i zastrzeżenia co do prawidłowości przyjęcia przez Sąd I instancji, że przy piśmie z dnia 18 grudnia 2023 r. doręczono pełnomocnikowi skarżącej komplet zarządzeń Przewodniczącego Wydziału z dnia 11 grudnia 2023 r. w sprawach zainicjowanych skargami M. M. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej. Ponieważ wątpliwości tych nie można rozstrzygnąć na podstawie akt sprawy, kontrolowane postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach należało uchylić. Za uwzględnieniem zażalenia przemawia również zasada prymatu merytorycznego rozpoznania sprawy, nad rozpoznaniem jej w sposób formalny. Jeżeli bowiem w okolicznościach faktycznych danej sprawy istnieją wątpliwości co do prawidłowości doręczenia zarządzeń nakładających na stronę określone obowiązki – i to pod rygorem formalnego zakończenia sprawy, a więc poprzez odrzucenie skargi – to uwzględniając okoliczności tej konkretnej sprawy należy kierować się potrzebą doprowadzenia do jej merytorycznego zbadania (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2011 r. sygn. akt I OSK 1448/11, z dnia 26 września 2012 r. sygn. akt I OSK 2161/12, z dnia 3 czerwca 2015 r. sygn. akt I OSK 1388/15, z dnia 25 października 2016 r. sygn. akt I OZ 1015/16, z dnia 24 stycznia 2017 r. sygn. akt I OZ 92/17 oraz z dnia 11 października 2022 r. sygn. akt III OZ 630/22). W kontekście powyższych rozważań, mając na uwadze szczególne okoliczności niniejszej sprawy, odrzucenie skargi z powodu nieuzupełnienia braków formalnych, w sytuacji gdy Sąd I instancji dysponował wyłącznie duplikatem zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki, a także z uwagi na fakt, że w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1954/23 braki formalne skargi zostały uzupełnione terminie i wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2024 r. została rozpoznana skarga M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 18 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, stanowi naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.