I OZ 456/24

Dnia 29 sierpnia 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. O. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2024 r., sygn. akt I SO/Wa 5/24 o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie z wniosku E. O. o wymierzenie grzywny Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Warszawie za nieprzekazanie skargi wraz z aktami do sądu postanawia: oddalić zażalenie.

Zarządzeniem z dnia 24 maja 2024 r., sygn. akt I SO/Wa 5/24 Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", wezwał E. O. do uiszczenia wpisu sądowego od wniosku o wymierzenie organowi grzywny w kwocie 100 zł, stosownie do § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Zażalenie na powyższe zarządzenie wniosła skarżąca, podnosząc zarzuty: 1) naruszenia art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. poprzez pominięcie, że w przedmiotowej sprawie wnioskodawca jest zwolniony od kosztów sądowych, a to z uwagi na przedmiot tej sprawy, tj. sprawa dotyczy sprawy z zakresu pomocy społecznej, gdyż wniosek o nałożenie grzywny dotyczy nieprzekazania, skargi na niewykonanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Warszawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2023 r. sygn. akt I SAB/Wa 229/23, gdzie sprawa dotyczy odwołania od decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia 28 czerwca 2019 r. wydanej w sprawie o dodatek dyferencyjny w postaci świadczenia wychowawczego, wszczętej podaniem z dnia 1 lipca 2016 r., na podstawie art. 127 § 1 w zw. z art. 129 K.p.a. w zw. z art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm.), prowadzonej aktualnie pod znakiem [...]; 2) niekonsekwencji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który w przedmiotowej sprawie (tej samej sprawie) już załatwiał sprawy sądowoadministracyjne, respektując art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., gdyż: a) wydając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2023 r. sygn. akt I SAB/Wa 229/23, nie oczekiwano zapłaty wpisu sądowego; b) wydając postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 lutego 2024 r., sygn. akt I SO/Wa 10/23, nie oczekiwano zapłaty wpisu sądowego. Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego zarządzenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie jest niezasadne. Na wstępie należy zauważyć, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 P.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub wpis stały. Pismami wszczynającymi postępowanie w sprawie są zgodnie z art. 230 § 1 i § 2 P.p.s.a. skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania. Oznacza to, że w chwili wniesienia pisma wszczynającego postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji powstaje obowiązek uiszczenia wpisu sądowego. Natomiast w myśl art. 220 § 1 P.p.s.a., Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata, w tym opłata, o której mowa w art. 235a P.p.s.a. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Wyjaśnić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów podjął w dniu 7 kwietnia 2008 r. uchwałę w sprawie o sygn. akt II FPS 1/08, w której przesądzono, że wniosek o wymierzenie organowi grzywny, wymieniony w art. 55 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a., jest pismem wszczynającym odrębne postępowanie w rozumieniu art. 63 P.p.s.a., od którego na podstawie art. 230 § 1 i 2 P.p.s.a. pobiera się wpis sądowy. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, opowiadając się za poglądem, zgodnie z którym wniosek o wymierzenie organowi grzywny, o którym mowa w art. 55 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. jest wnioskiem wszczynającym postępowanie sądowe, odrębne od tego, które zostało uruchomione skargą, odwołano się do poglądów prezentowanych w doktrynie i orzecznictwie, wskazując że za odrębnością postępowania w sprawie wymierzenia organowi grzywny przemawia wykładnia celowościowa art. 55 § 1 i art. 63 P.p.s.a. Na tym etapie postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej sąd nie dysponuje ani aktami sprawy ani także skargą, co oznacza, że w istocie nie wie jaki jest przedmiot postępowania, aczkolwiek o tym, że zostało ono wszczęte w istocie może tylko domniemywać. Dlatego też wyodrębnienie tego postępowania sądowego z postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej ma znaczenie praktyczne, istotne nie tylko dla sądu ale i dla strony postępowania. W argumentacji tej istotnego znaczenia nabiera także i to, że przedmiot obu postępowań jest powiązany tylko pośrednio, gdyż celem grzywny jest w zasadzie tylko przymuszenie organu do wykonania obowiązków. Te zaś z przedmiotem postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej nie pozostają w żadnym związku. Można, więc zasadnie twierdzić, że przedmioty tych postępowań są odmienne gdyż to drugie postępowanie nie zmierza do oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu czy czynności z zakresu administracji publicznej. Mając na uwadze powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że skarżąca wnosząc o wymierzenie organowi grzywny w trybie art. 55 § 1 P.p.s.a., zainicjowała odrębne postępowanie, niezależne od postępowania w sprawie dotyczącej przyznania dodatku dyferencyjnego w postaci świadczenia wychowawczego, przez co sprawa ta nie mieści się w katalogu zwolnień określonych w art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Wskazany art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. stanowi, że nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej, a zatem zwolnienie, o którym mowa w powołanym przepisie nie obejmuje wypadku wszczęcia postępowania wskutek wniosku, o którym mowa w art. 55 § 1 P.p.s.a. Przedmiot postępowania w sprawie wymierzenia organowi grzywny za nieprzekazanie skargi do sądu jak wskazano we wcześniejszych rozważaniach nie pozostaje w związku z przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej. Postępowanie z wniosku o wymierzenie grzywny nie zmierza bowiem do oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu czy też bezczynności w tej sprawie zaś jego celem jest przymuszenie organu do wykonania obowiązków określonych w art. 54 § 2 P.p.s.a. W konsekwencji, nawet w sytuacji gdy w postępowaniu zainicjowanym skargą na decyzję (postanowienie) czy skargą na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania strona korzystała z przedmiotowego zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych, o jakim mowa w art. 239 pkt 1 P.p.s.a., to okoliczność ta nie ma znaczenia dla istnienia obowiązku poniesienia kosztów sądowych w związku ze złożeniem wniosku o wymierzenie organowi grzywny w trybie art. 55 § 1 P.p.s.a. W świetle powyższego skoro wniosek E. O. o wymierzenie grzywny Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Warszawie w trybie art. 55 § 1 P.p.s.a. jest wnioskiem wszczynającym postępowanie to złożenie takiego wniosku skutkuje po stronie wnioskodawczyni obowiązkiem uiszczenia wpisu sądowego. Wysokość wpisu sądowego w takim przypadku została określona w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który to przepis stanowi, że wpis stały od wniosku o wszczęcie postępowania, bez względu na przedmiot sprawy, wynosi 100 zł. W tym stanie rzeczy Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie prawidłowo wezwał wnioskodawczynię do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł. Analogiczny pogląd zostały wyrażony w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2009 r. sygn. akt I OZ 582/09, z dnia 29 maja 2013 r. sygn. akt II GZ 240/13, z dnia 22 października 2014 r. sygn. akt I OZ 937/14, z dnia 19 marca 2019 r. sygn. akt I OZ 247/19 i I OZ 248/19 oraz z dnia 10 grudnia 2019 r. sygn. akt II OZ 1101/19, który skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela. Zauważyć przy tym trzeba, że w postanowieniach z dnia 25 stycznia 2018 r. sygn. akt I OZ 13-22/18, z dnia 1 lutego 2018 r. sygn. akt I OZ 23-32/18, z dnia 6 lutego 2018 r. sygn. akt I OZ 33-36/18 i I OZ 63-68/18, z dnia 8 lutego 2018 r. sygn. akt I OZ 69-77/18, z dnia 6 marca 2019 r. sygn. akt I OZ 178/19 oraz z dnia 19 marca 2019 r. sygn. akt I OZ 237/19 Naczelny Sąd Administracyjny zajął odmienne stanowisko, jednakże w orzeczeniach tych nie odwoływano się do treści uchwały zapadłej w sprawie II FPS 1/08, ograniczając się wyłącznie do stwierdzenia, że każda sprawa sądowoadministracyjna (zainicjowana skargą jak i wnioskiem o wymierzenie grzywny), mająca swe źródło w m.in. w przepisach z zakresu pomocy i opieki społecznej, kwalifikuje się do ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych po stronie skarżącej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 i art. 198 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.